# ليط (ل-ي-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%8A%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ي - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء واللام و و ا ي ء معهما
ط و ل، ل و ط، ط ل ي، ل ي ط، ل ط أ، أ ط ل مستعملات
طول:
طال فلانٌ فلاناً، أي: فاته في الطّول، قال:
تَخُطّ بقَرْنـيهـا بَـرِيرَ أَراكـه		وتَعْطُو بظِلْفَيْها إذا الغُصْنُ طالها
أي: طاولها فلم تَنَله.
وطال الشّيء يَطُولُ طُولاً فهو طويل والأَطْوَلُ: نَقِيضُ الأَقصر. والطُّوال: إذا كان أهوج الطُّول، امرأةٌ طُوالة، قال:
ألم تر إنّـنـي وأبـا يزيدٍ		لفي حربٍ مما طلةٍ طُوالَه
والطِّوَلُ: الحَبْل الطّويل، ويقال: لقد طال طِوَلُك يا فلان، إذا طال تماديه في أمرٍ وتراخيه عنه.وقد يُقال: طال طِيَلُهُ.
والطُّوْل: القُدْرة. إن فُلاناً لَذو طَوْلٍ، أي: ذو قدرة.
ويُقالُ: إنّه ليتطوّل على النّاس بفَضله وخَيْره. واشتقاق الطائل من الطُّول ويُقال: للخسيس الدُّون: هذا غيرُ طائل، والتَّذْكيرُ والتّأنيثُ فيه سواء، قال:
لقد كلّفوني خُطَّةً غَيْرَ طائلِ
والطِّيال: لغةٌ في الطِّوال.
والطَّوال: مدى الدَّهر، يقال: لا آتيك طَوال الدَّهْر.
والطَّوَلُ: طُولٌ في المِشْفَرِ الأَعْلَى على الأَسْفل. يقال جَمَل أَطْوَلُ وبه طَوَلٌ.
والمُطاولةُ في الأَمْر هي التَّطْويل والتَّطاوُلُ في معنىً: هو الاستطالة على النّاس إذا هو رفع رأسه ورأى أنّ له عليهم فَضْلاً في القَدْر. وهو في معنىً آخر، أَنْ يَقُومَ قائماً، ثمّ يَتَطاوَل في قيامه، ثمّ يرفَعُ رأسَهُ ويَمُدُّ قَوامَهُ للنَّظَر إلى الشَّيء.
والطِّولُ: اسم حَبْل تُشَدُّ به قوائم الدّابّة، ثم تُرْسَل في المَرْعَى، وكانتِ العَرَبُ تتكلّم به، يُقال: طَوِّلْ لِفَرَسِك الطِّوَلَ، أي: أَرْخِ له حَبْلَه في مرعاه، قال طرفة:
لَعَمْرُكَ إنّ المَوْتَ ما أَخْطأ الفَتَى		لَكالطِّوَلِ المُرْخَى وثِنْياه بالـيَدِ
لوط:
لاط فلانٌ في هذا الأمر لَوْطاً شديداً، أي: أَلَحَّ.
واللَّوْط: مدر الحَوْض، يَعْمَدون إلى الطِّين الحرّ، فيَحْفِرون له مَمْدرةً إلى جنب الحوض، فإذا أراد أن يَمْلأَ الحَوْضَ، وهو جاف، تقول: مَدَرْتُهُ ولُطْتُهُ لئلا ينشف الماء.
والتاط حوضاً، أي: لاطه لنفسه.
والالتياطُ: أن يلتاط الإنسان ولداً يَدَّعيه ليس له، تقولُ: التْاطَهُ واستلاطه، قال:
فهل كنتَ إلاّ بُهْثَةً واستلاطَها		شَقيٌّ من الأقوام وَغْدٌ مُلَحَّق
