# ليس (ل-ي-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%8A%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Bu kelime “late”den dönüşmüştür

- Harfler: ل - ي - س
- Kur'an'da: 89 geçiş · 85 ayet · 14 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (14)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَيْسَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B3%D9%8E.md) | فَعَلَ | Değil | 47 | 45 | [2:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:177.md) |
| [أَلَيْسَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B3%D9%8E.md) | أَفَعَلَ | Değil mi? | 13 | 13 | [6:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/6:30.md) |
| [فَلَيْسَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B3%D9%8E.md) | فَفَعَلَ | Öyleyse değil; Değil | 7 | 7 | [2:249](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:249.md) |
| [وَلَيْسَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B3%D9%8E.md) | وَفَعَلَ | Değil; Ve değil | 5 | 5 | [2:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:189.md) |
| [لَسْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | فَعَلْتَ | Değilsin | 4 | 4 | [4:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/4:94.md) |
| [أَوَلَيْسَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B3%D9%8E.md) | أَوَفَعَلَ | Değil mi? | 2 | 2 | [29:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/29:10.md) |
| [لَسْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْتُمْ | Değilsiniz | 2 | 2 | [5:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/5:68.md) |
| [لَيْسَتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B3%D9%8E%D8%AA%D9%90.md) | فَعَلَتْ | Değil | 2 | 1 | [2:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:113.md) |
| [لَيْسُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B3%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Değiller | 2 | 2 | [3:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/3:113.md) |
| [أَلَسْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | أَفَعَلْتُ | Değil miyim? | 1 | 1 | [7:172](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/7:172.md) |
| [لَسْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | فَعَلْتُ | Değilim | 1 | 1 | [6:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/6:66.md) |
| [لَسْتُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فَعَلْتُنَّ | Değilsiniz | 1 | 1 | [33:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/33:32.md) |
| [وَلَسْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَلْتُمْ | Değilsiniz | 1 | 1 | [2:267](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:267.md) |
| [وَلَيْسَتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B3%D9%8E%D8%AA%D9%90.md) | وَفَعَلَتْ | Ve değil | 1 | 1 | [4:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/4:18.md) |

## Mücavir kökler — 151 mücavir (390 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 9 ortak ayet · G² 41 · Kanat demektir
2. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 49 ortak ayet · G² 28 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
3. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 27 ortak ayet · G² 25 · Dağın sivri noktası demektir
4. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 15 · Dane, inek yavrusuna denir
5. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · “Bürde” gocuk demektir
6. [حرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
7. [ثوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Saye develerin ahırı demektir
8. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · Biley taşı
9. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · Hilal yeni ay demektir
10. [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
11. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 15 ortak ayet · G² 10 · Hufre, çukur demektir
12. [سلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Salata, doğranmış sebze demektir
13. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 9 · Veli arka demektir
14. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Koyar
15. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 8 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
16. [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
17. [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Çıkar
18. [سفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
19. [كفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · “Dengi” demektir
20. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
21. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 29 ortak ayet · G² 6 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
22. [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Onların ağızları ile
23. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
24. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
25. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
26. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
27. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Emam ön demektir
28. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Yiyecek demektir
29. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 8 ortak ayet · G² 5 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
30. [عوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Uvvez, hayvanın yetişemeyeceği yerdeki otluk yerin ve…
31. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
32. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 9 ortak ayet · G² 5 · Zalimler
33. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 24 ortak ayet · G² 5 · Kevn, tepe demektir
34. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · “Sehl” ova demektir
35. [حمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hümem kömür demektir
36. [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
37. [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · “Kudüm” ön demektir
38. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Biribirini kesen yoldur
39. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · İki yüzlüler
40. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
41. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sevb dış elbise demektir
42. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Kadınlar
43. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Beyt ev demektir
44. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Denk tutuyorlar
45. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
46. [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Dil demektir
47. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 14 ortak ayet · G² 4 · Hayvanların ön ayaklarına denir
48. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
49. [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
50. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Arka demektir
51. [أنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
52. [حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hacebe kaş demektir
53. [شفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Şefeve” dudak demektir
54. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
55. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sülle çokluk demektir
56. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 11 ortak ayet · G² 4 · Şey
57. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Tanınan ile
58. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Berr kara, burr buğday demektir
59. [عمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kör demektir
60. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%8A%D8%B3/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ليس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef, camid fiil |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ما, لا, [لات](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A7%D8%AA.md), لم |
| Zıt Kök | [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yerde sabit kalıp ayrılmama, varlığın mevcudiyet veya nitelik zemininden çekilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Hükmün, vasfın veya varoluşsal aidiyetin mevcut durumdan mutlak biçimde nefyedilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Şimdiki zamanda veya mutlak düzeyde özne ile yüklem arasındaki bağın koparılması |
| Kritik Hata Riski | Zaman kipli geçmiş zaman olumsuzluğu sanılarak şimdiki hal ve mahiyet nefyinin gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لي | Esneklik, bükülme, çekilme, temas ettiği zeminden ayrılma veya uzaklaşma ([لين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86.md), [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md), [ليت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%AA.md)) | س | Çekilme ve temas kesme hareketine direnç, sabitlik ve kesin nefy boyutu eklenerek mevcudiyetin düşürülmesi sağlanmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Bir yöne çevirme, sevk etme, tahdit koyma ve sınır çizme hareketi |
| ي | El ve kol | Fiili uzanım, müdahale, mevcut haldeki etkinlik ve tasarruf |
| س | Diken, destek | Tutunma, dayanma, sertleşme ve mevcut durumu sabitleme |
| ليس | Sınır koyan müdahalenin sabitlenmesi | Mevcut halin veya vasfın üzerine sınır çekilerek etkinliğin ve mevcudiyet bağının kesin olarak dondurulup düşürülmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının veya nesnenin bulunduğu yerden kımıldamaması, ağırlık çökmesi, cesaret sebebiyle savaş meydanından geri adım atmaması ve ayrılmaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Abde b. et-Tabîb şiirinde develerin su havuzundan ayrılmayıp sabit kalmasını bu kökten türeyen kelimeyle vasfeder: إِذَا مَا حَامَ رَاعِيهَا اسْتَحَنَّتْ / لِعَبْدَةَ مُنْتَهَى الأَهْوَاءِ لِيسُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken Arap kelamında varlık ve yokluk karşıtlığını ifade eden kalıpta var olmama halini bildirmek üzere اِئْتِ بِهِ مِنْ حَيْثُ أَيْسَ وَلَيْسَ şeklinde kullanılmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça ليس kelimesi Sami dillerinde varlık, mevcudiyet ve olumsuzluk bildiren temel unsurların kesişim noktasında yer alır. Filolojik gelenekte iki ana izah öne çıkmaktadır: Birincisi kökün doğrudan yerinde sayma, ağırlık ve sebat bildiren özgün bir kökten neşet ettiği yönündedir. İkincisi ve Sami dilleri karşılaştırmasında daha güçlü olan izah ise, olumsuzluk edatı ile varlık bildiren cevher isminin kaynaşmasıdır. İbranicede varlık bildiren יֵשׁ kelimesinin olumsuzluk edatıyla birleşerek אֵין şeklini alması veya doğrudan varlığın bulunmayışını ifade eden yapılarla paralellik arz eder. Arapçada varlık anlamına gelen أَيْس kelimesinin başına olumsuzluk bildiren لَا edatının gelmesiyle oluşan لَا أَيْس terkibindeki hemzenin düşürülmesi sonucu ليس biçiminin teşekkül ettiği tespiti, kökün erken Sami katmanındaki varlık-yokluk ontolojisine dayandığını gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Olumsuzluk edatı ile varlık isminin terkibi | لَا ve أَيْس unsurlarının kaynaşmasıyla camid bir nefy fiili teşekkül etmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice יֵשׁ ve olumsuzluk bağlamı | Varlık bildiren kök ile olumsuzluk edatının birleşik bir nefy formu üretmesi ortak Sami mekanizmasıdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ليس | Anlamlı | Sebat, ayrılmama, nefy | Varlığın veya niteliğin halihazırdaki durumdan düşürülmesi | Hedef kök |
| [لسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%8A.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| يلس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| [يسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%84.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| [سلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A.md) | Anlamlı | Avunma, unutma | Bir nesneden veya kederden zihnen ve kalben sıyrılıp ferahlama | Kur’an’da geçer |
| [سيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84.md) | Anlamlı | Akma, taşma | Sıvı maddelerin bir yataktan kuvvetle akıp gitmesi | Kur’an’da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ليس | Merkez | Durumsal nefy | İsim cümlesine dahil olup vasfı ve hali doğrudan nefyeder, fiil çekimi taşır. | Bir şeyin öyle olmadığını bildirir |
| ما | Komşu | Genel nefy | Hem fiil hem isim cümlelerini olumsuzlar, nesne veya bağlam kapsamı daha geniştir. | Genel durum ve geçmiş zaman nefyinde yoğunlaşır |
| لا | Komşu | Gelecek ve mutlak nefy | Geniş zaman, gelecek veya cinsin mutlak olumsuzlanmasında asıl unsurdur. | Hükmün süreklilik nefyini kurar |
| [لات](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A7%D8%AA.md) | Komşu | Zaman kısıtlı nefy | Yalnızca zaman bildiren isimlerin başında olumsuzluk icra eder. | Dar bir zaman aralığında nefy bildirir |
| لم | Komşu | Fiili geçmiş nefy | Muzari fiili cezm ederek anlamını geçmişe çevirir, olayın vukuunu nefyeder. | Eylemin gerçekleşmediğini bildirir |
| [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) | Zıt | Varlık ve oluş | Bir şeyin sabit, mevcut ve gerçekleşmiş olduğunu ifade eder. | Varlık ve sıfatın tahakkukudur |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ليس | Değildir, yokluk bildirir | İsim cümlesinde vasfın ve mevcudiyetin nefyidir | Kesin |
| Latince | non est, deest | Değildir, eksiktir | Varlık ve bağ fiilinin olumsuzlanmasını karşılar ancak camid fiil yapısını birebir vermez | Güçlü |
| İngilizce | is not, there is not | Değildir, yoktur | Özne ile yüklem arasındaki rabıtanın olumsuzlanmasını tam karşılar | Kesin |
| Almanca | ist nicht, nicht sein | Değildir | Durum ve nitelik nefyini karşılar | Kesin |
| Fransızca | n'est pas, il n'y a pas | Değildir, mevcut değildir | Bağ fiilin olumsuzlanmasını ifade eder | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَيْسَ | Nitelik ve hüküm nefyi | İyiliğin veya bir durumun sanılan şekilden ibaret olmadığını bildiren bağlamlar (Bakara [2:177](https://lisan.digital/tr/ayet/2:177.md), Nûr [24:15](https://lisan.digital/tr/ayet/24:15.md)) |
| أَلَيْسَ | İkrar ve takrir istifhamı | Muhatabın inkâr edemeyeceği ilahi adaleti veya yaratılış gerçeğini teyit ettirme bağlamı (En‘âm [6:30](https://lisan.digital/tr/ayet/6:30.md), Tîn [95:8](https://lisan.digital/tr/ayet/95:8.md)) |
| لَسْتَ | Yetki ve sorumluluk nefyi | Peygamberin insanlar üzerinde zorba veya koruyucu olmadığını bildiren bağlamlar (En‘âm [6:66](https://lisan.digital/tr/ayet/6:66.md), Gāşiye [88:22](https://lisan.digital/tr/ayet/88:22.md)) |
| لَسْتُمْ | İnanç ve temel zemin nefyi | Muhatapların sağlam bir hakikat zemini üzerinde bulunmadıklarını bildiren bağlamlar (Mâide [5:68](https://lisan.digital/tr/ayet/5:68.md)) |
| أَلَسْتُ | Ezeli ahit ve rububiyet ikrarı | İnsan fıtratının yaratılış başlangıcında ilahi rabliği ikrar ettiği bağlam (A‘râf [7:172](https://lisan.digital/tr/ayet/7:172.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfatlar ve tenzih | İlahi zatın yaratılmışlara benzemediğini bildiren ayette selbi sıfatların temeli sayılmıştır. | Mutlak tenzih ve benzerliğin nefyi |
| Fıkıh | Ehliyet ve istisna | Sorumluluğun veya mükellefiyetin belirli kişilerden kaldırılması ve istisna hükümleri | Mükellefiyet bağının düşürülmesi |
| Tefsir | İsim cümlesi tahlili | Mazi lafzıyla gelmesine rağmen şimdiki zamanı ve süreklilik bildiren hali nefyetmesi | Hükmün mevcut andaki geçerliliğinin iptali |
| Hadis | İstisna ve tahsis | Genel hükümlerden belirli şahısların veya durumların hariç tutulması bağlamındaki rivayetler | Genelden istisna etme |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tenzih | Benzerliğin reddi | Ayrıştırma | Yaratıcı ile yaratılmış arasındaki her türlü mahiyet benzerliğini kökten iptal eder. | Kesin |
| İlmi | Mantıksal önerme | Nefy rabıtası | Geçersiz kılma | Bir önermede özneye yüklenen yanlış vasfın bağını kopararak hakikati tespit eder. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve velayet | Tahakkümün nefyi | Sınırlandırma | Yöneticinin veya tebliğcinin toplum üzerinde zorba ve mutlak tasarruf sahibi olmadığını bildirir. | Güçlü |
| İktisadi | Hak sahipliği | Mülkiyetin düşmesi | Dışlama | Gayrimeşru kazancın ve hak edilmeyen değerin meşruiyet dairesinde bulunmadığını ilan eder. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mantıksal Değilleme (NOT kapısı) | Giriş değerinin doğruluk durumunu tersine çevirerek sistemde geçerlilik bağını kesen operatör yapısıyla örtüşür. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hukuki butlan ve fesih | Bir iddia veya hukuki bağın kuruluş anındaki sakatlık sebebiyle hükümsüz ve gayrimevcut sayılması süreciyle örtüşür. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin mazi fiil kalıbına bakılarak yalnızca geçmişe ait bir olumsuzluk sanılması veya salt edat düzeyine indirilerek zamansızlaştırılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hükmün, vasfın ve varoluşsal rabıtanın şimdiki halde ve mutlak zeminde nefyedilmesini sağlayan bir nakıs fiil olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âlemlerin rabbi için kullanılan benzerlik nefyinin veya tebliğ vazifesindeki zorbalık yasağının geçici bir duruma irca edilmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik, itikadi ve ahlaki sınırları çizerken sahte iddiaları tek bir hükümle iptal etmesinde temel nefy vasıtasıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şûrâ [42:11](https://lisan.digital/tr/ayet/42:11.md) gibi tenzih ayetlerinde, Bakara [2:177](https://lisan.digital/tr/ayet/2:177.md) gibi takva ve iyilik tanımlarında ve elest ahdini kuran A‘râf [7:172](https://lisan.digital/tr/ayet/7:172.md) ayetinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın şekilcilikten ibaret olduğu sanısını düzeltir ve peygamberlerin mutlak bir zorlayıcı güç değil yalnızca tebliğci olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir mekândan kımıldamama, ağırlık sebebiyle yerinde çakılı kalma veya temas edilen yerden ayrılma.
- Soyut anlam: Bir özne ile ona atfedilen yüklem veya varoluşsal durum arasındaki bağın halihazırda mutlak surette koparılması.
- Sistematik karşılık: Mantıksal ve ontolojik önermelerde doğruluk değerinin veya yüklemsel ilişkinin nefyedilerek hükümsüz kılınması.
- LaTeX modeli: $$R(S, P) \xrightarrow{\;[[ليس]]\;} \neg R(S, P)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ özneyi veya konuyu, $P$ özneye yüklenmek istenen vasfı, durumu veya mevcudiyeti, $R$ ise bu ikisi arasındaki gerçekleşmiş bağıntıyı temsil eder. Kökün müdahalesiyle bu bağıntı doğrudan değilleyicilik işlemine maruz kalmakta ve $\neg R(S, P)$ haline gelerek bağın halihazırda mevcut olmadığı kesinleştirilmektedir.

## Geçtiği ayetler (85 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%8A%D8%B3/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:113.md) — لَيْسَتِ

وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَى عَلَى شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Yahudiler: Hristiyanlar hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Hristiyanlar da yahudiler hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Halbuki hepsi de kitabı okuyorlar. Bilmeyen kimseler de onların dedikleri gibi dedi. İhtilafa düşer oldukları şeyde kıyamet günü Allah aralarında hükmünü verecektir.

### [Bakara 2:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:177.md) — لَيْسَ

لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ

Meal (IK): Yüzlerinizi Doğu ve Batı tarafına çevirmeniz «bir» değildir. Lakin asıl «bir»; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitablara, peygamberlere iman eden, malını seve seve yakınlarına, yetimlere, miskinlere, yolculara, dilenenlere, kölelere, esirlere veren, namazı kılan, zekatı veren, muahede yaptıklarında ahidlerini yerine getiren, sıkıntıda, hastalıkta ve şiddetli savaş anında sabredenlerinkidir. İşte sadık olanlar da onlardır ve müttakiler de onlardır.

### [Bakara 2:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:189.md) — وَلَيْسَ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Sana yeni doğan aylardan soruyorlar. De ki: Onlar insanların faydası ve hacc için birer vakit ölçüleridir. Evlere arka taraflarından girmeniz «bir» değildir. Ancak «bir»; müttaki olanınkidir. Evlere kapılarından gelin. Allah’dan korkun ki, felaha eresiniz.

### [Bakara 2:198](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:198.md) — لَيْسَ

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ

Meal (IK): Rabbınızın lutf-u keremini aramanızda bir günah yoktur. Arafat’tan geri döndüğünüz zaman, Meş’ar-ı Haram’ın yanında Allah’ı zikredin. O, sizi hidayete ulaştırdığı gibi, siz de O’nu zikredin. Nitekim siz bundan önce, sapıklardan idiniz.

### [Bakara 2:249](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:249.md) — فَلَيْسَ

فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو اللَّهِ كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): Talut orduyla birlikte ayrılıp çıktığı vakit dedi ki: Allah, sizi bir ırmakla deneyecektir. Kim ondan içerse benden değildir. Kim de ondan tatmazsa şüphesiz ki bendendir. Eliyle bir avuç alanlar başka. Derken onlardan birazı müstesna olmak üzere hepsi de ondan içiverdiler. Talut ve beraberindeki mü’minler ırmağı geçtikleri vakit; bizim bugün Calut ve ordusuna karşı gücümüz yoktur, dediler. Mutlaka Allah’a kavuşacaklarını bilenlerse dediler ki: Nice az topluluk, Allah’ın izniyle pek çok topluluğu yenmiştir. Allah sabredenlerle beraberdir.

### [Bakara 2:267](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:267.md) — وَلَسْتُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; kazandıklarınızın iyilerden ve size yerden çıkardıklarımızdan infak edin. Kendiniz göz yummadan alıcısı olmadığınız bayağı şeyleri vermeye yeltenmeyin. Ve bilin ki; Allah, Gani’dir, Hamid’dir.

### [Bakara 2:272](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:272.md) — لَيْسَ

لَيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ وَمَا تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

Meal (IK): Onları hidayete erdirmek sana düşmez. ALlah, dilediğini hidayete erdirir. Hayır namına ne infak ederseniz kendinizedir. Zaten yalnız Allah rızasını kazanmak için infak edersiniz. Verdiğiniz her hayır tam olarak size ödenir. Ve siz, haksızlığa uğratılmazsınız.

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/2:282.md) — فَلَيْسَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Ali İmran 3:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/3:28.md) — فَلَيْسَ

لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Mü’minler, Mü’minleri bırakıp da kafirleri dost edinmesinler. Kim böyle yaparsa; Allah ile dostluğu kalmaz. Ancak onlardan sakınmanız müstesnadır. Allah, size kendisinden korkmanızı emrediyor. Dönüş Allah’adır.

### [Ali İmran 3:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/3:36.md) — وَلَيْسَ

فَلَمَّا وَضَعَتْهَا قَالَتْ رَبِّ إِنِّي وَضَعْتُهَا أُنْثَى وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ وَلَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثَى وَإِنِّي سَمَّيْتُهَا مَرْيَمَ وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

Meal (IK): Fakat onu doğurunca-Allah onu ve doğurduğunu daha iyi bilici iken-Rabbım ben onu kız olarak doğurdum. Erkek, kız gibi değildir. Gerçekten ben adını Meryem koydum. Ben onu da soyunu da kovulmuş şeytandan sana sığındırırım, demişti.

### [Ali İmran 3:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/3:66.md) — لَيْسَ

هَأَنْتُمْ هَؤُلَاءِ حَاجَجْتُمْ فِيمَا لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ فَلِمَ تُحَاجُّونَ فِيمَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Siz, hadi bilginiz olan şey üzerine münakaşa eden kimselersiniz. Ya bilginiz olmayan şey üzerine niçin münakaşa ediyorsunuz? Halbuki Allah bilir, siz bilmezsiniz.

### [Ali İmran 3:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/3:75.md) — لَيْسَ

وَمِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ وَمِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَا يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِمًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَيْسَ عَلَيْنَا فِي الْأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’dan öylesi vardır ki; kantarla emanet bıraksan; onu sana öder. Öylesi de vardır ki; bir tek altın emanet etsen; tepesine dikilmedikçe onu sana ödemez. Bu, onların: Ümmiler hakkında bize karşı sorumluluk yoktur, demelerindendir. Onlar, bile bile Allah’a karşı yalan söylemektedirler.

### [Ali İmran 3:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/3:113.md) — لَيْسُوا

لَيْسُوا سَوَاءً مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اللَّهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ

Meal (IK): Hepsi bir değildir. Onlardan secdeye vararak geceleri Allah’ın ayetlerini okuyup duran bir topluluk vardır.

### [Ali İmran 3:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/3:128.md) — لَيْسَ

لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ

Meal (IK): Senin elinde emirden bir şey yok. Allah, ya onların tevbesini kabul eder, yahut da zalim oldukları için azablandırır.

### [Ali İmran 3:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/3:167.md) — لَيْسَ

وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ نَافَقُوا وَقِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا قَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُوا قَالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتَالًا لَاتَّبَعْنَاكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ

Meal (IK): Bir de münafıklık edenleri açığa vurmak içindi. Kendilerine: Gelin Allah yolunda savaşın veya savunun, dendiği zaman: şayet savaşmayı bilseydik peşinizden gelirdik, dediler. O gün onlar imandan çok küfre yakındılar. Kalblerinde olmayan şeyi ağızlarıyla söylüyorlardı. Onların gizlediği şeyi Allah çok iyi bilir.

### [Ali İmran 3:182](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/3:182.md) — لَيْسَ

ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ

Meal (IK): Bu, yaptığınızın karşılığıdır. Allah kullarına asla zulmedici değildir.

### [Nisa 4:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/4:18.md) — وَلَيْسَتِ

وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَلَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ أُولَئِكَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Kötülükleri işleyip dururken, ölüm gelip çatınca: Şimdi işte gerçekten tevbe ettim, diyenlerin ve kafir olarak ölenlerin tevbesi kabul değildir. İşte onlar için, elem verici bir azab hazırlamışızdır.

### [Nisa 4:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/4:94.md) — لَسْتَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah yoluna koyulduğunuz zaman, iyice araştırın. Size selam verene; dünya hayatının geçici menfaatine göz dikerek; sen mü’min değilsin, demeyin. Allah katında çok ganimetler vardır. Önce siz de öyleydiniz ama Allah size lütfetti. Onun için iyice araştırın. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Nisa 4:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/4:101.md) — فَلَيْسَ

وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا

Meal (IK): Yeryüzünde (sefere) koyulduğunuz zaman; kafirlerin size bir fenalık yapmasından korkarsanız; namazı kısaltmanızda size bir vebal yoktur. Şüphe yok ki kafirler, sizin apaçık düşmanınızdır.

### [Nisa 4:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/4:123.md) — لَيْسَ

لَيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): Ne sizin kuruntunuzla, ne de kitab ehli olanların kuruntularıyladır. Kim, kötü iş yaparsa; cezasını görür. Ve kendisine Allah’tan başka ne bir dost bulabilir, ne de bir yardımcı.

### [Nisa 4:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/4:176.md) — لَيْسَ

يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ فَإِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كَانُوا إِخْوَةً رِجَالًا وَنِسَاءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Senden fetva isterler. De ki: Size babası ve çocuğu olmayanın mirası hakkında fetvayı Allah veriyor. Çocuğu olmayıp bir kız kardeşi bulunan erkek ölürse; bıraktığının yarısı kız kardeşine kalır. Fakat kız kardeşinin çocuğu yoksa; kendisi ona tamamen varis olur. Eğer iki kız kardeş kalmışsa; bıraktığının üçte ikisi onlaradır. Eğer erkekli kadınlı bir çok kardeşi varsa; erkeğe iki kadının hissesi kadar pay vardır. Şaşırasınız diye Allah, size açıklıyor. Allah; her şeyi hakkıyla bilendir.

### [Maide 5:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/5:68.md) — لَسْتُمْ

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لَسْتُمْ عَلَى شَيْءٍ حَتَّى تُقِيمُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; Tevrat’ı, İncil’i ve Rabbınızdan size indirileni dosdoğru tatbik etmedikçe; hiç bir şey üzerinde değilsiniz. Andolsun ki; Rabbından sana indirilen; onlardan çoğunun azgınlık ve küfrünü artıracaktır. Öyleyse o kafirler güruhu için tasalanma.

### [Maide 5:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/5:93.md) — لَيْسَ

لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَأَحْسَنُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): İman edip salih amel işleyenler, sakınırlar, inanırlar ve salih amel işlerlerse; sonra sakınır ve ihsan ederlerse; daha önce tatmış olduklarından dolayı bir sorumluluk yoktur. Allah, ihsan edenleri sever.

### [Maide 5:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/5:116.md) — لَيْسَ

وَإِذْ قَالَ اللَّهُ يَاعِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلَا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ

Meal (IK): Allah buyurmuştu ki: Ey meryem oğlu İsa; sen mi insanlara: Beni ve annemi Allah’tan başka iki ilah edinin, dedin? Demişti ki: Tenzih ederim Seni, hak olmayan bir sözü söylemek bana yakışmaz. Eğer ben, onu söylemişsem; Sen, onu elbette bilirsin. Sen, benim içimde olanı bilirsin, ama ben Senin zatında olanı bilmem. Doğrusu görülmeyeni en iyi bilen Sensin, Sen.

### [En'am 6:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/6:30.md) — أَلَيْسَ

وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى رَبِّهِمْ قَالَ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

Meal (IK): Bir görseydin eğer; Rabblarının huzurunda durdukları zaman, O: Bu, hak değil miymiş? deyince; onlar da: Rabbımız hakkı için evet, derler. Allah da buyurur ki: Öyleyse küfür edegeldiğinizden dolayı tadın azabı.

