# ليث (ل-ي-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%8A%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ي - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء واللام و و ا ي ء معهما
ث و ل، و ث ل، ل و ث، و ل ث، ل ث ي، ث ي ل، ل ي ث، ث أ ل، أ ث ل
ثول:
الثَّوْل: الذَّكَرُ من النَّخل، ويُقال: الثَّوْلُ: جماعة النَّحْل، لا واحِدَ له.
والثَّوَلُ: شِبْه جُنُونٍ في الشّاء، يقال: شاةٌ ثَوْلاء، وقد ثَوِلَتْ تَثْوَلُ ثَوَلاً، والذَّكر: أثول.
وثل:
واثلة كلّ شيءٍ: أصله.. و واثلة: اسمُ رَجُلٍ.
لوث:
اللَّوْثُ: إدارة الإزارِ والعِمامةِ ونحوهما مرّتين، والكَوْرُ في العِمامةِ أَحسَنُ.
واللَّوْثُ: في ثِقَلِ الجِسْمِ لكثرة اللَّحْم.. ناقةٌ ذاتُ لَوث ولا يَمْنَعُها ذلك من السُّرْعة، قال:
بذاتِ لَوْثٍ عَفَرنـاةٍ إذا عَـثَـرَتْ		فالتَّعْسُ أَدْنَى لها من أَنْ أَقُولَ: لَعا
وأصابتنا ديمةٌ لَوْثاء، أي تُلوِّثُ النّبات بعضه على بعض كتلويثك التِّبن بالقتّ، وفي كلّ شيء، وكذلك التَلَوُّث في الأمر. واللاّئثُ من الشَّجر والنّبات: ما التبس بعضه على بعض. تقول العرب: لائث، ولاثٌ، على القلب، قال العجّاج: لاثٌ بها الأَشاءُ والعُبريُّ
ولث:
الوَلْثُ: عَقدُ العَهْدِ بينَ القَوْمِ، يقال: كان بينهم وَلْثٌ من العهد.
لثي:
اللَّثَى: ما سال من ساق الشَّجَر خاثراً.
واللَّثا: وطءُ الأَخْفاف، إذا كان معه ندى من ماءٍ أو دَمٍ.
ولَثِيَتِ الشَّجرة لَثىً إذا وقع فيها اللَّثَى، وأَلْثَتْ ما حَوْلها فهي مُلْثِيةٌ إذا لطّخته به.
ثيل:
الثَّيلُ: جراب قُنْبِ البعير، وقيل: بل هو قَضِيبُه، لا يقال القُنْب إلا للفرس.
جَمَلٌ أَثيَلُ: عظيم الثَّيل، وجمالٌ ثِيلٌ.
والثِّيل: نباتٌ يَشْتَبِكُ في الأرض. والثَّيِّلُ: حَشيشٌ.
ليث:
تَلَيَّثَ الرّجلُ، إذا صار لَيْثِيَّ الهَوَى، يعني: بني ليّث، وليّث مثلُه، قال رؤبة: دونَك مَدْحاً من أَخٍ مُلَيَّثِ ولا يَثتُ فلاناً، إذا زاولته مزاولةَ اللَّيْثِ من الشِّدَّة والممارسة، قال العجّاج: شَكْسٌ إذا لايَثْته، لَيْثِيُّ
ثال:
والثُّؤْلُولُ: خراج، ويُقالُ من الثُّؤْلُولِ: ثُؤلِلَ الرَّجُلُ، وقد تَثَأْلَلَ جَسَدُه بالثَّآليل.
أثل:
الأَثلُ: شَجَرٌ يُشْبِهُ الطَّرْفاء، إلاّ أنّه أَعظَمُ مِنْها وأَجْودُ منها عُودا، تُصْنَعُ منه الأَقداحُ الصُّفْر الجياد.
وتقول: أَثَّلَ اللهُ مالَهُ، أي: كَثَّره، وقد أُثِلَّ فُلانٌ تأثيلاً، إذا كَثُرَ مالُه.. وتَأَثَّل مُلْكُهُ وأموالُه.. وتأثَّل فلانٌ: في مَعْنى أَثَّل... قال: أثّل مُلْكاً خِندِفاً فَدَعَما وقد أَثَلَ يَأْثِلُ أُثُولاً، وهو آثل، قال رؤبة: رِبابةً رُبَّتْ ومُلْكاً آثِلا

##### Türkçe

باب **الثاء** و**اللام** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ث و ل**، و **ث ل**، **ل و ث**، و **ل ث**، **ل ث ي**، **ث ي ل**، **ل ي ث**، **ث أ ل**، **أ ث ل**

**ثول**:
**الثَّوْل**: hurma ağacından erkek olan; ve denilir: **الثَّوْلُ**: arıların topluluğu; onun için tekil yoktur.
Ve **الثَّوَلُ**: koyunda deliliğe benzer bir şey; denilir: **شاةٌ ثَوْلاء**; ve **ثَوِلَتْ تَثْوَلُ ثَوَلاً**; ve erkek: **أثول**.

**وثل**:
Her şeyin **واثلة**’si: onun aslıdır.. ve **واثلة**: bir adamın adıdır.

**لوث**:
**اللَّوْثُ**: izârın ve sarığın ve benzerlerinin iki kere dolanması; sarıkta **الكَوْرُ** daha güzeldir.
Ve **اللَّوْثُ**: etin çokluğundan bedenin ağırlığında.. **ناقةٌ ذاتُ لَوث**; ve bu onu süratten alıkoymaz, dedi ki:
بذاتِ لَوْثٍ عَفَرنـاةٍ إذا عَـثَـرَتْ		فالتَّعْسُ أَدْنَى لها من أَنْ أَقُولَ: لَعا
Ve bize **ديمةٌ لَوْثاء** isabet etti; yani bitkiyi, senin samanı yoncayla kirletmen gibi, bir kısmını bir kısmı üzerine kirletir; ve her şeyde; ve işte **التَلَوُّث** de böyledir. Ve ağaçtan ve bitkiden **اللاّئثُ**: bir kısmı bir kısmına karışmış olan şeydir. Araplar der: **لائث** ve **لاثٌ**; kalb üzere (yer değiştirme ile), **العجّاج** dedi ki: **لاثٌ بها الأَشاءُ والعُبريُّ**

**ولث**:
**الوَلْثُ**: kavim arasında ahdi bağlamak; denilir: aralarında ahidden bir **وَلْثٌ** vardı.

**لثي**:
**اللَّثَى**: ağaç gövdesinden koyulaşmış olarak akan şeydir.
Ve **اللَّثا**: toynakların basmasıdır; eğer onunla birlikte sudan veya kandan bir nem varsa.
Ve ağaç **لَثِيَتِ** **لَثىً**; onda **اللَّثَى** vuku bulduğu zaman; ve çevresini **أَلْثَتْ**; o hâlde o **مُلْثِيةٌ**’dir; onu onunla kirlettiği zaman.

**ثيل**:
**الثَّيلُ**: devenin **قُنْب**’unun torbası; ve denildi: bilakis o, onun kamışıdır; **القُنْب** ancak at için söylenir.
**جَمَلٌ أَثيَلُ**: **الثَّيل**’i büyük olan; ve **جمالٌ ثِيلٌ**.
Ve **الثِّيل**: yerde birbirine dolaşan bir bitkidir. Ve **الثَّيِّلُ**: ottur.

**ليث**:
Adam **تَلَيَّثَ**; **لَيْثِيَّ الهَوَى** olduğu zaman; yani: **بني ليّث**; ve **ليّث** onun gibidir; **رؤبة** dedi ki: **دونَك مَدْحاً من أَخٍ مُلَيَّثِ** Ve falan kimseyi **لا يَثتُ**; onu şiddet ve mümarese bakımından aslanın müzâvelesi gibi müzâvele ettiğin zaman; **العجّاج** dedi ki: **شَكْسٌ إذا لايَثْته، لَيْثِيُّ**

**ثال**:
Ve **الثُّؤْلُولُ**: çıbandır; ve **الثُّؤْلُولِ**’den denilir: adam **ثُؤلِلَ**; ve bedeni **بالثَّآليل** ile **تَثَأْلَلَ** olmuştur.

**أثل**:
**الأَثلُ**: **الطَّرْفاء**’ya benzeyen bir ağaçtır; ancak o, ondan daha büyüktür ve ondan odunca daha iyidir; ondan iyi sarı kadehler yapılır.
Ve dersin: Allah onun malını **أَثَّلَ**; yani: onu çoğalttı; ve falan kimse **تأثيلاً** olarak **أُثِلَّ** olmuştur; malı çok olduğu zaman.. ve mülkü ve malları **تَأَثَّلَ** oldu.. ve falan kimse **تأثَّل**: **أَثَّل** mânâsında... dedi ki: **أثّل مُلْكاً خِندِفاً فَدَعَما** Ve **أَثَلَ يَأْثِلُ أُثُولاً**; ve o **آثل**’dir; **رؤبة** dedi ki: **رِبابةً رُبَّتْ ومُلْكاً آثِلا**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللَيثُ: الأسد. واللَيْثُ: ضرب من العناكب يصطاد الذُبابَ بالوثب. ويقال: لايَثَهُ، أي عامله معاملة اللَيْث أو فاخَرَهُ بالشَبَه بالليث. وقولهم: إنه لأشجَعُ من ليثِ عِفِرِّينَ. قال أبو عمرو: هو الأسد. وقال الأصمعي: هو دابة مثل الحِرباء يتعرض للراكب، نُسبَ إلى عِفِرِّينَ اسم بلد. قال الشاعر:
فلا تَعْذُلي في حُنْدُجٍ إنَّ حُنْدُجاًولَيْثَ عِفِرِّينَ لَـدَيَّ سَـواءُ