وقولُ أبي بَكْرٍ: الولدُ أَلْوَطُ، أي:أَلْصَقُ بالقلب لاط به يلوطُ لَوْطاً ويُقالُ للشَّيء إذا لم يُوافِقْك: ما يلتاطُ هذا بصَفَري، أي: لا يلصقُ بقلبي، وهو يَفْتَعِل من لاطَ لَوْطاً.
ولُوطٌ: اسم نَبيّ، كان ذا قَرابةٍ لإبراهيم عليهما السّلام، بعثه الله إلى قَوْمِه فكذَّبُوهُ وأَحْدَثُوا ما أَحْدَثوا فاشتقَّ النّاسُ منِ اسمه فِعلاً لمن فَعَلَ فِعْلَ قَوْمِهِ.
طلي:
الطَّلاَ: الوَلَدُ الصَّغيرُ من كلِّ شيءٍ، حَتَّى لقد شُبِّه رمادُ المَوْقد بين الأَثافيّ بالطّلا، والطّلايين أمّهاته، قال العجاج:
طَلاَ الرَّمادِ اسْتُرْئِمَ الطَّليُّ.
والأَطْلاءُ: جماعةُ الطلا وكذلك: الطُّليان والطِّليان جِماعُه. قال زهير:
بها العِينُ والآرام يَمْشِينَ خِلْفـهَ		وأَطْلاؤُها يَنْهضْنَ من كُلِّ مَجْثَمِ
والطُّلَى: جماعةُ الطُّلْية، وهي صَفْحة العُنُق، وبعضٌ يقول: طُلْوة وطُلَى.
والطِّلاءُ من القَطِران، ممدود: ضَرْبٌ منه، شُبِّهَ به خاثِر المُنَصَّف. والطِّلاءُ: اسمٌ من أسماء الشّراب. وكلُّ شيء طُلِي به شيءٌ فهو طِلاءٌ.
والطُّلاوةُ: الرِّيق الذي يَجِفُّ على الأسنان من الجوع. والطُّلاوة: الحُسْن، يقال: سَمِعْتُ كَلاما عليه طُلاوة.
ليط:
اللِّيطُ: قِشْر القَصَب اللاّزق به، وقشرُ كلّ شيء كانت له صلابة ومتانة كالقناة، والقطعة منه: لِيطةٌ. وكذلك القوس العربية، تُمسح وتمرنُ كي تَصْفُوَ ويَصيرَ لها لِيطٌ، تقول:عاتكةُ اللِّيط واللِّياط، أي: لازقة اللِّيط، صُلْبتُهُ.
وتَلَيَّطْت لِيطةً، أي: تَشَظَّيْتُها، أي: اشْتَقَقْتُها، وأخذت شقّة منها.
واللِّيط: اللَّوْنُ، هُذَليّة.
لطأ:
اللَّطْءُ: لُزُوقُ الشَّيْء بالشَّيء. ورأيت فلاناً لاطئاً بالأرْض. ورأيت الذِّئْبَ لاطئا للسّرقة، وهذه أكَمَةٌ لاطئة، والّلاطِئةُ: خُراجٌ يَخْرج بالإنسان فلا يكادُ يَبْرَأُ منه، ويَزْعُمون أَنّها من لسْعة الثُّطْأَة. والّلاطئةُ: ضَرْبٌ من القَلانِس.
أطل:
الإِطْلُ: لغةٌ في الأَيْطل، وهو الشّاكلة، والقُرُبُ تحت الشّاكلة. تقول إنه لَلاحقُ الأَيْطَلَيْن، وجمعه: أياطل، وألآطال: جماعة الإطْل، والأَيْطَلُ: أَحْسَنُ وأَعْرَفُ ونظيرُهُ قَوْلُهم للمجنون: به أَوْلَق وقد أُلِقَ يُؤْلَقُ أَلْقاً.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **اللام** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ط و ل**، **ل و ط**، **ط ل ي**، **ل ي ط**، **ل ط أ**، **أ ط ل** kullanımdadırlar