### [En'am 6:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/6:51.md) — لَيْسَ

وَأَنْذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلَى رَبِّهِمْ لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Meal (IK): Rabblarına toplanacaklarından korkanları, sen onunla uyar. O’ndan başka bir dost ve şefaatçıları yoktur. Umulur ki sakınalar.

### [En'am 6:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/6:53.md) — أَلَيْسَ

وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِيَقُولُوا أَهَؤُلَاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Biz, böylece onların bir kısmını bir kısmıyla denedik ki: Aramızadan Allah bunlara mı lütfetti? desinler. Allah; şükredenleri daha iyi bilen değil midir?

### [En'am 6:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/6:66.md) — لَسْتُ

وَكَذَّبَ بِهِ قَوْمُكَ وَهُوَ الْحَقُّ قُلْ لَسْتُ عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ

Meal (IK): Kavmin onu yalanladı. Halbuki o, haktır. De ki: Ben, sizin üzerinize vekil değilim.

### [En'am 6:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/6:70.md) — لَيْسَ

وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ وَإِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَا أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Bırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.

### [En'am 6:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/6:89.md) — لَيْسُوا

أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ فَإِنْ يَكْفُرْ بِهَا هَؤُلَاءِ فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًا لَيْسُوا بِهَا بِكَافِرِينَ

Meal (IK): Onlar; kendilerine kitab, hikmet ve peygamberlik verdiklerimizdir. Şimdi bunlar, onları tanımayıp da küfrederlerse; Biz, onu inkar etmeyen bir kavmi buna vekil kılmışızdır.

### [En'am 6:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/6:122.md) — لَيْسَ

أَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ölü iken dirilttiğimiz ve insanlar arasında yürüyebileceği bir nur verdiğimiz kimse; karanlıklarda kalıp ondan çıkamayan kimse gibi midir hiç? İşte böyle, kafirlere işledikleri süslü gösterilmiştir.

### [En'am 6:159](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/6:159.md) — لَسْتَ

إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Dinlerini parça parça edenler, bölük bölük olanlar yok mu? Senin onlarla hiçbir alakan yoktur. Onların işi Allah’a kalmıştır. Sonra O, ne yapmakta idiklerini kendilerine haber verecektir.

### [Araf 7:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/7:61.md) — لَيْسَ

قَالَ يَاقَوْمِ لَيْسَ بِي ضَلَالَةٌ وَلَكِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Ey kavmim; bende bir sapıklık yoktur. Ben, ancak alemlerin Rabbından bir peygamberim.

### [Araf 7:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/7:67.md) — لَيْسَ

قَالَ يَاقَوْمِ لَيْسَ بِي سَفَاهَةٌ وَلَكِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Ey kavmim; bende hiç bir beyinsizlik yoktur. Yalnız ben, alemlerin Rabbından gelmiş bir peygamberim.

### [Araf 7:172](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/7:172.md) — أَلَسْتُ

وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ

Meal (IK): Hani Rabbın; ademoğullarının sülbünden soyunu çıkarmış ve kendilerini nefislerine şahid tutmuş. Ben, sizin Rabbınız değil miyim? demişti. Onlar da demişlerdiki: Evet, biz buna şahidiz. Kıyamet günü: Bizim bundan haberimiz yoktu, demeyesiniz.

### [Enfal 8:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/8:51.md) — لَيْسَ

ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ

Meal (IK): İşte bu; ellerinizin yaptığının karşılığıdır. Muhakkak ki Allah; kullarına asla zulmedici değildir.

### [Tevbe 9:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/9:91.md) — لَيْسَ

لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Zayıflara, hastalara ve harcayacak şeyleri bulunmayanlara, Allah’a ve Rasulüne sadık kaldıkça bir sorumluluk yoktur. İhsan edenleri hesaba çekmeye de bir yol yoktur. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Hud 11:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/11:8.md) — لَيْسَ

وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِلَى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُ أَلَا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Sayılı bir müddete kadar üzerlerinden azabı erteleyecek olsak mutlaka: Bunu alıkoyan da ne? derler. Dikkat edin, o geldiği gün, onlardan asla dönmeyecek, alaya aldıkları şey onları mahvedecektir.

### [Hud 11:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/11:16.md) — لَيْسَ

أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar, öyle kimselerdir ki; ahirette kendilerine ateşten başka bir şey yoktur. İşledikleri ameller boşa gitmiştir. Yapageldikleri zaten batıldır.

### [Hud 11:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/11:46.md) — لَيْسَ

قَالَ يَانُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلَا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Ey Nuh; o senin ailenden değildir. Çünkü kötü bir iş işlemiştir. Öyleyse bilmediğin şeyi Benden isteme. Cahillerden olmaman için sana öğüt veriyorum.

### [Hud 11:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/11:47.md) — لَيْسَ

قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَإِلَّا تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُنْ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Rabbım; bilmediğim şeyi Senden istemekten Sana sığınırım. Beni bağışlamaz ve yarlıgamazsan; hüsrana uğrayanlardan olurum, dedi.

### [Hud 11:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/11:78.md) — أَلَيْسَ

وَجَاءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَمِنْ قَبْلُ كَانُوا يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ قَالَ يَاقَوْمِ هَؤُلَاءِ بَنَاتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَلَا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ

Meal (IK): Kavmi ona koşa koşa geldi. Daha önce de kötü işler işlerlerdi. Ey kavmim; işte kızlarım, bunlar sizin için daha temizdir. Allah’tan korkun da misafirlerin önünde beni rezil etmeyin. İçinizde aklı erer bir kimse yok mudur? dedi.

### [Hud 11:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/11:81.md) — أَلَيْسَ

قَالُوا يَالُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُهَا مَا أَصَابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Lut; biz Rabbının elçileriyiz. Onlar sana ilişemeyecekler. Bir ara geceleyin ailenle birlikte yola çık. Karının dışında kimse geri kalmasın. Doğrusu onların başına gelecek olan, onun da başına gelecektir. Onların başına gelecek sabahleyindir. Daha sabah yakın değil mi?

### [Rad 13:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/13:43.md) — لَسْتَ

وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ

Meal (IK): Küfredenler: Sen peygamber değilsin, derler. De ki: Benimle sizin aranızda şahid olarak Allah ve kitabın bilgisi kendi yanında olanlar yeter.

### [Hicr 15:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/15:20.md) — لَسْتُمْ

وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ

Meal (IK): Orada hem sizin için, hem de rızıklarını temin edemeyecekleriniz için geçimlikler meydana getirdik.

### [Hicr 15:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/15:42.md) — لَيْسَ

إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغَاوِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki kullarımın üzerinde senin bir nüfuzun olmaz. Ancak sana uyan sapıklar müstesna.

### [Nahl 16:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/16:99.md) — لَيْسَ

إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطَانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

Meal (IK): Doğrusu inananlar ve yalnız Rabblarına güvenenler üzerinde, onun bir nüfuzu yoktur.

### [İsra 17:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/17:36.md) — لَيْسَ

وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا

Meal (IK): Hakkında bilgin olmadığı şey üzerinde durma. Çünkü kulak da, göz de, kalb de bütün bunlar ondan sorumludurlar.

### [İsra 17:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/17:65.md) — لَيْسَ

إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ وَكَفَى بِرَبِّكَ وَكِيلًا

Meal (IK): Muhakkak ki Benim kullarım üzerine senin bir hakimiyetin yoktur. Vekil olarak Rabbın yeter.

### [Hac 22:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/22:10.md) — لَيْسَ

ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ يَدَاكَ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ

Meal (IK): Ona: Bunlar senin yaptıklarından ötürüdür, denir. Yoksa Allah kullarına asla zulmedici değildir.

### [Hac 22:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/22:71.md) — لَيْسَ

وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَمَا لَيْسَ لَهُمْ بِهِ عِلْمٌ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ

Meal (IK): Onlar; Allah’ı bırakır da Allah’ın haklarında hiç bir delil indirmediği ve kendilerinde de bilgi bulunmayan şeylere taparlar. Zalimlerin hiç bir yardımcısı yoktur.

### [Nur 24:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/24:15.md) — لَيْسَ

إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ

Meal (IK): Onu dilinize dolamıştınız. Ve bilmediğiniz şeyleri ağzınıza alıyordunuz. Önemsiz bir şey sanıyorsunuz ama Allah katında önemi çok büyüktür.

### [Nur 24:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/24:29.md) — لَيْسَ

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ

Meal (IK): İçinde menfaatınız bulunan ve oturulmayan boş evlere girmenizde birvebal yoktur. Ve Allah; açığa vurduğunuzu da, gizlediğinizi de bilir.

### [Nur 24:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/24:58.md) — لَيْسَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَمِنْ بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; ellerinizin altında olan köle ve cariyeler ve sizden henüz erginlik çağına gelmemiş olanlar; sabah namazından önce, öğle sıcağında soyunduğunuz zaman ve yatsı namazından sonra, yanınıza girecekleri vakit üç defa izin istesinler. Bunlar sizin üç mahrem vaktinizdir. Bu vakitlerin dışında birbirinizin yanına girip çıkmakta size de, onlara da bir sorumluluk yoktur. Allah; size ayetlerini böylece açıklar. Ve Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

### [Nur 24:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/24:60.md) — فَلَيْسَ

وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Evlenme ümidi kalmayan yaşlanıp oturmuş kadınlara, zinetlerini açığa vurmamak şartıyla dış elbiselerini çıkarmaktan dolayı bir vebal yoktur. Ama iffetli davranmaları onlar için daha hayırlıdır. Ve Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Nur 24:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/24:61.md) — لَيْسَ

لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ آبَائِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَانِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَامِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَالِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خَالَاتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُمْ مَفَاتِحَهُ أَوْ صَدِيقِكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًا فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Köre bir sorumluluk yoktur. Topala da bir sorumluluk yoktur. Hastaya da bir sorumluluk yoktur. Kendi evlerinizde veya babalarınızın evlerinde veya annelerinizin evlerinde veya erkek kardeşlerinizin evlerinde veya kızkardeşlerinizin evlerinde veya amcalarınızın evlerinde veya halalarınızın evlerinde veya dayılarınızın evlerinde veya teyzelerinizin evlerinde veya anahtarlarına malik olduğunuz yerlerde veya dostlarınızın evlerinde izinsiz yemek yemenizde bir sorumluluk yoktur. Bir arada veya ayrı ayrı yemenizde bir sorumluluk yoktur. Evlere girdiğiniz zaman, Allah katından bereket, sağlık ve güzellik dileyerek kendinize selam verin. Allah

### [Ankebut 29:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/29:8.md) — لَيْسَ

وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا وَإِنْ جَاهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Biz, insana; anne ve babasına iyi davranmasını tavsiye ettik. Eğer onlar, hakkında bilgin olmayan şeyi Bana ortak koşman için seni zorlarlarsa, kendilerine itaat etme. Dönüşünüz Bana’dır. Yaptıklarınızı size bildiririm.

### [Ankebut 29:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/29:10.md) — أَوَلَيْسَ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ فَإِذَا أُوذِيَ فِي اللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذَابِ اللَّهِ وَلَئِنْ جَاءَ نَصْرٌ مِنْ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ إِنَّا كُنَّا مَعَكُمْ أَوَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِي صُدُورِ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): İnsanlardan öyleleri de vardır ki; Allah’a inandık, der de; Allah uğrunda bir eziyete uğratılınca; insanların o eziyetini, Allah’ın azabı gibi tutar. Rabbından bir yardım gelecek olursa; andolsun ki: Doğrusu biz, sizinle beraberdik, derler. Allah, herkesin kalbinde olanları en iyi bilen değil midir?

### [Ankebut 29:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/29:68.md) — أَلَيْسَ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan düzenden veya hak kendisine gelmişken onu yalanlayandan daha zalim kim vardır? Kafirlere cehennemde barınacak yer mi yok?

### [Lokman 31:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/31:15.md) — لَيْسَ

وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلَى أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Şayet onlar seni körü körüne Bana şirk koşman için zorlarsa; onlara itaat etme ve dünya işlerinde onlarla iyi geçin Bana dönenlerin yoluna uy. Sonra dönüşünüz yine Bana’dır. O zaman Ben, size yaptıklarınızı bildiririm.

### [Ahzab 33:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/33:5.md) — وَلَيْسَ

ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُمْ بِهِ وَلَكِنْ مَا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Onları babalarına nisbet ederek çağırın. Allah katında en doğru olan budur. Eğer babalarını bilmezseniz; o takdirde, onlar sizin din kardeşleriniz ve dostlarınızdır. Kalbinizden kasdederek yaptıklarınız dışında hatalarınızda size bir vebal yoktur. Ve Allah; Gafur, Rahim olandır.

### [Ahzab 33:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/33:32.md) — لَسْتُنَّ

يَانِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا

Meal (IK): Ey peygamber kadınları; sizler, kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz. Eğer sakınıyorsanız; edalı olmayın yoksa kalbinde bir hastalık bulunanlar kötü şeyler umarlar. Ve hep ma’ruf söz söyleyin.

### [Yasin 36:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/36:81.md) — أَوَلَيْسَ

أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلَى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ

Meal (IK): Gökleri ve yeri yaratmış olan, kendileri gibisini yaratmaya kadir olmaz mı? Elbette O; Hallak’tır, Alim’dir.

### [Zümer 39:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/39:32.md) — أَلَيْسَ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ وَكَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan söyleyenden ve kendisine gelmiş olan gerçeği yalan sayandan daha zalim kimdir? Kafirler için cehennemde bir karargah olmaz olur mu?

### [Zümer 39:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/39:36.md) — أَلَيْسَ

أَلَيْسَ اللَّهُ بِكَافٍ عَبْدَهُ وَيُخَوِّفُونَكَ بِالَّذِينَ مِنْ دُونِهِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

Meal (IK): Allah, kuluna kafi değil mi? Seni O’ndan başkalarıyla korkutuyorlar. Allah, kimi saptırırsa; onu hidayete erdirecek yoktur.

### [Zümer 39:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/39:37.md) — أَلَيْسَ

وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُضِلٍّ أَلَيْسَ اللَّهُ بِعَزِيزٍ ذِي انْتِقَامٍ

Meal (IK): Allah, kimi de hidayete erdirirse; onu saptıracak yoktur. Allah; Aziz, intikam sahibi değil midir?

### [Zümer 39:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/39:60.md) — أَلَيْسَ

وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): Ve kıyamet günü Allah’a karşı yalan uyduranların yüzlerinin simsiyah olduğunu görürsün. Mütekebbir için cehennemde bir karargah olmaz olur mu?

### [Mü'min 40:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/40:42.md) — لَيْسَ

تَدْعُونَنِي لِأَكْفُرَ بِاللَّهِ وَأُشْرِكَ بِهِ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَأَنَا أَدْعُوكُمْ إِلَى الْعَزِيزِ الْغَفَّارِ

Meal (IK): Siz, beni; Allah’a küfretmem, hiç tanımadığım nesneleri O’na ortak tutmam için çağırıyorsunuz. Ben ise, sizi Aziz ve Gaffar’a çağırıyorum.

### [Mü'min 40:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/40:43.md) — لَيْسَ

لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْآخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَا إِلَى اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ

Meal (IK): Şüphesiz sizin beni kendisine çağırdığınız; bu dünyada da, ahirette de çağırabilecek kabiliyette değildir. Ve muhakkak dönüşümüz Allah’adır. Elbette müsrifler; işte onlardır cehennem yaranı olanlar.

### [Şura 42:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/42:11.md) — لَيْسَ

فَاطِرُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ

Meal (IK): Göklerin ve yerin yaratanı, size kendinizden eşler yarattı. Davarlardan da çiftler. Bu suretle çoğalmanızı sağlıyor. O’nun benzeri hiç bir şey yoktur. Ve O; Semi’dir, Basir’dir.

### [Zuhruf 43:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/43:51.md) — أَلَيْسَ

وَنَادَى فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ قَالَ يَاقَوْمِ أَلَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَهَذِهِ الْأَنْهَارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي أَفَلَا تُبْصِرُونَ

Meal (IK): Firavun, kavmine seslendi ve dedi ki: Ey kavmim; Mısır mülkü ve altımdan akan şu ırmaklar benim değil mi? Hala görmüyor musunuz?

### [Ahkaf 46:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/46:32.md) — فَلَيْسَ · وَلَيْسَ

وَمَنْ لَا يُجِبْ دَاعِيَ اللَّهِ فَلَيْسَ بِمُعْجِزٍ فِي الْأَرْضِ وَلَيْسَ لَهُ مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءُ أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Allah’ın davetçisine uymayan kimse bilsin ki; yeryüzünde Allah’ı aciz bırakamaz. Ve onun için Allah’tan başka veliler de bulunmaz. İşte onlar apaçık bir sapıklık içindedirler.

### [Ahkaf 46:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/46:34.md) — أَلَيْسَ

وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

Meal (IK): O küfredenler ateşe sunuldukları gün. Nasıl, bu gerçek değil miymiş? denildiğinde: Rabbımıza andolsunki, evet gerçekmiş, derler. O da: Şu halde küfrettiğinizden dolayı tadın azabı, der.

### [Fetih 48:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/48:11.md) — لَيْسَ

سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعًا بَلْ كَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Bedevilerden geri bırakılanlar sana diyeceklerdir ki: Mallarımız ve ailelerimiz bizi alıkoydu. Allah’tan bizim bağışlanmamızı dile. Kalblerinde olmayanı dilleriyle söylüyorlar. De ki: Allah, size bir zarar gelmesini dilerse veya bir fayda elde etmenizi isterse; O’na karşı kim engel olabilir? Hayır, Allah yaptıklarınızdan haberdar olandır.

### [Fetih 48:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/48:17.md) — لَيْسَ

لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَمَنْ يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Gözü kör olana vebal yok. Topala da vebal yok, hastaya da vebal yok. Kim, Allah’a ve peygamberine itaat ederse; onu altlarından ırmaklar akan cennetlere sokar. Kim de geri kalırsa; onu elim bir azab ile azablandırır.

### [Necm 53:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/53:39.md) — لَيْسَ

وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى

Meal (IK): Gerçekten insan için, çalıştığından başkası yoktur.

### [Necm 53:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/53:58.md) — لَيْسَ

لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ كَاشِفَةٌ

Meal (IK): Onu Allah’tan başka ortaya çıkaracak yoktur.

### [Vakıa 56:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/56:2.md) — لَيْسَ

لَيْسَ لِوَقْعَتِهَا كَاذِبَةٌ

Meal (IK): Onun vukuunu hiç bir yalanlayıcı yoktur.

### [Mücadele 58:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/58:10.md) — وَلَيْسَ

إِنَّمَا النَّجْوَى مِنَ الشَّيْطَانِ لِيَحْزُنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَلَيْسَ بِضَارِّهِمْ شَيْئًا إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Gizli konuşmalar, ancak iman edenleri üzmek için şeytandandır. Halbuki Allah’ın izni olmadıkça onlara hiç bir şeyle zarar veremez. Mü’minler, Allah’a tevekkül etsinler.

### [Hakka 69:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/69:35.md) — فَلَيْسَ

فَلَيْسَ لَهُ الْيَوْمَ هَاهُنَا حَمِيمٌ

Meal (IK): Onun için bugün burada kendisine bir acıyan yoktur.

### [Mearic 70:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/70:2.md) — لَيْسَ

لِلْكَافِرِينَ لَيْسَ لَهُ دَافِعٌ

Meal (IK): O; kafirler içindir ve onu engelleyecek yoktur.

### [Kıyamet 75:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/75:40.md) — أَلَيْسَ

أَلَيْسَ ذَلِكَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتَى

Meal (IK): Şimdi O; ölüleri diriltmeye kadir değil midir?

### [Gaşiye 88:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/88:6.md) — لَيْسَ

لَيْسَ لَهُمْ طَعَامٌ إِلَّا مِنْ ضَرِيعٍ

Meal (IK): Kötü kokulu, kuru bir dikenden başka yiyecekleri yoktur.

### [Gaşiye 88:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/88:22.md) — لَسْتَ

لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُسَيْطِرٍ

Meal (IK): Onların üzerine zor kullanıcı değilsin.

### [Tin 95:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/ayet/95:8.md) — أَلَيْسَ

أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحَاكِمِينَ

Meal (IK): Allah; hükmedenlerin en iyi hükmedeni değil mi?

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

Bu kelime “late”den dönüşmüştür.  “La” “beyn”den dönüşmüştür. Olmadı veya değildir anlamındadır. Fiildir ama muzarisi yoktur.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين واللام و و ا ي ء معهما
س ل و، س و ل، و س ل، و ل س، ل و س، س ل ي، س ي ل، ل ي س، س ل أ، س أ ل، أ س ل، أ ل س مستعملات
سلو:
سلا فلانٌ عن فلان يسلو سُلُوّاً، وفلان في سَلْوةٍ من عَيشه، أي: في رغد يسلّيه الهمّ.
والسُّلوان: ماءٌ من شَرِبه ذهب همُه، فيما يقال، قال:
لو أَشْربُ السُّلوانَ ما سَلِيتُ
ما بي غِنىً عنك وإنْ غنيتُ
ويُقالُ: السُّلوان: تُرابُ القَبر يُنقَع في ماءٍ يَشْرَبُهُ العاشق، فيتسلَّى به، قال أبو الدُّقَيْش: السّلوةُ: خَرَزَةٌ تُدْلَكُ على صَخْرةٍ فيخرج من بين ذلك ماء فيُسْقَى المهموم أو العاشق من ذلك الماء، فيسلو ويَنْسَى، قال:
فقلتُ له يا عمُّ حَكُّـكَ واجـبٌ		إنَ أنتَ شَفَيْتَ اليومَ يا عمُّ مابيا
فخاض شراباً بارداً في زُجاجةٍ		فخلّط فيه سلـوةً ودَنـا لِـيا
وتسلَّى فلان: تشبّه بالسّالين الذين قد سَلَوْا عن الشيء.
والسَّلْوى: طيرٌ أمثال السُّمانَي، الواحدةُ: سلوة، قال:
وإنّي لَتَعْروني لذكراكِ هـزّة		كما انتفض السَّلواة بلّله القَطرُ
ويُروَى: العُصفور.
والسَّلوى: العَسَل، قال:
وقاسمهما بالله جَهـداً لأنـتُـمُ		أَلَذُّ من السَّلْوَى إذا ما نَشُورُها
وبنو مُسلِية: حيٌّ من اليمن. ورجلٌ مُسْلِيٌّ: منسوبٌ إليهم.
سول:
سوَلتْ لفلانٍ نفسُه أمراً، وسوّل له الشّيطانُ، أي: زيّن وأراه إيّاه.
والأَسُول من النّبات: الذّي في أسفله استرخاء، وقد سَوِلَ يَسْوَلُ سَوَلاً.
وسل:

وسّلتُ إلى ربّي وَسِيلةً، أي: عَمِلْت عَمَلا أتقرّب به إليه. وتوسّلتُ إلى فلانٍ بكتابٍ أو قرابة، أي تقرّبت به إليه، قال لبيد:
أرى النّاسَ لا يدرونَ ما قَدْرُ أَمرِهم		بَلَى كلُّ ذي لُبٍّ إلى اللـهِ واسـلُ
لوس:
اللَّوْس: أن يتتبَّعَ الإنسانُ الحَلاَواتِ وغيرها فيأكلها لاس يلوس لوساً، وهو أَلْوَسُ.
ولس:
الوَلُوسُ: النّاقة التي تَلِسُ في سيرها وَلَساناً.
والإبلُ يوالِسُ بعضُها بعضاً، وهو ضربٌ من العَنَق.
والمُوالَسةُ: شِبْهُ المُداهنة في الأمر.
سلي:
السَّلَى: الجلدة الرّقيقة التي يكون فيها الولد، وهما: سَلَيان، وجمعه: أسلاء.
وسَلِيَ فلانٌ عن فلانٍ: ذُهِل عنه، وتناساه سَلِيته وسَلَوْتُ عنه. وهذا الشّيء يُسَلِّي هَمِّي تَسلِيةً قال:
عجبت لصاحبي يَحْيَ		يُسَلِّيني لأَسْـلاهـا
سيل:
السَّيْل: معروف، وجمعه: سُيُول. ومَسيلُ الماءِ، وجَمْعُه أَمْسِلة: وهي مياهُ الأمطار إذا سالت.
والسَّيّال: شَجَرٌ سَبْطُ الأغصان عليه شوك أبيض، أصوله أمثال ثنايا الجواري.
قال الأعشى:
باكرتها الأغراب في سِنَةِ النَّو		مِ فتجري خلالَ شوكِ السِّيالِ
والسِّيلانُ: سِنْخُ قائمِ السَّيْف والسِّكِّين ونحوهما.
ليس:
ليس: كلمة جُحود، قال الخليل: معناه: لا أيس، فطُرِحتِ الهمزةُ وأُلزِقَتِ اللاّم بالياء، ودليلُه: قولُ العَرَبِ: ائتني به من حيثُ أيس وليس، ومعناه: من حيثُ هو ولا هو.
واللّيس: مصدر الأليَس، وهو الشُّجاع الذي لا يَروعُه الحرب، قال:
أَلْيَسُ عن حَوْبائه سَخِيُّ
وقد لَيِسَ يَلْيَسُ.
والأَلْيَس: الرّجل الثّقيل الذي لا يَبْرَحُ مكانَه، وجَمْعُه: لِيسٌ. والأَليَسُ: الضّعيفُ الرّأيِ.
سلأ:
سَلأْتُ السَّمْنَ أَسْلَؤُهُ سَنلأ، وهو إذابةُ الزُّبد، والسِّلاء الاسم. والسّالئة: المرأة التّي تَسْلأُ السَّمْنَ، وتقول: هذا سَمْنٌ سِلاّء، وسمنُ السِّلاّء.
وسَلأَهُ مِئةَ سَوْط أي: ضربه.
والسُّلاّءُ: شَوْكُ النَّخْل، الواحدةُ بالهاء.
سأل:
سَأَلَ يَسْأَلُ سُؤالا ومَسأَلةً. والعَرَبُ قاطبةً تحذفُ همزةَ سَلْ، فإذا وُصِلَتْ بفاءٍ أو واوٍ هُمِزَتْ، كقولك: فاسأل، واسأل وجَمعُ المَسأَلة: مسائِل، فإذا حذفوا الهمزة، قالوا: مَسَلة. والفقير يُسمَّى: سائلاً.
أسل:
الأَسَلُ: نباتٌ لهُ أغصانُ كثيرةُ دِقاقُ، لا وَرَقَ له، ولا يكون أبداً وفي أصله ماء راكدٌ. يُتَّخَذُ منه الغرابيلُ بالعراق. الواحدة: أسَلة، ويُجْمَع الأَسَل بغير الهاء.
ويُسَمَّى القنا أَسَلاً تشبيهاً بطُولِهِ واستوائِهِ، قال:
تَعْدو المنايا على أسامةَ في الخِي		سِ عليه الطَّـرفـاءُ والأَسَـلُ
وأَسَلَةُ اللِّسان: طرف شَباته، أي: مُسْتَدقُّه وأَسَلَةُ الذِّراع: مُسْتَدقّ السّاعد ممّا يلي الكفّ، وكفُّ أَسِيلةُ الأَصابع: وهي اللّينة السَّبْطة وخدٌّ أسيلٌ: سَهْلٌ ليّن، وقد أَسُلَ أَسالةً ومَأْسَل: اسم جبل.
ألس:
الأَلس: الكَذِب.
والمَأْلُوس: الضَّعيف البخيل، شبه المخبّل، قال:
كأبي الزِّنادِ لئيمِ الأَصْلِ ذي أَبَنٍ		ولُبُّه ذاهبٌ والعَقل مألـوسُ

##### Türkçe

باب **السين** ve **اللام** ve **و** **ا** **ي** **ء** ile birlikte

**س ل و**، **س و ل**، **و س ل**، **و ل س**، **ل و س**، **س ل ي**، **س ي ل**، **ل ي س**، **س ل أ**، **س أ ل**، **أ س ل**، **أ ل س** kullanımdadır.