##### Türkçe

**اللَيثُ**: aslan. Ve **اللَيْثُ**: sıçrayışla sinekleri avlayan örümceklerden bir tür. Ve denilir: **لايَثَهُ**; yani ona **اللَيْث** muamelesiyle muamele etti yahut **اللَيْث**e benzerlikle onunla övündü. Ve onların sözü: “Şüphesiz o, **ليثِ عِفِرِّينَ**’den daha cesurdur.” Ebû Amr dedi: O, aslandır. Ve el-Asmaî dedi: O, biniciye musallat olan, **الحِرباء** gibi bir dabbedir; **عِفِرِّينَ**’e nisbet edilmiştir; (bu) bir beldenin adıdır. Şair dedi ki:
Artık beni **حُنْدُجٍ** hakkında kınama; şüphesiz **حُنْدُجاً** ve **لَيْثَ عِفِرِّينَ** benim yanımda eşittir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ل ( وايء )
ثول ، ولث ، وثل ، لثى ، أثل ، ليث ، لوث ، ثلا .
ثول : أبو عُبَيد : سَمِعْتُ الأصمعيّ يقول : الجماعةُ من النّحْل يُقال لها : الثَّوْلُ ، والدّبْر ؛ ولا واحد لشيء من هذا ، وكذلك الخَشْرم .
قال : الثَّوَّالةُ : الكثير من الجراد .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الثَّوْل : النَّخْل .
والثَّوْل : الجُنون .
والثوّالة : الجماعةُ من النّاس والجَرَاد .
قال : ويُقال : ثال فلانٌ يَثول ثَوْلاً . إذا بَدا فيه الجُنون ولم يَسْتحكم ، فإذا اسْتَحكم قيل : ثَوِلَ يَثْوَل ثَوَلاً .
وهكذا هو في جميع الحيوان .
وقال اللَّيثُ : الثَّوْل : الذَّكر من النّحل .
قلتُ : والصَّواب في ( الثَّوْل ) ما قال الأصمعيّ .
وقال اللَّيث : الثَّوَل : شِبْه جُنون في الشّاء .
يقال للذّكر : أَثْول ؛ وللأُنثى : ثَولاء .
قال : والثُّؤْلُول : خُرَاج .
يقال : ثُؤْلِل الرَّجُلُ .
وقد تَثَأْلَلَ جَسَدُه بالثَّآلِيل .
ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : يُقال للرَّجُل : ثلْ ، إذا أمرته أن يَحْمَق ولا يَجْهل .
وقال الليث : الثَّيْل : جِرابُ قُنْب البَعِير .
ويُقال : بل هو قَضِيبه .
ولا يُقال : قُنْبٌ إلا للفَرس .
قال : والثِّيل : نبات يَشتبك في الأرْض .
وقال شَمِر : الثِّيل : شُجَيْرَة خَضْراء كأنّها أول بَذْر الحبّ حين تَخْرُج صِغاراً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الثِّيل : ضربٌ مِن النّبات يُقال إنه لِحْية التَّيْس .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : الأثْيل : الجَمل العظيم الثّيل ، وهو وِعاء قَضِيبه .
وثل : ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الوَثل : وَسخ الأَديم الذي يُلْقى منه . وهو ، الحَمُّ ، والتِّحْلِىء .
قال أبو عُبيد : الوَثَل : اللِّيف نَفسُه .
والحَبل من اللّيف يقال له : الوَثِيل .
وقال غيرُه : واثلة ، من الأسماء ، مَأْخُوذ من ( الوثيل ) .
ليث : ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الألْيثُ : الشُّجَاع ، وجمعه : لِيثٌ .
واللَّيثُ : الأسَدُ ؛ وجمعه : لُيُوث .
وبنو لَيْث : حيّ من كِنانة .
وَتَليَّث فلانٌ ، إذا صار لَيْثِيّ الهوَى .
وكذلك : لَيّث . قاله ابنُ المُظَفَّر ؛ وأنشد قول رُؤْبة :
دُونك مَدْحاً مِن أخٍ مُلَيَّثِ
عنك بما أَوْلَيت في تأَنُّثِ
قال : ويُقال : لاَيَثْتُ فلاناً ، إذا زاوَلْته مُزاولة اللَّيث ؛ وأَنْشد :
شَكِسٌ إذا لايَثْتَه لَيثيّ
أبو عُبيد ، عن العَدَويّ : اللَّيث هو الذي يأخذ الذّباب ، وهو أصغر من العَنْكَبُوت .
وأمّا ( لَيث عِفِرِّين ) فقد مَرّ تَفسِيرُه .
ويُقال : يجمع ( اللَّيثَ ) : مَلْيَثة ، مِثل : مَسْيفة ومَشيخة ؛ وقال الهُذَليّ :
وأدْرَكتْ من خُثيْم ثَمَّ مَلْيثةٌ
مِثلُ الأُسُود على أكتافها اللِّبَدُ
وقيل : اللَّيث ، في لغة هذيل : اللَّسِنُ الجَدِل .
وقال عَمرو بن بحر : الليثُ : ضَربٌ مِن العَناكب .
قال : وليس شيءٌ من الدوابّ مثله في الحِذقْ والخَتْل وصَواب الوَثْبة والتَّسْديد وسُرعة الخَطْف والمُدَاراة ، لا الكَلب ولا عَنَاق الأَرْض ولا الفَهْد ولا شَيء من ذوات الأَرْبع ، وإذا عاين الذُّبابَ ساقطاً لَطَأ بالأرض وسَكّن جوارحَه ثم جَمع نفسه وأَخَّر الوَثْب إلى وقت الغِرّة ، وترى منه شيئاً لم تَره في فَهْد ، وإن كان موصوفاً بالخَتل للصَّيْد .
لوث : ثَعلب ، عن ابن الأعرابي : اللَّوْثُ : الطَّيُّ ، واللوْث : الليّ ، واللَّوْث : الشَّرّ ، واللَّوْثُ : الجِراحَات ، واللَّوْث : المُطَالباتُ بالأحْقَاد ، واللَّوْث : تَمْريغ اللُّقمة في الإهَالة .
سَلمة ، عن الفَرّاء ، قال : اللُّوَاثُ : الدَّقيق الذي يُذَرّ على الخِوان لئلاّ يَلْصَق به
العَجِينُ .
قلت : واللَّوْث ، عند الشافعي : شبه الدَّلالة ، ولا يكون بَيِّنة تامّة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : اللَّوث : جمع الأَلْوث ، وهو الأَحْمق الجَبان .
أبو نصر ، عن الأَصْمعيِّ : اللَّوْثَة : الحَمْقة .
واللّوْثة : العزْمة بالعَقْل .
وقال ابن الأَعْرابيّ : اللَّوْثة ، واللّوْثَة : بمعنى الحَمقة ، فإذا أَردت عَزيمة العَقْل قلت : في فُلان لَوْثٌ ، أي حَزْم وقُوّة .
اللّيث : ناقةٌ ذات لَوْث ، وهي الضّخمة ، ولا يَمْنَعها ذلك من السُّرْعة .
وقال غيره : سَحابةٌ لَوْثَاء : فيها بُطْء .
ورَجُلٌ فيه لُوثة : أي استرخاء وحُمْق ؛ وهو رَجُلٌ أَلْوث .
وإذا كان السّحاب بَطِيئاً كان أَدوَم لِمَطَره ؛ وأَنْشد :
من لَفْح ساريةٍ لَوْثَاء تَهْميم
وقال اللّيث : اللَّوْثاء : التي تُلوِّث النبات بَعضه على بعض ، كما يلوّث التِّبن بالقَتّ ؛ وكذلك التّلوّث بالأَمر .
قلت : والسَّحابة اللَّوْثاء : البطيئة .
والذي قاله اللّيث في ( اللّوْثاء ) ليس بِصَحيح .
أنشد المازنيّ :
فالْتَاث مِن بعد البُزول عامَين
فاشْتَدّ ناباه وغَيْر النَّابَيْن
قال : ( التاث ) افتعل ، من ( اللوث ) وهو القُوّة .
رَجُلٌ ذو لَوْثٍ ، أي ذو قُوّة .
ورَجُلَ فيه لُوثة ، إذا كان فيه اسْترخاء ؛ وقال العَجّاج يَصف شاعراً غالَبه فَغَلَبه :
وقد أرى دُونِيَ من تَجَهُّمي
أُمّ الرُّبَيقِ والأرَيْقِ المُزْنَمِ
فلم يُلث شَيْطانهُ تَنَهُّمِي
يقول : رأى من تجهّمي دونه ما لا يستطيع أن يصل إليّ ، أي رأى دوني داهية فلم يُلث شيطانُه ، أي لم يلبث تنهمّي إياه ، أي انْتهاري .
وفي ( النّوادر ) : رأيت لُواثة ولَوِيثَة من النّاس ، وهُوَاشة ، أي جَماعة .
وقال اللّيث : يُقال : التاث فلانٌ في عَمَله ، أي أَبْطأ .
قال : واللاَّئث من الشجر والنبات : ما قد الْتَبس بعضُه على بَعض .
يَقول العرب : نَبات لاثث ، ولاثٍ ؛ على القلب ؛ وقال العجّاج :
لاث به الأَشاءُ والعُبْريّ
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : مثل : لاثٍ به ، لاثث به ، في باب المقلوب ؛ وقال عديّ :
ويَأْكُلْن ما أَغْنى الوليُّ ولم يُلِث
كأن بحَافاتِ النِّهاءِ مَزارِعَا
أي لم يَجعله لائثا .
ويقال : لم يُلث ، أي لم يُلث بَعضه على بعض ، من ( اللوث ) وهو ( الليّ ) .
وقال التّوزيّ : لم يلتث : لم يُبطىء ؛ وقال ثمامة بن المخبر السَّدوسيّ :
ألا رُبّ مُلْتاثٍ يَجُرّ كِسَاءَه
نَفى عَنْه وُجْدَانَ الرَّقِين القَرَائِمَا
يقول : رُبّ أَحمق نَفى كثرةُ ماله أن يُحَمَّق ، أراد أنه أحمق قد زَيّنه ماله وجَعله عند عوامّ الناس عاقلاً .
وقال ابن الأعرابي : الأَلْوث : الأَحمق .
أبو عُبيد : لاثٍ ، بمعنى : لائِث ، وهو الذي بَعضه فوق بَعض .
وقال أبو عمرو : فلا يَلوث بي ، أي يَلُوذ بي .
وجاء رجل إلى أبي بَكْر الصّدّيق فوقف عليه ولاث لَوْثاً من كلام . فسأله عُمر ، فذكر أن ضَيْفاً نزل به فزَنى بابْنَته .
ومعنى : لاث ، أي لَوى كَلامه ولم يُبيِّنه .
ويقال : لاث بالشيء يَلُوث ، إذا طاف به .
ولاث فلانٌ عن حاجتي ، أي أبْطأ عنها .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : يُقال للسيد الشريف : مَلاَثٌ ، ومَلْوَثٌ ؛ وجمعه : مَلاَوث ؛ وأنشد :
هلاّ بكَيتَ مَلاَوِثاً
من آل عَبْدِ مَنَافِ
ولث : ثَعلب ، عن ابن الأَعرابيّ : الوَلْث : بقيّة العَجِين في الدَّسِيعة ، وبَقِيّة الماء في المُشَقّر ؛ والفَضْلة من النَّبِيذ تَبْقى في الإناء ؛ وهو البَسيل أيضاً .
والوَلْثُ : بقيّة العَهْد ؛ وفي الحديث : ( لولا وَلْث عَهْدٍ لهم لفعلتُ بهم كذا ) .
شَمِرٌ فيما قرأت بخطّه قال : قال أبو مُرّة القُشيري : الوَلْث من الضّرب ، الذي لَيس فيه جِرَاحة ، فوق الثّياب .
قال : وطَرق رَجُلٌ قَوماً يَطْلُب امْرأةً وَعَدَتْه فوقع على رَجُل ، فصَاح به ، فاجْتمع الحيُّ عليه فوَلثوه ، ثم أُفْلِت .
قال : وقال ابن شُميل : يُقال دَبَّرْتُ مَمْلُوكي ، إذا قُلتَ هو حُرٌّ بعد مَوْتِي ، إذا وَلَثْتَ له عِتْقاً في حياتك .
قال : والوَلْث : التَّوْجيه ، إذا قُلت : هو حُرٌّ بَعْدي ، فهو الوَلْث .
وقد وَلَث فلانٌ لنا من أَمْرنا وَلْثاً ، أي وَجَّه ؛ وقال رُؤبة :
وقلتُ إذا أَغْبَط دَيْنٌ والِثُ
قال ابن الأعرابي : أي دائم ، كما يَلِثُونه بالضَّرْب .
وقال أبو عمرو والأصمعيّ : وَلَثه ، أي ضَربه ضَرْباً قليلاً .
وقال أبو نَصر : الوَلْث : القلِيلُ مِن
المطر .
يُقال : وَلْثٌ مِن عَهْد ، أي شَيءٌ قَلِيل .
والوَلْث : عقد ليس بمُحْكم ، وهو الضَّعِيف .
ويقال : وَلَثْتُ لك أَلِثَ وَلْثاً ، أي وَعَدْتك عِدَةً ضَعِيفة .
ويقال : لهم وَلْثٌ ضَعِيف ؛ وقال المُسَيّب بن عَلَس في ( الولْث المحْكَم ) :
كما امْتَنَعت أولادُ يَقْدُمَ مِنْكُمُ
وكان لها وَلْثٌ من العَقْدِ مُحْكَمُ
وقال الأصمعيّ في قوله :
إذا أغبط دَيْنٌ والِثُ
أساء رُؤبة في هذا ، لأنه كان ينبغي أن يُؤَكد أَمْر الدَّين .
وقال غيره : يُقال : دَيْن والثٌ ، أي يتقلّده كما يتقلّد العَهد .
أثل : ثعلب ، عن ابن الأَعرابي : الأُثَيْل : مَنْبت الأَرَاك .
وفي حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال في وصيّ اليَتيم : ( إنه يأكل مِن ماله غَير مُتأثِّل مالاً ) .
قال : المتأثّل : الجامع .
وكل شَيء له أصل قديم ، أو جُمع حتى يَصير له أصل ، فهو مُؤَثَّل ؛ قال لَبيد :
لله نافلة الأجلّ الأفْضل
وله العُلا وأَثيث كُلّ مُؤَثَّل
قال : وأَثْلة الشّيء : أصْلُه ؛ وأنشد للأعشى :
أَلَسْتَ مُنْتَهِياً عن نَحْت أَثْلِتنَا
ولَسْتَ ضائِرَها ما أَطَّتِ الإبِلُ
شمر ، عن ابن الأَعرابيّ : المُؤثَّل : الدَّائِم .
وأَثَّلْت الشيءَ : أَدَمْتُه .
وقال أبو عمرو : مُؤَثَّل : مُهَيَّأ .
قال : وتَأْثيل المجد : بناؤُه .
وتأثّل فلانٌ مالاً ، أي اتّخذه وثَمَّره .
وقال ابن شُميل في قول النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( ولمن وَلِيها أن يَأْكُل ويُؤَكِّل صديقاً غيرَ مُتأَثِّل مالاً ) .
قال : ويقولون : هم يَتأثّلون الناس ، أي يَأْخذون منهم أَثالاً . والأَثال : المال .
ويقال : تأثّل فلانٌ بِئْراً ، إذا احْتفَرها لنفسه ؛ ومنه قول أبي ذُؤيب يصف قوماً حَفَروا قَبْراً شَبّهه بالبِئر :
وقد أَرْسَلُوا فُرَّاطَهم فتأثّلُوا
قَلِيباً سَفَاهاً كالإماء القواعِدِ
أراد أنّهم حَفروا له قبراً يُدْفَن فيه ، فسمّاه قَلِيباً على التّشْبيه .
ويقال : أَثّل الله مُلْكاً آثِلاً ، أي ثَبّته ؛ وقال رُؤبة :
أثّل مُلْكاً خِنْدِفاً فدعَمَا
وقال أيضاً :
رِبَابَةً رُبَّتْ ومُلْكاً آثِلاَ
أي مُلكاً ذا أَثْلة .
والأَثْل : شَجر يُشبه الطّرْفاء إلاّ أنه أكرم منها ، تُسوَّى منه الأَقْداح الصُّفْر الجِياد ، ومنه اتُّخذ مِنبَر النبيّ ( صلى الله عليه وسلم )
وللأَثل أُصول غليظة تُسَوَّى منها الأبواب وغيرها ، وَوَرَقُه عَبْلٌ كورق الطّرفاء .
أبو عبيد ، عن أبي عمرو : والأَثال : المَجْدُ ، وبه سُمِّي الرَّجُل .
وأُثال : اسْم جَبَل .
لثي : قال اللّيث : اللّثَى : ما سَال من الشّجر من ساقها خاثِراً .
وقال ابن السِّكّيت : اللَّثَى : شيءٌ يَنْضَحه الثُّمَامُ حُلوٌ ، فما سَقَط منه على الأَرض أُخذ وجُعل في ثوبٍ وصُبّ عليه الماءُ ، فإِذا سال من الثوب شُرب حُلْواً وربّما أَعْقَد .
قلت : اللثَى : يَسيل من الثُّمام وغيره ، وفي جبال هَراة شَجر يقال له : ( سِير ) وله لَثىً حُلْوٌ يُداوى به المَصْدور ، وهو جَيّد للسُّعال اليابس .
وللعُرْفُط لَثىً حُلْوٌ يقال له : المغَافِير .
وأَخبرني المُنذريّ ، عن أبي طالب ، عن سَلمة ، عن الفرّاء ، أنه قال : اللّثأ ، بالهمز : لِمَا يَسيل من الشَّجَر .
قال : واللَّثة : تُجمع : لِثات ، ولِثِين ، ولِثًى ، ولَثًى .
وقال أبو بكر : اللَّثَى : شَبِيه بالنَّدى .
يقال : قد أَلْثتِ الشجرة ما حولها لَثًى شديداً : نَدَّتْه .
قال : واللَّثَى : الصَّمْغ .
ابْنُ السِّكِّيت : هذا ثوبٌ لثٍ ، إذا ابْتَلَّ من العَرَق والوسَخ .
ويقال : لَثِيَتْ رِجْلِي من الطِّين تَلْثَى لثًى ، إذا تلطَّخَت به .
وامرأةٌ لَثِيَةٌ ، إذا كانت رطْبَة المكان .
ونساء العرب يتسابَبْنَ بذلك .
وإذا كانت يابسة المكان فهي الرّشُوف ، ويُحْمد ذلك منها .
ورَوَى أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : لَثَا ، إذا شَرِبَ الماءَ قَليلاً .
ولَثَا أيضاً : إذا لَحِسَ القِدْرَ .
وقال : اللّثِيُّ : المُولع بأَكْل الصَّمغ .
وقال غيرُه : ألْثَت الشَّجرة تُلْثِي ، إذا سال منها اللّثى .
وحَكى سَلمة ، عن الفرّاء ، عن الدُّبَيْرِية ، قالت : لثا الكَلْب ، ولَجذَ ، ولَجَن ، واحْتَفَى ، إذا وَلغ في الإناء .
وقال أبو زيد : اللِّثة : مَراكز الأَسْنان .
وفي اللَّثة : الدُّرْدُرُ ، وهو مَخارج الأَسْنان ، وفيها العُمور ، وهو ما تَصَعَّد بين الأسْنان من اللِّثة .
قلت : وأصل اللّثة : اللِّثْيَة ، فنُقص .
والظاء والذال والثاء لثويّة ، لأن مبدأها من اللّثة .
ثلا : قال ابن الأعرابي : ثَلاَ ، إذا سافر .
قال : والثَّلِيّ : الكَثير المال .