**طول**:
Falanca falancayı **طال** etti; yani: onu boyda geçti, dedi ki:
تَخُطّ بقَرْنـيهـا بَـرِيرَ أَراكـه		وتَعْطُو بظِلْفَيْها إذا الغُصْنُ طالها
yani: onunla boy yarışına girdi de ona erişemedi.

Ve şey **طال** eder, **يَطُولُ** **طُولاً**; o hâlde o **طويل**dir; ve **الأَطْوَلُ**: **الأَقصر**’ın zıddıdır. Ve **الطُّوال**: boyu aşırı kaba-saba olduğunda; **امرأةٌ طُوالة** (boylu kadın). Dedi ki:
ألم تر إنّـنـي وأبـا يزيدٍ		لفي حربٍ مما طلةٍ طُوالَه

Ve **الطِّوَلُ**: uzun ip. Ve denir: “Ey falanca, senin **طِوَلُك** uzadı”; bir işte onun sürüp gitmesi ve ondan gevşek davranması uzadığında. Ve denebilir: **طال طِيَلُهُ**.

Ve **الطُّوْل**: kudret. “Şüphesiz falanca **لَذو طَوْلٍ**dür”; yani: kudret sahibidir.

Ve denir: “Şüphesiz o, fazlı ve hayrı ile insanlar üzerine **يتطوّل** eder.” Ve **الطائل**’in türeyişi **الطُّول**dandır. Ve aşağılık, değersiz kimse için denir: “Bu, **غيرُ طائل**dir”; onda müzekkerlik ve müenneslik birdir. Dedi ki:
لقد كلّفوني خُطَّةً غَيْرَ طائلِ

Ve **الطِّيال**: **الطِّوال** hakkında bir dildir (lehçedir).

Ve **الطَّوال**: dehrin (zamanın) müddeti; denir: “Dehr boyunca sana gelmem: **طَوال الدَّهْر**.”

Ve **الطَّوَلُ**: üst dudağın alt dudağa göre uzunluğu. Denir: **جَمَل أَطْوَلُ**; onda **طَوَلٌ** vardır.

Ve işte **المُطاولةُ**: uzatma ve **التَّطاوُلُ** bir mânâda: başını kaldırıp kendisi için onların üzerinde kıymetçe bir fazilet bulunduğunu gördüğünde, insanlara karşı büyüklük taslamasıdır. Ve başka bir mânâda: ayakta duran olarak kalkması, sonra kıyamında **يتطاوَل** etmesi, sonra başını kaldırması ve bir şeye bakmak için boyunu uzatıp dikmesidir.

Ve **الطِّولُ**: binek hayvanının ayaklarının bağlandığı ipin adıdır; sonra otlakta salıverilir. Araplar onunla konuşurlardı; denir: “Atın için **الطِّوَلَ**ı **طَوِّلْ** et”; yani: otlağında onun ipini gevşet. Tarafe dedi ki:
لَعَمْرُكَ إنّ المَوْتَ ما أَخْطأ الفَتَى		لَكالطِّوَلِ المُرْخَى وثِنْياه بالـيَدِ

**لوط**:
Falanca bu işte şiddetli **لَوْطاً** ile **لاط** etti; yani: ısrar etti.

Ve **اللَّوْط**: havuzun çamuru. Serbest (katıksız) çamura yönelirler; havuzun yanına onun için bir çamurluk kazarlar; havuzu doldurmak istediğinde, o kuru iken, dersin ki: “Onu **مَدَرْتُهُ** ve **لُطْتُهُ**”; su kurumasın diye.

Ve “Bir havuzu **التاط** etti”; yani: onu kendisi için **لاط** etti.

Ve **الالتياطُ**: insanın kendisine ait olmayan bir çocuğu kendine mal edip iddia etmesidir. Dersin: “Onu **التْاطَهُ** ve **استلاطه**.” Dedi ki:
فهل كنتَ إلاّ بُهْثَةً واستلاطَها		شَقيٌّ من الأقوام وَغْدٌ مُلَحَّق

Ve Ebû Bekr’ün sözü: “Çocuk **أَلْوَطُ**tur”; yani: kalbe daha yapışıktır; ona **لاط** eder, **يَلوطُ** **لَوْطاً**. Ve bir şey sana uygun düşmediğinde o şeye denir: “Bu, seferime **ما يلتاطُ**”; yani: kalbime yapışmaz. Ve o, **لاطَ**’tan **لَوْطاً** olarak **يَفْتَعِل** babındandır.

Ve **لُوطٌ**: bir peygamberin adıdır; İbrahim’e (ikisine de selâm) akrabalığı vardı. Allah onu kavmine gönderdi de onu yalanladılar ve yaptıklarını yaptılar; insanlar onun adından, kavminin fiilini yapan kimse için bir fiil türettiler.