**سلو**:
**سلا** falanٌ عن falanٍ **يسلو** **سُلُوّاً**; ve falan, yaşayışından bir **سَلْوةٍ** içindedir; yani: bir bolluk içindedir, keder onu oyalayıp avutmaz.
Ve **السُّلوان**: içen kimsenin kederinin gittiği bir sudur, denildiğine göre, dedi ki:
لو أَشْربُ **السُّلوانَ** ما سَلِيتُ
ما بي غِنىً عنك وإنْ غنيتُ
Ve denilir ki: **السُّلوان**: kabir toprağıdır; suya bastırılır, âşık onu içer, onunla oyalanıp avunur. Ebû’d-Duqayş dedi: **السّلوةُ**: bir boncuktur; bir kaya üzerinde ovulur, o aradan bir su çıkar; kederliye yahut âşığa o sudan içirilir; böylece avunur ve unutur, dedi ki:
فقلتُ له يا عمُّ حَكُّـكَ واجـبٌ		إنَ أنتَ شَفَيْتَ اليومَ يا عمُّ مابيا
فخاض شراباً بارداً في زُجاجةٍ		فخلّط فيه **سلـوةً** ودَنـا لِـيا
Ve **تسلَّى** falan: bir şeyden **سَلَوْا** olan avunanlara benzemeye çalıştı.
Ve **السَّلْوى**: **السُّمانَي** benzeri kuştur; teki: **سلوة**. Dedi ki:
وإنّي لَتَعْروني لذكراكِ هـزّة		كما انتفض **السَّلواة** بلّله القَطرُ
Ve şöyle rivayet olunur: **العُصفور**.
Ve **السَّلوى**: baldır. Dedi ki:
وقاسمهما بالله جَهـداً لأنـتُـمُ		أَلَذُّ من **السَّلْوَى** إذا ما نَشُورُها
Ve **بنو مُسلِية**: Yemen’den bir kabiledir. Ve **مُسْلِيٌّ** bir adam: onlara nispet edilendir.

**سول**:
Falanın nefsi falana bir işi **سوَلتْ**; ve şeytan ona **سوّل**; yani: süsledi ve onu ona gösterdi.
Ve bitkiden **الأَسُول**: alt tarafında gevşeklik olan şeydir; ve **سَوِلَ** **يَسْوَلُ** **سَوَلاً**.

**وسل**:

Rabbime bir **وَسِيلةً** **وسّلتُ**; yani: onunla O’na yaklaşacağım bir amel işledim. Ve falana bir kitapla yahut akrabalıkla **توسّلتُ**; yani onunla ona yaklaştım. Lebîd dedi:
أرى النّاسَ لا يدرونَ ما قَدْرُ أَمرِهم		بَلَى كلُّ ذي لُبٍّ إلى اللـهِ **واسـلُ**

**لوس**:
**اللَّوْس**: insanın tatlıları ve başkalarını takip edip yemesidir; **لاس** **يلوس** **لوساً**; ve o **أَلْوَسُ**tur.

**ولس**:
**الوَلُوسُ**: yürüyüşünde **تَلِسُ** eden deve; **وَلَساناً**.
Ve develer birbirlerini **يوالِسُ** eder; bu, hızlı yürüyüşten bir türdür.
Ve **المُوالَسةُ**: işte yağcılığa benzer bir şeydir.

**سلي**:
**السَّلَى**: yavrunun içinde bulunduğu ince deridir; ikisi: **سَلَيان**; çoğulu: **أسلاء**.
Ve falan falandan **سَلِيَ**: ondan gaflete düştü ve onu unuttu; **سَلِيته** ve ondan **سَلَوْتُ**. Ve bu şey, kederimi **تَسلِيةً** **يُسَلِّي** eder. Dedi ki:
عجبت لصاحبي يَحْيَ		يُسَلِّيني لأَسْـلاهـا

**سيل**:
**السَّيْل**: bilinen şeydir; çoğulu: **سُيُول**. Ve suyun **مَسيلُ**i; çoğulu **أَمْسِلة**: o, aktığı zaman yağmur sularıdır.
Ve **السَّيّال**: dalları düz olan, üzerinde beyaz diken bulunan bir ağaçtır; kökleri cariyelerin ön dişleri gibidir.
A‘şâ dedi:
باكرتها الأغراب في سِنَةِ النَّو		مِ فتجري خلالَ شوكِ **السِّيالِ**
Ve **السِّيلانُ**: kılıç ve bıçak ve benzerlerinin dik duran kısmının köküdür.

**ليس**:
**ليس**: inkâr kelimesidir. Halîl dedi: manası: **لا أيس**tir; hemze atıldı ve **اللام** **الياء**a yapıştırıldı. Delili: Arapların sözü: “Onu bana **أيس** ve **ليس** olan yerden getir”; manası: “olduğu yerden ve olmadığı yerden.”
Ve **اللّيس**: **الأليَس**in masdarıdır; o, savaşın kendisini korkutmadığı yiğittir. Dedi ki:
أَلْيَسُ عن حَوْبائه سَخِيُّ
Ve **لَيِسَ** **يَلْيَسُ** olmuştur.
Ve **الأَلْيَس**: yerinden ayrılmayan ağır adamdır; çoğulu: **لِيسٌ**. Ve **الأَليَسُ**: zayıf görüşlüdür.

**سلأ**:
**سَلأْتُ** yağı **أَسْلَؤُهُ** **سَنلأ**; o, tereyağını eritmedir; isim **السِّلاء**dır. Ve **السّالئة**: yağı **تَسْلأُ** eden kadındır; ve der ki: bu, **سِلاّء** yağdır; ve **سمنُ السِّلاّء**.
Ve onu yüz kırbaç **سَلأَهُ**; yani: onu dövdü.
Ve **السُّلاّءُ**: hurma ağacının dikenidir; teki **الهاء** iledir.

**سأل**:
**سَأَلَ** **يَسْأَلُ** **سُؤالا** ve **مَسأَلةً**. Ve Arapların tamamı **سَلْ**in hemzesini düşürür; eğer bir **فاء** yahut **واو** ile birleştirilirse hemzelenir; senin sözün gibi: **فاسأل** ve **واسأل**. Ve **المَسأَلة**nin çoğulu: **مسائِل**dir; hemzeyi düşürdüklerinde **مَسَلة** derler. Ve fakire: **سائلاً** denilir.

**أسل**:
**الأَسَلُ**: çok ince çok dalları olan bir bitkidir; yaprağı yoktur; ve aslında durgun su bulunmadıkça asla olmaz. Irak’ta ondan elekler yapılır. Teki: **أسَلة**; ve **الأَسَل** **الهاء**sız toplanır.
Ve kamışa, uzunluğu ve düzgünlüğü sebebiyle benzetme olarak **أَسَلاً** denilir. Dedi ki:
تَعْدو المنايا على أسامةَ في الخِي		سِ عليه الطَّـرفـاءُ و**الأَسَـلُ**
Ve **أَسَلَةُ اللِّسان**: dilin ucudur; yani: onun incelmiş kısmı. Ve **أَسَلَةُ الذِّراع**: avuca yakın taraftan önkolun incelmiş kısmıdır. Ve parmakları **أَسِيلةُ** bir avuç: o, yumuşak düz olandır. Ve **أسيلٌ** bir yanak: kolay, yumuşaktır. Ve **أَسُلَ** **أَسالةً** ve **مَأْسَل**: bir dağın adıdır.

**ألس**:
**الأَلس**: yalandır.
Ve **المَأْلُوس**: zayıf cimri; bunamışa benzer. Dedi ki:
كأبي الزِّنادِ لئيمِ الأَصْلِ ذي أَبَنٍ		ولُبُّه ذاهبٌ والعَقل **مألـوسُ**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَيْسَ: كلمةُ نفي، وهو فعل ماضٍ. والذي يدلُّ على أنها فعلٌ وإن لم تتصرف تصرف الأفعال، قولهم لَسْتَ ولَسْتُما ولَسْتُمْ، كقولهم ضربت وضربتما وضربتم. وجُعلت من عوامل الأفعال نحو كان وأخواتها التي ترفع الأسماء وتنصب الأخبار، إلا أن الباء تدخل في خبرها نحو ما، دون أخواتها. تقول: ليس زيدٌ بمنطلق. فالباء لتعدية الفعل وتأكيد النفي. ولك أن لا تدخلها، لأن المؤكَّد يستغنى عنه، ولأن من الأفعال ما يتعدَّى مرةً بحرف جرٍّ ومرة بغير حرف، نحو اشتَقْتُكَ واشْتَقْتُ إليك. ولا يجوز تقديم خبرها عليها كما جاز في أخواتها تقول: مُحْسِناً كان زيدٌ. ولا يجوز أن تقول: مُحْسِناً ليس زيدٌ. وقد يستثنى بها، تقول: جاءني القومُ ليسَ زَيداً، كما تقول: إلا زيداً، تضمر اسمها فيها وتنصب خبرها بها، كأنك قلت ليس الجائي زيداً. ولك أن تقول جاء القومُ لَيْسَكَ، إلا أنَّ المضمَر المنفصل ها هنا أحسن، كما قال الشاعر:
ليت هذا الليلَ شهرٌلا نرى فيه غريبا
لَيْسَ إيَّاي وإيَّا		كَ ولا نَخْشى رَقيبا
ولم يقل لَيْسَني ولَيْسَكَ، وهو جائزٌ إلا أن المنفصل أجودُ. ورجلٌ ألْيَسُ، أي شجاعٌ بيِّن اللَيَسِ، من قومٍ لِيسٍ. وقال الفراء: الألْيَسُ: البعير يحمل كلَّ ما حُمِّلَ.

##### Türkçe

**لَيْسَ**: Bir nefy kelimesidir; ve o, mâzî bir fiildir. Ve onun fiil olduğuna delâlet eden şey—fiillerin tasarrufu gibi tasarruf etmese de—onların **لَسْتَ** ve **لَسْتُما** ve **لَسْتُمْ** demeleridir; onların **ضربت** ve **ضربتما** ve **ضربتم** demeleri gibi. Ve **كان** ve onun kardeşleri gibi fiillerin âmillerinden kılındı; ki isimleri رفع eder ve haberleri نصب eder; ancak **الباء** onun haberine, **ما** gibi, girer; kardeşleri olmaksızın. Dersin ki: **ليس زيدٌ بمنطلق**. Öyleyse **الباء**, fiili ta‘diye etmek ve nefyi te’kîd etmek içindir. Ve onu sokmaman da senin içindir; çünkü te’kîd edilen şeyden müstağnî olunur; ve çünkü fiillerden öylesi vardır ki bir kere bir cer harfiyle ta‘addî eder, bir kere de harfsiz; **اشتَقْتُكَ** ve **اشْتَقْتُ إليك** gibi. Ve onun haberinin onun üzerine takdîm edilmesi câiz değildir; onun kardeşlerinde câiz olduğu gibi; dersin: **مُحْسِناً كان زيدٌ**. Ve “**مُحْسِناً ليس زيدٌ**” demen câiz değildir. Ve onunla istisnâ da yapılabilir; dersin: **جاءني القومُ ليسَ زَيداً**; **إلا زيداً** dediğin gibi; onun ismini onda gizlersin ve onun haberini onunla نصب edersin; sanki sen “**ليس الجائي زيداً**” demişsin gibi. Ve “**جاء القومُ لَيْسَكَ**” demen de senin içindir; ancak burada munfasıl zamir daha güzeldir; şairin dediği gibi:
ليت هذا الليلَ شهرٌلا نرى فيه غريبا
لَيْسَ إيَّاي وإيَّا		كَ ولا نَخْشى رَقيبا
Ve **لَيْسَني** ve **لَيْسَكَ** demedi; hâlbuki o câizdir; ancak munfasıl daha iyi olandır. Ve **رجلٌ ألْيَسُ**; yani, **اللَيَسِ**i apaçık bir yiğit; **قومٍ لِيسٍ**den. Ve el-Ferrâ dedi: **الألْيَسُ**: deve; yükletilen her şeyi taşır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ل ( و ا ي ء )
سيل ، سول ، سلأ ، وسل ، ولس ، ألس ، لوس ، سلا ، لسا ، ليس ، أسل .
سول : أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : رجل أسْوَل ، وامرأةٌ سَوْلاء : إذا كان فيهما استرخاء . قال : واللَّخَا مِثْلُه ، وقد يسول سَوَلاً ، وقال المتنخِّل :
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجَاءِ الحَمَلِ الأَسْوَلِ
أراد بالحَمل : السَّحابَ الأسوَد ، والأسول من السحاب : الّذي في أسفله استرخاء ولهَدبه إِسْبال ، وقد سَوِلَ يَسْوَلُ سَوَلاً ، وقولُ الله جلّ وعزّ : ( قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ ) ( يوسف : 18 ) ، هذا قولُ يعقوبَ عليه السلام لولدِه حين أخبَروه بأَكلِ الذِّئب يوسف ، فقال لهم : ما أَكلَه الذئب ، بل سَوَّلَتْ لكم أنفسكم أمراً في شأنه ، أي : زَيَّنتْ لكم أنفسُكم أمراً غيرَ ما تَصِفون ، وكأنّ التَّسويلَ تفعيلٌ من سُولِ الإنسان وهو أمنيّتُه التي يتمنّاها فتُزيِّن لطالبها الباطلَ والغُرور . وأصلُ السُّؤال مهموزٌ غير أنَّ العرب استثقلوا ضَغْطَةَ الهمزة فيه فخفَّفوا الهمزَة قال الراعي في تخفيف همزِه :
اخْتَرْتُكَ الناسَ إِذْ رَثَّت خَلائقُهمْ
واعتَلَّ من كان يُرجَى عنده السُّولُ
والدّليل على أنّ الأصلَ فيه الهمز قراءة القرّاء : ( قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يامُوسَى ) ( طه : 36 ) ، أي : أُعطيتَ أمنيتَكَ التي سأَلتَها .
وقال الزّجّاج : يقال : سَأَلْتُ أسأَل وَسلْتُ أَسَلُ ، والرَّجُلانِ يَتَساءَلان ويَتَسايَلان .
وقال اللّيث : يقال : سَأَل يسألُ سُؤالاً ومَسألةً . قال : والعربُ قاطبةً تحذِف همزَ سَلْ فإذا وَصلتْ بالفاء والواو همزتْ كقولك : فاسأل ، واسأل : وجمعُ المسألة مسائل ، فإذا حذَفوا الهمزة قالوا : مَسَلَة ، والفقيرُ يسمَّى سائلاً .
وقرأ نافع وابنُ عامر ( سال ) غير مهموز ( سائل ) وقيل معناه : بغير همز : سال وادٍ بعذابٍ وَاقع . وقرأ سائر القرّاء : ابن كثير وأبو عمرو والكوفيون ) ) ( المعارج : 1 ) مهموز بالهمز على معنى دَعا
داعٍ . وجمع السائل الفقيرِ : سُؤَّال . وجمع مَسِيل الماء : مَسايِل بغير همز . وجمع المَسأَلة : مسائل بالهمز .
وسل : قال الليث : وسَّلَ فلانٌ إلى رَبِّه وَسِيلةً : إذا عَمِل عَمَلاً تَقَرَّب به إليه ، وقال لَبيد :
بلَى كلُّ ذي رَأْيٍ إلى الله واسِلُ
والوَسِيلة : الوُصْلةُ والقُرْبَى ، وجمعُها الوَسائل ، قال الله : ( أُولَائِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ ) ( الإسراء : 57 ) ، ويقال : توسَّل فلانٌ إلى فلان بوَسيلة ، أي : تَسَبَّبَ إليه بسَبَب ، وتقرّبَ إليه بحُرمةِ آصِرةٍ تَعطِفه عليه .
سلا : الأصمعيّ : سَلَوْتُ فأنا أَسْلو سُلُوّاً ، وسَلِيتُ عنه أسْلَى سُلِّياً بمعنى سَلَوْت . وقال أبو زيد : معنى سلوت : إذا نسي ذكره وذهب عنه .
وقال ابن شميل : سليت فلاناً ، أي : أبغضته وتركته . وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم : يقال : سلوتُ عنه أَسلو سُلُوّاً وسُلُوَاناً ، وسَلِيتُ أَسلَى سُلِيّاً ، وقال رُؤبة :
لَوْ أَشْرَبُ السُّلْوانَ ما سَلِيتُ
ما بِي غنًى عنك وإنْ غَنِيت
قال : وسمعتُ محمدَ بنَ حيّان يَحكي أنّه حضَر الأصمعيَّ ونُصيْرَ بنَ أبي نُصَير يَعرِض عليه بالرّيّ ، فأجرَى هذا البيتَ فيما عَرَض عليه ، فقال لنُصَير : ما السُّلوان ؟ فقال : يقال : إنّها خَرَزَة تُسحَق ويُشرَب ماؤها فتورِث شارِبَه سلْوَةً ، فقال : اسكتْ ، لا يَسخَرْ منك هؤلاء ، إنّما السُّلْوان مصدرُ قولِك : سَلَوْتُ أَسلُو سُلواناً ؛ فقال : لو أشرَب السُّلوان ، أي : السُّلوَّ شُرْباً ما سَلوْتُ .
وقال اللّحياني في ( نوادِره ) : السَّلوانة والسَّلوان والسَّلْوَان : شيء يسْقى العاشقُ ليسْلو عن المرأة .
قال : وقال بعضهم : السُّلوانة : حَصاةٌ يسقَى عليها العاشقُ فيسْلُو ؛ وأنشَد :
شَرِبْتُ على سُلوانةٍ ماءَ مُزْنةٍ
فلا وجَديد العَيْشِ يا مَيُّ ما أسْلو
وقال أبو الهَيْثم : قال أبو عمرو السّعدي : السُّلوانة : خَرزَةٌ تُسحَق ويُشرَب ماؤها فيَسْلو شاربُ ذلك الماء عن حُبِّ من ابتلي بحبّه . قال : وقال بعضهم : بل يؤخَذ تُرابُ قبرِ مَيّتٍ فيُجعَل في ماءٍ فَيموتَ حُبُّه ؛ وأنشدَ :
يا لَيتَ أَنّ لقلْبي منْ يُعللهُ
أو ساقياً فسَقاني عنكِ سُلوانَا
أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ قال : السُّلوانة : خَرزَةٌ للبُغض بعد المَحبّة . قال : والسَّلوَى : طائر ؛ وهو في غير القرآن العَسَل ، وجاءَ في التفسير في قولِه : ( وَأَنزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى ) ( البقرة : 57 ) ، أنّه طائر كالسُّمانيَ .
وقال اللّيث : الواحدة سَلواة ، وأَنشَد :
كما انتفَضَ السَّلواةُ مِن بللِ القَطْرِ
أبو عبيد : السَّلوَى : العَسَل ؛ وقال خالدُ الهُذَليّ :
وقَاسمَها بالله جَهْداً لأنتُم
ألَذُّ مِنَ السَّلوَى إذا ما نشُورُهَا
أي : تأخُذُها من خَلِيّتها ؛ يَعني العَسَل ، وقال أبو بكر : قال المفسرون : المَنُّ : التَّرَنجبين ، والسَّلوَى : السُّمَانيَ .
قال : والسلوى عند العرب العَسَل ، وأنشد :
لو أطْعموا المنَّ والسلوى مكانهُم
ما أبصر الناس طُعماً فيهُم نَجعَا
ويقال : هو في سَلْوة من العَيْش ، أي : في رَخاءٍ وغَفْلة ، قال الراعي :
أخو سَلْوةٍ مَسَّى به اللَّيلُ أَمْلَحُ
ابن السكيت : السلوة : السُّلُو . والسَّلوة : رخاء العيش .
ويقال : أَسْلاني عنك كذا وسَلاّني . وبنو مُسْليَةَ حيٌّ من بني الحَارِث بنِ كعب .
وقال أبو زيد : يقال : ما سَلِيتُ أن أقولَ ذاك ، أي : لم أَنْسَ أن أقول ذاك ولكن تركتهُ عَمْداً ، ولا يقال : سَلِيتُ أن أقولَه إلاّ في معنَى ما سَلِيتُ أن أقولَه .
أبو عُبيد عن أبي زيد : السَّلَي : لُفافةُ الوَلَد من الدّواب والإبلِ ، وهو مِن الناس مَشِيمة .
وسَلِيت الناقة ، أي : أخذتُ سلاها .
الحرّاني عن ابن السكيت : السَّلَى سَلَى الشاة ، يكتب بالياء ؛ وإذا وصفْتَ قلت : شاةٌ سلياء . وسَلِيت الشاةُ : تدلّى ذلك منها . ويقال للأمر إذا فات : قد انقطع السّلَى ، يُضرب مثلاً للأمر يفوت وينقطع . وسلَيْتَ الناقةَ : أخذت سلاها وأخرجته .
وقال ابن السكّيت : السَّلْوة : السُّلُوّ ، والسَّلْوة : رَخاءُ العَيش .
سلأ : الأصْمعي : سَلأْتُ السَّمْنَ وأنا أسْلأُه سَلأً . قال : والسِّلاء : الاسم ، وهو السَّمْن . ويقال : سَلأَه مائةَ سَوْط ، أي : ضَرَبه . وسَلأَه مائةَ دِرْهم ، أي : نقَدَه .
وقال غيرُه : السُّلاّء : شَوْكَة النّخل ، والسُّلاّء : الجميع .
وقال علقمةُ بن عَبْدة يصف فَرَساً :
سُلاّءةٌ كعَصَا النَّهدِيّ غُلَّ لها
ذُو فَيْئَةٍ من نَوَى قُرَّان مَعجومُ
ألس : رُوِيَ في حديثِ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه دعا فقال : ( اللهم إني أعوذُ بك من الأَلْسِ والكِبر ) .
قال أبو عبيد : الأَلْسُ : اختلاط العَقْل ، يقال منه : أُلِسَ الرجلُ فهو مَأْلوس . قال : وقال الأُمويّ : يقال : ضَرَبه فما تَأَلَّسَ ، أي : ما تَوَجَّع .
وقال غيره : فما تحَلَّس بمعناه .
وقال ابن الأعرابي : الأَلْسُ : الخيانة . والأَلْسُ : الأَصْلُ السُّوْء .
وقال الهَوازِنيّ : الأَلْسُ : الرِّيبة ، وتَغيُّر الخُلُق من رِيبة . أو تغيُّر الخُلُق من مَرَض ، يقال : ما أَلَسَك .
وأَنشَد :
إنّ بنا أو بكُمَا لأَلْسَا
وقال أبو عمرو : يقال للغَريم : إنّه ليَتَألَّسُ فما يُعطِي وما يَمنعُ ، والتألُّس : أن يكون يريد أن يُعطِيَ وهو يمنع ، يقال : إنّه لَمأْلُوسُ العطِيّة ، وقد أُلِسَتْ عطيّتُه : إذا مُنِعتْ من غير إِياس منها .
وأَنشَد :
وصَرَمَتْ حَبْلَك بالتَأَلُّسِ
قال القتيبي : الألس : الخيانة والغش ، ومنه قولهم : فلان لا يدالس ولا يؤالس . فالمدالسة من الدَّلْس وهو الظلمة ، يراد : أنه لا يعمي عليك الشيء فيخفيه ويستر ما فيه من عيب . والمؤالسة : الخيانة . وأنشد :
هم السمن بالسنوت لا ألس فيهمُ
وهم يمنعون جارهم أن يُقرَّدا
ولس : قال اللّيث : الوَلُوس : الناقَةُ الّتي تَلِسُ في سَيْرها ولَسَاناً ؛ والإبِلُ يُوالسُ بعضُها بعضاً وهو ضَربٌ من العَنَق . والمُوَالَسة : شِبْه المُداهَنة في الأمر .
ويقال : فلانٌ ما يُدالِسُ ولا يُوالِس . وما لي في هذا الأمرِ وَلْسٌ ولا دَلْس ، أي : ما لي فيه خِيانةٌ ولا ذَنْب .
وقال ابن شُميل : المُوالَسة : الخِداع ، يقال : قد تَوالَسوا عليه وترافدوا عليه ، أي : تَناصَروا عليه في خِبّ وخديعة . والوَلُوس : السَّريعة من الإبل .
( لوس ) : قال الليث : اللَّوْس : أن يَتتبّع الإنسانُ الحَلاواتِ وغيرها فيأكل .
يقال : لاسَ يَلُوس لَوْساً وهو لائسٌ ولَؤُوس .
ثعلب عن ابن الأعرابي : اللَّوس : الأكلُ القليل . واللُّوس : الأشِدّاء ، واحدهمْ أَلْيَس .
سيل : قال الليث : السَّيْل معروف ، وجمعُه سُيول . ومَسِيل الماء وجمعُه أَمْسِلةٌ ، وهي ميَاهُ الأمطار إذا سالَت .
قلت : القياسُ في مَسيل الماءِ مَسايِل غيرُ مهموز ، ومَن جمَعَه أَمسِلَةً ومُسُلاً ومُسْلاناً فهو على توهُّم أنَّ الميم في المَسيل أصليّة ، وأنّه على وزن فَعِيل ولم يُرَدْ به مَفعِلاً ، كما جَمعوا مكاناً أمكِنة ، ولهما نظائر . والمَسِيل : مَفْعِلْ من سالَ يَسيلُ مَسِيلاً ومَسالاً وسَيْلاً وسَيَلاناً . ويكون المَسِيل أيضاً : المكانُ الّذي يَسِيل فيه ماءُ السَّيْل .
وقال الليث : السَّيَال : شجَرٌ سَبْط الأَغْصان عليه شَوْك أبيضُ . أصولُه أمثال ثَنَايا العَذارَى .
قال الأعشى :
باكَرَتْها الأغْراب في سِنَة النَّومِ
فتَجرِي خِلال شَوْكِ السَّيَالِ
يصف الخمر . والسِّيلاَنُ : سِنْخُ قائِم السَّيفِ والسِّكِّين ، ونحو ذلك .
ليس : قال الليث : ليسَ : كلمةُ جُحود ، قال : وقال الخليل : معناه : لا أَيْس ، فطُرِحَت الهمزة وأُلزِقتْ اللاّم بالياء ، ومنه قولُهم : ائتِنِي من حيثُ أَيْسَ ولَيْس ، ومعناه : من حيثُ هُوَ ولا هُوَ .
وقال الكسائيُّ : ليس يكون جَحداً ، ويكون استثناءً ، يُنصَب به ، كقولِك : ذهب القومُ لَيسَ زيداً بمعنى ما عَدَا زَيْداً ولا يكون أبداً ، ويكون بمعنَى إلاّ زَيْداً . قال : وربّما جاءت ليسَ بمعنى لاَ الّتي يُنسقُ بها . قال لبيد :
إنما يَجْزِي الفَتَى ليس الجَمَلْ
إذا أُعرِب قيل : ليس الجملُ ، لأنّ ليس ههنا بمعنى لا النَّسَقِيَّة ، وقال سيبويه : أراد ليس يَجْزِي الجَمَل ولَيْس الجَملُ يجزي ، وربّما جاءت ليس بمعنى لا التّبرئة .
قال ابن كيسان : ( ليس ) من الجَحْد ، وتقع في ثلاثة مواضع : تكون بمنزلة كان ، ترفع الاسم وتنصب الخبر ، تقول : ليس زيد قائماً ، وليس قائماً زيد ، ولا يجوز أن تقدم خبرها عليها لأنها لا تنصرف . وتكون ليس استثناء فتنصب الاسم بعدها كما تنصبه بعد إلا ، تقول : جاءني القوم ليس زيداً ، وفيها مضمر لا يظهر . وتكون نسقاً بمنزلة ( لا ) تقول : جاءني عمر وليس زيد .
وقال لبيد :
إنما يَجزي الفتى ليس الجمل
قال أبو منصور : وقد صرّفوا .
وقد صَرفوا ليس تصريفَ الفعل الماضي فثنوْا وجَمَعوا وأَنّثوا ، فقالوا : لَيْس ولَيْسَا ولَيْسُوا ، ولَيْسَت المرأةُ ولَسْنَ ، ولم يصرِّفوها في المستقبل ، وقالوا : لَسْتُ أفعَل ، ولَسْنا نفعل .
وقال أبو حاتم : من أسمج الخطأ : أنا ليس مِثلك ، قال : والصّواب لستُ مِثْلَك ، لأنّ ليس فعل واجبٌ فإنما يُجاء به للغائب المتراخِي ، تقول : عبدُ الله ليس مِثلك .
قال : ويقال جاءني القوم لَيْسَ أباكَ وليْسَكَ ، أي : غيرَ أبيك وغيرك . وجاءكَ القومُ ليس إياك ولَيْسَني بالنّون بمعنًى واحد . وبعضهم يقول : لَيْسَني بمعنى وغيري .
وقال اللّيث : مصدَرُ الأَلْيَس ، وهو الشجاع الذي لا يَرُوعه الحَرْب .
وأنشَد :
ألْيَسُ عن حَوْبائهِ سَخِيُّ
يقوله العجاج وجمعه ليسٌ .
وقال آخر :
تَخالُ نَدِيَّهم مَرْضَى حَياءً
وتَلقاهُمْ غَداةَ الرَّوْعِ ليْسَا
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : الأَلْيَس : الذي لا يَبْرَح بَيْتَه .
وقال غيره : إِبِلٌ لِيسٌ على الحَوض : إذا أقامتْ عليه فلمْ تبرحْه ، ويقال للرجل الشُّجاع : أَهْيَس أَلْيَس ، وكان في الأصل أَهْوَس أَلْيس ، فلمّا ازْدَوَج الكلامُ قَلَبوا الواوَ ياءً فقالوا : أَهْيَس . والأهْوَس : الذي يَدُقُّ كلَّ شيء ويَأْكُلُه . والألْيَس : الذي لا يُبارح قِرْنَه ، وربّما ذَمُّوا بقولهم : أهيَس ألْيس ، فإذا أرادوا الذّمّ عَنَوْا بالأهْيَس : الأهْوَس ، وهو الكثير الأكل ، وبالألْيس الذي لا يَبْرَح بَيْتَه ، وهذا ذَمّ .
وقال بعضُ الأعراب : الألْيَس : الدَّيُّوثي الذي لا يَغار ويُتَهزَّأُ به ؛ فيقال : هو أَلْيَسُ بُورِكَ فيه . فاللّيَس يَدخُل في المعنيين : في المدحِ والذَّمّ . وكلٌّ لا يَخفَى على المُتَفَوِّهِ به .
ويقال : تَلايَسَ الرجلُ : إذا كان حَمُولاً حَسَن الخُلُق ، وتلايَسْتُ عن كذا وكذا : أي : غَمّضْتُ عنه ، وفلانٌ أَلْيَسُ دَهْثَم : أي : حَسَن الخُلق .
وفي الحديث : ( كُلُّ ما أنهرَ الدّم فكُلْ ليس السِّنّ والظُّفْرَ ) ، والعرب تستثني بليس فتقول : قام القوم ليس أخاك ، وليس أخويك ، وقام النسوة ليس هنداً . وقام القوم ليسي وليْسَني وليس إيّاي . وأنشد :
قد ذهب القوم الكرام ليسي
وقال الآخر :
وأصبح ما في الأرض مني تقيّةً
لناظره ليس العظامَ العواليا
لسا : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : اللَّسَا : الكثير الأكل من الحيوان .
وقال : لَسَا : إذا أَكَلَ أَكْلاً يَسيراً ، وكأنّ أصلَه من اللَّسِّ وهو الأكْل .
أسل : قال الليث : الأسَلُ : نباتٌ له أغصانٌ كثيرةٌ دِقاق ، لا وَرَق له ، ومَنبِتُه الماءُ الراكد ؛ يُتَّخَذ منه الغرابيلُ بالعِراق ، الواحدة أَسَلة ؛ وإنما سمِّي القَنَا أَسَلاً تشبيهاً بطوله واستوائه ، وقال الشاعر :
تَعْدُو المنايا على أُسامةَ في الخِي
سِ عليه الطَّرْفاءُ والأسَلُ
وأَسَلَةُ اللِّسانِ : طَرَفُ شَباتِه إِلى مُستدَقِّه .
ومنه قيل للصاد والزاي والسين : أسلِيّة ، لأن مبدأها من أسلة اللسان ، وهو مستدق طرفه .
وأَسَلَةُ الذِّراع : مستدَقُّ الساعِد مما يلي الكفّ .
وكفٌّ أَسيلةُ الأصابع : وهي اللطيفة ، السَّبْطةُ الأصابع .
وخَدٌّ أَسيل : وهو السَّهْل اللَّيّن ، وقد أَسُل أَسالةً .
أبو زيد : من الخُدود الأسيل ، وهو السهل اللين الدّقيق المستوي ، والمَسْنُونُ اللَّطيفُ ، الدّقيق الأنف .
ورُوِي عن عليّ رضي الله عنه أنه قال : لا قَوَد إلاّ بالأَسَل ، فالأسَل عند علي عليه السلام كلّ ما أرِقَّ من الحديد وحُدِّد من سيفٍ أو سكين أو سِنان ، وأَسَّلْتُ
الحَديدَ : إذا رَقَّفْتَه ، وقال مُزاحِم العُقَيْلِيّ :
يُبَارِي سَدِيساها إذا ما تَلمَّجَتْ
شَباً مِثْلَ إبْزِيمِ السِّلاحِ المُؤَسَّلِ
وقال عمر رضي الله عنه : إياكم وحَذْفَ الأَرْنب بالعَصَا ، ولْيُذَكِّ لكم الأَسَل : الرِّماح والنَّبْل .
قال أبو عُبيدة : لم يُرد بالأَسَل الرّماحَ دُون غيرها من سائر السلاح الّذي رُقِّقَ وحُدِّد .
قال : وقوله : الرّماح والنبل يرد قولَ من قال : الأَسَل : الرِّماحُ خاصّة ، لأنه قد جعل النَّبْل مع الرماح أسلاً . وجمع الفرزدق الأَسَل الرماحَ أسلاتٍ فقال :
قد ماتَ في أسلاتِنا أو عَضَّنه
عَضْبٌ برَوْنَقِه المُلوكُ تُقتَّلُ
أي : في رِماحِنا . ومأْسَل : اسم جَبَلٍ بعَيْنه .
شمر عن ابن الأعرابيّ قال : الأسَلَةُ : طَرف اللِّسان ، وقيل للقَنَا أَسَل لما رُكِّب فيها من أطراف الأسِنَّة .