##### Türkçe

ث ل ( وايء )
**ثول** , **ولث** , **وثل** , **لثى** , **أثل** , **ليث** , **لوث** , **ثلا** .

**ثول** : Ebû Ubeyd: Asmaî’nin şöyle dediğini işittim: Arıdan olan topluluğa **الثَّوْلُ** ve **الدّبْر** denir; bunun hiçbirinde tekil yoktur; **الخَشْرم** da böyledir.
Dedi: **الثَّوَّالةُ**: çekirgenin çoğu.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الثَّوْل**: hurma ağaçlarıdır.
Ve **الثَّوْل**: deliliktir.
Ve **الثوّالة**: insanlardan ve çekirgelerden olan topluluktur.
Dedi: Ve denir ki: “Falanca **ثال** eder, **يَثول** **ثَوْلاً**”; onda delilik belirdiğinde ve sağlamlaşmadığında. Artık sağlamlaştığında “**ثَوِلَ** eder, **يَثْوَل** **ثَوَلاً**” denir.
Ve bu, bütün hayvanda böyledir.
Leys dedi: **الثَّوْل**: arının erkeğidir.
Ben dedim: (**الثَّوْل**) hakkında doğru olan, Asmaî’nin söylediğidir.
Leys dedi: **الثَّوَل**: koyunda deliliğe benzer bir şeydir.
Erkeğe **أَثْول**; dişiye **ثَولاء** denir.
Dedi: **الثُّؤْلُول**: çıbandır.
Denir ki: Adam **ثُؤْلِل** oldu.
Ve bedeni **الثَّآلِيل** ile **تَثَأْلَلَ** olmuştur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adama “**ثلْ**” denir; ona, ahmaklık etmesini emrettiğinde, fakat cahillik etmesini değil.
Leys dedi: **الثَّيْل**: devenin **قُنْب**’unun torbasıdır.
Ve denir ki: Bilakis o, onun kamışıdır.
Ve **قُنْب** ancak at için söylenir.
Dedi: **الثِّيل**: yerde birbirine dolaşan bir bitkidir.
Şemir dedi: **الثِّيل**: yeşil bir küçük ağaççık; sanki tohumun ilk ekimi, küçük küçük çıktığı zamanki gibidir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الثِّيل**: bir tür bitkidir; denir ki o, tekenin sakalıdır.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الأثْيل**: büyük **الثّيل**’li devedir; o, onun kamışının kabıdır.

**وثل** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوَثل**: deriden atılan kiridir. Ve o, **الحَمُّ** ve **التِّحْلِىء**’dür.
Ebû Ubeyd dedi: **الوَثَل**: lifin kendisidir.
Ve liften olan ipe **الوَثِيل** denir.
Başkası dedi: **واثلة** isimlerdendir; (**الوثيل**)’den alınmıştır.