**طلي**:
**الطَّلاَ**: her şeyin küçük yavrusu; hatta ocak külü, **الأَثافيّ** arasında **الطّلا**ya benzetilmiştir; **الطّلايين** onun analarıdır. A‘câc dedi ki:
طَلاَ الرَّمادِ اسْتُرْئِمَ الطَّليُّ.

Ve **الأَطْلاءُ**: **الطلا**’nın topluluğudur; aynı şekilde: **الطُّليان** ve **الطِّليان** onun cem‘idir. Züheyr dedi ki:
بها العِينُ والآرام يَمْشِينَ خِلْفـهَ		وأَطْلاؤُها يَنْهضْنَ من كُلِّ مَجْثَمِ

Ve **الطُّلَى**: **الطُّلْية**’nin topluluğudur; o, boynun yan yüzüdür. Bazısı **طُلْوة** ve **طُلَى** der.

Ve **الطِّلاءُ** katrandandır; medli (uzatmalı): ondan bir türdür; **خاثِر المُنَصَّف** ona benzetilmiştir. Ve **الطِّلاءُ**: içkinin adlarından bir addır. Ve bir şeyle bir şey **طُلِي** edildiğinde, o **طِلاءٌ**dır.

Ve **الطُّلاوةُ**: açlıktan dişler üzerinde kuruyan tükürüktür. Ve **الطُّلاوة**: güzelliktir; denir: “Üzerinde **طُلاوة** olan bir söz işittim.”

**ليط**:
**اللِّيطُ**: kamışın ona yapışık kabuğudur; ve kamış gibi sertliği ve metaneti olan her şeyin kabuğu; onun parçası: **لِيطةٌ**. Ve aynı şekilde Arap yayı: silinir ve alıştırılır ki arınsın ve onun için **لِيطٌ** olsun. Dersin: **عاتكةُ اللِّيط واللِّياط**; yani: **اللِّيط**’i yapışık olan; onun sertliği.

Ve **تَلَيَّطْت** bir **لِيطةً**; yani: onu kıymıklandırdım; yani: onu yardım; ondan bir parça aldım.

Ve **اللِّيط**: renk; Hüzeyl lehçesi.

**لطأ**:
**اللَّطْءُ**: şeyin şeye yapışmasıdır. Ve falancayı yere yapışık (**لاطئاً بالأرْض**) gördüm. Ve kurda hırsızlık için yapışık (**لاطئا للسّرقة**) gördüm. Ve bu, yapışık bir tümsektir (**أكَمَةٌ لاطئة**). Ve **الّلاطِئةُ**: insanda çıkan bir çıbandır; ondan neredeyse iyileşmez. Ve onun **الثُّطْأَة**’nin sokmasından olduğunu iddia ederler. Ve **الّلاطئةُ**: külahların bir türüdür.

**أطل**:
**الإِطْلُ**: **الأَيْطل** hakkında bir dildir (lehçedir); o, **الشّاكلة**’dir; ve **القُرُبُ** **الشّاكلة**’nin altındadır. Dersin: “Şüphesiz o, **الأَيْطَلَيْن**’e bitişiktir (**لَلاحقُ الأَيْطَلَيْن**)”; onun cem‘i: **أياطل**; ve **ألآطال**: **الإِطْل**’ün topluluğudur. Ve **الأَيْطَلُ**: daha güzel ve daha bilinir olandır. Ve onun benzeri, onların deliye dair sözleridir: “Onda **أَوْلَق** vardır”; ve **أُلِقَ** edilir, **يُؤْلَقُ** **أَلْقاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الليطَةُ: قشرة القصبة، والجمع ليطٌ. والليطُ أيضاً: اللونُ. وشيطانٌ لَيْطانٌ، إتباعٌ له.