##### Türkçe

س ل ( و ا ي ء )
**سيل** , **سول** , **سلأ** , **وسل** , **ولس** , **ألس** , **لوس** , **سلا** , **لسا** , **ليس** , **أسل** .

**سول** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **رجل أسْوَل** ve **امرأةٌ سَوْلاء**: ikisinde de gevşeklik bulunduğu zaman. Dedi ki: **واللَّخَا** da onun gibidir; ve bazen **يسول سَوَلاً**. el-Mütenahhil dedi ki:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجَاءِ الحَمَلِ الأَسْوَلِ
**الحَمل** ile murad etti: **السَّحابَ الأسوَد**; ve buluttan **الأسول**: alt tarafında gevşeklik bulunan ve püskülü sarkma olan; ve **سَوِلَ يَسْوَلُ سَوَلاً**. Ve Allah’ın (azze ve celle) sözü: ( قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ ) ( يوسف : 18 ) ; bu, Ya‘kūb’un (aleyhi’s-selâm) oğullarına, kurdun Yûsuf’u yediğini haber verdikleri vakit söylediği sözdür; onlara dedi ki: Onu kurt yemedi; bilakis nefisleriniz onun hakkında size bir işi **سَوَّلَتْ**; yani nefisleriniz size, sizin vasfettiğinizden başka bir işi süsledi. Sanki **التَّسويل** insanın **سُولِ**’ünden bir **تفعيل**’dir; o da onun temenni ettiği, dilediği ümididir; böylece talibine bâtılı ve aldanışı süsler. **السُّؤال**’ın aslı hemzelidir; ancak Araplar onda hemzenin baskısını ağır buldular da hemzeyi hafiflettiler. er-Râ‘î, onun hemzesini hafifletmede dedi ki:
اخْتَرْتُكَ الناسَ إِذْ رَثَّت خَلائقُهمْ
واعتَلَّ من كان يُرجَى عنده السُّولُ
Onda aslın hemze olduğuna delil, kurrânın kıraati: ( قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يامُوسَى ) ( طه : 36 ) ; yani: istediğin temennin sana verildi.

ez-Zeccâc dedi ki: denir: **سَأَلْتُ أسأَل** ve **وَسلْتُ أَسَلُ**; ve iki adam **يَتَساءَلان** ve **يَتَسايَلان**.

el-Leys dedi ki: denir: **سَأَل يسألُ سُؤالاً ومَسألةً**. Dedi ki: Arapların tamamı **سَلْ**’in hemzesini düşürür; fakat **الفاء** ve **الواو** ile birleştirdiği zaman hemzeler; senin sözün gibi: **فاسأل** ve **واسأل**. Ve **المسألة**’nin çoğulu **مسائل**’dir; hemzeyi düşürdükleri vakit **مَسَلَة** derler. Ve fakire **سائلاً** denir.

Nâfi‘ ve İbn ‘Âmir ( **سال** ) hemzesiz ( **سائل** ) okudu; ve denildi ki manası: hemzesiz olarak: bir vadi, vâki olacak bir azapla aktı. Diğer kurrâ okudu: İbn Kesîr, Ebû ‘Amr ve Kûfeliler ) ) ( المعارج : 1 ) hemzeli, **دَعا داعٍ** manası üzere. Fakir olan **السائل**’in çoğulu: **سُؤَّال**. Suyun akıntı yeri **مَسِيل الماء**’ın çoğulu: hemzesiz **مَسايِل**. **المَسأَلة**’nin çoğulu: hemzeli **مسائل**.

**وسل** : el-Leys dedi ki: **وسَّلَ فلانٌ إلى رَبِّه وَسِيلةً**: kendisiyle O’na yaklaşacağı bir amel işlediği zaman. Lebîd dedi ki:
بلَى كلُّ ذي رَأْيٍ إلى الله واسِلُ
Ve **الوَسِيلة**: bağ ve yakınlık; çoğulu **الوَسائل**. Allah dedi ki: ( أُولَائِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ ) ( الإسراء : 57 ) . Ve denir: **توسَّل فلانٌ إلى فلان بوَسيلة**; yani: ona bir sebeple sebeblendi ve onu kendisine bağlayan bir hürmetle ona yaklaştı; o da onu kendisine meylettirir.

**سلا** : el-Asma‘î: **سَلَوْتُ**; ben **أَسْلو**; **سُلُوّاً**. Ve **سَلِيتُ عنه أسْلَى سُلِّياً**; **سَلَوْت** manasında. Ebû Zeyd dedi ki: **سلوت**’un manası: onun zikrini unuttuğu ve ondan gittiği zaman.

İbn Şümeyl dedi ki: **سليت فلاناً**; yani: ona buğzettim ve onu terk ettim. el-Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi: denir: **سلوتُ عنه أَسلو سُلُوّاً وسُلُوَاناً**; ve **سَلِيتُ أَسلَى سُلِيّاً**. Rü’be dedi ki:
لَوْ أَشْرَبُ السُّلْوانَ ما سَلِيتُ
ما بِي غنًى عنك وإنْ غَنِيت
Dedi ki: Muhammed b. Hayyân’ı, el-Asma‘î ile Nusayr b. Ebî Nusayr’ın er-Reyy’de ona arz ettiğine hazır bulunduğunu hikâye ederken işittim; bu beyti ona arz ettiği şey içinde yürüttü; Nusayr’a dedi ki: **السُّلوان** nedir? Dedi ki: denir: o, ezilip suyu içilen bir boncuktur; içene bir **سلْوَة** miras bırakır. Dedi ki: sus; bunlar sana alay etmesin; **السُّلْوان** ancak senin sözünün masdarıdır: **سَلَوْتُ أَسلُو سُلواناً**. Dedi ki: **لو أشرَب السُّلوان**; yani **السُّلوَّ**’yu içiş olarak içsem, **ما سَلوْتُ**.

el-Lihyânî ( **نوادِره** )’de dedi ki: **السَّلوانة** ve **السَّلوان** ve **السَّلْوَان**: âşığın kadından **ليسْلو** etmesi için içirilen bir şey.
Dedi ki: Bazıları dedi: **السُّلوانة**: âşığın üzerine su içirildiği bir çakıl taşıdır; böylece **فيسْلُو**. Ve inşâd etti:
شَرِبْتُ على سُلوانةٍ ماءَ مُزْنةٍ
فلا وجَديد العَيْشِ يا مَيُّ ما أسْلو
Ebû’l-Heysem dedi ki: Ebû ‘Amr es-Sa‘dî dedi: **السُّلوانة**: ezilip suyu içilen bir boncuktur; o suyu içen, kendisi onun sevgisiyle belâya uğradığı kimsenin sevgisinden **فَيسْلو**. Dedi ki: Bazıları dedi: bilakis bir ölünün kabrinin toprağı alınır da suya konur; böylece onun sevgisi ölür. Ve inşâd etti:
يا لَيتَ أَنّ لقلْبي منْ يُعللهُ
أو ساقياً فسَقاني عنكِ سُلوانَا
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **السُّلوانة**: muhabbetten sonra buğz için bir boncuktur. Dedi ki: **السَّلوَى**: bir kuştur; ve Kur’ân dışında o, baldır. Ve tefsirde onun sözü hakkında geldi: ( وَأَنزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى ) ( البقرة : 57 ) ; onun, **السُّمانيَ** gibi bir kuş olduğu.

el-Leys dedi ki: bir tanesi **سَلواة**’dır. Ve inşâd etti:
كما انتفَضَ السَّلواةُ مِن بللِ القَطْرِ
Ebû ‘Ubeyd: **السَّلوَى**: baldır. Hâlid el-Hüzelî dedi ki:
وقَاسمَها بالله جَهْداً لأنتُم
ألَذُّ مِنَ السَّلوَى إذا ما نشُورُهَا
Yani: onu peteğinden alırsın; balı kastediyor. Ebû Bekr dedi ki: müfessirler dedi: **المَنُّ**: **التَّرَنجبين**; ve **السَّلوَى**: **السُّمَانيَ**.
Dedi ki: Araplar yanında **السلوى** baldır. Ve inşâd etti:
لو أطْعموا المنَّ والسلوى مكانهُم
ما أبصر الناس طُعماً فيهُم نَجعَا
Ve denir: o, yaşayıştan bir **سَلْوة** içindedir; yani: bir bolluk ve gaflet içindedir. er-Râ‘î dedi ki:
أخو سَلْوةٍ مَسَّى به اللَّيلُ أَمْلَحُ
İbnü’s-Sikkît: **السلوة**: **السُّلُو**’dur. Ve **السَّلوة**: yaşayışın bolluğudur.

Ve denir: **أَسْلاني عنك** şu ve **سَلاّني**. Ve **بنو مُسْليَةَ**: Benî’l-Hâris b. Ka‘b’dan bir kabiledir.

Ebû Zeyd dedi ki: denir: **ما سَلِيتُ أن أقولَ ذاك**; yani: onu söylemeyi unutmadım; fakat onu kasten terk ettim. Ve **سَلِيتُ أن أقولَه** denmez; ancak **ما سَلِيتُ أن أقولَه** manasında.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **السَّلَي**: binek hayvanları ve develerde yavrunun sargısıdır; insanlarda o, **مَشِيمة**’dir.
Ve **سَلِيت الناقة**; yani: onun **سلاها**’sını aldım.

el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **السَّلَى**: koyunun **سَلَى**’sı; **الياء** ile yazılır. Nitelediğin vakit dersin: **شاةٌ سلياء**. Ve **سَلِيت الشاةُ**: o, ondan sarktı. Ve iş, geçtiği vakit denir: **قد انقطع السّلَى**; geçen ve kesilen iş için mesel vurulur. Ve **سلَيْتَ الناقةَ**: onun **سلاها**’sını aldın ve onu çıkardın.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: **السَّلْوة**: **السُّلُوّ**; ve **السَّلْوة**: yaşayışın bolluğu.

**سلأ** : el-Asma‘î: **سَلأْتُ السَّمْنَ**; ben onu **أسْلأُه سَلأً**. Dedi ki: **السِّلاء** isimdir; o da **السَّمْن**’dir. Ve denir: **سَلأَه مائةَ سَوْط**; yani: onu dövdü. Ve **سَلأَه مائةَ دِرْهم**; yani: ona nakit verdi.

Başkası dedi ki: **السُّلاّء**: hurmanın dikeni; ve **السُّلاّء**: hepsi.

‘Alkame b. ‘Abde bir atı vasfederek dedi ki:
سُلاّءةٌ كعَصَا النَّهدِيّ غُلَّ لها
ذُو فَيْئَةٍ من نَوَى قُرَّان مَعجومُ

**ألس** : Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde rivayet olundu: dua etti de dedi ki: ( اللهم إني أعوذُ بك من الأَلْسِ والكِبر ) .
Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **الأَلْسُ**: aklın karışmasıdır; ondan denir: **أُلِسَ الرجلُ فهو مَأْلوس**. Dedi ki: Ümevî dedi: denir: **ضَرَبه فما تَأَلَّسَ**; yani: acı duymadı.

Başkası dedi ki: **فما تحَلَّس** onun manasındadır.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الأَلْسُ**: hıyanettir. Ve **الأَلْسُ**: kötü asıldır.

el-Hevâzinî dedi ki: **الأَلْسُ**: şüphedir; ve şüpheden ahlâkın değişmesidir. Yahut hastalıktan ahlâkın değişmesidir. Denir: **ما أَلَسَك**.
Ve inşâd etti:
إنّ بنا أو بكُمَا لأَلْسَا
Ebû ‘Amr dedi ki: borçluya denir: o, elbette **يَتَألَّسُ**; ne verir ne men eder. Ve **التألُّس**: vermek istiyor iken men etmesidir. Denir: o, elbette **لَمأْلُوسُ العطِيّة**’dir. Ve **أُلِسَتْ عطيّتُه**: ondan ümit kesilmemiş iken men olunduğu zaman.
Ve inşâd etti:
وصَرَمَتْ حَبْلَك بالتَأَلُّسِ
el-Kuteybî dedi ki: **الألس**: hıyanet ve aldatmadır. Ondandır onların sözü: falan **لا يدالس ولا يؤالس**. **فالمدالسة**: **الدَّلْس**’ten, o da karanlıktır; murad: sana şeyi körleştirmez; onu gizlemez ve onda bulunan ayıbı örtmez. Ve **المؤالسة**: hıyanettir. Ve inşâd etti:
هم السمن بالسنوت لا ألس فيهمُ
وهم يمنعون جارهم أن يُقرَّدا

**ولس** : el-Leys dedi ki: **الوَلُوس**: yürüyüşünde **ولَسَاناً** ile **تَلِسُ** eden dişi devedir. Ve develer birbirlerine **يُوالسُ** eder; o, hızlı yürüyüşten bir türdür. Ve **المُوَالَسة**: işte yaltaklanmaya benzer bir şeydir.

Ve denir: falan **ما يُدالِسُ ولا يُوالِس**. Ve bu işte benim için ne **وَلْسٌ** vardır ne **دَلْس**; yani: onda benim için ne hıyanet vardır ne günah.

İbn Şümeyl dedi ki: **المُوالَسة**: aldatmadır. Denir: **قد تَوالَسوا عليه وترافدوا عليه**; yani: ona karşı hile ve aldatmada yardımlaştılar. Ve **الوَلُوس**: develerden hızlı olandır.

( **لوس** ) : el-Leys dedi ki: **اللَّوْس**: insanın tatlıları ve başkasını takip edip yemesidir.
Denir: **لاسَ يَلُوس لَوْساً**; o **لائسٌ** ve **لَؤُوس**’tur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **اللَّوس**: az yemektir. Ve **اللُّوس**: şiddetlilerdir; onların bir tanesi **أَلْيَس**’tir.

**سيل** : el-Leys dedi ki: **السَّيْل** bilinir; çoğulu **سُيول**. Ve suyun akıntı yeri **مَسِيل الماء**; çoğulu **أَمْسِلةٌ**; o, aktığı zaman yağmur sularıdır.

Ben dedim: suyun akıntı yeri **مَسيل الماء**’da kıyas, hemzesiz **مَسايِل**’dir. Onu **أَمسِلَةً** ve **مُسُلاً** ve **مُسْلاناً** diye çoğul yapan kimse ise, **المَسيل**’deki **الميم**’in aslî olduğu vehmi üzere ve onun **فَعِيل** vezninde olduğu üzere (ve onunla **مَفعِلاً** murad edilmemiştir)dir; nitekim **مكاناً**’ı **أمكِنة** diye çoğul yaptılar; ve ikisinin benzerleri vardır. Ve **المَسِيل**: **سالَ يَسيلُ مَسِيلاً ومَسالاً وسَيْلاً وسَيَلاناً**’dan **مَفْعِلْ**’dir. Ve **المَسِيل** ayrıca: sel suyunun aktığı yer de olur.

el-Leys dedi ki: **السَّيَال**: dalları düz olan bir ağaçtır; üzerinde beyaz diken vardır. Kökleri, bakirelerin ön dişleri gibidir.
el-A‘şâ dedi ki:
باكَرَتْها الأغْراب في سِنَة النَّومِ
فتَجرِي خِلال شَوْكِ السَّيَالِ
Şarabı vasfeder. Ve **السِّيلاَنُ**: kılıcın ve bıçağın sapının kökü ve bunun benzeri.

**ليس** : el-Leys dedi ki: **ليسَ**: inkâr kelimesidir. Dedi ki: el-Halîl dedi: manası: **لا أَيْس**; böylece hemze atıldı ve **اللاّم** **الياء**’a yapıştırıldı. Ondandır onların sözü: **ائتِنِي من حيثُ أَيْسَ ولَيْس**; manası: olduğu yerden ve olmadığı yerden.

el-Kisâî dedi ki: **ليس** inkâr olur; ve istisna olur; onunla nasb edilir; senin sözün gibi: **ذهب القومُ لَيسَ زيداً**; **ما عَدَا زَيْداً** manasında. Ve asla olmaz; ve **إلاّ زَيْداً** manasında olur. Dedi ki: Bazen **ليسَ** , kendisiyle atıf yapılan **لاَ** manasında gelir. Lebîd dedi ki:
إنما يَجْزِي الفَتَى ليس الجَمَلْ
İ‘râb edildiği vakit denir: **ليس الجملُ**; çünkü burada **ليس** , atıf **لا**’sı manasındadır. Sîbeveyh dedi ki: **ليس يَجْزِي الجَمَل** ve **لَيْس الجَملُ يجزي** murad etti. Ve bazen **ليس** , **لا التّبرئة** manasında gelir.

İbn Keysân dedi ki: ( **ليس** ) inkârdandır; ve üç yerde vâki olur: **كان** menzilesinde olur; ismi رفع eder ve haberi نصب eder; dersin: **ليس زيد قائماً**; ve **ليس قائماً زيد**. Ve haberini onun üzerine takdim etmen câiz değildir; çünkü o çekime girmez. Ve **ليس** istisna olur; böylece ondan sonra ismi, **إلا**’dan sonra nasb ettiğin gibi nasb edersin; dersin: **جاءني القوم ليس زيداً**; ve onda, görünmeyen bir zamir vardır. Ve atıf olur; **( لا )** menzilesinde; dersin: **جاءني عمر وليس زيد**.

Lebîd dedi ki:
إنما يَجزي الفتى ليس الجمل
Ebû Mansûr dedi ki: Ve onlar çekim yaptılar.