**ليث** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الألْيثُ**: yiğittir; çoğulu: **لِيثٌ**.
Ve **اللَّيثُ**: aslandır; çoğulu: **لُيُوث**.
Ve Benû Leys: Kinâne’den bir kabiledir.
Ve falanca **تَليَّث** etti; Leysî hevesli olduysa.
Ve aynı şekilde: **لَيّث**. Bunu İbnü’l-Muzaffer söyledi; Ru’be’nin sözünü okudu:
دُونك مَدْحاً مِن أخٍ مُلَيَّثِ
عنك بما أَوْلَيت في تأَنُّثِ
Dedi: Ve denir ki: Falancayı **لاَيَثْتُ** ettim; onu, aslanın müzâvelesi gibi müzâvele ettiğimde; ve okudu:
شَكِسٌ إذا لايَثْتَه لَيثيّ
Ebû Ubeyd, el-Adevî’den: **اللَّيث** o şeydir ki sinekleri yakalar; ve o, örümcekten daha küçüktür.
Ama (**لَيث عِفِرِّين**) ise, onun tefsiri geçmişti.
Ve denir ki: (**اللَّيث**)’in cem‘i: **مَلْيَثة**; **مَسْيفة** ve **مَشيخة** gibi. Hüzelî dedi:
وأدْرَكتْ من خُثيْم ثَمَّ مَلْيثةٌ
مِثلُ الأُسُود على أكتافها اللِّبَدُ
Ve denildi: **اللَّيث**, Hüzeyl dilinde: **اللَّسِنُ الجَدِل**’dir.
Amr b. Bahr dedi: **الليثُ**: örümceklerden bir türdür.
Dedi: Hilekârlıkta, tuzakta, sıçrayışın isabetinde, hedefe yöneltmede, kapışın süratinde ve gizlenip sakınmada, ne köpek ne yer keçisi ne pars ne de dört ayaklılardan herhangi bir şey ona benzemez. Ve sineği düşmüş görürse yere yapışır, uzuvlarını sakinleştirir; sonra kendini toplar ve sıçrayışı gaflet vaktine erteler; ve ondan, av için hilekârlıkla vasıflanmış olsa da, bir parsta görmediğin bir şeyi görürsün.

**لوث** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **اللَّوْثُ**: katlama; ve **اللوْث**: bükme; ve **اللَّوْث**: kötülük; ve **اللَّوْثُ**: yaralardır; ve **اللَّوْث**: kinlerle taleplerdir; ve **اللَّوْث**: lokmayı içyağında yuvarlamaktır.
Seleme, Ferrâ’dan: **اللُّوَاثُ**: hamur ona yapışmasın diye sofra üzerine serpilen undur.
Ben dedim: Ve **اللَّوْث**, Şâfiî’ye göre, delâlete benzer; tam bir beyyine olmaz.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **اللَّوث**: **الأَلْوث**’un çoğuludur; o, ahmak korkaktır.
Ebû Nasr, Asmaî’den: **اللَّوْثَة**: ahmaklıktır.
Ve **اللّوْثة**: akılla azimdir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **اللَّوْثة** ve **اللّوْثَة** ahmaklık manasınadır; aklın azmini istediğinde “Falancada **لَوْثٌ** var” dersin; yani azim ve kuvvet.
Leys: **اللّيث**: **لَوْث** sahibi dişi devedir; o, iridir; bu, onu süratten alıkoymaz.
Başkası dedi: **سَحابةٌ لَوْثَاء**: onda yavaşlık vardır.
Ve içinde **لُوثة** olan adam: yani gevşeklik ve ahmaklık; o, **أَلْوث** bir adamdır.
Ve bulut yavaş olduğunda yağmuru için daha devamlı olur; ve okudu:
من لَفْح ساريةٍ لَوْثَاء تَهْميم
Leys dedi: **اللَّوْثاء**: bitkiyi, bir kısmını bir kısmı üzerine bulaştıran (dolaştıran)dır; samanın yoncaya bulaştırılması gibi; işte **التّلوّث** da işte böyledir.
Ben dedim: **السَّحابة اللَّوْثاء**: yavaştır.
Leys’in (**اللّوْثاء**) hakkında söylediği doğru değildir.
Mâzenî okudu:
فالْتَاث مِن بعد البُزول عامَين
فاشْتَدّ ناباه وغَيْر النَّابَيْن
Dedi: (**التاث**) ifti‘âl babındandır; (**اللوث**)’tan; o da kuvvettir.
**لَوْث** sahibi adam: yani kuvvet sahibi.
Ve içinde **لُوثة** olan adam; onda gevşeklik olduğunda. A‘câc, kendisiyle yarışıp onu yenen bir şairi vasfederek dedi:
وقد أرى دُونِيَ من تَجَهُّمي
أُمّ الرُّبَيقِ والأرَيْقِ المُزْنَمِ
فلم يُلث شَيْطانهُ تَنَهُّمِي
Diyor ki: Benim çatık yüzlülüğümden, bana ulaşamayacağı bir şeyi kendisiyle aramda gördü; yani benim önümde bir felaket gördü; böylece şeytanı **يُلث** etmedi; yani benim onu azarlamamı ona geciktirmedi; yani benim onu azarlamam.
(**النّوادر**)’de: İnsanlardan **لُواثة** ve **لَوِيثَة** ve **هُوَاشة** gördüm; yani topluluk.
Leys dedi: Denir ki: Falanca işinde **التاث** etti; yani yavaşladı.
Dedi: Ağaç ve bitkiden **اللاَّئث**: bir kısmı bir kısmına karışmış olandır.
Araplar der: **نَبات لاثث** ve **لاثٍ**; kalb üzere. A‘câc dedi:
لاث به الأَشاءُ والعُبْريّ
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “**لاثٍ به**”, “**لاثث به**” misali; maklûb babında. Adî dedi:
ويَأْكُلْن ما أَغْنى الوليُّ ولم يُلِث
كأن بحَافاتِ النِّهاءِ مَزارِعَا
Yani onu **لائثا** kılmadı.
Ve denir ki: **لم يُلث**; yani bir kısmını bir kısmı üzerine karıştırmadı; (**اللوث**)’tan; o da (**الليّ**)’dir.
Tevvezî dedi: **لم يلتث**: yavaşlamadı. Semâme b. el-Muhbir es-Sedûsî dedi:
ألا رُبّ مُلْتاثٍ يَجُرّ كِسَاءَه
نَفى عَنْه وُجْدَانَ الرَّقِين القَرَائِمَا
Diyor ki: Nice ahmak vardır ki malının çokluğu, ona ahmak denmesini uzaklaştırdı; muradı: o, ahmaktır; malı onu süslemiş ve avamın yanında onu akıllı kılmıştır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الأَلْوث**: ahmaktır.
Ebû Ubeyd: **لاثٍ**, manaca: **لائِث**; o da bir kısmı bir kısmının üstünde olandır.
Ebû Amr dedi: “Bana **يَلوث** etmesin”; yani bana **يَلُوذ** etsin.
Bir adam Ebû Bekir es-Sıddîk’a geldi; onun yanında durdu ve sözden bir **لَوْث** ile **لاث** etti. Ömer ona sordu; o da, kendisine bir misafirin indiğini, sonra kızıyla zina ettiğini zikretti.
Ve **لاث**’ın manası: sözünü büktü ve onu açıklamadı.
Ve denir ki: Bir şeyle **لاث** etti, **يَلُوث**; onun etrafında dolaştığında.
Ve falanca benim ihtiyacımdan **لاث** etti; yani onda yavaşladı.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Efendi şerefliye **مَلاَثٌ** ve **مَلْوَثٌ** denir; çoğulu: **مَلاَوث**; ve okudu:
هلاّ بكَيتَ مَلاَوِثاً
من آل عَبْدِ مَنَافِ

**ولث** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوَلْث**: **الدَّسِيعة**’de hamurun kalıntısı; ve **المُشَقّر**’de suyun kalıntısı; ve kapta kalan nebîzin artığı; ve o, **البَسيل** de olur.
Ve **الوَلْثُ**: ahdin kalıntısıdır; hadiste: “(Onlar için bir **وَلْث عَهْدٍ** olmasaydı, onlara şöyle şöyle yapardım.)”
Şemir, kendi hattıyla okuduğumda dedi ki: Ebû Murre el-Kuşeyrî dedi: **الوَلْث** vuruştandır; onda yara yoktur; elbiselerin üstünden.
Dedi: Bir adam bir kavme, kendisine söz vermiş bir kadını istemek için gece geldi; bir adama düştü; ona bağırdı; mahalle onun üzerine toplandı; onu **فوَلثوه** ettiler; sonra salıverildi.
Dedi: İbn Şümeyl dedi: “Kölemi **دَبَّرْتُ** ettim” denir; “Ölümümden sonra o hürdür” dediğinde; hayatında ona bir azat **وَلَثْتَ** ettiğinde.
Dedi: **الوَلْث**: yöneltmedir; “Benden sonra o hürdür” dediğinde; işte o **الوَلْث**’tür.
Ve falanca bizim işimizden bize bir **وَلْثاً** **وَلَث** etti; yani yöneltti. Ru’be dedi:
وقلتُ إذا أَغْبَط دَيْنٌ والِثُ
İbnü’l-A‘râbî dedi: yani daim; onları vuruşla **يَلِثُونه** ettikleri gibi.
Ebû Amr ve Asmaî dedi: Onu **وَلَثه** etti; yani az bir vuruşla vurdu.
Ebû Nasr dedi: **الوَلْث**: yağmurun azıdır.
Denir ki: **وَلْثٌ مِن عَهْد**; yani az bir şey.
Ve **الوَلْث**: sağlam olmayan akittir; o, zayıftır.
Ve denir ki: Sana **وَلَثْتُ** ederim, **أَلِثَ** **وَلْثاً**; yani sana zayıf bir vaad ettim.
Ve denir ki: Onlar için zayıf bir **وَلْثٌ** vardır. Müseyyeb b. ‘Ales, (**الولْث المحْكَم**) hakkında dedi:
كما امْتَنَعت أولادُ يَقْدُمَ مِنْكُمُ
وكان لها وَلْثٌ من العَقْدِ مُحْكَمُ
Asmaî, “
إذا أغبط دَيْنٌ والِثُ
” sözünde dedi: Ru’be bunda kötü yaptı; çünkü borcun işini pekiştirmesi gerekirdi.
Başkası dedi: **دَيْن والثٌ** denir; yani onu, ahdi boynuna takar gibi boynuna takar.