##### Türkçe

**الليطَةُ**: kamışın kabuğu; çoğulu **ليطٌ**. Ve **الليطُ** da: renk. Ve **شيطانٌ لَيْطانٌ**: ona tâbi kılmadır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ل ( وايء )
طول ، طلي ، أطل ، لأط ، لطأ ، لوط ، ليط .
طول : الليث : طال فلانٌ فلاناً إذا فاقَه في الطُّول ، وأنشد :
تَخُطُّ بقَرْنَيْها بَرِيرَ أَراكةٍ
وتَعْطُو بِظِلْفَيْها إذا الغُصْنُ طالها
أي طاوَلَهَا فَلم تَنَلْه .
قال : ويقال للشيء الطويل : طال يَطُول طُولاً فهو طَوِيل ، قال : والأطوَل نقيضُ الأقصَر ، وتأنيثُ الأطوَل الطُّولى ، وجمعُها الطُّوَل . قال : ويُقَال لِلرَّجل إذا كان أهوَجَ الطُّولِ : رجلٌ طُوَالٌ وطُوَّالٌ ، وامرأةُ طَوالةٌ وطُوّالة . قال : والطِّوَل هو الحَبْلُ الطويلُ جدّاً ، وقال طَرَفة :
لَعمرُكَ إنّ الموتَ ما أخطأ الفَتَى
لكالطِّوَلِ المُرْخَى وثُنْياهْ باليَدِ
وجمعُ الطَّويل : طِوال وطِيَال ، وهما لُغتان ، ويقال : قد طالَ طِوَلُك يا فلان ، إذا طال تمادِيه في أمرٍ أو تَراخِيه عنه ، وبعضُهم يقول : قد طال طِيَلُه .
وقال أبو إسحاق الزّجاج يقال : طال طِوَلُك وطِيَلُك : أي طالتْ مُدَّتُهُ .
الحراني عن ابن السكّيت ، يقال : قد طال طِوَلُك وطِيَلُك وطُولُك وطَوالُك . قال : والطِّوَل : الحَبْل الذي يُطوِّل للدابَّة فتَرعَى فيه ، وقال طَرَفة لكالطول المرخى وثنياه باليد .
ثم قال : وقد شَدّدَ الراجز الطِوَلَ للضرورة فقال :
تعرّضتْ لَم تَأْلُ عن قَتْلٍ لِي
تَعرُّضَ المُهْرَةِ في الطِّوَلِّ
وقال القَطَاميّ :
إِنّا مُحَيُّوكَ فاسَلْم أيُّها الطَّلَلُ
وإنْ بَلِيتَ وإن طالَتْ بكَ الطِّيَلُ
وقال الزّجّاج في قوله جلّ وعزّ : ( وَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ مِنكُمْ طَوْلاً ) ( النساء : 25 ) الآية ، معناه من لم يَقدِر منكم على مَهْرِ الحُرّة . قال أبو إسحاق : والطول هنا القُدْرة على المَهْر ، وقد طالَ الشيءُ طُولاً ، وأَطَلْتُه إطَالةً ، وقولُ الله جلّ ثناؤه ) الْعِقَابِ ذِى الطَّوْلِ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ ) ( غافر : 3 ) أي ذي القُدْرة ، وقيل : الطَّوْلُ الغِنَى : والطَّوْلُ الفَضل ، يقال : لفِلان على فلانٍ طَوْل ، أي فَضْل .
وقال الليث : يقال إنّه لَيتطوَّلُ على الناس بفضلِه وخيرِه . قال : واشتقاق الطائل من الطُّولِ ، ويقال للشيء الخسيس الدُّون : هذا غيرُ طائِل ، والتذكير والتأنيث فيه سواء ، وأنشد :
لقد كلّفوني خُطَّةً غيرَ طائِل
قال : والطَّوَال : مَدَى الدَّهر ، يقال : لا آتَيك طَوَالَ الدَّهْر ، قال : والطَّوَل : طُولٌ في المِشْفَر الأعلى على الأسْفَل . يقال : جَمَل أطوَل ، وبه طَوَل ، والمُطاولة في الأمر هي التطويل ، والتطاوُل في مَعْنًى : هو الاستطالةُ على النّاس إذ هو رَفَع رأسَه ورأَى أنّ له عليهم فَضْلاً في القَدْر . قال : وهو في مَعْنًى آخر : أن يقوم قائماً ، ثمّ يَتطاوَل في قِيامه ، ثم يَرفَعَ رأسَه ، ويَمُدَّ قَوامَه للنَّظر إلى الشيء .
