# لوي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لوي

: ( ي ( *!لَواه ) أَي الحَبْل ونَحْوه ( *!يَلْوِيه *!لَيًّا ) ، بالفتح ، ( *!ولُوِيًّا ، بالضَّمِّ ) مع تَشْدِيدِ الياءِ كذا في النسخِ ، وهو غَلَطٌ صَوابُه *!لَوْياً بالفتح كما هو نَصُّ المُحْكم ؛ قالَ : وهو نادِرٌ جاءَ على الأصْلِ ، قالَ : ولم يَحْكِ سِيْبَوَيْه لَوْياً فيمَا شذَّ ؛ ( فَتَلَهُ ) .
( وفي المُحْكم : جَدَلَهُ ؛ ( و ) قِيلَ : ( ثَناهُ ، *!فَالْتَوَى *!وتَلَوَّى ، والمرَّةُ ) منه ( *!لَيَّةٌ ، ج *!لِوًى )

بالكسر ، ككَوَّةٍ وكِوًى ؛ عن أبي عليَ .
( و ) *!لَوَى ( الغُلامُ : بَلَغَ عِشْرينَ ) وقَوِيَتْ يدُه *!فلَوَى يدَ غيرِهِ .
( و ) لَوَى ( عن الأمْرِ ) لَيّاً : ( تَثَاقَلَ ، *!كالْتَوَى ) عنه .
( و ) مِن المجازِ : لَوَى ( أَمْرُهُ عنِّي *!لَيّاً *!ولَيّاناً : طَواهُ ) *!ولَيَّانَ ، بالفَتْح مِن الإفرادِ ، ومَرَّ أنَّه لا نَظِيرَ له في المَصادِرِ إلاَّ شَنَآن في لُغَةٍ لا ثالِثَ لَهُمَا .
( و ) لَوَى ( عليه : عَطَفَ ) ؛ ) ومنه قولُ أَبي وَجْزَة الآتي ذِكْرُه على إحْدَى الرِّوايَتَيْن ، ( أَوِ انْتَظَرَ ) ؛ ) وفي المُحْكم : وانْتَظَرَ ؛ وفي التّهذيبِ : أَو تَحَبَّس . يقالُ : مَرَّ ما *!يَلْوِي على أَحَدٍ : أَي لا يَنْتَظِرُه ولا يقيمُ عليه ، وهو مجازٌ .
( و ) لَوَى ( برأْسِهِ : أَمالَ .
( و ) *!لَوَتِ ( النَّاقَةُ بذَنَبِها : حرَّكَتْ ، *!كأَلْوَتْ فيهما ) . ) أي في الرأْسِ والناقَةِ .
وقالَ اليَزِيدي : *!أَلْوَتِ الناقَةُ بذَنَبها *!ولَوَتْ ذَنَبَهَا . *!وأَلْوَى الرَّجُلُ برأْسِه ، *!ولَوَى رأْسَه ، وكَذلكَ أَصَرَّ الفَرَسُ بأُذُنَيْه وصَرَّ أُذُنَيُه ؛ كذا في التّهذيبِ .
وفي الصِّحاح : لَوَتِ الناقَةُ ذَنَبَها *!وأَلْوَتْ بذَنَبِها إذا حَرَّكَتْه ، وفي نسخةٍ : رَفَعَتْه ، الباء مع الألِفِ فيها . قالَ : وَلَوى الرَّجُل رأْسَه وأَلْوَى برأْسِه : أَمَالَ وأَعْرَضَ .
وقولُه تعالى : ﴿وإنْ *!تَلْوُوا أَو تُعْرِضُوا﴾ ، بواوَيْن ؛ قال ابنُ عبَّاس : هو القاضِي يكونُ *!لَيُّه وإعْراضُه لأحَدِ الخَصْمَيْنِ على الآخَرِ ، وقد قُرِىءَ بواوٍ واحِدَةٍ مَضْمومَةِ اللامِ من *!وَلَيْتُ .
قالَ ابنُ سِيدَه : الأُوْلى قِراءَةُ عاصِمٍ وأَبي عَمْرو ؛ وفي قِراءَةِ : ﴿تَلُوا﴾ بواوٍ واحِدَةٍ ، وَجْهان : أَحَدُهما : أَنَّ أَصْلَه *!تَلْوُوا أُبْدلَ من الواوِ والهَمْزةَ فصارَتْ تَلْؤُوا بسكونِ