**أثل** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأُثَيْل**: **الأَرَاك**’ın bittiği yerdir.
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde, yetimin vasîsi hakkında şöyle dediği: “(O, onun malından, malı **مُتأثِّل** etmeden yer.)”
Dedi: **المتأثّل**: toplayandır.
Ve her şey ki eski bir aslı vardır; yahut toplanıp kendisi için bir asıl oluncaya kadar (toplanmıştır); o, **مُؤَثَّل**’dir. Lebîd dedi:
لله نافلة الأجلّ الأفْضل
وله العُلا وأَثيث كُلّ مُؤَثَّل
Dedi: **أَثْلة** bir şeyin: onun aslıdır. A‘şâ’nın şu beyti okundu:
أَلَسْتَ مُنْتَهِياً عن نَحْت أَثْلِتنَا
ولَسْتَ ضائِرَها ما أَطَّتِ الإبِلُ
Şemir, İbnü’l-A‘râbî’den: **المُؤثَّل**: daim olandır.
Ve bir şeyi **أَثَّلْت** ettim: onu devamlı kıldım.
Ebû Amr dedi: **مُؤَثَّل**: hazırlanmış.
Dedi: Şerefin **تَأْثيل**’i: onun inşasıdır.
Ve falanca malı **تأثّل** etti; yani onu edindi ve çoğalttı.
İbn Şümeyl, Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) sözünde: “(Ve onu üstlenen kimseye, yer ve bir dostuna yedirir; malı **مُتأَثِّل** etmeden.)” dedi.
Dedi: Ve derler ki: Onlar insanları **يَتأثّلون**; yani onlardan **أَثالاً** alırlar. Ve **الأَثال**: maldır.
Ve denir ki: Falanca bir kuyuyu **تأثّل** etti; onu kendisi için kazdığında. Ebû Züeyb’in, bir kabri kazmış bir kavmi vasfederek, onu kuyuya benzettiği sözü bundandır:
وقد أَرْسَلُوا فُرَّاطَهم فتأثّلُوا
قَلِيباً سَفَاهاً كالإماء القواعِدِ
Muradı: Ona, içine gömüleceği bir kabir kazdılar; benzetme yoluyla ona **قَلِيباً** adını verdi.
Ve denir ki: Allah bir mülkü **آثِلاً** **أَثّل** etti; yani onu sabitledi. Ru’be dedi:
أثّل مُلْكاً خِنْدِفاً فدعَمَا
Ve yine dedi:
رِبَابَةً رُبَّتْ ومُلْكاً آثِلاَ
Yani **أَثْلة** sahibi bir mülk.
Ve **الأَثْل**: **الطّرْفاء**’ya benzeyen bir ağaçtır; ancak ondan daha değerlidir; ondan iyi sarı kadehler düzeltilir; Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) minberi ondan yapılmıştır.
Ve **الأَثل**’in kalın kökleri vardır; onlardan kapılar ve başkaları düzeltilir; yaprağı kalındır; **الطّرفاء** yaprağı gibidir.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: Ve **الأَثال**: şereftir; adam onunla adlandırılmıştır.
Ve **أُثال**: bir dağın adıdır.

**لثي** : Leys dedi: **اللّثَى**: ağaçtan, gövdesinden koyu olarak akan şeydir.
İbnü’s-Sikkît dedi: **اللَّثَى**: **الثُّمَام**’ın fışkırttığı tatlı bir şeydir; ondan yere düşen alınır, bir beze konur, üzerine su dökülür; bezden akınca tatlı olarak içilir; bazen de koyulaştırılır.
Ben dedim: **اللثَى** **الثُّمام**’dan ve başkasından akar; Herat dağlarında **( سِير )** denilen bir ağaç vardır; onun tatlı bir **لَثىً**’sı vardır; onunla göğsü hasta olan tedavi edilir; kuru öksürüğe iyidir.
Ve **العُرْفُط**’un tatlı bir **لَثىً**’sı vardır; ona **المغَافِير** denir.
Münzirî bana haber verdi; Ebû Tâlib’den; Seleme’den; Ferrâ’dan: o şöyle dedi: **اللّثأ** (hemzeli): ağaçtan akan şey içindir.
Dedi: Ve **اللَّثة** şu şekilde toplanır: **لِثات** ve **لِثِين** ve **لِثًى** ve **لَثًى**.
Ebû Bekir dedi: **اللَّثَى**: çiye benzer.
Denir ki: Ağaç çevresini şiddetli bir **لَثًى** ile **أَلْثتِ** etti; onu çiğlendirdi.
Dedi: Ve **اللَّثَى**: zamktır.
İbnü’s-Sikkît: Bu, **لثٍ** bir elbisedir; ter ve kirden ıslandığında.
Ve denir ki: Ayağım çamurdan **لَثِيَتْ**; **تَلْثَى** **لثًى**; ona bulaştığında.
Ve **لَثِيَةٌ** bir kadın; yeri ıslak olduğunda.
Arap kadınları bununla birbirlerine söverler.
Ve yeri kuru olduğunda o **الرّشُوف**’tur; bu, ondan övülür.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **لَثَا**; suyu az içtiğinde.
Ve **لَثَا** da: tencereyi yaladığında.
Dedi: **اللّثِيُّ**: zamk yemeye düşkün olandır.
Başkası dedi: Ağaç **ألْثَت** eder, **تُلْثِي**; ondan **اللّثى** aktığında.
Seleme, Ferrâ’dan, ed-Dübeyriyye’den nakletti: O dedi: Köpek **لثا** etti, ve **لَجذَ** etti, ve **لَجَن** etti, ve **احْتَفَى** etti; kapta yaladığında.
Ebû Zeyd dedi: **اللِّثة**: dişlerin yuvalarıdır.
Ve **اللَّثة**’de **الدُّرْدُرُ** vardır; o, dişlerin çıktığı yerlerdir; ve onda **العُمور** vardır; o da dişlerin arasından, **اللِّثة**’den yükselen şeydir.
Ben dedim: **اللّثة**’nin aslı **اللِّثْيَة**’dir; sonra eksiltildi.
Ve **الظاء** ve **الذال** ve **الثاء** **لثويّة**’dir; çünkü başlangıçları **اللّثة**’dendir.

**ثلا** : İbnü’l-A‘râbî dedi: **ثَلاَ**; yolculuk ettiğinde.
Dedi: Ve **الثَّلِيّ**: çok mal sahibi olandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والياء وما يثلثهما)
(ليا)  اللام والياء والألف، يقال إنَّه شيءٌ من النَّبْت. يقولون: اللِّيَاء: شيءٌ كالحِمَّص شديدُ البياض. يقال للمرأة: كأنَّها لِيَاءة.
(ليت)  اللام والياء والتاء كلمتانِ لا تنقاسان([1]): إحداهما: اللِّيت: صَفْحة العُنق، وهما لِيتانِ. والأخرى اللَّيْت، وهو النَّقْص. يقال: لاتَه يَلِيتُه: نَقَصه. قال الله تعالى: ﴿لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئاً﴾ [الحجرات 14]. واللَّيْت: الصَّرف، يقال لاتَهُ يَلِيته. قال:
وليلةٍ ذاتِ دُجىً سريتُ *** ولم يَلِتْني عن سُراها ليتُ([2])وليت: كلمة التَّمنِّي.
(ليث)  اللام والياء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على قُوَّة خَلْق. من ذلك اللَّيث، قالوا: سمِّي بذلك لقُوّته وشِدّة أخْذِه. ومنه يقال: رجل مُلَيِّثٌ([3]).
واللَّيْث: عنكبوتٌ يَصِيد الذُّباب. فأمَّا اللِّيث بكسر اللام، فموضع. قال الهذليّ([4]):
مستأرِضاً بين بَطْنِ اللِّيثِ أيمنُهُ *** إلى شَمَنْصِيرَ غيثاً مُرْسَلاً مَعِجا
(ليغ)  اللام والياء والغين كلمة، يقولون: الألْيَغ: الذي لا يُبِين الكَلام. وأمّا قولهم: هو سَيِّغٌ ليِّغ، فإتباعٌ، للشَّيء السَّهل المنساغ.
(ليف)  اللام والياء والفاء كلمة، وهي اللِّيف، عربيَّة.
(ليق)  اللام والياء والقاف كلمتان: إحداهُما قولُهم: فلانٌ لا يُلِيق دِرهماً، أي لا يُبقِي. قال:
* كَفَّاك كَفٌّ لا تُليق درهما([5]) *
والأخرى قولهم: لا يَلِيقُ به كذا، كأنَّه لا يصلح له، ولا يلصق به، من لاقَ الدّواة يَلِيقها.
(ليل)  اللام والياء واللام كلمة، وهي اللَّيل: خِلافُ النهار. يقال ليلةٌ ولَيْلات. وأمَّا اللَّيالي… ([6]).
(ليم)  اللام والياء والميم. يقولون: اللِّيم. الصُّلح([7]). وأنشدنا علي بن إبراهيم القطان قال: أنشد ثعلب:
إذا دُعِيَتْ يوماً نُمَيرُ بنُ عامرٍ *** رأيتَ وجوهاً قد تبيَّنَ لِيمُها
(لين)  اللام والياء والنون كلمةٌ واحدة، وهي اللِّين: ضدُّ الخُشُونَة. ويقال: هو في لَيَانٍ من عَيش، أي نَعْمةٍ، وفلانٌ مَلْيَنَة، أي ليِّن الجانب.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "لا ينقاس".
([2]) نسبهما في إصلاح المنطق 153 إلى رؤبة، ونسب الثاني في المخصص (14: 20) إليه أيضاً. ووردا في اللسان (ليت) بدون نسبة. وليسا في ديوان رؤبة، ولم يذكرا في ملحقات ديوانه ولا ديوان العجاج.
([3]) كذا ضبط في الأصل بالكسر، ويوافقه ما في اللسان: "تليث الرجل واستليث وليث: صار كالليث". وفي اللسان أيضاً: "ورجل مليث- بكسر الميم وسكون اللام-: شديد العارضة وقيل شديد قوي". لكن في المجمل: "المليث" بتشديد الياء المفتوحة، وفسره بأنه البطيء، أو شديد الأخذ كالليث.
([4]) هو ساعدة بن جؤية الهذلي. ديوان الهذليين (2: 209) واللسان (معج، شمصر). وقد سبق في (3: 274).
([5]) بعده في اللسان (ليق) والإنصاف 236: *جوداً وأخرى تعط بالسيف الدما*
([6]) بياض في الأصل. وفي اللسان: "وقد جمع على ليال فزادوا فيه الياء على غير قياس. قال: ونظيره أهل وأهال. ويقال: كأن الأصل فيها ليلاة فحذفت". يعني أن مفردها وهو "ليل" أصله "ليلاة"، فحدث فيه الحذف، لكن أُبقي الجمع كما هو.
([7]) في المجمل: "الصلح بين الناس، والصلاح". وأنشد البيت التالي.

ـ

##### Türkçe

(لام ve **ياء** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**ليا**)  **اللام** ve **الياء** ve **الألف**; denilir ki o, bitkiden bir şeydir. Derler: **اللِّيَاء**: nohut gibi bir şey, çok şiddetli beyazdır. Kadına denilir: sanki o bir **لِيَاءة**’dir.