قلت : والتَّطَوُّلُ عند العَرَب محمود ، يُوضع مَوْضعَ المحاسن . ويمتدح منه فيقال : فلان يتطول ولا يتطاول . والتّطاوُل مذموم ، وكذلك الاستطالة يُوضَعان موضع التكبُّر .
وقال الليث : الطّويلةُ : اسمُ حَبْل تُشدُّ به قائمةُ الدَّابةِ ، ثم تُرسَل في المَرعَى ، وكانت العربُ تتكلَّم به ، يقال : طَوِّل لِفرسِك يا فلان ، أي أَرْخِ له حَبْلَه في مَرْعاه .
قلت : ولم أسمع الطَّويلة بهذا المعنى ، من العرب ، ورأَيْتهم يسمونه هذا الحَبْل الطَّوِيل .
وفي الحديث : ( لا حِمًى إلاّ في ثلاث ) طِوَلِ الفَرَس ، وثَلَّةِ البِئر ، وحَلْقَةِ القوم .
ورأيتُ بالصَّمَّانِ رَوْضةً واسعةً يقال لها الطّويلة ، وكان عَرْضُها قَدْرَ مِيلٍ في طولِ ثلاثةِ أَمْيال ، وفيها مَسَاكٌ لِماءِ السماء إذا امتلأ شَربوا منه الشهرَ والشهرين . ومَطاوِلُ الخَيل أَرْسانُها ، والسبْعُ الطُّوَلُ من سُوَر القرآن سَبْعُ سُوَر ، وهي :
سورة البقرة ، وسورة آل عمران ، وسورة
النساء ، وسورة المائدة ، وسورة الأنعام ، وسورة الأعراف ، فهذه ستُّ سُوَر متواليةٌ .
واختلفوا في السابعة ، فمنهم من قال : هي الأنفال وبراءة ، وعدَّهما سورةً واحدة ، وعلى هذا قولُ الأكْثرين ، ومنهم من جَعل السابعةَ سورةَ يونس ، والطُّوَل : جمعُ الطُّولَى ، يقال : هي السورةَ الطُّوَلى ، وهُنَّ الطُّوَل ، والطوائل الأوْتارُ والذُّحُول ، واحدتُها طائلة ، يقال : فلانٌ يَطلب بَني فلانٍ بِطَائلةٍ أي بوتْرٍ ، كأَنَّ له فيهم ثَأْراً فهو يَطلبُه بِدَمِ قتيلٍ له .
أطل : أبو عُبيد : الإطْل والأيْطَل : الخاصرة ، وجمع الإطْل آطال وجمع الأيْطَل أياطل ، وأيْطلٌ فَيْعَل . والألفُ أصليّة .
طلي : قال الليث : الطَّلا : هو الولد الصغير من كلِّ شيء ، وحتى قد شُبّه رَمادُ المَوْقِد بيْن الأثافيّ بالطّلا ، والأطلاء جِمَاعُه . قال : والطُّلْيان والطِّليان جِماعهُ .
أبو عُبيد عن الفرَّاء : طَلَيْتُ الطلَى وطَلَوْتُه وهو الطَّلَى مقصور يعني رَبَطْتُه برِجْله .
سلمة عن الفرّاء : اطْلُ طَلِيَّكَ والجميع الطُّلْيانُ أي ارْبِطْه برِجلِه . حكاه عن ابن الجرَّاح قال : وغيره يقول : أَطْلِ طَلِيَّك ، وقال العجّاج :
طَلَي الرَّمَادِ اسْتُرئِمَ الطَّلِيُّ
قال أبو الهيْثم : هذا مثَلٌ جَعل الرّمادَ كالوَلَدِ لثلاثة أَيْنُق ، وهي الأثافِيّ عُطِفْنَ عليه ، يقول : كأنّما الرّمادُ وَلَدٌ صغيرٌ عُطِفْتَ عليه ثلاثة أينُق .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : أوَّل ما يُولَدُ الظِّبَاءُ فهو طَلاً . قال : وقال غيرُ واحد من الأعراب : وهو طَلاً ثم خِشف .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : طَلَّى إذَا شَتَمَ شَتْماً قبيحاً .
وقال شَمِر : الطَّلَوانُ : الرِّيق الخاثِر . قال : والطُّلاوَة : دُوَايةُ اللبَن .