اللامِ ثم طُرحَتِ الهَمْزةِ وطُرحَتْ حَرَكَتها على اللامِ فصارَتْ *!تَلُوا ؛ الثاني : أَن يكونَ مِن الوِلايَةِ لا مِن *!اللَّيِّ .
( و ) لَوَى ( فلاناً على فلانٍ : آثرَهُ ) عليه ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لأبي وَجْزَةَ :
ولَمْ يَكُنْ مَلَكٌ للقَوْمِ يُنْزلُهم
إلاَّ صَلاصِلُ لا *!تُلْوَى على حَسَبِ أي لا يُؤْثَرُ بها أَحَد لحَسبِه للشدَّةِ التي هُم فيها ؛ ويُرْوى : لا *!تَلْوِي أَي لا تَعْطِفُ أَصْحابُها على ذوِي الأحْسابِ ، مِن لَوَى عليه أي عَطَفَ ، بل يُقْسَم بالمُناصفَةِ على السَّوِيَّة ؛ وقولُه : مَلَكٌ المُرادُ به المَاءَ ؛ ومنه قولُهم : الماءُ مَلَكُ الأمْرِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
لَوَى خَبَرَه : كَتَمَهُ .
وأَكْثَرَ مِن *!اللَّوِّ ، بالتّشْديدِ : إذا تَمَنَّى .
وَلَوَى الثَّوْبَ يَلْوِيه لَيّاً : عَصَرَهُ حتى يخرُجَ ما فيه مِن الماءِ .
*!واللَّوُّ : الباطِلُ ؛ وهو لا يَعْرِفُ الحَوَّ مِن *!اللّوِّ ، الحقّ مِن الباطِلِ .
*!واللّوَّةُ : السَّوأَةُ .
واللَّوُّ : الكَلامُ الخَفِيُّ .
*!ولَواهُ *!تَلْويةً *!فالْتَوَى *!وتَلَوَّى .

### Türkçe

: ( **لَواهُ** ) yani ip ve benzeri; ( **يَلْوِيهِ** **لَيًّا** ) fetha ile, ( **ولُوِيًّا** , damme ile) yâ’nın şeddelenmesiyle; nüshalarda böyle; o ise yanlıştır, doğrusu **لَوْياً** fetha iledir, **المُحْكم**’in nassı olduğu üzere. Dedi: O nadirdir, asl üzere gelmiştir. Dedi: Sîbeveyh, şâz olanlar içinde **لَوْياً**’yı nakletmedi. ( Onu büktü ) .
( Ve **المُحْكم**’de: onu ördü/bükerek burdu; ( ve ) denildi ki: ( onu ikiye katladı; **فَالْتَوَى** **وتَلَوَّى** , ve ondan bir defa ) ( **لَيَّةٌ** , çoğulu **لِوًى** )