(**ليت**)  **اللام** ve **الياء** ve **التاء** iki kelimedir, kıyaslanmazlar([1]): bunlardan biri: **اللِّيت**: boynun yanı; ikisi **لِيتان**’dır. Diğeri **اللَّيْت**’tir; o, eksiltmedir. Denilir: **لاتَه يَلِيتُه**: onu eksiltti. Allah Teâlâ dedi: ﴿لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئاً﴾ [الحجرات 14]. Ve **اللَّيْت**: sarf (çevirme); denilir: **لاتَهُ يَلِيته**. Dedi:
وليلةٍ ذاتِ دُجىً سريتُ *** ولم يَلِتْني عن سُراها ليتُ([2])
Ve **وليت**: temennî kelimesidir.

(**ليث**)  **اللام** ve **الياء** ve **الثاء** sahih bir asıldır; yaratılış kuvvetine delâlet eder. Bundan **اللَّيث**; dediler: kuvveti ve yakalamasının şiddeti sebebiyle bununla adlandırıldı. Ve ondan denilir: **رجل مُلَيِّثٌ**([3]).
Ve **اللَّيْث**: sinek avlayan bir örümcektir. Amma **اللِّيث** (lamın kesresiyle) ise bir yerdir. Huzelî([4]) dedi:
مستأرِضاً بين بَطْنِ اللِّيثِ أيمنُهُ *** إلى شَمَنْصِيرَ غيثاً مُرْسَلاً مَعِجا

(**ليغ**)  **اللام** ve **الياء** ve **الغين** bir kelimedir; derler: **الألْيَغ**: sözü açıklamayan kimsedir. Amma onların “o **سَيِّغٌ ليِّغ**’dir” sözü ise, kolayca akıp giden yumuşak şey için, tâbî kılmadır (itbâ‘).

(**ليف**)  **اللام** ve **الياء** ve **الفاء** bir kelimedir; o da **اللِّيف**’tir; Arapçadır.

(**ليق**)  **اللام** ve **الياء** ve **القاف** iki kelimedir: bunlardan biri onların “falanca bir dirhemi **لا يُلِيق**” sözüdür; yani bırakmaz. Dedi:
* كَفَّاك كَفٌّ لا تُليق درهما([5]) *
Diğeri onların “ona şu **لا يَلِيقُ**” sözüdür; sanki ona uygun olmaz ve ona yapışmaz; **لاقَ الدّواة يَلِيقها**’dan (mürekkep hokkasıyla temas etti, onu yapıştırır).

(**ليل**)  **اللام** ve **الياء** ve **اللام** bir kelimedir; o da **اللَّيل**’dir: gündüzün zıddı. Denilir: bir **ليلة** ve **لَيْلات**. Amma **اللَّيالي**… ([6]).

(**ليم**)  **اللام** ve **الياء** ve **الميم**. Derler: **اللِّيم**: sulh([7]). Bize Ali b. İbrahim el-Kattân inşâd etti; dedi: Sa‘leb inşâd etti:
إذا دُعِيَتْ يوماً نُمَيرُ بنُ عامرٍ *** رأيتَ وجوهاً قد تبيَّنَ لِيمُها

(**لين**)  **اللام** ve **الياء** ve **النون** tek bir kelimedir; o da **اللِّين**’dir: sertliğin zıddı. Ve denilir: o, yaşayıştan bir **لَيَانٍ** içindedir; yani bir nimet. Ve falanca **مَلْيَنَة**’dir; yani yumuşak huyludur.

--------------ـــ
([1]) Asılda: “لا ينقاس”.
([2]) İslâhu’l-mantık 153’te ikisini de Ru’be’ye nisbet etti; ve ikincisini el-Muhassas’ta (14: 20) ona da nisbet etti. Lisân’da (**ليت**) nisbet olmaksızın geldiler. Ru’be divanında değiller; divanının zeyllerinde de el-A‘câc divanında da zikredilmediler.
([3]) Asılda kesre ile böyle ضبط edildi; Lisân’daki şu söz ona uygundur: “**تليث الرجل واستليث وليث**: aslan gibi oldu”. Lisân’da ayrıca: “**ورجل مليث** -mimin kesresi ve lamın sükûnu ile-: şiddetli çeneli; denildi: şiddetli kuvvetli”. Lâkin el-Mucmel’de: “**المليث**” fethalı şeddeli **ياء** ile; onu yavaş olarak, yahut aslan gibi şiddetli yakalayan olarak tefsir etti.
([4]) O, Sâ‘ide b. Cu’eyye el-Huzelî’dir. Huzelîler divanı (2: 209) ve Lisân (**معج**، **شمصر**). Daha önce (3: 274)’te geçti.
([5]) Lisân (**ليق**) ve el-İnsâf 236’da ondan sonra: *جوداً وأخرى تعط بالسيف الدما*
([6]) Asılda boşluk. Lisân’da: “**ليال** üzerine cem‘ edildi; onda **ياء**yı kıyassız olarak artırdılar. Dedi: onun benzeri **أهل** ve **أهال**’dir. Ve denilir: sanki aslında **ليلاة** idi de hazfedildi”. Yani onun müfredi olan **ليل**’in aslı **ليلاة**’dır; onda hazf meydana geldi, lâkin cem‘ olduğu gibi bırakıldı.
([7]) el-Mucmel’de: “insanlar arasındaki sulh ve salah”. Ve şu beyti inşâd etti.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ي ث
‏"‏ أشجع من ليث العرين ‏"‏‏.‏
ووثب وثبة الليث وهو جنس من العناكب يصيد الذباب‏.‏
وتليّث فلان‏:‏ تشبّه بالليث ولا يثت فلاناً ملايثة‏.‏
قال العجاج يصف الثور والكلاب‏:‏ شكس إذا لايثته ليثيّ وبينهما ملايثة‏:‏ مواثبة‏.‏
وفحل مليث‏:‏ قويّ مشبّه بالليث‏.‏
قال‏:‏ وبركت كأنها الأمار في عطن دعثره الأكوار يمنعها مليّث قرقار وليث فلان وتليث‏:‏ انتمى إلى بني ليث أوصار ليثيّ الهوى‏.‏

##### Türkçe

ل ي ث
"‏ **أشجع من ليث العرين** ‏".‏
Ve **وثب** (sıçradı), **وثبة الليث** (aslanın sıçrayışı) gibi; ve o, sinek avlayan örümceklerden bir cinstir.‏
Ve **تليّث** falan: **بالليث** (aslana) benzemeye çalıştı; ve falan, falanı **ملايثة** (aslanlaşma) ile **لا يثت** etmedi.‏
**العجاج** dedi; öküzü ve köpekleri vasfederken:
**شكس** (sert)tir; onu **لايثته** (aslanlaştığında) **ليثيّ** (aslan gibi) (olur); ve ikisi arasında **ملايثة** vardır: **مواثبة** (birbirine atılma).‏
Ve **فحل مليث**: güçlü; **بالليث** (aslana) benzetilmiş.‏
Dedi:
Ve çöktü; sanki **الأمار** (dişi eşekler) gibi, bir **عطن**da; onu **الأكوار** (semerler) **دعثره** (tökezletti); onu **مليّث قرقار** (kükreyen güçlü) engeller; ve falan **ليث** oldu ve **تليث** etti: **بني ليث**’e intisap etti; yahut **ليثيّ الهوى** (hevesi aslanî) oldu.‏

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الليث:  القوة والشدة، قيل: ومنه الليث يمعني  الأسد، كاللائث  ، زعم كراع أنه مشتق من اللوث الذي هو القوة، قال ابن سيده: فإن كان كذلك فالياء منقلبة عن واو، وقال: وهذا ليس بقوي لأن الياء ثابتة في جميع تصاريفه، ولذا ذكره المصنف هنا. قلت: وما زعمه كراع ذكره السهيلي في الروض، وصوبه جماعة. وإنه لبين اللياثة. والجمع ليوث، ويقال: يجمع الليث مليثة، مثل مسيقة ومشيخة، قال الهذلي:
  وأدركت من خثيم ثم ملـيثة                      مثل الأسود على أكتافها اللبد قال عمرو بن بحر: الليث:  ضرب من العناكب  قال: وليس شيء من الدواب مثله في الحذق والختل وصواب الوثبة، والتسديد، وسرعة الخطف، والمداراة، لا الكلب ولا عناق الأرض ولا الفهد، ولا شيء من ذوات الأربع، وإذا عاين الذباب ساقطا لطأ بالأرض، وسكن جوارحه، ثم جمع نفسه وأخر الوثب إلى وقت الغرة، وتري منه شيئا لم تره في فهد، وإن كان موصوفا بالختل للصيد. وعن الليث، قال: الليث: العنكبوت، وقيل: الذي يأخذ الذباب وهو أصغر من العنكبوت. الليث في لغة هذيل:  اللسن  الجدل  البليغ  . ليث:  أبو حي  ، وهو ليث ابن بكر بن عبد مناة بن كنانة بن خزيمة بن مدركة بن الياس بن مضر. وفي التهذيب: بنو ليث: حي من كنانة. الليث،  بالكسر:  واد معروف، أو  : ع  بالحجاز، وهو  بين السرين  ، بالكسر وتشديد الراء المفتوحة،  ومكة  ، زيدت شرفا،  وله يوم  معروف، قال ساعدة بن جؤية يرثي ابنه:
  وقد كان يوم الليث لو قلت أسوة                      ومعرضة لو كنت قلت لقـائل الليث، بالكسر:  جمع الأليث: الشجاع  ، عن ابن الأعرابي؛ كبيض جمع أبيض، والشجاع، الجر: بدل من الأليث، قصد به تفسيره، قاله شيخنا، وفي حديث ابن الزبير:  أنه كان يواصل ثلاثا ثم يصبح وهو أليث أصحابه  أي أشدهم وأجلدهم، وبه سمي الأسد ليثا، كذا في اللسان، قال شيخنا: ومن كتبه:  والشجاع  فقد حرفه؛ لأنه لا معني له.  وتليث  الرجل  صار ليثي الهوي  والعصبية، قال رؤبة:
  دونك مدحا من أخ مليث
  عنك بما أوليت في تأثث وفي اللسان: تليث: صار كالليث.  كليث  واستليث  وليث  مبنيا على المفعول. وفي الأساس: ليث: انتمي لبني ليث.  والمليث، كمنبر: الشديد  العارضة، وقيل: الشديد  القوي  . المليث  كمحمد: السمين المذلل  ، نقله الصاغاني.  والملييث، كعصيفير:  الخدل  الممتليء الكثير الوبر  ، نقله الصاغاني.  والليثة من الإبل: الشديدة  القوية. قولهم: إنه لأشجع من  ليث عفرين  ، قال أبو عمرو: هو الأسد، وقال الأصمعي: هو دابة مثل الحرباء تتعرض للراكب، نسب إلى عفرين، اسم بلد، قال الشاعر:

  فلا تعذلي في حندج إن حندجا                      وليث عفـرين إلـى سـواء وسيأتي ذكره في حرف الراء إن شاء الله تعالى.
 ومما يستدرك عليه: لايثه، إذا زايله مزايلة، قال الشاعر:
  شكس إذا لا يثته ليثي ويقال: لايثه، أي عامله معاملة الليث، أو فاخره بالشبه بالليث. والليث: أن يكون في الأرض يبيس فيصيبه مطر فينبت فيكون نصفه أخضر ونصفه أصفر. ومكان مليث وملوث، وكذلك الرأس إذا كان بعض شعره أسود وبعضه أبيض، وهذا ذكره المصنف في ل و ث، وهو بالواو وبالياء. والليث، بالكسر: نبات ملتف، صارت الواو ياء لكسرة ما قبلها، وقد تقدم.