Ve **ليس**’i geçmiş fiilin çekimi gibi çekimlediler; ikilediler, çoğul yaptılar ve dişil yaptılar; böylece dediler: **لَيْس** ve **لَيْسَا** ve **لَيْسُوا**; ve **لَيْسَت المرأةُ** ve **لَسْنَ**. Ve onu gelecek zamanda çekimlemediler. Ve dediler: **لَسْتُ أفعَل**; ve **لَسْنا نفعل**.

Ebû Hâtim dedi ki: en çirkin hatadan: **أنا ليس مِثلك**. Dedi ki: doğrusu **لستُ مِثْلَك**; çünkü **ليس** zorunlu bir fiildir; ancak uzak üçüncü şahıs için getirilir; dersin: **عبدُ الله ليس مِثلك**.

Dedi ki: denir: **جاءني القوم لَيْسَ أباكَ وليْسَكَ**; yani: babandan başka ve senden başka. Ve: **جاءكَ القومُ ليس إياك ولَيْسَني** **بالنّون**; tek manada. Bazıları **لَيْسَني**’yi “benden başka” manasında söyler.

el-Leys dedi ki: **الأَلْيَس**’in masdarıdır; o, savaşın kendisini korkutmadığı yiğittir.
Ve inşâd etti:
ألْيَسُ عن حَوْبائهِ سَخِيُّ
Bunu el-‘Accâc söyler; çoğulu **ليسٌ**’tir.
Bir başkası dedi ki:
تَخالُ نَدِيَّهم مَرْضَى حَياءً
وتَلقاهُمْ غَداةَ الرَّوْعِ ليْسَا
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الأَلْيَس**: evinden ayrılmayan kimsedir.

Başkası dedi ki: **إِبِلٌ لِيسٌ على الحَوض**: onun üzerinde ikamet ettiği ve ondan ayrılmadığı zaman. Ve yiğit adama denir: **أَهْيَس أَلْيَس**. Asılda **أَهْوَس أَلْيس** idi; söz ikilendiği vakit **الواو**’yu **ياء**’a çevirdiler de **أَهْيَس** dediler. Ve **الأهْوَس**: her şeyi kırıp yiyen kimsedir. Ve **الألْيَس**: rakibini bırakmayan kimsedir. Ve bazen onların sözüyle zemmettiler: **أهيَس ألْيس**. Zemmi murad ettikleri vakit **الأهْيَس** ile **الأهْوَس**’u kastettiler; o, çok yiyendir. Ve **الألْيس** ile evinden ayrılmayanı; bu da zemmdir.

Bazı bedevî dedi ki: **الألْيَس**: kıskanmayan ve kendisiyle alay edilen **الدَّيُّوثي**’dir; denir: **هو أَلْيَسُ بُورِكَ فيه**. Böylece **اللّيَس** iki manaya girer: övgüde ve zemde. Ve her biri, onu söyleyene gizli değildir.

Ve denir: **تَلايَسَ الرجلُ**: yük taşıyan, güzel huylu olduğu zaman. Ve **تلايَسْتُ عن كذا وكذا**: yani: ondan göz yumdum. Ve falan **أَلْيَسُ دَهْثَم**: yani: güzel huyludur.

Hadiste: ( كُلُّ ما أنهرَ الدّم فكُلْ ليس السِّنّ والظُّفْرَ ) . Ve Araplar **ليس** ile istisna eder; böylece derler: **قام القوم ليس أخاك** ve **ليس أخويك**; ve kadınlar kalktı: **ليس هنداً**. Ve kavim kalktı: **ليسي** ve **لَيْسَني** ve **ليس إيّاي**. Ve inşâd etti:
قد ذهب القوم الكرام ليسي
Bir başkası dedi ki:
وأصبح ما في الأرض مني تقيّةً
لناظره ليس العظامَ العواليا

**لسا** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **اللَّسَا**: hayvandan çok yiyendir.
Ve dedi ki: **لَسَا**: az bir yiyişle yediği zaman; sanki aslı, yemek olan **اللَّسِّ**’dendir.

**أسل** : el-Leys dedi ki: **الأسَلُ**: çok ince dalları olan bir bitkidir; yaprağı yoktur; bitiş yeri durgun sudur; Irak’ta ondan elekler yapılır. Bir tanesi **أَسَلة**’dir. Ve **القَنَا** ancak, uzunluğu ve düzgünlüğü sebebiyle ona benzetilerek **أَسَلاً** diye adlandırıldı. Şair dedi ki:
تَعْدُو المنايا على أُسامةَ في الخِي
سِ عليه الطَّرْفاءُ والأسَلُ
Ve **أَسَلَةُ اللِّسانِ**: onun ucunun inceliğinden en ince yerine kadar olan sivri tarafıdır.

Ondan dolayı **الصاد** ve **الزاي** ve **السين**’e **أسلِيّة** denildi; çünkü onların başlangıcı, dilin **أسلة**’sindendir; o da ucu ince olandır.

Ve **أَسَلَةُ الذِّراع**: avucun tarafına yakın olan önkolun inceliğidir.

Ve **كفٌّ أَسيلةُ الأصابع**: o, narin, parmakları düz olandır.

Ve **خَدٌّ أَسيل**: o, düz yumuşaktır; ve **أَسُل أَسالةً**.

Ebû Zeyd: yanaklardan **الأسيل**: düz, yumuşak, ince, düzgün olandır; ve **المَسْنُونُ**: narin; ince burunlu.

Ali’den (رضي الله عنه) rivayet olundu: dedi ki: **لا قَوَد إلاّ بالأَسَل**. Böylece Ali (عليه السلام) yanında **الأسَل**: demirden inceltilip keskinleştirilen her şeydir; kılıçtan veya bıçaktan veya mızrak ucundan. Ve **أَسَّلْتُ الحَديدَ**: onu incelttiğim zaman. Müzâhim el-‘Ukaylî dedi ki:
يُبَارِي سَدِيساها إذا ما تَلمَّجَتْ
شَباً مِثْلَ إبْزِيمِ السِّلاحِ المُؤَسَّلِ
Ömer (رضي الله عنه) dedi ki: Tavşanı sopayla atıp vurmanızdan sakının; size **الأَسَل** tezkiye etsin: mızraklar ve oklar.

Ebû ‘Ubeyde dedi ki: **الأَسَل** ile, mızrakları, inceltilip keskinleştirilen diğer bütün silahlardan ayrı olarak murad etmedi.
Dedi ki: Ve onun sözü: mızraklar ve oklar, **الأَسَل**’in yalnız mızraklar olduğu görüşünü reddeder; çünkü okları mızraklarla birlikte **أسلاً** kılmıştır. Ve el-Ferezdak, **الأَسَل** olan mızrakları **أسلاتٍ** diye çoğul yaptı; şöyle dedi:
قد ماتَ في أسلاتِنا أو عَضَّنه
عَضْبٌ برَوْنَقِه المُلوكُ تُقتَّلُ
Yani: mızraklarımızda. Ve **مأْسَل**: bizzat bir dağın adıdır.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الأسَلَةُ**: dilin ucudur. Ve **القَنَا**’ya **أَسَل** denildi; çünkü onda mızrak uçlarının uçlarından bir şeyler birleştirildi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ي س
في حديث النبيّ صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ ما من نبيّ إلا وقد أخطأ أو همّ بخطيئة ليس يحيى بن زكريا ‏"‏ وقال لزيد الخيل‏.‏
‏"‏ ما وصف لي أحد في الجاهلية فرأيته في الإسلام إلا رأيته دون الصفة ليسك ‏"‏‏.‏
قال‏:‏ عهدي بقومي كعديد الطيس قد ذهب القوم الكرام ليسي ورُوي عليه رجلاً ليسني وروى‏:‏ الكوفيون إئت به من حيث أيس وليس‏.‏
ورجل أليس من رجال ليس وهو الذي لا يبالي هولاً ولا يردعه شيء‏.‏
وقال يصف الثور‏:‏ أليس عن حوبائه سخيّ

##### Türkçe

ل ي س
Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hadisinde: “Hiçbir peygamber yoktur ki hata etmiş yahut bir günaha niyetlenmiş olmasın; **ليس** Yahyâ b. Zekeriyyâ.” Ve Zeyd el-Hayl’e dedi: “Câhiliyede bana bir kimse vasfedilmedi ki onu İslâm’da görmüş olayım da onu vasfın altında görmüş olmayayım; **ليسك**.”

Dedi: Kavmime dair ahdim, çok sayıdaki **الطيس** gibi; kavim, kerem sahipleri, benim **ليسي**’m gitti. Ve ondan “bir adamı **ليسني**” diye rivayet olundu. Ve rivayet etti: Kûfeliler: “Onu, **أيس** ve **ليس**’in bulunduğu yerden getir.”

Ve **أليس** adamı, **ليس** adamlarındandır; o, bir dehşete aldırmayan ve onu hiçbir şeyin engellemediği kimsedir.

Ve öküzü vasfederek dedi: **أليس**; **حوبائه**’sinden cömerttir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّيَسُ: اللُّزُوم، والأَلْيَسُ: الذي لا يَبْرَح بيتَه واللَّيَسُ أَيضاً: الشدة، وقد تَلَيَّس. وإِبِلٌ لِيسٌ على الحَوْض إِذا أَقامت عليه فلم تبرحه. وإِبِلٌ لِيسٌ: ثِقال لا تبرَح؛ قال عَبْدة بن الطَّبِيب:
إِذا ما حامَ راعِيها اسْتَحَنَّتْ
لِعَبْدَة، مُنْتَهى الأَهْواء لِيسُ
لِيسٌ لا تفارقه مُنْتَهى أَهوائها، وأَراد لِعَطَنِ عَبدَة أَي أَنها تَنْزع إِليه إِذا حام راعيها. ورجل أَلْيَس أَي شجاع بَيِّنُ اللَّيَس من قوم لِيسٍ. ويقال للشجاع: هو أَهْيَسُ أَلْيَسُ، وكان في الأَصل أَهْوَسَ أَلْيَس، فلما ازدوج الكلام قَلَبوا الواو ياء فقالوا: أَهْيَس. والأَهْوَس: الذي يَدُقُّ كل شيء ويأْكله، والأَلْيَسُ: الذي يُبازجُ قِرْنَهُ وربما ذَمُّوه بقولهم أَهْيَس أَلْيَس، فإِذا أَرادوا الذَّمَّ عُني بالأَهْيَس الأَهْوَس، وهو الكثير الأَكل، وبالأَلْيَس الذي لا يَبْرَح بَيْتَه، وهذا ذمٌّ. وفي الحديث عن أَبي الأَسْوَد الدُّؤَلي: فإِنه أَهْيَسُ أَلْيَس؛ الأَلْيَسُ: الذي لا يبرح مكانه. والأَلْيَسُ: البعير يَحْمِلُ كلَّ ما حُمِّلَ. بعضُ الأَعراب: الأَلْيَسُ: الدَّيُّوث الذي لا يَغار ويُتَهَزَّأُ به، فيقال: هو أَلْيَسُ بُورك فيه فاللَّيَسُ يدخل في المَعْنَيَينِ في المدْح والذم، وكلٌّ لا يخفى على المُتَفَوِّه به. ويقال: تَلايَسَ الرجلُ إِذا كان حَمُولاً حسن الخلُق. وتَلايَسْتُ عن كذا وكذا أَي غَمَّضْتُ عنه. وفلان أَلْيَس: دَهْثَم حسَن الخلُق. الليث: اللَّيَس مصدر الأَلْيَس، وهو الشجاع الذي لا يُبالي الحرْبَ ولا يَرُوعُه؛ وأَنشد:
أَلْيَسُ عن حَوْبائِه سخِيّ
يقوله العجاج وجمعه ليس؛ قال الشاعر:
تَخال نَدِيَّهُمْ مَرْضى حَياءً،
وتَلْقاهمْ غَداةَ الرَّوْعِ لِيسا
وفي الحديث: كلُّ ما أَنْهَرَ الدَّمَ فَكُلْ لَيْسَ السِّنََّ والظُّفْرَ؛ معناه إِلا السِّنَّ والظُّفْر. وليس: من حروف الاستثناء كإِلاَّ، والعرب تستثني بليس فتقول: قام القوم ليس أَخاك وليس أَخَوَيْك، وقام النِّسْوَة ليس هنداً، وقام القوم لَيْسي ولَيْسَني وليس إِيَّاي؛ وأَنشد:قد ذَهَبَ القوْمُ الكِرام لَيْسِي
وقال آخر:
وأَصْبح ما في الأَرض مِني تَقِيَّةً
لِناظِرِه، لَيْسَ العِظامَ العَوالِيا
قال ابن سيده: ولَيْس من حروف الاستثناء؛ تقول: أَتى القوم ليس زيداً أَي ليس الآتي، لا يكون إِلا مضمراً فيها. قال الليث: لَيْس كلمة جُحُود. قال الخليل: وأَصله لا أَيْسَ فطُرِحَتِ الهمزة وأُلْزِقَت اللام بالياء، وقال الكسائي: لَيس يكون جَحْداً ويكون استثناء ينصَب به كقولك ذهب القوم لَيْس زيداً يعني ما عَدا زيداً، ولا يكون أَبداً
(* قوله: ولا يكون
أَبداً هكذا في الأصل، ولم يذكر خبراً لكان يدرك معه المعنى المُراد.) ويكون بمعنى إِلا زيداً؛ وربما جاءت ليس بمعنى لا التي يُنسَقُ بها كقول لبيد: إِنما يَجْزي الفَتى لَيْس الجَمَلْ
إِذا أُعرِب لَيْس الجَمَلُ لأَن ليْس ههنا بمعنى لا النَّسَقِيَّة. وقال سيبويه: أَراد ليس يَجْزي الجَمَل وليس الجَمَل يَجْزي، قال: وربما جاءت ليس بمعنى لا التَّبْرِئَة. قال ابن كيسان: ليْس من حروف جَحْدٍ وتقع في ثلاثة مواضع: تكون بمنزلة كأن ترفع الاسم وتنصب الخبر، تقول ليس زيد قائماً وليس قائماً زيد، ولا يجوز أَن يقدَّم خبرها عليها لأَنها لا تُصرف، وتكون ليس استثناء فتنصب الاسم بعدها كما تنصبه بعد إِلا، تقول جاءني القوم ليس زيداً وفيها مُضْمَر لا يظهر، وتكون نسقاً بمنزلة لا، تقول جاءني عمرو لَيْس زيد؛ قال لبيد:
إِنما يَجْزي الفتى ليس الجَمَل
قال الأَزهري: وقد صَرَّفوا لَيْس تصريف الفعل الماضي فَثَنَّوْا وجمعوا وأَنَّثُوا فقالوا لَيْس ولَيْسا ولَيْسُوا ولَيْسَتِ المرأَة ولَيْسَتا ولَسْنَ ولم يُصرِّفُوها في المستقبَل. وقالوا: لَسْت أَفعل ولَسْنا نَفْعَل. وقال أَبو حاتم: من اسمح أَنا ليس مثلك والصواب لَسْتُ مِثْلك لأَنَّ ليس فعل واجبٌ فإِنما يجاء به للغائب المتراخي، تقول: عبد اللَّه (*
قوله «وقال أَبو حاتم إلى قوله تقول عبد اللَّه» هكذا بالأصل.) ليس مثلك، وتقول: جاءني القوم ليس أَباك وليسك أَي غيرَ أَبيك وغيرك، وجاءَك القوم ليس أَباك ولَيْسَني، بالنون، بمعنى واحد. التهذيب: وبعضهم يقول لَيْسَني بمعنى غيري. ابن سيده: ولَيْسَ كلمة نفي وهي فعل ماض، قال: وأَصلها ليس بكسر الياء فسكنت استثقالاً، ولم تقلب أَلفاً لأَنها لا تتصرَّف من حيث استعملت بلفظ الماضي للحال، والذي يدلُّ على أَنها فعل وإِن لم تتصرَّف تصرُّف الأَفعال قولهم لَسْت ولَسْتما ولَسْتُم كقولهم ضربت وضربتما وضربتم، وجُعِلت من عَوامِل الأَفعال نحو كان وأَخواتها التي ترفع الأَسماء وتنصب الأَخبار، إلا أَن الباء في خبرها وحدها دون أَخواتها، تقول ليس زيد بمنطلقٍ، فالباء لِتعدِيَة الفعل وتأْكيد النفي، ولك أَن لا تدخلها لأَن المؤكِّد يستغنى عنه، ولأَن من الأَفعال ما يتعدّى مرّة بحرف جرّ ومرّة بغير حرف نحو اشْتَقْتُك واشتقت إِليك، ولا يجوز تقديم خبرها عليها كما جاز في أَخواتها، لا تقول محسِناً ليس زيد، قال: وقد يُستثنى بها، تقول: جاءَني القوم ليس زيداً كما تقول إِلا زيداً، تضمِر اسمَها فيها وتنصب خبرها بها كأَنك قلت ليس الجائي زيداً، وتقديره جاءني القوم ليس بعضهم زيداً؛ ولك أَن تقول جاءني القوم لَيْسك إِلا أَن المضمر المنفصل ههنا أَحسن كما قال الشاعر:
لَيْتَ هذا الليلَ شَهْرٌ،
لا نَرى فيه غَريبا،
ليس إِيّايَ وإِيّا
كَ، ولا نَخْشى رَقِيبا
ولم يقل: لَيْسَني ولَيْسَك، وهو جائز إِلا أَن المنفصل أَجْوَد. وفي الحديث أَنه قال لزيد الخَيل: ما وُصِف لي أَحد في الجاهلية فرأَيته في الإِسلام إِلا رأَيته دون الصِّفة لَيْسَك أَي إِلا أَنت؛ قال ابن الأَثير: وفي لَيْسَك غَرابة فإِن أَخبار كان وأَخواتها إِذا كانت ضمائر فإِنما يستعمل فيها كثيراً المنفصل دون المتصل، تقول ليس إِياي وإِياك؛ قال سيبويه: وليس كلمة ينفى بها ما في الحال فكأَنها مسكنة من نحو قوله صدَّ (* قوله
«فكأَنها مسكنة من نحو قوله صدّ» هكذا في الأصل ولعلها محرفة عن صيد بسكون الياء لغة في صيد كفرح.) كما قالوا عَلْم ذلك في عَلِمَ ذلك، قال: فلم يجعلوا اعتلالَها إلا لزُوم الإِسكان إِذ كَثُرَت في كلامهم ولم يغيِّروا حركة الفاء، وإِنما ذلك لأَنه لا مستقبل منها ولا اسم فاعل ولا مصدر ولا اشتقاق، فلما لم تُصَرَّف تصرُّف أَخواتها جُعِلَتْ بمنزلة ما لَيْس من الفعل نحو لَيْتَ؛ وأَما قول بعض الشعراء:
يا خَيْرَ مَنْ زانَ سُرُوجَ المَيْسِ،
قد رُسَّتِ الحاجاتُ عند قَيْسِ،
إِذ لا يَزالُ مُولَعاً بِلَيْسِ
فإِنه جعلها اسماً وأَعْرَبها. وقال الفراء: أَصل ليس لا أَيْسَ، ودليل ذلك قول العرب ائتِنِي به من حيث أَيْسَ ولَيْس، وجِئْ به من أَيْسَ ولَيْسَ أَي من حيث هُوَ ولَيْسَ هُوَ؛ قال سيبويه: وقالوا لَسْتُ كما قالوا مَسْتُ ولم يقولوا لِسْتُ كما قالوا خِفْتُ لأَنه لم يتمكَّن تمكن الأَفعال، وحكى أَبو علي أَنهم يقولون: جِئْ به من حَيْثُ ولَيْسا (* قوله «من
حيث وليسا» كذا بالأَصل وشرح القاموس.)؛ يريدون ولَيْسَ فيشيعون فتحة السين، إِما لبيان الحركة في الوقف، وإِما كما لحقت بَيْنا في الوصل. وإِلْياسُ وأَلْياس: اسم؛ قال ابن سيده: أَراه عبرانيّاً جاء في التفسير أَنه إِدريس، وروي عن ابن مسعود: وإِن إِدريسَ، مكانَ: وإِن إِلْياسَ لَمِنَ المُرْسَلِينَ، ومن قرأَ: على إِلْياسِين، فعلى أَنه جعل كل واحد من أَولاده أَو أَعمامه إِلْياساً فكان يجب على هذا أَن يقرأَ على الإِلْياسِين، ورويت: سلام على إِدْراسِين، وهذه المادة أَولى به من باب أَلس؛ قال ابن سيده: وكذلك نقلته عنه اطراداً لمذهب سيبويه أَن الهمزة إِذا كانت أُولى أَربعة حكم بزيادتها حتى يثبت كونها أَصلاً.

##### Türkçe

**اللَّيَسُ**: yapışma/ayrılmama; ve **الأَلْيَسُ**: evinden ayrılmayan kimse.

Ve **اللَّيَسُ** ayrıca: şiddet; ve (kişi) **تَلَيَّس** etti. Ve havuz başında, üzerinde ikamet edip ondan ayrılmadığı zaman, (denir ki) havuz üzerinde **إِبِلٌ لِيسٌ**. Ve **إِبِلٌ لِيسٌ**: ağır (develer), ayrılmayan; **عَبْدة بن الطَّبِيب** dedi ki:

إِذا ما حامَ راعِيها اسْتَحَنَّتْ
لِعَبْدَة، مُنْتَهى الأَهْواء لِيسُ

**لِيسٌ**: heveslerinin sonu, ondan ayrılmaz; ve **لِعَطَنِ عَبدَة**’yi kastetti; yani, çobanı dolaştığı zaman ona meyleder. Ve **رجل أَلْيَس**: yani, kavminden **لِيسٍ** olan, **اللَّيَس**’i açık (belli) bir yiğit. Ve yiğide denir: o **أَهْيَسُ أَلْيَسُ**’tir; aslında **أَهْوَسَ أَلْيَس** idi; söz çiftleşince **الواو**’yu **ياء**’ya çevirdiler de **أَهْيَس** dediler. Ve **الأَهْوَس**: her şeyi ufalayıp yiyen; ve **الأَلْيَسُ**: denkini (**قِرْنَهُ**) sıkıştırıp boğuşan; bazen de onları, **أَهْيَس أَلْيَس** sözleriyle yererler; yerme istediklerinde **الأَهْيَس** ile **الأَهْوَس** kastedilir—ki o çok yiyendir—ve **الأَلْيَس** ile de yerinden ayrılmayan kimse; bu ise yermedir. Ve **أَبي الأَسْوَد الدُّؤَلي**’den hadiste: “Çünkü o **أَهْيَسُ أَلْيَس**’tir”; **الأَلْيَسُ**: yerinden ayrılmayan kimsedir. Ve **الأَلْيَسُ**: kendisine yüklenen her şeyi taşıyan deve. Bazı bedevîler: **الأَلْيَسُ**: kıskanmayan ve kendisiyle alay edilen **الدَّيُّوث**; denir ki: “O **أَلْيَسُ**; onda bereket kılındı”; böylece **اللَّيَسُ**, övgüde ve yergide iki mânaya da girer; her biri, onu söyleyene gizli değildir. Ve denir: kişi, yük taşıyıcı, güzel huylu olduğu zaman **تَلايَسَ** etti. Ve “şu ve şu şeyden **تَلايَسْتُ**” yani ondan göz yumdum. Ve falan **أَلْيَس**: güzel huylu, iri yapılı (**دَهْثَم**)dır. **الليث**: **اللَّيَس**, **الأَلْيَس**’in masdarıdır; o, savaşı umursamayan ve onu korkutmayan yiğittir; ve şu beyti okudu:

أَلْيَسُ عن حَوْبائِه سخِيّ

Bunu **العجاج** söyler; çoğulu **ليس**’tir; şair dedi ki:

تَخال نَدِيَّهُمْ مَرْضى حَياءً،
وتَلْقاهمْ غَداةَ الرَّوْعِ لِيسا

Ve hadiste: “Kanı akıtan her şeyle (kesip) ye; **لَيْسَ السِّنََّ والظُّفْرَ**”; mânası: diş ve tırnak hariç. Ve **ليس**: **إِلاَّ** gibi istisna harflerindendir; Araplar **ليس** ile istisna ederler; şöyle derler: “Kavim kalktı, **ليس أَخاك** ve **ليس أَخَوَيْك**”; ve “Kadınlar kalktı, **ليس هنداً**”; ve “Kavim kalktı, **لَيْسي** ve **لَيْسَني** ve **ليس إِيَّاي**”; ve şu beyit okundu:

قد ذَهَبَ القوْمُ الكِرام لَيْسِي

Bir başkası dedi ki:

وأَصْبح ما في الأَرض مِني تَقِيَّةً
لِناظِرِه، لَيْسَ العِظامَ العَوالِيا

**ابن سيده** dedi ki: **لَيْس** istisna harflerindendir; “Kavim geldi, **ليس زيداً**” dersin; yani gelen, **زيد** değildir; onda ancak gizli bir zamir bulunur. **الليث** dedi ki: **لَيْس** inkâr kelimesidir. **الخليل** dedi ki: aslı **لا أَيْسَ** idi; hemze atıldı ve **اللام** **الياء**’ya bitiştirildi. **الكسائي** dedi ki: **لَيس** inkâr olur ve istisna olur; onunla nasb yapılır; “Kavim gitti, **لَيْس زيداً**” sözün gibi; yani **زيد** hariç; ve asla olmaz
(* Sözü: “ve asla olmaz” asılda böyledir; onunla birlikte murad edilen mânanın anlaşılacağı bir haber zikretmedi.)
ve “**إِلا زيداً**” mânasında olur; bazen **ليس**, **لا**’nın (atıf/nesak için olan) mânasında gelir; **لبيد**’in sözü gibi:

إِنما يَجْزي الفَتى لَيْس الجَمَلْ

Eğer **لَيْس الجَمَلُ** i‘rab edilirse; çünkü **ليْس** burada atıf için olan **لا** mânasındadır. **سيبويه** dedi ki: “Deve karşılık vermez, deve karşılık vermez”i kastetti; dedi ki: bazen **ليس**, **لا التَّبْرِئَة** mânasında gelir. **ابن كيسان** dedi ki: **ليْس**, inkâr harflerindendir ve üç yerde vâki olur: **كأن** menzilesinde olur; ismi رفع eder, haberi nasb eder; “**ليس زيد قائماً**” ve “**ليس قائماً زيد**” dersin; haberi onun önüne geçirilmez; çünkü o çekimlenmez; ve **ليس** istisna olur; **إِلا**’dan sonra nasb ettiğin gibi, ondan sonra ismi nasb edersin; “Bana kavim geldi, **ليس زيداً**” dersin; onda görünmeyen bir gizli zamir vardır; ve atıf olur, **لا** menzilesinde; “Bana **عمرو** geldi, **لَيْس زيد**” dersin; **لبيد** dedi ki:

إِنما يَجْزي الفتى ليس الجَمَل

**الأَزهري** dedi ki: **لَيْس**’i geçmiş fiil çekimi gibi çekimlediler; ikil yaptılar, çoğul yaptılar, dişil yaptılar; **لَيْس** ve **لَيْسا** ve **لَيْسُوا** ve “kadın **لَيْسَتِ**” ve **لَيْسَتا** ve **لَسْنَ** dediler; onu gelecekte çekimlemediler. Ve “**لَسْت أَفعل**” ve “**لَسْنا نَفْعَل**” dediler. **أَبو حاتم** dedi ki: “Ben, senin gibi değilim”de en müsamahalı olanı **أَنا ليس مثلك**’tir; doğrusu **لَسْتُ مِثْلك**’tir; çünkü **ليس** gerekli bir fiildir; ancak uzak üçüncü şahıs için getirilir; “**عبد اللَّه**
(* Sözü: “**وقال أَبو حاتم**’dan ‘**تقول عبد اللَّه**’a kadar” asılda böyledir.)
**ليس مثلك**” dersin; ve “Bana kavim geldi, **ليس أَباك** ve **ليسك**” dersin; yani baban olmayan ve sen olmayan; ve “Kavim sana geldi, **ليس أَباك** ve **لَيْسَني**” (nun ile) dersin; tek mânadadır. **التهذيب**: Bazıları **لَيْسَني**’yi “benden başkası” mânasında söyler. **ابن سيده**: **لَيْس** bir nefy kelimesidir ve geçmiş fiildir; dedi ki: aslı, **الياء**’nın kesresiyle **ليس** idi; ağırlık sebebiyle sükûn verildi; **ألف**’a çevrilmedi; çünkü o, geçmiş lafzıyla hâl için kullanıldığı yerden dolayı çekimlenmez. Onun fiil olduğuna—çekimlenmese bile—delil, “**لَسْت** ve **لَسْتما** ve **لَسْتُم**” demeleridir; “**ضربت** ve **ضربتما** ve **ضربتم**” demeleri gibi. Ve **كان** ve kardeşleri gibi fiil âmillerinden kılındı; isimleri رفع eder, haberleri nasb eder; ancak **باء**, haberinde yalnızca onunla (bulunur), kardeşlerinde değil; “**ليس زيد بمنطلقٍ**” dersin; **باء**, fiili geçişli kılmak ve nefyi pekiştirmek içindir; onu sokmaman da mümkündür; çünkü pekiştiriciye ihtiyaç kalmayabilir; ve çünkü fiillerden bazısı bir kere cer harfiyle, bir kere harfsiz geçişli olur; “**اشْتَقْتُك**” ve “**اشتقت إِليك**” gibi. Haberinin onun önüne geçirilmesi caiz değildir; kardeşlerinde caiz olduğu gibi; “**محسِناً ليس زيد**” demezsin. Dedi ki: onunla istisna da yapılır; “Bana kavim geldi, **ليس زيداً**” dersin; “**إِلا زيداً**” dediğin gibi; onun ismini içinde gizlersin ve haberini onunla nasb edersin; sanki “Gelen **زيد** değildir” demişsin gibi; takdiri: “Bana kavim geldi; onların bazısı **زيد** değildir.” Ve “Bana kavim geldi, **لَيْسك**” demen mümkündür; ancak burada ayrı zamir daha güzeldir; şairin dediği gibi:

لَيْتَ هذا الليلَ شَهْرٌ،
لا نَرى فيه غَريبا،
ليس إِيّايَ وإِيّا
كَ، ولا نَخْشى رَقِيبا

“**لَيْسَني** ve **لَيْسَك**” demedi; bu caizdir; ancak ayrı olan daha iyidir. Ve hadiste: **زيد الخَيل**’e dedi ki: “Câhiliyede bana vasfedilen hiçbir kimse yoktur ki onu İslâm’da görmüş olayım da onu vasfın altında bulmayayım; **لَيْسَك**”; yani “sen hariç”; **ابن الأَثير** dedi ki: **لَيْسَك**’te gariplik vardır; çünkü **كان** ve kardeşlerinin haberleri zamirler olduğu zaman, onlarda çoğunlukla bitişik değil ayrı olan kullanılır; “**ليس إِياي وإِياك**” dersin. **سيبويه** dedi ki: **ليس**, hâlde olan şeyi nefyedilen bir kelimedir; sanki “**صدَّ**” sözündeki gibi sükûn verilmiş gibidir
(* Sözü: “sanki ‘**صدّ**’ sözündeki gibi sükûn verilmiş gibidir” asılda böyledir; muhtemelen **صيد**’den tahrif edilmiştir; **صيد**’de **الياء**’nın sükûnuyla, **فرح** gibi bir lehçedir.)
“**عَلْم ذلك**” dedikleri gibi “**عَلِمَ ذلك**”ta; dedi ki: onun illetini, sükûnu gerekli kılmaktan başka bir şeye bağlamadılar; çünkü sözlerinde çokça kullanıldı; ve **الفاء**’nın harekesini değiştirmediler; bu ancak şundandır: onun geleceği yoktur, ism-i fâili yoktur, masdarı yoktur, iştikakı yoktur; kardeşleri gibi çekimlenmediği için, fiilden olmayan **لَيْتَ** gibi şeyler menzilesine konuldu. Bazı şairlerin sözüne gelince:

يا خَيْرَ مَنْ زانَ سُرُوجَ المَيْسِ،
قد رُسَّتِ الحاجاتُ عند قَيْسِ،
إِذ لا يَزالُ مُولَعاً بِلَيْسِ

O, onu isim yaptı ve i‘rab etti. **الفراء** dedi ki: **ليس**’in aslı **لا أَيْسَ**’tir; bunun delili, Arapların “Bunu bana **من حيث أَيْسَ ولَيْس**’ten getir” demesidir; ve “Bunu **من أَيْسَ ولَيْسَ**’ten getir”; yani “olduğu yerden ve olmadığı yerden”; **سيبويه** dedi ki: “**لَسْتُ**” dediler; “**مَسْتُ**” dedikleri gibi; “**لِسْتُ**” demediler; “**خِفْتُ**” dedikleri gibi; çünkü fiillerin yerleşmesi gibi yerleşmedi. **أَبو علي**’den nakledildi: onların “Bunu **من حَيْثُ ولَيْسا**’dan getir” dediklerini rivayet etti
(* Sözü: “**من حيث وليسا**” asılda böyle; ve **شرح القاموس**.)
yani “**ولَيْسَ**”i kastederler; sonra **السين**’in fethasını yayarlar: ya vakıfta harekeyi beyan için, ya da **بَيْنا**’ya vasılda eklenen gibi. Ve **إِلْياسُ** ve **أَلْياس**: bir isimdir; **ابن سيده** dedi ki: onu İbranice görüyorum; tefsirde, onun **إِدريس** olduğu geldi; **ابن مسعود**’dan rivayet edildi: “**وَإِن إِدريسَ**”, “**وَإِن إِلْياسَ لَمِنَ المُرْسَلِينَ**”in yerine. Ve kim “**على إِلْياسِين**” okursa, her birini—evlatlarından yahut amcalarından—**إِلْياساً** kılmış olması üzerinedir; bu durumda buna göre “**على الإِلْياسِين**” okuması gerekirdi. Ve “**سلام على إِدْراسِين**” diye de rivayet edildi; bu madde, **أَلس** bâbından ona daha lâyıktır. **ابن سيده** dedi ki: onu ondan, **سيبويه**’nin mezhebini sürdürerek naklettim: hemze dört harfin ilki olduğu zaman, aslî olduğu sabit oluncaya kadar, onun ziyade olduğuna hükmedilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ليس: كلمة نفي، وهي فعل ماض، أصله - وفي بعض الأصول: أصلها، ومثله في المحكم: ليس، كفرح، فسكنت تخفيفا، وفي المحكم: إستثقالا، قال: ولم تقلب ألفا، لأنها لا تتصرف، من حيث إستعملت بلفظ الماضي للحال، والذي يدل على أنها فعل وإن لم تتصرف تصرف الأفعال قولهم: لست ولستما ولستم، كقولهم: ضربت وضربتما وضربتم، وجعلت من عوامل الأفعال، نحو كان وأخواتها التي ترفع الأسماء وتنصب الأخبار، إلا أن الباء تدخل في خبرها وحدها دون أخواتها، تقول: ليس زيد بمنطلق، فالباء لتعدية الفعل وتأكيد النفي، ولك ألا تدخلها، لأن المؤكد يستغنى عنه، قال: وقد يستثنى بها، تقول جاءني القوم ليس زيدا، كما تقول: إلا زيدا، تضمر اسمها فيها وتنصب خبرها بها كأنك قلت: ليس الجائي زيدا، وتقديره: جاءني القوم ليس بعضهم زيدا، ولك أن تقول: جاءني القوم ليسك، إلا أن المضمر المنفصل هنا أحسن، كما قال الشاعر:
  ليت هذا الليل شهر                      لا نرى فيه عريبا
  ليس إياي وإيا                      ك ولا نخشى رقيبا

  ولم يقل: ليسني وليسك، وهو جائز، إلا أن المنفصل أجود. وفي الحديث: أنه قال لزيد الخيل: ما وصف لي أحد في الجاهلية فرأيته في الإسلام إلا رأيته دون الصفة ليسك أي إلا أنت. قال ابن الأثير: وفي ليسك غرابة فإن أخبار كان وأخواتها إذا كانت ضمائر فإنما يستعمل فيها كثيرا المنفصل دون المتصل، تقول: ليس إياي وإياك. وقال سيبويه: وليس: كلمة ينفى بها ما في الحال، فكأنها مسكنة، ولم يجعلوا إعتلالها إلا لزوم الإسكان، إذ كثرت في كلامهم ولم يغيروا حركة الفاء، وإنما ذلك لأنه لا مستقبل منها ولا اسم فاعل ولا مصدر ولا إشتقاق. فلما لم تتصرف بصرف أخواتها جعلت بمنزلة ما ليس من الفعل، نحو ليت، وأما قول بعض الشعراء:
  يا خير من زان سروج الميس
  قد رست الحاجاتعند قيس
  إذ لا يزال مولعا بليس فإنه جعلها اسما وأعربها. أو أصله، هكذا في النسخ، والصواب: أصلها: لا أيس، طرحت الهمزة وألزقت اللام بالياء، وهو قول الخليل والفراء، قال الأخير: والدليل على ذلك قولهم، أي العرب: إئتني به من حيث أيس وليس، أي من حيث هو ولا هو، وكذلك قولهم: جيء به من أيس وليس، أو معناه: من حيث لا وجد، أو أيس، أي موجود، ولا أيس، أي لا موجود، فخففوا، وحكى أبو علي أنهم يقولون: جيء به من حيث وليسا، يريدون: وليس، فيشبعون فتحة السين لبيان الحركة في الوقف. وإنما جاءت - هكذا في سائر النسخ، والصواب: وربما جاءت ليس - بمعنى: لا التبرئة وربما جاءت بمعنى لا التي ينسق بها وتفصيله في المغني وشروحه. والليس، محركة: الشجاعة والشدة، وهو أليس، أي شجاع بين الليس، من قوم ليس، ويقال: لوس، ويقال للشجاع: هو أهيس أليس، وكان في الأصل: أهوس ألوس، فلما إزدوج الكلام قلبوا الواو ياء، فقالوا أهيس، وقد يستعمل في الذم أيضا، فيريدون بالأهيس: الكثير الأكل، وبالأليس: الذي لا يبرح بيته، فالليس يدخل في المعنيين، في المدح والذم، وكل لا يخفي على المتفوه به. وقال أبو زيد: الليس: الغفلة، وهو أليس. والأليس: البعير يحمل كل ما حمل عليه. نقله الجوهري عن الفراء. والأليس: من لا يبرح منزله، قاله الأصمعي، وهو ذم. والأليس: الأسد، لشدته. والأليس: الديوث، هكذا في سائر النسخ، ومثله في اللسان. وفي التكملة: قال بعض الأعراب: الأليس: الديوثي الذي لا يغار ويتهزأ به، فيقال: هو أليس بورك فيه، وهو ذم.والأليس: الحسن الخلق، يقال: هو أليس دهثم، أي حسن الخلق. ويقال: تلايس الرجل،إذا حسن خلقه وكان حمولا. وتلايس عنه: أغمض. والملايس: البطيء الثقيل، عن أبي عمرو، لا يبرح. واللياس، ككتاب: الديوث، هكذا في النسخ، وهو غلط والصواب: الزبون لا يبرح منزله، كما نقله الصاغاني، وضبطه. ومما يستدرك عليه: الليس، محركة: الشدة والصلابة. والأليس: من لا يبالي الحرب ولا يروعه. والليس واللوس: الأشداء. قال الشاعر:
  تخال نديهم مرضى حياء                      وتلقاهم غداة الروع ليسا وقد تليس. وإبل ليس على الحوض، إذا أقامت عليه فلم تبرحه، قال عبدة بن الطبيب:

  إذا ما حام راعيها إستحثت                      لعبدة منتهى الأهواء ليس ليس: لا تفارق منتهى أهوائها، وأراد: لعطن عبدة، أي أنها تنزع إليه إذا حام راعيها. وبعض بني ضبة يقول: لست بمعنى لست، نقله الصاغاني، وقد تقدم. والليس، محركة: الغفلة، عن أبي زيد، كما في العباب.

##### Türkçe

ليس: Bir nefy kelimesidir ve o, mâzî bir fiildir; aslı — ve bazı asıllarda: aslı (dişil), ve onun benzeri **المحكم**’de: **ليس**; **فرح** gibi; hafifletme için sükûnlandırıldı; ve **المحكم**’de: ağır sayma sebebiyle. Dedi: Ve **ألف**’a çevrilmedi; çünkü o tasarruf etmez; hâl için mâzî lafzıyla kullanıldığı cihetten. Ve onun fiil olduğuna — fiillerin tasarrufu gibi tasarruf etmese de — delâlet eden şey, onların: **لست** ve **لستما** ve **لستم** demeleridir; onların: **ضربت** ve **ضربتما** ve **ضربتم** demeleri gibi. Ve fiillerin âmillerinden kılındı; **كان** ve onun kardeşleri gibi; ki isimleri رفع eder ve haberleri نصب eder; ancak **الباء** onun haberine yalnız başına, kardeşleri olmaksızın girer. Dersin: **ليس زيد بمنطلق**; artık **الباء**, fiili ta‘diye etmek ve nefyi te’kîd içindir. Ve onu sokmaman da senin içindir; çünkü te’kîd edilen şeyden müstağnî olunur. Dedi: Ve onunla istisnâ da olunur; dersin: **جاءني القوم ليس زيدا**; senin: **إلا زيدا** demen gibi. Onun ismini onda gizlersin ve onun haberini onunla نصب edersin; sanki sen: **ليس الجائي زيدا** demişsin gibi. Ve onun takdiri: **جاءني القوم ليس بعضهم زيدا**’dır. Ve senin için: **جاءني القوم ليسك** demen de vardır; ancak burada ayrık gizli zamir daha güzeldir; şairin dediği gibi:
  **ليت هذا الليل شهر**                      **لا نرى فيه عريبا**
  **ليس إياي وإيا**                      **ك ولا نخشى رقيبا**

Ve demedi: **ليسني وليسك**; hâlbuki câizdir; ancak ayrık olan daha iyidir. Ve hadiste: onun **زيد الخيل**’e dediği: “Câhiliyede bana bir kimse vasfedilmedi de onu İslâm’da gördüm; ancak onu vasfın altında gördüm; **ليسك** yani ancak sen.” İbnü’l-Esîr dedi: Ve **ليسك**’te bir garîblik vardır; zira **كان** ve kardeşlerinin haberleri zamirler olduğu vakit, onda çoğunlukla ayrık olan kullanılır, bitişik olan değil; dersin: **ليس إياي وإياك**. Ve Sîbeveyh dedi: Ve **ليس**: onunla hâlde olan şey nefyedilen bir kelimedir; sanki o sükûnlandırılmış gibidir. Ve onun i‘tilâlini ancak sükûna lüzum kılmadılar; zira onların sözünde çoğaldı ve **الفاء**’nın harekesini değiştirmediler. Ancak bu, ondan bir müstakbel, ne bir ism-i fâil, ne bir masdar, ne de bir iştikak olmadığı içindir. Artık kardeşlerinin sarfı gibi tasarruf etmeyince, fiilden olmayanın menzilesine kılındı; **ليت** gibi. Amma bazı şairlerin sözü:
  **يا خير من زان سروج الميس**
  **قد رست الحاجاتعند قيس**
  **إذ لا يزال مولعا بليس**
Şüphesiz o, onu isim kıldı ve onu i‘rab etti. Veya aslı; nüshalarda böyle; ve doğru olan: aslı: **لا أيس**’tir; hemzeyi attı ve **اللام**’ı **الياء**’a yapıştırdı; bu, Halîl’in ve Ferrâ’nın sözüdür. Sonuncusu dedi: Ve buna delil onların sözü — yani Arapların —: “Onu bana **أيس** ve **ليس** cihetinden getir”; yani “o olduğu ve o olmadığı cihetten.” Ve yine onların sözü: “O, **أيس** ve **ليس**’ten getirildi.” Veya onun mânâsı: “bulunmadığı yerden”; veya **أيس** yani موجود; ve **لا أيس** yani لا موجود. Artık hafiflettiler. Ebû Alî hikâye etti ki onlar derler: “O, **وليسا** cihetinden getirildi”; murad ederler: **وليس**; artık vakıfta harekeyi beyan için **السين**’in fethasını doyururlar. Ve ancak geldi — diğer bütün nüshalarda böyle; ve doğru olan: ve bazen **ليس** geldi — mânâca: **لا** (تبرئة) ve bazen geldi mânâca: onunla atfedilen **لا**; ve onun tafsili **المغني** ve şerhlerindedir. Ve **الليس**, harekeli: yiğitlik ve şiddettir; ve o **أليس**’tir; yani **الليس**’i açıkça olan yiğit; **قوم ليس**’ten. Ve denilir: **لوس**. Ve yiğide denilir: “O, **أهيس أليس**.” Ve asılda: **أهوس ألوس** idi; söz ikilendiğinde **الواو**’u **ياء**’a çevirdiler; böylece **أهيس** dediler. Ve zemmde de kullanılır; artık **الأهيس** ile murad ederler: çok yiyen; ve **الأليس** ile: evinden ayrılmayan. Böylece **الليس** iki mânâya da girer: medihte ve zemmde; ve her biri onu söyleyene gizli değildir. Ebû Zeyd dedi: **الليس**: gaflettir; ve o **أليس**’tir. Ve **الأليس**: üzerine yüklendiği her şeyi yüklenen devedir. Cevherî onu Ferrâ’dan nakletti. Ve **الأليس**: evinden ayrılmayan kimsedir; Asma‘î söyledi; ve o zemmdir. Ve **الأليس**: aslandır; şiddetinden dolayı. Ve **الأليس**: deyyûstur; diğer bütün nüshalarda böyle; ve onun benzeri **اللسان**’dadır. Ve **التكملة**’de: bazı bedevîler dedi: **الأليس**: kıskanmayan ve onunla alay edilen deyyûsttur; böylece denilir: “O, **أليس**; onda bereket kılındı”; ve o zemmdir. Ve **الأليس**: güzel huydur; denilir: “O, **أليس دهثم**”; yani güzel huylu. Ve denilir: **تلايس الرجل**; huyu güzelleştiği ve yük taşıyıcı olduğu vakit. Ve **تلايس عنه**: görmezden geldi. Ve **الملايس**: yavaş, ağırdır; Ebû Amr’dan; ayrılmaz. Ve **اللياس**, **كتاب** gibi: deyyûst; nüshalarda böyle; ve o yanlıştır; doğru olan: evinden ayrılmayan **الزبون**’dur; Sâgânî’nin naklettiği gibi; ve onu ضبط etti. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الليس**, harekeli: şiddet ve katılıktır. Ve **الأليس**: savaşı umursamayan ve onu korkutmayan kimsedir. Ve **الليس** ve **اللوس**: en şiddetlilerdir. Şair dedi:
  **تخال نديهم مرضى حياء**                      **وتلقاهم غداة الروع ليسا**
Ve **وقد تليس**. Ve “havuz üzerinde **ليس** develer” (denilir); onun üzerinde ikamet ettikleri ve ondan ayrılmadıkları vakit. Abde b. et-Tabîb dedi:

  **إذا ما حام راعيها إستحثت**                      **لعبدة منتهى الأهواء ليس**
**ليس**: heveslerinin nihayetinden ayrılmaz. Ve murad etti: Abde’nin su başını; yani çobanı dolaştığı vakit ona yönelir. Ve Benî Dabbe’nin bazısı **لست**’i **لست** mânâsında söyler; Sâgânî onu nakletti; ve geçmişti. Ve **الليس**, harekeli: gaflettir; Ebû Zeyd’den; **العباب**’da olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَيْسَ
1 لَيْسَ ذ a word denoting negation: (S, A, K:) it is a verb in the pret. tense, (S, A, K, Mughnee,) having no other tense, (Sb, S, M, Msb, Mughnee,) nor a part. n. nor an inf. n.; (Sb, M, Msb; *) of the measure فَعِلَ; (Mughnee;) originally لَيِسَ, from which it is contracted by the suppression of a vowel, (Sb, * S, M, * K, Mughnee, *) being found difficult of pronunciation, (S,) [i. e.,] to render it easy to pronounce, (K,) like عَلْمَ for عَلِمَ, (Sb, M,) the ى not being changed into ا (Sb, S, M) because it is imperfectly inflected, being used in the pret. form for the present, (S,) [i. e.,] because it has no future, nor part. n., nor inf. n., nor derivation, wherefore, not being perfectly inflected like its coordinates, it is made like that which is not a verb, as لَيْتَ: (Sb, M:) what shows it to be a verb, (S, Mughnee,) not a particle occupying the place of مَا, as Ibn-Es-Sarrلj and some others after him have asserted, (Mughnee,) though not perfectly inflected like [other] verbs, (S,) is their saying لَسْتَ and لَسْتُمَا (S, Mughnee) and لَسْتُمْ (S) and لَيْسَا and لَيْسُوا and لَيْسَتْ [&c.], (Mughnee,) like as they say ضَرَبْتَ and ضَرَبْتُمَا and ضَرَبْتُمْ [&c.]: (S:) we have not determined its measure to be فَعَلَ, because this is not contracted; nor فَعُلَ, because there is no verb of this measure with ى for its medial radical letter, except هَيُؤَ; but لُسْتَ has been heard; so, accord. to this form, it may be like هَيُؤَ: (Mughnee:) the Benoo-Dabbeh say لُسْتُ and لُسْنَا in the sense of لَسْتُ and لَسْنَا; and some of them say لِسْتُ: (TA, art. لوس:) but Sb says, that the Arabs did not say لِسْتَ, like as they said خِفْتَ, because ليس is not perfectly inflected like [other] verbs. (M.) [There is also another opinion respecting its origin, which will be mentioned in the course of this article.] It [is generally a particular (not a universal) negative, and] denotes the negation of a thing at the present time; (M, Mughnee;) [i. e.] it denotes [thus] the negation of its predicate: (Msb:) and has the same government as the verbكَانَ and its coordinates; (S;) governing the subject in the nom., and the predicate in the accus.: (S, Mughnee:) as when you say, لَيْسَ زَيْدٌ قَائِمًا [Zeyd is not a person standing]: (Msb:) and by means of the context, it denotes the negation of a thing at a time not the present; as in the saying of El-Aashà [respecting Mohammad],
لَهُ نَافِلَاتٌ مَا يُغِبُّ نَوَالُهَا
وَلَيْسَ عَطَآءُ اليَوْمِ مَانِعَهُ غَدَا
[He has bounties the bestowing of which is not on alternate days; and the giving of to-day will not be a preventer of it to-morrow]; and [sometimes when it is followed by a verb, as] in the saying, لَيْسَ خَلَقَ اللّٰهُ مِثْلَهُ [God has not created the like of him, or it.] (Mughnee.) But it differs from its coordinates in that the prep. بِ may be prefixed to its predicate: as in the saying, لَيْسَ زَيْدٌ بِمُنْطَلِقٍ [Zeyd is not going away]; the ب being a means of the verb's being trans., and also corroborative of the negation: and one may optionally not introduce it, because one may do without the corroborative, and because some verbs are trans. sometimes by means of a prep. and sometimes without a prep., as اِشْتَقْتُكَ and اِشْتَقْتُ اِلَيْكَ. (S.) It also differs from its coordinates in that its predicate may not be put before it: for you may say مُحْسِنًا كَانَ زَيْدٌ, but not مُحْسِنًا لَيْسَ زَيْدٌ: (S:) or some allow this latter; but others disallow it. (Ibn- 'Akeel on the Alfeeyeh, section on كان and its coordinates.) It is also used as an exceptive particle, (S, M, Mughnee,) in the place of اِلَّا; (S, Mughnee;) in which case [also] its subject [which is understood] is in the nom. case, and its predicate in the accus.: (S:) you say, جَآءَنِى القَوْمُ لَيْسَ زَيْدًا [The company of men came to me, except Zeyd]; as though you said, لَيْسَ الجَائِى زَيْدًا. (S, M: but in the latter, instead of جاءنى, we find أَتَى; and instead of الجائى, we find الآتِى.) You may also say, جَآءَنِى القَوْمُ لَيْسَكَ [The company of men came to me, excepting thee]; but the separate pronoun, اِيَّاكَ, is here better. (S.) When the predicate after it is connected with اِلَّا, as in the ex. here next following, Benoo-Temeem make it in the nom. case: thus they say, لَيْسَ الطِّيبُ اِلَّا المِسْكُ [It is not perfume, except musk; meaning, nothing is perfume except musk]: which has been resolved is several ways; some holding الطيب to be the subject of ليس: but its being peculiar to the dial. of Temeem refutes the explanations here referred to: some, again, hold ليس to be here used as a particle; and so in the saying لَيْسَ خَلَقَ اللّٰهُ مِثْلَهُ, mentioned above. (Mughnee.) Sometimes it is used in the sense of لَا التَّبْرِئَةِ [the لا which denies in a general manner to the uttermost, i. e., universally, or totally]; as is said in the K, except that in all the copies thereof we find وَاِنَّمَا put by mistake for وَرُبَّمَا: (TA:) [so in the saying in the Kur, ii. 194, لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ, which is the same as لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ in verse 235 of the same chapter, meaning, There shall be no crime, or sin, chargeable upon you]. Sometimes, also, it is used as a connective particle, (Mughnee,) in the sense of لا so used: (TA:) as in the saying [of a poet],
أَيْنَ المَفَرُّ وَالاِلٰهُ الغَالِبُ
وَالأَشْرَمُ المَغْلُوبُ لَيْسَ الغَالِبُ
[Where is the place of flight when God is the pursuer, and El-Ashram (meaning Abrahah) is the overcome, not the overcomer?]: which has been resolved by supposing الغالب to be the subject of ليس, and the predicate to be suppressed; the latter being said by Ibn-Mلlik to be an annexed pronoun referring to El-Ashram; so that the meaning is لَيْسَهُ الغَالِبُ [the overcomer is not he]. (Mughnee.) It is said (M, K) by Fr, (M,) and also by Kh, (TA,) that the original of لَيْسَ is لَا أَيْسَ; (M, K [in the latter of which I read أَوْ أَصْلُهُ, as in several copies of the K, or rather أَوْ أَصْلُهَا, as corrected in the TA, instead of أَوْ مَعْنَاهُ, the reading in the CK];) and this, says Fr, is shown by the saying, جِئْ بِهِ مِنْ أَيْسَ وَلَيْسَ, i. e., [Bring thou him, or it,] from where he, or it, is, and is not: (M:) or اِيتِنِى مِنْ حَيْثُ أَيْسَ وَلَيْسَ i. e., [Come thou to me, or probably, the right reading is اِيتِنِى بِهِ bring thou to me him, or it, (as I find in a copy of the K, in which به has been added in red ink, and in the A I find اِيتِ بِهِ,)] from where he, or it, is, and he, or it, is not: (K:) or the meaning is, مِنع حَيْثُ لَا وُجْدَ [from where there is no finding; or no being found, or no existence; or no power, or ability]: (K, * TA:) or أَيْسَ means مَوْجُودٌ [found, or existing], and لَا أَيْسَ [means] لَا مَوْجُودٌ [not found, or not existing], and is contracted [into لَيْسَ]: (K:) [but the last rendering of ايس and لا ايس seems to be taken from an explanation, not literal, of another saying; مَا يَعْرِفُ أَيْسَ مِنْ لَيْسَ he knows not a thing existing from a thing not existing.] Aboo-'Alee relates, that Sb said, جِئْ بِهِ مِنْ حَيْثُ وَلَيْسَا [Bring thou him, or it, from where he, or it, is and is not]; meaning, وَلَيْسَ, the fet-hah of the س being made full in sound, on account of the pause. (M.) In the saying of a certain poet,
قَدْ رُسَّتِ الحَاجَاتُ عِنْدَ قَيْسِ
اِذْ لَا يَزَالُ مُولَعًا بِلَيْسِ
[Wants have been forgotten as old things (so رُسَّت is explained in the M, as used here, in art. رس,) with Keys, since he ceases not to be addicted to the use of the word leysa], it is made by him a noun, and declined. (M.)