kesra ile, **كَوَّةٍ** ve **كِوًى** gibi; Ebû Alî’den.
( Ve ) **لَوَى** ( oğlan: yirmiye ulaştı ) ve eli kuvvetlendi; böylece başkasının elini **فلَوَى** büktü.
( Ve ) **لَوَى** ( işten ) **لَيّاً**: ( ağır davrandı, **كالْتَوَى** ) ondan.
( Ve ) mecazdan: **لَوَى** ( işi benden **لَيّاً** **ولَيّاناً**: onu dürdü/büküp çevirdi ) ve **لَيَّانَ** , fetha ile, tekilden; ve geçti ki onun masdarlarda benzeri yoktur; ancak bir dilde **شَنَآن** vardır; ikisinin üçüncüsü yoktur.
( Ve ) **لَوَى** ( ona: meyletti/çevirdi )؛ ) ve ondan, Ebû Vecze’nin—iki rivayetten birine göre—zikri gelecek sözü; ( yahut bekledi )؛ ) ve **المُحْكم**’de: ve bekledi; **التّهذيب**’de: yahut alıkoyuldu. Denir: Bir kimseye dair **يَلْوِي** geçip gider: yani onu beklemez ve onun üzerinde durmaz; bu mecazdır.
( Ve ) **لَوَى** ( başıyla: eğdi/çevirdi.
( Ve ) **لَوَتِ** ( dişi deve kuyruğuyla: hareket ettirdi, **كأَلْوَتْ** ikisinde ) . ) yani başta ve dişi devede.
Yezîdî dedi: **أَلْوَتِ** dişi deve kuyruğuyla ve **لَوَتْ** kuyruğunu. Ve adam başıyla **أَلْوَى** , ve başını **لَوَى** ; aynı şekilde at kulaklarıyla **أَصَرَّ** ve kulaklarını **صَرَّ**; **التّهذيب**’de böyle.
**الصِّحاح**’ta: dişi deve kuyruğunu **لَوَتِ** ve kuyruğuyla **أَلْوَتْ**; onu hareket ettirdiğinde. Bir nüshada: onu kaldırdı; içinde bâ, elif ile beraberdir. Dedi: Adam başını **لَوَى** ve başıyla **أَلْوَى**: eğdi ve yüz çevirdi.
Onun—yüce Allah’ın—sözü: ﴿وإنْ **تَلْوُوا** أَو تُعْرِضُوا﴾ , iki vâv ile; İbn Abbâs dedi: O, kadıdır; iki hasımdan birine karşı ötekine **لَيُّه**’si ve yüz çevirmesidir. Ve lâmı dammeli, **وَلَيْتُ**’dan, bir tek vâv ile okunmuştur.
İbn Sîde dedi: Evla olan, Âsım’ın ve Ebû Amr’ın kıraatidir. Ve ﴿**تَلُوا**﴾ kıraatinde, bir tek vâv ile, iki vecih vardır: birincisi: aslının **تَلْوُوا** olmasıdır; vâvdan hemze bedel kılındı da lâmın sükûnuyla **تَلْؤُوا** oldu; sonra hemze atıldı ve harekesi lâm üzerine atıldı da **تَلُوا** oldu; ikincisi: **اللَّيِّ**’den değil, velâyetten olmasıdır.
( Ve ) **لَوَى** ( falancayı falancaya karşı: onu tercih etti ) ona karşı; ve Cevherî, Ebû Vecze’den inşâd etti:
ولَمْ يَكُنْ مَلَكٌ للقَوْمِ يُنْزلُهم
إلاَّ صَلاصِلُ لا **تُلْوَى** على حَسَبِ
yani içinde bulundukları şiddetten dolayı, bir kimseye soyuna göre onunla tercih edilmez. Ve şöyle rivayet edilir: **تَلْوِي** değil; yani sahipleri, soylulara karşı meyletmezler; **لَوَى عليه** yani meyletti’den; bilakis eşitlik üzere yarı yarıya taksim edilir. Ve onun sözü: **مَلَكٌ** ile murad sudur; ve ondan onların sözü: su, işin **مَلَكُ**’idir.
Ve ondan üzerine istidrâk olunanlardandır:
**لَوَى** haberini: onu gizledi.
Ve **اللَّوِّ**’yu—şedde ile—çoğalttı: temenni ettiğinde.
Ve elbiseyi **لَوَى**; onu **يَلْوِيهِ** **لَيّاً**: içindeki sudan çıkacak olana kadar onu sıktı.
**واللَّوُّ**: bâtıldır; o, haktan bâtılı, **الحَوَّ**’u **اللّوِّ**’dan bilmez.
**واللّوَّةُ**: avrettir.
Ve **اللَّوُّ**: gizli sözdür.
**ولَواهُ** **تَلْويةً** **فالْتَوَى** **وتَلَوَّى** .