##### Türkçe

**الليث**: güç ve şiddet; denildi ki: ve ondan **الليث** (yani) **الأسد** gelir, **كاللائث** gibi. **كراع** onun, güç olan **اللوث**’tan türemiş olduğunu iddia etti. **ابن سيده** dedi ki: eğer öyle ise, o zaman **الياء** **واو**’dan dönmüştür. Ve dedi: bu güçlü değildir; çünkü **الياء** onun bütün tasriflerinde sabittir; bu yüzden musannif onu burada zikretti. Dedim: **كراع**’ın iddia ettiği şeyi **السهيلي** **الروض**’da zikretti ve bir cemaat onu doğru saydı. Ve o, **اللياثة**’yi apaçık gösterendir. Çoğulu **ليوث**’tur. Ve denilir: **الليث** **مليثة** olarak cem‘ olunur; **مسيقة** ve **مشيخة** gibi. **الهذلي** dedi ki:
  **وأدركت من خثيم ثم ملـيثة                      مثل الأسود على أكتافها اللبد**

**عمرو بن بحر** dedi: **الليث**: örümceklerden bir türdür. Dedi: hayvanlardan hiçbir şey, maharet ve hile, sıçrayışın isabeti, doğrultma, kapmanın sürati ve idare etmede onun gibi değildir; ne köpek, ne **عناق الأرض**, ne pars, ne de dört ayaklılardan herhangi bir şey. Ve sineği düşmüş olarak gördüğünde yere yapışır, uzuvlarını sakinleştirir; sonra kendini toplar ve sıçrayışı gaflet vaktine erteler; ve ondan, av için hile ile vasfedilmiş olsa da, bir parsda görmediğin bir şey görürsün.

**الليث**’ten rivayetle, dedi: **الليث**: örümcektir. Ve denildi: sineği alan şeydir; o, örümcekten daha küçüktür.

**الليث** Hüzeyl dilinde: **اللسن** **الجدل** **البليغ**.

**ليث**: **أبو حي**; o, **ليث** b. **بكر** b. **عبد مناة** b. **كنانة** b. **خزيمة** b. **مدركة** b. **الياس** b. **مضر**’dır. **التهذيب**’de: **بنو ليث**: Kinâne’den bir kabiledir.

**الليث** (kesre ile): bilinen bir vadi; yahut: Hicaz’da bir yer; o, **السرين** (kesre ile ve fethalı **الراء**’ın şeddelenmesiyle) ile **مكة** arasındadır; şerefçe artırılmıştır; ve onun bilinen bir günü vardır. **ساعدة بن جؤية** oğluna mersiye olarak dedi ki:
  **وقد كان يوم الليث لو قلت أسوة                      ومعرضة لو كنت قلت لقـائل**

**الليث** (kesre ile): **الأليث**’in çoğuludur: yiğit; **ابن الأعرابي**’den. **بيض**’in **أبيض**’in çoğulu olması gibi. Ve “yiğit”; **الجر**: **الأليث**’ten bedeldir; onunla, onu tefsir kastolundu; bunu şeyhimiz söyledi. **ابن الزبير** hadîsinde: “Onun, üç gün peş peşe (oruç) tuttuğu, sonra sabahladığı ve o sırada ashabının **أليث**’i olduğu” (vardır); yani onların en şiddetlisi ve en dayanıklısı. Ve bununla aslana **ليث** adı verildi; **اللسان**’da böyle. Şeyhimiz dedi: “Ve kitaplarından: **والشجاع**” (diye yazan) onu tahrif etmiştir; çünkü onun bir manası yoktur.

**تليث** adam: **ليثي الهوي** ve asabiyetli oldu. **رؤبة** dedi ki:
  **دونك مدحا من أخ مليث**
  **عنك بما أوليت في تأثث**

**اللسان**’da: **تليث**: **كالليث** oldu. **كليث** ve **استليث** ve **ليث** mef‘ûl üzere bina edilmiştir. **الأساس**’ta: **ليث**: Benî Lîs’e intisap etti.

**المليث** (minber gibi): sert tabiatlı; ve denildi: sert, güçlü. **المليث** (Muhammed gibi): semiz, uysallaştırılmış; bunu **الصاغاني** nakletti. **والملييث** (asîfîr gibi): dolgun, içi dolu, çok tüylü; bunu **الصاغاني** nakletti.

**الليثة** develerden: sert, güçlü.

Onların sözü: “O, **ليث عفرين**’den daha yiğittir.” **أبو عمرو** dedi: o aslandır. **الأصمعي** dedi: o, bukalemun gibi bir hayvandır; biniciye musallat olur; **عفرين**’e nisbet edilmiştir; bir belde adıdır. Şair dedi ki:

  **فلا تعذلي في حندج إن حندجا                      وليث عفـرين إلـى سـواء**

Ve onun zikri, yüce Allah dilerse, **الراء** harfinde gelecektir.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **لايثه**; ondan ayrılıp uzaklaştığında (denir). Şair dedi ki:
  **شكس إذا لا يثته ليثي**

Ve denilir: **لايثه**; yani ona **الليث** muamelesiyle muamele etti; yahut **الليث**’e benzemekle onunla övündü.

Ve **الليث**: yerde kuru bir şeyin bulunması, sonra ona yağmur isabet edip bitmesi; böylece onun yarısı yeşil, yarısı sarı olmasıdır. Ve **مليث** ve **ملوث** bir yer; aynı şekilde baş (saç) da, saçının bir kısmı siyah bir kısmı beyaz olduğunda. Bunu musannif **ل و ث**’ta zikretti; o, **بالواو** ve **بالياء** iledir.

Ve **الليث** (kesre ile): sarmaşık gibi dolaşık bir bitkidir; kendinden öncekinin kesresi sebebiyle **الواو** **ياء** oldu; ve daha önce geçti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ليّث
2 ليّث ذ He became related to the Benoo-Leyth. (A.) [See also 5.]

لَايَثَةُ
3 لَايَثَةُ ذ He did, acted, or dealt, with him in the manner of the lion: or he contended with him for the glory of resembling the lion. (S.) ― -b2- He parted, or separated himself, from him; syn. زَايَلَهُ. (TA.)

تليّث
5 تليّث ذ and ↓ لَيَّثَ and لُيِّثَ He (a man, TA,) became like the Benoo-Leyth, or, like a lion, in desire; expl. by صَارَ لَيْثِىَّ الهَوَى; (K;) and in zeal in the cause of his party: (TA:) he became like a lion; as also ↓ اِسْتَلْيَثَ. (L.)

10 اِسْتَلْيَثَ see 5.

لَيْثٌ
لَيْثٌ ذ Strength: [like لَوْثٌ]. (TA.) ― -b2- اللَّيْثُ (S, K) and ↓ اللَّائِثُ (K) The lion: (S, K:) said to be from لَيْثٌ as signifying “ strength ”: accord. to Kr, from لَوْثٌ, as signifying the same: ISd says, that, if so, the ى is changed from و; but that this is not a valid opinion: yet Suh and several others agree with Kr: pl. لُيُوثٌ, and, as some say, مَلْيَثَةٌ, like مَشْيَخَةٌ and مَسْيَفَةٌ: (TA:) fem. لَيْثَةٌ; pl. لَيْثَاتٌ. (Msb.) ― -b3- لَيْثُ عِفِرِّينَ The lion: (AA, S:) or an animal like the chameleon, that opposes itself to the rider; so called in reference to عفرّين, the name of a town or district. (As, S.) One says اِنَّهُ لَأَشْجَعُ مِنْ لَيْثِ عِفِرِّينَ [Verily he is more courageous than the lion, &c.] (S.) [See also art. عفر.] ― -b4- See أَلْيَثُ. ― -b5- لَيْثٌ Eloquent: (K:) strong in dispute: in the dial. of Hudheyl. (TA.) ― -b6- اللَّيْثُ also A certain kind of spider, (S, K,) that hunts flies by leaping, or springing: (S:) a certain kind of spider [surpassed, or equalled, by] no beast, or creeping thing, in acuteness, and circumvention, and in leaping, or springing, with correct aim, and in rapidity of snatching, and in dissimulation; that catches flies: ('Amr Ibn-Bahr:) or the spider, العَنْكَبُوت: (Lth:) or [a reptile] smaller than the عنكبوت, that catches flies. (TA.) -A2- لَيْثٌ A land's having dry herbage, and being rained upon, and producing fresh herbage, so that half of it is green, and half of it yellow. (TA.)

لِيثٌ
لِيثٌ ذ , signifying A certain plant that winds about, belongs to art. لوث, q. v. (TA.)

لَيْثَةٌ
لَيْثَةٌ ذ A strong she-camel. (K.) See لَوثَةٌ.

لَيْثِىٌّ
لَيْثِىٌّ ذ [Of, or belonging to, or resembling, a lion. (K.)

لَيَاثَةٌ
لَيَاثَةٌ ذ : see لُيُوثَةٌ.

لُيُوثَةٌ
لُيُوثَةٌ ذ and ↓ لَيَاثَةٌ [Lion-like courage]. (TA.)

لَيِّثٌ
لَيِّثٌ ذ and لَيِّثَةٌ: see art. لوث.

أَلْيَثُ
أَلْيَثُ ذ Courageous: pl. لِيثٌ: (IAar, K:) as also ↓ لَيْثٌ. (TA.) ― -b2- أَلْيَثُ Stronger, and more hardy: or strongest, and most hardy. (TA, from a trad.)

اللَّائِثُ
اللَّائِثُ ذ : see لَيْثٌ.

مِلْيَثٌ
مِلْيَثٌ ذ [accord. to the K and TA; but in the L, ↓ مليّث;] Strong; powerful: (K:) or very hard; syn. شَدِيدُ العارضة. (L.)