أَلَيْسَ
أَلَيْسَ ذ : see the latter part of art. أَلَا.

##### Türkçe

**لَيْسَ**
1 **لَيْسَ** ذ olumsuzlama bildiren bir kelime: (S, A, K:) geçmiş zaman kipinde bir fiildir, (S, A, K, Mughnee,) başka hiçbir zamanı olmayan, (Sb, S, M, Msb, Mughnee,) ne ism-i fâili ne de mastarı bulunan; (Sb, M, Msb; *) **فَعِلَ** veznindendir; (Mughnee;) aslında **لَيِسَ** idi; bundan, bir harekenin düşürülmesiyle kısaltılmıştır, (Sb, * S, M, * K, Mughnee, *) telaffuzu güç bulunduğundan, (S,) [yani] onu telaffuzu kolay kılmak için, (K,) **عَلْمَ**’ın **عَلِمَ** yerine olması gibi, (Sb, M,) **ى**’nın **ا**’ya çevrilmemesi (Sb, S, M) ise, eksik çekimli olduğundan, şimdiki zaman için geçmiş şekliyle kullanıldığından, (S,) [yani] geleceği, ne ism-i fâili, ne mastarı, ne de türeyişi bulunduğundan; bu sebeple, eşleri gibi tam çekimli olmadığından, fiil olmayan şeye benzetilmiştir; **لَيْتَ** gibi: (Sb, M:) onun fiil olduğunu gösteren şey, (S, Mughnee,) **مَا**’nın yerini tutan bir edat olduğu değil—İbn-Es-Sarrلj ve ondan sonra bazı başkaları böyle iddia etmişlerdir—(Mughnee,) her ne kadar [diğer] fiiller gibi tam çekimli olmasa da, (S,) onların **لَسْتَ** ve **لَسْتُمَا** (S, Mughnee) ve **لَسْتُمْ** (S) ve **لَيْسَا** ve **لَيْسُوا** ve **لَيْسَتْ** [vb.] demeleridir, (Mughnee,) tıpkı **ضَرَبْتَ** ve **ضَرَبْتُمَا** ve **ضَرَبْتُمْ** [vb.] dedikleri gibi: (S:) vezninin **فَعَلَ** olduğuna hükmetmedik; çünkü bu kısaltılmış değildir; ne de **فَعُلَ**; çünkü bu vezinde orta kök harfi **ى** olan bir fiil yoktur; yalnız **هَيُؤَ** müstesna; fakat **لُسْتَ** işitilmiştir; öyleyse bu şekle göre, **هَيُؤَ** gibi olabilir: (Mughnee:) Benû-Ḍabbeh **لُسْتُ** ve **لُسْنَا** derler, **لَسْتُ** ve **لَسْنَا** mânasında; ve onlardan bazıları **لِسْتُ** der: (TA, md. لوس:) fakat Sb der ki, Araplar **لِسْتَ** demediler; **خِفْتَ** dedikleri gibi; çünkü **ليس** [diğer] fiiller gibi tam çekimli değildir. (M.) [Onun aslı hakkında başka bir görüş daha vardır; bu maddenin akışı içinde zikredilecektir.] O, [genellikle hususî (küllî olmayan) bir olumsuzdur ve] şimdiki zamanda bir şeyin nefyini ifade eder; (M, Mughnee;) [yani] yükleminin nefyini ifade eder: (Msb:) ve **كَانَ** fiili ve eşleriyle aynı âmilliğe sahiptir; (S;) mübtedâyı merfû, haberi mansûb yapar: (S, Mughnee:) senin, **لَيْسَ زَيْدٌ قَائِمًا** [Zeyd ayakta duran biri değildir] demen gibi: (Msb:) ve bağlam vasıtasıyla, şimdiki olmayan bir zamanda bir şeyin nefyini ifade eder; el-A‘şâ’nın [Muhammed hakkında] sözünde olduğu gibi,
لَهُ نَافِلَاتٌ مَا يُغِبُّ نَوَالُهَا
وَلَيْسَ عَطَآءُ اليَوْمِ مَانِعَهُ غَدَا
[Onun, verilmesi gün aşırı olmayan bağışları vardır; ve bugünün ihsanı yarın onu engelleyici değildir]; ve [bazen, ardından bir fiil geldiğinde,] şu sözde olduğu gibi: **لَيْسَ خَلَقَ اللّٰهُ مِثْلَهُ** [Allah onun benzerini yaratmamıştır]. (Mughnee.) Fakat eşlerinden şu bakımdan ayrılır: haberinin başına cer edatı **بِ** getirilebilir: **لَيْسَ زَيْدٌ بِمُنْطَلِقٍ** [Zeyd giden değildir] sözünde olduğu gibi; **ب** hem fiilin müteaddî kılınmasının bir vasıtasıdır, hem de nefyin pekiştiricisidir: ve onu getirmemek de câizdir; çünkü pekiştiriciye ihtiyaç duymamak mümkündür; ve çünkü bazı fiiller bazen bir cer edatıyla, bazen cer edatsız müteaddî olur; **اِشْتَقْتُكَ** ve **اِشْتَقْتُ اِلَيْكَ** gibi. (S.) Yine eşlerinden şu bakımdan ayrılır: haberi onun önüne geçirilemez: çünkü **مُحْسِنًا كَانَ زَيْدٌ** diyebilirsin; fakat **مُحْسِنًا لَيْسَ زَيْدٌ** diyemezsin: (S:) yahut bazıları bu ikincisine cevaz verir; fakat başkaları cevaz vermez. (İbn- ‘Akeel, Elfeeyeh şerhi, **كان** ve eşleri bahsi.) Ayrıca istisna edatı olarak da kullanılır, (S, M, Mughnee,) **اِلَّا** yerine: (S, Mughnee;) bu durumda [yine] onun (takdir edilen) ismi merfû, haberi mansûb olur: (S:) sen **جَآءَنِى القَوْمُ لَيْسَ زَيْدًا** [Kavim bana geldi; Zeyd hariç] dersin; sanki **لَيْسَ الجَائِى زَيْدًا** demişsin gibi. (S, M: fakat ikincide, **جاءنى** yerine **أَتَى** buluruz; ve **الجائى** yerine **الآتِى** buluruz.) Sen **جَآءَنِى القَوْمُ لَيْسَكَ** [Kavim bana geldi; sen hariç] de diyebilirsin; fakat burada ayrı zamir **اِيَّاكَ** daha iyidir. (S.) Ondan sonra gelen haber **اِلَّا** ile bağlı olduğunda—buradaki bir sonraki örnekte olduğu gibi—Benû-Temîm onu merfû yaparlar: şöyle derler: **لَيْسَ الطِّيبُ اِلَّا المِسْكُ** [Koku değildir; ancak misk (yani: miskten başka hiçbir şey koku değildir)]: bunun birkaç yolla tahlili yapılmıştır; bazıları **الطيب**’i **ليس**’in ismi sayar: fakat bunun Temîm lehçesine mahsus oluşu, burada anılan açıklamaları çürütür: bazıları da **ليس**’in burada bir edat olarak kullanıldığını söyler; ve yukarıda zikredilen **لَيْسَ خَلَقَ اللّٰهُ مِثْلَهُ** sözünde de böyledir. (Mughnee.) Bazen **لَا التَّبْرِئَةِ** mânasında kullanılır [yani: en uç noktaya kadar genel tarzda nefyeden **لا**, yani küllî yahut tam nefy]; K’da söylendiği üzere; ancak onun bütün nüshalarında yanlışlıkla **وَاِنَّمَا**’nın **وَرُبَّمَا** yerine konulduğunu buluruz: (TA:) [böylece Kur’ân’da, Bakara 194’teki **لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ**, aynı sûrenin 235. âyetindeki **لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ** gibidir; mânası: üzerinize bir suç yahut günah yoktur]. Bazen de bağlayıcı bir edat olarak kullanılır, (Mughnee,) bu şekilde kullanılan **لا** mânasında: (TA:) bir şairin şu sözünde olduğu gibi,
أَيْنَ المَفَرُّ وَالاِلٰهُ الغَالِبُ
وَالأَشْرَمُ المَغْلُوبُ لَيْسَ الغَالِبُ
[Kaçış nerede; hâlbuki galip olan ilâh (takip edici)dir; ve El-Eşrem (Ebrehe kastedilir) mağlûptur; galip değildir?]: bu, **الغالب**’in **ليس**’in ismi sayılması ve haberin hazfedilmiş olmasıyla tahlil edilmiştir; İbn-Mلlik’e göre ikincisi, El-Eşrem’e dönen bitişik bir zamirdir; böylece mânası **لَيْسَهُ الغَالِبُ** olur [galip olan o değildir]. (Mughnee.) Fr tarafından, (M, K) (M,) ve ayrıca Kh tarafından, (TA,) **لَيْسَ**’in aslının **لَا أَيْسَ** olduğu söylenmiştir; (M, K [ikincisinde, CK’deki okunuş olan **أَوْ مَعْنَاهُ** yerine, K’nın birkaç nüshasında olduğu gibi **أَوْ أَصْلُهُ** yahut daha doğrusu TA’da düzeltildiği üzere **أَوْ أَصْلُهَا** okurum];) ve Fr der ki, bunu şu söz gösterir: **جِئْ بِهِ مِنْ أَيْسَ وَلَيْسَ**, yani [onu, yahut onu] olduğu ve olmadığı yerden getir: (M:) yahut **اِيتِنِى مِنْ حَيْثُ أَيْسَ وَلَيْسَ** yani [bana gel; yahut muhtemelen doğru okunuş **اِيتِنِى بِهِ** “onu bana getir”dir (K’nın bir nüshasında **به**’nin kırmızı mürekkeple eklendiğini buluyorum; A’da ise **اِيتِ بِهِ** buluyorum)], olduğu ve olmadığı yerden: (K:) yahut mânası **مِنع حَيْثُ لَا وُجْدَ**’dir [bulunuşun olmadığı yerden; yahut bulunmanın olmadığı yerden; yahut varlığın olmadığı yerden; yahut güç yahut kudretin olmadığı yerden]: (K, * TA:) yahut **أَيْسَ** **مَوْجُودٌ** demektir [bulunan yahut mevcut]; ve **لَا أَيْسَ** [demektir] **لَا مَوْجُودٌ** [bulunmayan yahut mevcut olmayan]; ve [bu] kısaltılıp [**لَيْسَ** olmuştur]: (K:) [fakat **ايس** ve **لا ايس**’in bu son karşılığı, başka bir sözün lafzî olmayan bir açıklamasından alınmış görünür; **مَا يَعْرِفُ أَيْسَ مِنْ لَيْسَ**: mevcut olan bir şeyi mevcut olmayan bir şeyden ayırt etmez.] Ebû-‘Alî rivayet eder ki Sb şöyle dedi: **جِئْ بِهِ مِنْ حَيْثُ وَلَيْسَا** [onu, olduğu ve olmadığı yerden getir]; mânası **وَلَيْسَ**’tir; **س**’nin fethası, vakıf sebebiyle sesçe tam yapılmıştır. (M.) Bir şairin şu sözünde,
قَدْ رُسَّتِ الحَاجَاتُ عِنْدَ قَيْسِ
اِذْ لَا يَزَالُ مُولَعًا بِلَيْسِ
[İhtiyaçlar Kays’ın yanında eski şeyler gibi unutulmuştur (böylece **رُسَّت** M’de, burada, رس maddesinde, bu kullanımda açıklanır), çünkü o **لَيْس** kelimesini kullanmaya düşkün olmaktan geri durmaz], onu isim yapmış ve i‘rablandırmıştır. (M.)

**أَلَيْسَ**
**أَلَيْسَ** ذ : **أَلَا** maddesinin sonraki kısmına bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَيِسَ
لَيِسَ A ( n. ac. ),
a.  Was dauntless.

b.  [ 'An ], Overlooked. II [ coll. ], Plastered, coated, cemented. ( b ) [ coll. ], Stuck to, fastened on to.

أَلْيَسُ
أَلْيَسُ 14 ,
a.  Dauntless.

لَيْسَ
لَيْسَ
a.  Not, is not.

b.  Except, save.

أَلَسْتُ بِرَبِّكُم
أَلَسْتُ بِرَبِّكُم
a.  Am I not your Lord ?

لَيْش
لَيْش (
a.  for لِأَيْ شَىْء ) [ coll. ], Why? Wherefore?

##### Türkçe

لَيِسَ
لَيِسَ A ( n. ac. ),
a. Yılmamış idi.

b. [ **'An** ], Gözden kaçırılmış. II [ coll. ], Sıvanmış, kaplanmış, çimentolanmış. ( b ) [ coll. ], Yapışmış, üzerine tutturulmuş.

أَلْيَسُ
أَلْيَسُ 14 ,
a. Yılmamış.

لَيْسَ
لَيْسَ
a. Değil, değildir.

b. Hariç, başka.

أَلَسْتُ بِرَبِّكُم
أَلَسْتُ بِرَبِّكُم
a. Ben sizin Rabbiniz değil miyim?

لَيْش
لَيْش (
a. **لِأَيْ شَىْء** için) [ coll. ], Niçin? Ne sebeple?

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ليس
ليَسَ - يَلْيِسُ - أَلْيَسَ - يُأَلْيِسُ - إلْْيَاس - إل ياسين
ليَسَ - يَلْيِسُ + الكائن أو الشيء: يكون نافعاً صالحاً مؤدباً دمث الأخلاق
أَلْيَس: على وزن " أفعل " ( مثل " أعرج") : النافع الصالح الحسن الخلق والمؤدب والدمث الأحلاق
أَلْيَسَ - يُأَلْيِسُ : مثل " أصلحَ - يُصِلحُ "
إلْياس: على وزن " إفعال " مثل " إصلاح ": اسم فعل " أَلْيَسَ - يُأَلْيِسُ ": الإصلاح والنفع للآخرين والتعامل بأدب ودماثة مع الآخرين: وهو كذلك اسم نبي معروف عليه السلام
إل ياسين: جمع " إلياس "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " السلامة والأمن والاستمرار نافعاً صالحاً " وهي:
أَمِنَ - يَأْمَنُ، حَصُنَ - يَحْصُنُ، سَلِمَ - يَسْلَمُ، بَرَّ - يَبَرُّ (اللازم)، صَلَحَ - يَصْلُحُ (صَلَحَ - يَصْلَحُ)، ليَسَ - يَلْيِسُ
إلياس
 	﴿وزكريا ويحيى وعيسى وإلياس كل من الصالحين(85)﴾ الأنعام ﴿وإن إلياس لمن المرسلين(123)﴾ ﴿سلام على إل ياسين (130)﴾ الصافات
ملخص اللسان ● - ليس
1.     اللَّيَسُ: اللُّزُوم، والأَلْيَسُ: الذي لا يَبْرَح بيتَه
2.     ورجل أَلْيَس أَي شجاع بَيِّنُ اللَّيَس من  قوم لِيسٍ. ويقال للشجاع: هو أَهْيَسُ أَلْيَسُ
3.     وقد تَلَيَّس. وإِبِلٌ لِيسٌ على الحَوْض إِذا أَقامت  عليه فلم تبرحه
4.     ويقال: تَلايَسَ الرجلُ إِذا كان حَمُولاً حسن الخلُق.
5.     وتَلايَسْتُ عن  كذا وكذا أَي غَمَّضْتُ عنه.
6.     وفلان أَلْيَس: دَهْثَم حسَن الخلُق
ملخص اللسان ● - ألس
7.     الأَلْسُ والمُؤَالَسَة: الخِداع والخيانة والغشُّ والسَّرَقُ، وقد  أَلَس يأْلِس، بالكسر، أَلْساً
8.     والأَلْسُ: الأَصلُ السُّوء.  والأَلْس: الغدر. والأَلْسُ: الكذب. والأَلْسُ والأُلْسُ: ذهاب العقل  وتَذْهيله
9.     الأَلْيَسُ: الدَّيُّوث الذي لا يَغار  ويُتَهَزَّأُ به، فيقال: هو أَلْيَسُ بُورك فيه فاللَّيَسُ يدخل في  المَعْنَيَينِ في المدْح والذم، وكلٌّ لا يخفى على المُتَفَوِّه به.
10.                        ويقال: تَلايَسَ الرجلُ إِذا كان حَمُولاً حسن الخلُق.
11.                        وتَلايَسْتُ عن  كذا وكذا أَي غَمَّضْتُ عنه.
12.                        وفلان أَلْيَس: دَهْثَم حسَن الخلُق.
13.                        الليث:  اللَّيَس مصدر الأَلْيَس، وهو الشجاع الذي لا يُبالي الحرْبَ ولا  يَرُوعُه؛
14.                        وإِلْياسُ وأَلْياس: اسم؛ قال ابن سيده: أَراه عبرانيّاً جاء في التفسير  أَنه إِدريس، وروي عن ابن مسعود: وإِن إِدريسَ، مكانَ: وإِن إِلْياسَ  لَمِنَ المُرْسَلِينَ، ومن قرأَ: على إِلْياسِين، فعلى أَنه جعل كل واحد من  أَولاده أَو أَعمامه إِلْياساً فكان يجب على هذا أَن يقرأَ على  الإِلْياسِين
لسان العرب:
● - ألس: الأَلْسُ والمُؤَالَسَة: الخِداع والخيانة والغشُّ والسَّرَقُ، وقد  أَلَس يأْلِس، بالكسر، أَلْساً. ومنه قولهم: فلان لا يُدالِسُ ولا  يُؤَالِسُ، فالمُدالَسَةُ من الدَّلْس، وهو الظُّلْمَةُ، يراد به لا يُغَمِّي  عليك الشيء فيُخْفيه ويستر ما فيه من عيب. والمُؤَالَسَةُ: الخِيانة؛  وأَنشد:  هُمُ السَّمْنُ بالسَّنُّوتِ لا أَلْسَ فيهمُ،  وهمُ يَمْنَعُونَ جارَهمْ أَن يُقَرَّدا  والأَلْسُ: أَصله الوَلْسُ، وهو الخيانة. والأَلْسُ: الأَصلُ السُّوء.  والأَلْس: الغدر. والأَلْسُ: الكذب. والأَلْسُ والأُلْسُ: ذهاب العقل  وتَذْهيله؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد:  فقلتُ: إِن أَسْتَفِدْ عِلْماً وتَجْرِبَةً،  فقد تردَّدَ فيكَ الخَبْلُ والأَلْسُ  وفي حديث النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، أَنه دعا فقال: اللهم إِني أَعوذ  بك من الأَلْسِ والكِبْرِ؛ قال أَبو عبيد: الأَلْسُ هو اختلاط العقل،  وخطَّأَ ابن الأَنباري من قال هو الخيانة. والمأْلُوس: الضعيف العقل.  وأُلِسَ الرجلُ أَلْساً، فهو مأْلوس أَي مجنون ذهب عقله؛ عن ابن الأَعرابي؛  قال الراجز:  يَتْبَعْنَ مِثْلَ العُجَّ المَنْسوسِ،  أَهْوَجَ يَمْشِي مِشْيَةَ المَأْلوسِ  وقال مرة: الأَلْسُ الجُنون. يقال: إِن به لأَلْساً أَي جُنوناً؛  وأَنشد:يا جِرَّتَيْنا بالحَبابِ حَلْسا،  إِنْ بنا أَو بكمُ لأَلْسا  وقيل: الأَلْسُ الرَّيبةُ وتَغَيُّر الخُلُق من ريبة، أَو تغير الخُلُقِ  من مرض. يقال: ما أَلَسَكَ. ورجل مَأْلوس: ذاهب العقل والبدن.  وما ذُقْتُ عنده أَلوساً أَي شيئاً من الطعام. وضربه مائة فما تأَلَّسَ  أَي ما تَوَجَّع، وقيل: فما تَحَلَّس بمعناه. أَبو عمرو: يقال للغريم  إِنه ليَتَأَلَّس فما يُعْطِي وما يمنع. والتَّأَلُّس: أَن يكون يريد أَن  يُعطِيَ وهو يمنع. ويقال: إِنه لَمَأْلوس العطية، وقد أُلِسَتْ عطيته إِذا  مُنِعَتْ من غير إياس منها؛ وأَنشد:  وصَرَمَت حَبْلَك بالتَّأَلُّس  وإِلْياسُ: اسم أَعجمي، وقد سمت به العرب، وهو الياسُ بنُ مُضَرَ بنِ  نِزار بن معدّ بن عَدْنان.
● - ليس: اللَّيَسُ: اللُّزُوم، والأَلْيَسُ: الذي لا يَبْرَح بيتَه  واللَّيَسُ أَيضاً: الشدة، وقد تَلَيَّس. وإِبِلٌ لِيسٌ على الحَوْض إِذا أَقامت  عليه فلم تبرحه. وإِبِلٌ لِيسٌ: ثِقال لا تبرَح؛ قال عَبْدة بن  الطَّبِيب:  إِذا ما حامَ راعِيها اسْتَحَنَّتْ  لِعَبْدَة، مُنْتَهى الأَهْواء لِيسُ  لِيسٌ لا تفارقه مُنْتَهى أَهوائها، وأَراد لِعَطَنِ عَبدَة أَي أَنها  تَنْزع إِليه إِذا حام راعيها. ورجل أَلْيَس أَي شجاع بَيِّنُ اللَّيَس من  قوم لِيسٍ. ويقال للشجاع: هو أَهْيَسُ أَلْيَسُ، وكان في الأَصل  أَهْوَسَ أَلْيَس، فلما ازدوج الكلام قَلَبوا الواو ياء فقالوا: أَهْيَس.  والأَهْوَس: الذي يَدُقُّ كل شيء ويأْكله، والأَلْيَسُ: الذي يُبازجُ قِرْنَهُ  وربما ذَمُّوه بقولهم أَهْيَس أَلْيَس، فإِذا أَرادوا الذَّمَّ عُني  بالأَهْيَس الأَهْوَس، وهو الكثير الأَكل، وبالأَلْيَس الذي لا يَبْرَح  بَيْتَه، وهذا ذمٌّ. وفي الحديث عن أَبي الأَسْوَد الدُّؤَلي: فإِنه أَهْيَسُ  أَلْيَس؛ الأَلْيَسُ: الذي لا يبرح مكانه. والأَلْيَسُ: البعير يَحْمِلُ  كلَّ ما حُمِّلَ. بعضُ الأَعراب: الأَلْيَسُ: الدَّيُّوث الذي لا يَغار  ويُتَهَزَّأُ به، فيقال: هو أَلْيَسُ بُورك فيه فاللَّيَسُ يدخل في  المَعْنَيَينِ في المدْح والذم، وكلٌّ لا يخفى على المُتَفَوِّه به.  ويقال: تَلايَسَ الرجلُ إِذا كان حَمُولاً حسن الخلُق. وتَلايَسْتُ عن  كذا وكذا أَي غَمَّضْتُ عنه. وفلان أَلْيَس: دَهْثَم حسَن الخلُق. الليث:  اللَّيَس مصدر الأَلْيَس، وهو الشجاع الذي لا يُبالي الحرْبَ ولا  يَرُوعُه؛ وأَنشد:  أَلْيَسُ عن حَوْبائِه سخِيّ  يقوله العجاج وجمعه ليس؛ قال الشاعر:  تَخال نَدِيَّهُمْ مَرْضى حَياءً،  وتَلْقاهمْ غَداةَ الرَّوْعِ لِيسا  وفي الحديث: كلُّ ما أَنْهَرَ الدَّمَ فَكُلْ لَيْسَ السِّنََّ  والظُّفْرَ؛ معناه إِلا السِّنَّ والظُّفْر. وإِلْياسُ وأَلْياس: اسم؛ قال ابن سيده: أَراه عبرانيّاً جاء في التفسير  أَنه إِدريس، وروي عن ابن مسعود: وإِن إِدريسَ، مكانَ: وإِن إِلْياسَ  لَمِنَ المُرْسَلِينَ، ومن قرأَ: على إِلْياسِين، فعلى أَنه جعل كل واحد من  أَولاده أَو أَعمامه إِلْياساً فكان يجب على هذا أَن يقرأَ على  الإِلْياسِين، ورويت: سلام على إِدْراسِين، وهذه المادة أَولى به من باب أَلس؛  قال ابن سيده: وكذلك نقلته عنه اطراداً لمذهب سيبويه أَن الهمزة إِذا كانت  أُولى أَربعة حكم بزيادتها حتى يثبت كونها أَصلاً.
تاج العروس:
ألس
الأَلْسُ : اختِلاطُ العَقْلِ وقيل : ذَهابُه وبه فُسِّرَ الدُّعاءُ : اللَّهُمَّ إنِّي أَعوذُ بكَ من الأَلْسِ والكِبْرِ . قاله أَبو عُبيدة . أُلِسَ الرجُلُ كعُنِيَ أَلْساً فهو مَأْلُوسٌ أَي مَجنونٌ : ذهبَ عقلُه عن ابن الأَعرابيِّ . وقال غيرُه : أَي ضَعيفُ العَقْلِ قال الرَّاجِز : يَتْبَعْنَ مثلَ العُمَّجِ المَنْسُوسِ ... أَهْوَجَ يَمْشي مِشيَةَ المَأْلُوسِ الأَلْسُ : الخِيانَةُ وبه فسَّرَ القُتيبِيُّ حديث الدُّعاءِ السابقَ وخَطَّأَه ابنُ الأَنبارِيِّ . الأَلْسُ أَيضاً : الغِشُّ والخِداعُ والكَذِبُ والَّسرقة . وبالأَوَّل فُسِّرَ قول الشَّاعِر وهو الحُصَيْن بن القَعقاع : هُمُ السُّمْنُ بالسَّنُّوت لا أَلْسَ فيهمُ ... وهُم يَمنعونَ جارَهم أَنْ يُقَرَّدا الأَلْسُ : إخطاءُ الرَّأْي وهو من ذَهاب العقل وتَذهيلِه . الثَّلاثةُ عن ابن عَبَّاد . الأَلْسُ : الرِّيبَةُ . الأَلْسُ : تَغَيُّرُ الخُلُق من ريبَةٍ أَو مَرَض . يُقال : ما أَلَسَكَ ؟ . الأَلْسُ : الجُنُون يُقال : إنَّ به لأَلْساً وأَنْشَدَ : يا جِرَّتَيْنا بالحَباب حَلْسَا ... إنَّ بِنا أَوْ بكُمُ لأَلْسا كالأُلاسِ بالضَّمِّ أَي كغُراب . وقال ابنُ فارِس : يُقال : هو الذي يَظُنُّ الظَّنَّ ولا يكونُ كذلك . الأَلْسُ : الأَصْلُ السُّوءُ . قال ابن عَبّاد : المَأْلُوسُ : اللَّبَنُ لا يَخْرُجُ زُبْدُه ويَمُرُّ طعمُه ولا يُشْرَبُ من مَرارَته . نقله الصَّاغانِيّ . وإلْياسُ بالكَسْر والفتح وبه قرأَ الأَعرجُ ونُبيح وأَبو وَاقِدٍ والجَرَّاحُ : " وإنَّ إلْيَاسَ " عَلَمٌ أَعْجَمِيٌّ وزادَ في العُباب : لا ينصرفُ للعُجْمَة والتَّعريف . قال الله تعالى : " وإنَّ إلياسَ لُمِنَ المُرْسَلينَ " وقال الجَوْهَرِيّ : اسمٌ أَعجَمِيٌّ . قال شيخُنا : هو فِعْيال من الأَلْس وهو اخْتلاطُ العقلِ . وقيل : هو إفعال من ليس يقال : رجلٌ أَلْيَسُ أَي شُجاعٌ لا يَفِرُّ أَو أَخذوه من ضِدّ الرَّجاءِ ومَدُّوه . والْياسُ بنُ مُضَرَ في التَّحْتيَّة وهو اسمٌ عِبرانيٌّ انتهى . قال الجَوْهَرِيّ : وقد سَمَّت العرَب به وهو الياسُ بنُ مُضَرَ بن نِزار بن مَعَدِّ بن عدنان قال الصَّاغانِيّ : قياسُه إلياسَ النَّبيَّ صلواتُ الله عليه على الْياس بن مُضَرَ في التَّركيب قياسٌ فاسدٌ لأَنَّ ابن مُضَرَ الأَلِف واللام فيه مثلهما في الفضل وكذلك أَخوه النَّاسُ عَيْلانُ وما كان صِفةً في أَصلِه أو مَصدراً فدخولُ الأَلِف واللام فيه غيرُ مُلازمٍ . وأُلَّيْسُ كقُبَّيْطٍ : ة بالأَنبار . كذا في كتاب الفُتوح والعُباب . وفي التَّكملة : مَوضعٌ . قلتُ : وقد جاءَ ذِكرُه في شِعر أَبي مِحْجَنٍ الثَّقفيِّ وكان قد حضرَ غَزاةً بها وأَبْلَى بَلاءً حسَناً فقال :
وقَرَّبْتُ رَوَّاحاً وكُوراً ونُمْرُقاً ... وغُودِرَ في أُلَّيْسَ بَكْرٌ ووَائِلُ وآلِسٌ كصاحبٍ : نَهْرٌ ببِلادِ الرُّومِ على يَومٍ من طَرْسُوسَ قريبٌ من البَحْر من الثُّغور الجَزَرِيَّة وفيه يقول أَبو تمَّامٍ يمدَحُ أَبا سَعيدٍ الشغريّ :
فإنْ يَكُ نَصْرٌ آتِياً نَهْرَ آلِسٍ ... فقد وَجَدوا وَادِي عَقَرْقَسَ مُسْلِما يُقال : ضرَبَه مائَةً فما تَأَلَّسَ أَي ما تَوَجَّعَ . يُقال : هو لا يُدالِسُ ولا يُؤَالِسُ أي لا يُخادِع ولا يَخونُ فالمُدالَسَةُ من الدَّلَسِ وهي الظُّلْمَةُ يُرادُ أَنَّه لا يُعَمِّي عليكَ الشيءَ فيُخفيه ويَسْتُر ما فيه من عيب . والمُؤالَسَةُ : الخِيانَةُ . ومما يُستدرَك عليه : قال أَبو عَمرو : يُقال : إنَّه لمَأْلُوسُ العَطِّيَّة وقد أُلِسَتْ عَطِيَّتُه إذا مُنِعَتْ من غيرِ إياسٍ منها . ويُقال للغريم : إنَّه ليتَأَلَّسُ فما يُعطِي وما يَمْنَعُ . والتَّأَلُّسُ : أَن يكونَ يُريد أَن يُعطِيَ وهو يَمْنَعُ وأَنشدَ :
" وصَرَمَتْ حَبْلَكَ بالتَّأَلُّسِ ويُقال : ما ذُقْتُ عنده أَلُوساً أَي شيئاً من الطَّعام وكذا مَأْلُوساً . وأَلُوسُ كصَبور اسم رجلٍ سُمِّيَتْ به بلدةٌ على الفرات قُرْبَ عانات والحَديثة قال ياقوت : وغَلطَ أبو سعد الإدريسيُّ فقال : إنَّها بساحِل بحر الشَّام قرب طَرْسوس وإنَّما غَرَّه نِسبةُ أَبي عبد الله عمر بن حِصْن بن خالد الأَلوسيِّ الطَّرسوسيِّ من شيوخ الطَّبرانِيِّ وابن المقري وإنَّما هو من أَلُوس وسكَنَ طَرسُوسَ : فنُسِبَ إليها . ويقال فيها أَيضاً : آلُوسَةُ بالمَدِّ

##### Türkçe

**ليس**
**ليَسَ - يَلْيِسُ - أَلْيَسَ - يُأَلْيِسُ - إلْْيَاس - إل ياسين**
**ليَسَ - يَلْيِسُ** + varlık yahut şey: faydalı, elverişli, edepli, yumuşak huylu, güzel ahlâklı olur.
**أَلْيَس**: “أفعل” vezninde (“أعرج” gibi): faydalı, elverişli, güzel huylu, edepli ve yumuşak huylu.
**أَلْيَسَ - يُأَلْيِسُ**: “أصلحَ - يُصِلحُ” gibi.
**إلْياس**: “إفعال” vezninde, “إصلاح” gibi: **أَلْيَسَ - يُأَلْيِسُ**’in fiil adı: ıslah ve başkalarına fayda; başkalarıyla edep ve yumuşak huylulukla muamele: ve o, aynı zamanda (selâm üzerine olsun) bilinen bir peygamber adıdır.
**إل ياسين**: “**إلياس**”ın çoğulu.

Ve lafız, “selâmet, emniyet ve faydalı-elverişli olarak sürüp gitme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**أَمِنَ - يَأْمَنُ**، **حَصُنَ - يَحْصُنُ**، **سَلِمَ - يَسْلَمُ**، **بَرَّ - يَبَرُّ** (lâzım), **صَلَحَ - يَصْلُحُ** (**صَلَحَ - يَصْلَحُ**), **ليَسَ - يَلْيِسُ**

**إلياس**
 ﴿Ve Zekeriyyâ ve Yahyâ ve Îsâ ve İlyâs; her biri sâlihlerdendir (85)﴾ En‘âm ﴿Ve şüphesiz İlyâs elbette gönderilenlerdendir (123)﴾ ﴿Selâm **إل ياسين** üzerine (130)﴾ Sâffât

Lisân özeti ● - **ليس**
1. **اللَّيَسُ**: lüzum (ayrılmama); **الأَلْيَسُ**: evini terk etmeyen kimse.
2. Ve adam **أَلْيَس**: yani cesur; **اللَّيَس**’i açık olan, **لِيسٍ** kavminden. Ve cesura denir: o **أَهْيَسُ أَلْيَسُ**’tur.
3. Ve gerçekten **تَلَيَّس** etti. Ve havuz üzerinde **إِبِلٌ لِيسٌ**: üzerinde ikamet ettiği, onu terk etmediği zaman.
4. Ve denir: adam **تَلايَسَ** etti; yük taşıyan, güzel huylu olduğu zaman.
5. Ve **تَلايَسْتُ** falanca falancadan: yani onu görmezden geldim.
6. Ve falan kimse **أَلْيَس**: **دَهْثَم** (iri yapılı), güzel huylu.

Lisân özeti ● - **ألس**
7. **الأَلْسُ** ve **المُؤَالَسَة**: aldatma, hıyanet, hile ve hırsızlık; ve gerçekten **أَلَس** eder, **يأْلِس** (kesre ile), **أَلْساً**.
8. Ve **الأَلْسُ**: kötü asıl. Ve **الأَلْس**: gadr. Ve **الأَلْسُ**: yalan. Ve **الأَلْسُ** ve **الأُلْسُ**: aklın gitmesi ve sersemletilmesi.
9. **الأَلْيَسُ**: kıskanmayan ve kendisiyle alay edilen **الدَّيُّوث**; denir: o **أَلْيَسُ** (onda bereket kılındı). Böylece **اللَّيَسُ**, övgü ve yergide iki mânaya da girer; her biri, onu söyleyen için gizli değildir.
10. Ve denir: adam **تَلايَسَ** etti; yük taşıyan, güzel huylu olduğu zaman.
11. Ve **تَلايَسْتُ** falanca falancadan: yani onu görmezden geldim.
12. Ve falan kimse **أَلْيَس**: **دَهْثَم** (iri yapılı), güzel huylu.
13. **الليث**: **اللَّيَس**, **الأَلْيَس**’in masdarıdır; o, savaşı umursamayan ve onu korkutmayan cesurdur;
14. Ve **إِلْياسُ** ve **أَلْياس**: bir addır; İbn Sîde dedi: onu İbrânîce görüyorum; tefsirde geldi ki o **إِدريس**’tir. Ve İbn Mes‘ûd’dan rivayet edildi: “Ve şüphesiz **إِدريسَ**”, “Ve şüphesiz **إِلْياسَ** elbette gönderilenlerdendir” yerine. Ve kim “**على إِلْياسِين**” diye okursa, her birini oğullarından yahut amcalarından **إِلْياساً** kılmış olması üzerinedir; bu durumda ona göre “**على الإِلْياسِين**” diye okuması gerekirdi.

Lisânü’l-‘Arab:
● - **ألس**: **الأَلْسُ** ve **المُؤَالَسَة**: aldatma, hıyanet, hile ve hırsızlık; ve gerçekten **أَلَس** eder, **يأْلِس** (kesre ile), **أَلْساً**. Ve ondan onların sözü: falan kimse **يُدالِسُ** etmez ve **يُؤَالِسُ** etmez; böylece **المُدالَسَةُ**, **الدَّلْس**’tendir; o da karanlıktır; bununla, şeyi sana karartıp gizlemez, onda bulunan ayıbı saklayıp örtmez demek istenir. Ve **المُؤَالَسَةُ**: hıyanettir; ve şu beyit okundu:
هُمُ السَّمْنُ بالسَّنُّوتِ لا أَلْسَ فيهمُ،
وهمُ يَمْنَعُونَ جارَهمْ أَن يُقَرَّدا
Ve **الأَلْسُ**: aslı **الوَلْسُ**’tur; o da hıyanettir. Ve **الأَلْسُ**: kötü asıl. Ve **الأَلْس**: gadr. Ve **الأَلْسُ**: yalan. Ve **الأَلْسُ** ve **الأُلْسُ**: aklın gitmesi ve sersemletilmesi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyit okundu:
فقلتُ: إِن أَسْتَفِدْ عِلْماً وتَجْرِبَةً،
فقد تردَّدَ فيكَ الخَبْلُ والأَلْسُ
Ve Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hadisinde: dua etti de dedi ki: Allah’ım, ben sana **الأَلْسِ** ve kibirden sığınırım. Ebû Ubeyd dedi: **الأَلْسُ**, aklın karışmasıdır; ve onu hıyanet diyen kimseyi İbnü’l-Enbârî hatalı saydı. Ve **المأْلُوس**: aklı zayıf olan. Ve adam **أُلِسَ** oldu, **أَلْساً**; o hâlde o **مأْلوس**tur; yani deli: aklı gitmiştir; İbnü’l-A‘râbî’den. Râciz dedi ki:
يَتْبَعْنَ مِثْلَ العُجَّ المَنْسوسِ،
أَهْوَجَ يَمْشِي مِشْيَةَ المَأْلوسِ
Ve bir defa dedi: **الأَلْسُ** deliliktir. Denir: onda elbette **أَلْساً** vardır; yani delilik. Ve şu beyit okundu:
يا جِرَّتَيْنا بالحَبابِ حَلْسا،
إِنْ بنا أَو بكمُ لأَلْسا
Ve denildi: **الأَلْسُ**, şüphedir; ve şüpheden dolayı yahut hastalıktan dolayı huyun değişmesidir. Denir: seni ne **أَلَسَ** etti? Ve adam **مَأْلوس**: aklı ve bedeni gitmiş. Ve onun yanında **أَلوساً** tatmadım: yani yemekten bir şey. Ve ona yüz vurdu da **تأَلَّس** etmedi: yani acımadı; ve denildi: **تَحَلَّس** da aynı mânadadır. Ebû Amr: borçluya denir: o elbette **يَتَأَلَّس** eder; ne verir ne men eder. Ve **التَّأَلُّس**: vermek istiyor olup da men etmesidir. Ve denir: o elbette **لَمَأْلوس العطية**’dir; ve onun عطiyesi **أُلِسَتْ** oldu: ondan ümit kesilmemişken men edildiği zaman. Ve şu beyit okundu:
وصَرَمَت حَبْلَك بالتَّأَلُّس
Ve **إِلْياسُ**: yabancı bir addır; Araplar onunla adlandırmıştır; o, **الياسُ بنُ مُضَرَ بنِ نِزار بن معدّ بن عَدْنان**’dır.

● - **ليس**: **اللَّيَسُ**: lüzum (ayrılmama); **الأَلْيَسُ**: evini terk etmeyen kimse. Ve **اللَّيَسُ** ayrıca: şiddettir; ve gerçekten **تَلَيَّس** etti. Ve havuz üzerinde **إِبِلٌ لِيسٌ**: üzerinde ikamet ettiği, onu terk etmediği zaman. Ve **إِبِلٌ لِيسٌ**: ağır (yük gibi), ayrılmayan; **عَبْدة بن الطَّبِيب** dedi ki:
إِذا ما حامَ راعِيها اسْتَحَنَّتْ
لِعَبْدَة، مُنْتَهى الأَهْواء لِيسُ
**لِيسٌ**: heveslerinin sonu, ondan ayrılmaz; ve **لِعَطَنِ عَبدَة**’yi kastetti: yani çobanı dolaştığı zaman ona yönelir. Ve adam **أَلْيَس**: yani cesur; **اللَّيَس**’i açık olan, **قوم لِيسٍ**’ten. Ve cesura denir: o **أَهْيَسُ أَلْيَسُ**’tur; ve aslında **أَهْوَسَ أَلْيَس** idi; söz çiftleşince **الواو**’yu **ياء**’a çevirdiler de **أَهْيَس** dediler. Ve **الأَهْوَس**: her şeyi ezip yiyen kimsedir. Ve **الأَلْيَسُ**: dengiyle boğuşan kimsedir. Ve bazen onu, “**أَهْيَس أَلْيَس**” sözleriyle yererlerdi; yergi istedikleri zaman **الأَهْيَس** ile **الأَهْوَس** kastedilir; o, çok yiyendir; ve **الأَلْيَس** ile evini terk etmeyen kastedilir; bu ise yergidir. Ve Ebü’l-Esved ed-Düelî’den hadiste: “Şüphesiz o **أَهْيَسُ أَلْيَس**’tur”; **الأَلْيَسُ**: yerini terk etmeyen kimsedir. Ve **الأَلْيَسُ**: kendisine yüklenen her şeyi taşıyan devedir. Bazı bedevîler: **الأَلْيَسُ**: kıskanmayan ve kendisiyle alay edilen **الدَّيُّوث**; denir: o **أَلْيَسُ** (onda bereket kılındı). Böylece **اللَّيَسُ**, övgü ve yergide iki mânaya da girer; her biri, onu söyleyen için gizli değildir. Ve denir: adam **تَلايَسَ** etti; yük taşıyan, güzel huylu olduğu zaman. Ve **تَلايَسْتُ** falanca falancadan: yani onu görmezden geldim. Ve falan kimse **أَلْيَس**: **دَهْثَم** (iri yapılı), güzel huylu. **الليث**: **اللَّيَس**, **الأَلْيَس**’in masdarıdır; o, savaşı umursamayan ve onu korkutmayan cesurdur; ve şu beyit okundu:
أَلْيَسُ عن حَوْبائِه سخِيّ
Bunu **العجاج** söyler; çoğulu **ليس**’tir. Şair dedi ki:
تَخال نَدِيَّهُمْ مَرْضى حَياءً،
وتَلْقاهمْ غَداةَ الرَّوْعِ لِيسا
Ve hadiste: “Kanı akıtan her şeyle ye; **لَيْسَ السِّنََّ والظُّفْرَ**”; mânası: diş ve tırnak hariç. Ve **إِلْياسُ** ve **أَلْياس**: bir addır; İbn Sîde dedi: onu İbrânîce görüyorum; tefsirde geldi ki o **إِدريس**’tir. Ve İbn Mes‘ûd’dan rivayet edildi: “Ve şüphesiz **إِدريسَ**”, “Ve şüphesiz **إِلْياسَ** elbette gönderilenlerdendir” yerine. Ve kim “**على إِلْياسِين**” diye okursa, her birini oğullarından yahut amcalarından **إِلْياساً** kılmış olması üzerinedir; bu durumda ona göre “**على الإِلْياسِين**” diye okuması gerekirdi. Ve “**سلام على إِدْراسِين**” diye de rivayet edildi; bu madde, **أَلس** bâbından daha çok ona lâyıktır. İbn Sîde dedi: ve onu, Sîbeveyh’in mezhebine uygun olarak ondan böyle naklettim: hemze dört harfin ilki olduğu zaman, aslî olduğu sabit oluncaya kadar ziyade olduğuna hükmedilir.

Tâcü’l-‘Arûs:
**ألس**
**الأَلْسُ**: aklın karışmasıdır; ve denildi: gitmesidir; ve bununla dua tefsir edildi: “Allah’ım, ben sana **الأَلْسِ** ve kibirden sığınırım.” Bunu Ebû Ubeyde söyledi. Adam **أُلِسَ** oldu, **عُنِيَ** gibi, **أَلْساً**; o hâlde o **مَأْلُوسٌ**tur; yani deli: aklı gitmiştir; İbnü’l-A‘râbî’den. Başkası dedi: yani aklı zayıf. Râciz dedi ki:
يَتْبَعْنَ مثلَ العُمَّجِ المَنْسُوسِ ... أَهْوَجَ يَمْشي مِشيَةَ المَأْلُوسِ
**الأَلْسُ**: hıyanettir; ve bununla, önceki dua hadisini Kuteybî tefsir etti; İbnü’l-Enbârî onu hatalı saydı.
**الأَلْسُ** ayrıca: hile, aldatma, yalan ve hırsızlıktır. Ve birincisiyle, şairin sözü tefsir edildi; o, **الحُصَيْن بن القَعقاع**’dır:
هُمُ السُّمْنُ بالسَّنُّوت لا أَلْسَ فيهمُ ... وهُم يَمنعونَ جارَهم أَنْ يُقَرَّدا
**الأَلْسُ**: görüşte hata etmektir; bu, aklın gitmesi ve sersemletilmesindendir. Üçü (rivayet), İbn Abbâd’dan.
**الأَلْسُ**: şüphedir.
**الأَلْسُ**: şüpheden yahut hastalıktan dolayı huyun değişmesidir. Denir: seni ne **أَلَسَ** etti?
**الأَلْسُ**: deliliktir. Denir: onda elbette **أَلْساً** vardır. Ve şu beyit okundu:
يا جِرَّتَيْنا بالحَباب حَلْسَا ... إنَّ بِنا أَوْ بكُمُ لأَلْسا
**كالأُلاسِ** (zamme ile): yani karga gibi. İbn Fâris dedi: denir ki o, zanneder de öyle olmaz.
**الأَلْسُ**: kötü asıldır. İbn Abbâd dedi: **المَأْلُوسُ**: kaymağı çıkmayan, tadı acılaşan ve acılığından içilmeyen süttür. Bunu Sâgânî nakletti.
Ve **إلْياسُ** (kesre ve fetha ile; ve bununla A‘rec, Nubeyh, Ebû Vâkıd ve Cerrâh okudu): “Ve şüphesiz **إلْيَاسَ**”; yabancı bir özel addır. Ve **العُباب**’da artırdı: yabancılık ve belirli oluş sebebiyle tenvin almaz. Allah Teâlâ dedi: “Ve şüphesiz **إلياسَ** elbette gönderilenlerdendir.” Cevherî dedi: yabancı bir addır. Şeyhimiz dedi: o, aklın karışması olan **الأَلْس**’ten **فِعْيال**’dır. Ve denildi: **ليس**’ten **إفعال**’dır; denir: adam **أَلْيَسُ**; yani kaçmayan cesur; yahut onu recânın zıddından alıp uzattılar. Ve **الْياسُ بنُ مُضَرَ** “التَّحْتيَّة”dedir; o, İbrânî bir addır; bitti. Cevherî dedi: Araplar onunla adlandırmıştır; o, **الياسُ بنُ مُضَرَ بن نِزار بن مَعَدِّ بن عدنان**’dır. Sâgânî dedi: **إلياسَ** peygamberi (Allah’ın salâtları onun üzerine olsun) **الْياس بن مُضَرَ** üzerine terkipte kıyas etmek bozuk bir kıyastır; çünkü İbn Mudar’da **الأَلِف واللام** onun içinde, fazilettedir; aynı şekilde kardeşi **النَّاسُ عَيْلانُ** da. Ve aslında sıfat yahut masdar olan şeyde **الأَلِف واللام**’ın girişi lâzım değildir.
Ve **أُلَّيْسُ** (قُبَّيْط gibi): Enbâr’da bir (yer); **كتاب الفُتوح** ve **العُباب**’da böyledir. Ve **التَّكملة**’de: bir mevki. Dedim: onun zikri, **أَبي مِحْجَنٍ الثَّقفيِّ**’nin şiirinde gelmiştir; o, orada bir gazveye katılmış ve güzel bir belâ göstermişti; dedi ki:
وقَرَّبْتُ رَوَّاحاً وكُوراً ونُمْرُقاً ... وغُودِرَ في أُلَّيْسَ بَكْرٌ ووَائِلُ
Ve **آلِسٌ** (صاحب gibi): Rum diyarında bir nehirdir; Tarsus’tan bir gün mesafede, denize yakın, Cezîre sınır bölgelerindendir. Ve onda Ebû Temmâm, Ebû Sa‘îd eş-Şeğrî’yi överken şöyle der:
فإنْ يَكُ نَصْرٌ آتِياً نَهْرَ آلِسٍ ... فقد وَجَدوا وَادِي عَقَرْقَسَ مُسْلِما
Denir: ona yüz vurdu da **تَأَلَّسَ** etmedi; yani acımadı.
Denir: o **لا يُدالِسُ ولا يُؤَالِسُ**; yani aldatmaz ve hıyanet etmez. Böylece **المُدالَسَةُ**, **الدَّلَس**’tendir; o, karanlıktır; bununla, şeyi sana karartıp gizlemez, onda bulunan ayıbı örter demek istenir. Ve **المُؤالَسَةُ**: hıyanettir.
Ve ona ilâve olarak (müstederek): Ebû Amr dedi: borçluya denir: o elbette **لَمَأْلُوسُ العَطِّيَّة**’dir; ve onun عطiyesi **أُلِسَتْ** oldu: ondan ümit kesilmemişken men edildiği zaman. Ve borçluya denir: o elbette **ليتَأَلَّسُ** eder; ne verir ne men eder. Ve **التَّأَلُّسُ**: vermek istiyor olup da men etmesidir. Ve şu beyit okundu:
وصَرَمَتْ حَبْلَكَ بالتَّأَلُّسِ
Ve denir: onun yanında **أَلُوساً** tattım: yani yemekten bir şey; ve aynı şekilde **مَأْلُوساً**.
Ve **أَلُوسُ** (صَبور gibi): bir adam adıdır; onunla, Fırat üzerinde, ‘Ânât ve Hadîse yakınında bir belde adlandırılmıştır. Yâkût dedi: Ebû Sa‘d el-İdrîsî yanıldı da dedi ki: o, Şam denizi sahilindedir, Tarsus yakınında; onu aldatan, **أَبي عبد الله عمر بن حِصْن بن خالد الأَلوسيِّ الطَّرسوسيِّ** nisbesidir; o, Tabrânî ve İbnü’l-Mukrî’nin şeyhlerindendir; hâlbuki o, **أَلُوس**’tandır ve Tarsus’ta oturmuştur; böylece ona nisbet edilmiştir. Ve onda ayrıca denir: **آلُوسَةُ** (med ile).