مُلَيَّثٌ
مُلَيَّثٌ ذ : see مِلْيَثٌ. ― -b2- (tropical:) A strong stallion; likened to a lion. (A.) ― -b3- مُلَيَّبٌ Fat, and broken, or trained, to obedience; syn. سَمِينٌ مُذَلَّلٌ. (TS, K.) [See also art. لوث.] ― -b4- مَكَانٌ مُلَيَّثٌ, as also مُلَوَّثٌ, A place having dry herbage, and being rained upon, and producing fresh herbage, so that half of it is green, and half of it yellow. (TA.) ― -b5- رَأْسٌ مُلَيَّثٌ, as also مُلَوَّثٌ, A head of which part of the hair is black, and part white. (TA.)

مُلَيِّيثٌ
مُلَيِّيثٌ ذ [A camel] full [of flesh, and] abounding with وَبَر, or wool. (TS, K.)

##### Türkçe

ليّث
2 **ليّث** ذ Benû-Leyth’e mensup oldu. (A.) [Ayrıca 5’e bak.]

لَايَثَةُ
3 **لَايَثَةُ** ذ Onunla aslanın tarzında yaptı, davrandı veya muamele etti: yahut aslana benzemekle övünme için onunla çekişti. (S.) ― -b2- Ondan ayrıldı veya kendini ondan ayırdı; eş anlamlısı **زَايَلَهُ**. (TA.)

تليّث
5 **تليّث** ذ ve ↓ **لَيَّثَ** ve **لُيِّثَ** O (bir adam, TA,) Benû-Leyth gibi, yahut arzu bakımından bir aslan gibi oldu; **صَارَ لَيْثِىَّ الهَوَى** ile açıklanır; (K;) ve kendi fırkasının davasında gayret bakımından: (TA:) aslan gibi oldu; bunun gibi ↓ **اِسْتَلْيَثَ** da. (L.)

10 اِسْتَلْيَثَ 5’e bak.

لَيْثٌ
**لَيْثٌ** ذ Kuvvet: [**لَوْثٌ** gibi]. (TA.) ― -b2- **اللَّيْثُ** (S, K) ve ↓ **اللَّائِثُ** (K) Aslan: (S, K:) “kuvvet” mânasına gelen **لَيْثٌ**’ten olduğu söylenir: Kr’ye göre, aynı mânaya gelen **لَوْثٌ**’tendir: ISd der ki, eğer öyleyse, **ى** **و**’dan değiştirilmiştir; fakat bunun sahih bir görüş olmadığını (da söyler): yine de Suh ve birkaç başkası Kr ile uyuşur: çoğulu **لُيُوثٌ**, ve bazılarına göre **مَلْيَثَةٌ**, **مَشْيَخَةٌ** ve **مَسْيَفَةٌ** gibi: (TA:) müennesi **لَيْثَةٌ**; çoğulu **لَيْثَاتٌ**. (Msb.) ― -b3- **لَيْثُ عِفِرِّينَ** Aslan: (AA, S:) yahut biniciye karşı koyan, bukalemun gibi bir hayvan; عفرّين’e nispetle böyle adlandırılmıştır; o, bir kasaba veya bölgenin adıdır. (As, S.) Şöyle denir: **اِنَّهُ لَأَشْجَعُ مِنْ لَيْثِ عِفِرِّينَ** [Şüphesiz o, **لَيْثُ عِفِرِّينَ**’den daha cesurdur]. (S.) [Ayrıca عفر maddesine bak.] ― -b4- **أَلْيَثُ**’a bak. ― -b5- **لَيْثٌ** Fasih: (K:) münazarada güçlü: Huzeyl lehçesinde. (TA.) ― -b6- **اللَّيْثُ** ayrıca, sıçrayarak yahut atılarak sinek avlayan belirli bir örümcek türüdür, (S, K,) : (S:) keskinlikte, hilede, doğru hedefle sıçrayıp atılmada, kapmada süratte ve gizlemede, hiçbir hayvanın veya sürüngenin onu geçemediği [yahut ona denk olduğu] belirli bir örümcek türü; sinekleri yakalar: ('Amr İbn-Bahr:) yahut örümcek, **العَنْكَبُوت**: (Lth:) yahut **عنكبوت**’tan daha küçük, sinekleri yakalayan [bir sürüngen]. (TA.) -A2- **لَيْثٌ** Bir arazinin kuru otlu olması, yağmur alması ve taze ot bitirmesi; öyle ki onun yarısı yeşil, yarısı sarı olur. (TA.)

لِيثٌ
**لِيثٌ** ذ Dolanan belirli bir bitki mânasında olup **لوث** maddesine aittir; ona bak. (TA.)

لَيْثَةٌ
**لَيْثَةٌ** ذ Güçlü bir dişi deve. (K.) **لَوثَةٌ**’ye bak.

لَيْثِىٌّ
**لَيْثِىٌّ** ذ [Aslana ait, yahut aslana mensup, yahut aslana benzeyen. (K.)

لَيَاثَةٌ
**لَيَاثَةٌ** ذ : **لُيُوثَةٌ**’ye bak.

لُيُوثَةٌ
**لُيُوثَةٌ** ذ ve ↓ **لَيَاثَةٌ** [aslan gibi cesaret]. (TA.)

لَيِّثٌ
**لَيِّثٌ** ذ ve **لَيِّثَةٌ**: **لوث** maddesine bak.

أَلْيَثُ
**أَلْيَثُ** ذ Cesur: çoğulu **لِيثٌ**: (IAar, K:) bunun gibi ↓ **لَيْثٌ** de. (TA.) ― -b2- **أَلْيَثُ** Daha güçlü ve daha dayanıklı: yahut en güçlü ve en dayanıklı. (TA, bir rivayetten.)

اللَّائِثُ
**اللَّائِثُ** ذ : **لَيْثٌ**’e bak.

مِلْيَثٌ
**مِلْيَثٌ** ذ [K ve TA’ya göre; fakat L’de ↓ **مليّث**;] Güçlü; kudretli: (K:) yahut pek sert; eş anlamlısı **شَدِيدُ العارضة**. (L.)

مُلَيَّثٌ
**مُلَيَّثٌ** ذ : **مِلْيَثٌ**’e bak. ― -b2- (mecaz:) Güçlü bir aygır; aslana benzetilmiş. (A.) ― -b3- **مُلَيَّبٌ** Şişman, ve kırılmış, yahut itaate alıştırılmış; eş anlamlısı **سَمِينٌ مُذَلَّلٌ**. (TS, K.) [Ayrıca **لوث** maddesine bak.] ― -b4- **مَكَانٌ مُلَيَّثٌ**, bunun gibi **مُلَوَّثٌ** da, Kuru otlu olup yağmur alan ve taze ot bitiren bir yer; öyle ki onun yarısı yeşil, yarısı sarı olur. (TA.) ― -b5- **رَأْسٌ مُلَيَّثٌ**, bunun gibi **مُلَوَّثٌ** da, Saçının bir kısmı siyah, bir kısmı beyaz olan bir baş. (TA.)

مُلَيِّيثٌ
**مُلَيِّيثٌ** ذ [Bir deve] dolu [etli, ve] **وَبَر** ile, yahut yün ile, bol. (TS, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَاثَ
لَاثَ ( y )
a.  II, Was brave, lion-hearted.

لَاْيَثَ
لَاْيَثَ III ,
a.  Vied with in bravery.

b.  Quitted.

تَلَيَّثَ
تَلَيَّثَ V ,
a.  see II .

لَيْث
لَيْث 1 ,
a.  Strength.

b.  ( pl. لُيُوْث 27 ), Lion.

c.  Eloquent.

d.  A kind of spider.

e.  see N. P. لَيَّثَ II ( c ).

لَيْثَة
لَيْثَة 1t ,
a.  Lioness.

b.  Strong ( shecamel ).

لَيْثِيّ
لَيْثِيّ 1yi ,
a.  Lion-like, leonine.

أَلْيَثُ
أَلْيَثُ 14 , ( pl. لِيْث 2 ),
a.  Lion-hearted; courageous, intrepid, dauntless, fearless.

b.  Stronger; strongest.

مِلْيَث
مِلْيَث 20 ,
a.  see 14 (a) .

b.  Strong, powerful.

لَاْيِث
لَاْيِث 21
a.  [ art. ], Lion.

لَيَاْثَة
لَيَاْثَة 22t ,
a.  see 27t .

لَيِيْث
لَيِيْث 25 ,  لَيِيْثَة 25t ,
a.  see لَوَثَ ,  لَيِيْث 25 .

لُيُوْثَة
لُيُوْثَة 27t ,
a.  lion-like courage, intrepidity, dauntlessness, fearlessness.

لَيَّثَ
N. P. لَيَّثَ II ,
a.  see 20 (b) .

b.  Fat & docile ( camel ).

c.  Partly withered & partly green ( place ).

d.  Black & white ( head ).

مُلَيِّيْث
مُلَيِّيْث
a.  Fat & woolly ( camel ).

##### Türkçe

**لَاثَ**
**لَاثَ** ( y )
a. II, cesur oldu, aslan yürekli oldu.

**لَاْيَثَ**
**لَاْيَثَ** III ,
a. cesarette yarıştı.

b. ayrıldı, terk etti.

**تَلَيَّثَ**
**تَلَيَّثَ** V ,
a. II’ye bak.

**لَيْث**
**لَيْث** 1 ,
a. kuvvet.

b. ( çoğ. **لُيُوْث** 27 ), aslan.

c. fasih.

d. bir tür örümcek.

e. **لَيَّثَ** II ( c ) özel ismine bak.

**لَيْثَة**
**لَيْثَة** 1t ,
a. dişi aslan.

b. güçlü (dişi deve).

**لَيْثِيّ**
**لَيْثِيّ** 1yi ,
a. aslan gibi, aslanî.

**أَلْيَثُ**
**أَلْيَثُ** 14 , ( çoğ. **لِيْث** 2 ),
a. aslan yürekli; cesur, yılmaz, gözü pek, yılmayan, korkusuz.

b. daha güçlü; en güçlü.

**مِلْيَث**
**مِلْيَث** 20 ,
a. 14 (a)’ya bak.

b. güçlü, kudretli.

**لَاْيِث**
**لَاْيِث** 21
a. [ harf-i tarif ], aslan.

**لَيَاْثَة**
**لَيَاْثَة** 22t ,
a. 27t’ye bak.

**لَيِيْث**
**لَيِيْث** 25 ,  **لَيِيْثَة** 25t ,
a. **لَوَثَ**’a bak, **لَيِيْث** 25.

**لُيُوْثَة**
**لُيُوْثَة** 27t ,
a. aslan gibi cesaret, gözü peklik, yılmazlık, korkusuzluk.

**لَيَّثَ**
Ö. İ. **لَيَّثَ** II ,
a. 20 (b)’ye bak.

b. semiz ve uysal (deve).

c. kısmen kurumuş ve kısmen yeşil (yer).

d. siyah ve beyaz (baş).

**مُلَيِّيْث**
**مُلَيِّيْث**
a. semiz ve yünlü (deve).