أبو عُبيد عن الأحمر : بأسنانه طَلِيٌّ وطِلْيَان وقد طَلِيَ فُوهُ فهو يَطْلَى طَلًى مقصورٌ وهو القَلَحُ .
وقال اللّيث : الطُّلاوة الرِّيق الذي يجِفّ على الأسنان من الجوع ، وهو الطَّلَوَانُ . قال : والطُّلاةُ هي العُنق والجمع طُلًى .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : واحدة الطلى طلاة وطلية . مِثل : تقاةٍ وتقى ، وقال الليث : وبعضهم يقول : طُلْوَةً وطُلّى .
الحراني عن ابن السّكيت قال : الطُّلَي : جمعُ الطُّلْيَة ، وهي صَفْحَةُ العُنُق . قال : وقال أبو عَمرو والفرّاء : واحدتُها طُلاَةٌ ، وقال الأعشى :
مَتَى تُسْقَ من أَنْيَابِها بَعْد هَجْعَةٍ
من اللّيل شِرْباً حينَ مالَت طُلاتُها
الأصمعيّ يقول : طُلْيَة وطُلًى .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : الطُلاوَة : البَهجَة
والحُسْن ، يقال : حديثٌ عليه طُلاوَة ، وكذلك غيرُه .
قلتُ : وأجاز غيرُه . طَلاوَة ، يقال : ما على وَجْهِه حَلاوة ولا طَلاَوة ، والضّمُ اللّغةُ الجيّدة .
عَمرو عن أبيه قال : المُطَلِّي هو المغنِّي ، وهو المُرَبِّي وَالْمُهَنِّي والنَّاخِمُ كلُّه بمعنى المغنِّي .
أبو عُبيد عن أبي زيد : طَلَيْتُه فهو مَطْلِيٌّ وطَلِيٌّ : أي حبسته .
الحرّاني عن ابن السكّيت : طَلَيْتَ فلاناً تَطْلِيَةً إذا مَرَّضْتَه وقمتَ عليه في مَرَضه . وقد أطلَى الرجلُ إطْلاءً فهو مُطْلٍ ، وذلك إذا مالتْ عنقُه لموتٍ أو غيرِه ، وأنشد :
تَرَكْتُ أَباكِ قد أطلَي ومالَتْ
عليه القَشْعَمَانِ من النُّسُورِ
أبو سعيد ، الطِّلْوُ الذِّئب ، والطِّلْو : القانِص اللّطيف الجِسم ، شُبِّه بالذئب ؛ وقال الطِّرِمَّاح :
صادَفَت طِلْواً طَوِيلَ القَرَا
حافظَ العَيْن قَلِيلَ الشَّآم
وقال أبو عمرو : ليلٌ طالٍ أي مُظلِم ، كأنَّه طَلى الشُّخُوصَ فَغطَّاها ، وقال ابن مُقْبِل :
أَلا طَرَقَتْنَا بالمدينةِ بعدَ ما طَلَى
الليلُ أذنابَ النِّجادِ فأَظْلَما
أي غَشَّاها كما يُطْلَى البَعيرُ بالقَطِران .
ويقال : فلانٌ ما يُساوِي طُلْيَةً ، وهي الصُّوفة التي يُطْلَى بها الجَرْيَى ، وهي الرِّبْذَة أيضاً .
قاله ابن الأعرابيّ . قال : والطِّلاءُ : الشَّرَابُ ، شبه بِطِلاءِ الإبل ، وهو الهِناء . قال : والطِّلاء : الشَّتْم ، وقد طلَّيْتُه أي شَتَمْتُه . قال : والطِّلاء : الخَيط ، وقد طَلَيْتُ الطِّلاء : أي شدَدْتُه . قال : والطُّلاَّء : الدمُ ، يقال : تركته يتَشَحَّط في طُلاّئه ، أي يضطرب في دمِه مقتولاً .
وقال أبو سعيد : الطُّلاّء : شيءٌ يَخرج بعدَ شُؤْبُوب الدَّمِ الذي يُخَالف لَوْنَ الدَّمِ ، وذلك عند خُروج النَّفْس من الذَّبيحِ وهو الدَّم الذي يُطلَى .
ابن نجدة عن أبي زيد قال : أَطَلى الرجلُ إذا مالَ إلى هوًى .
وفي الحديث : ما أَطَلى نَبِيٌّ قطّ أي ما مال إلى هواه ، وقال غيرُه في قولهم : ما يساوي طِلْيَة ، إنّه الخيط الّذي يُشَد في رِجْل الجَدْي ما دام صغيراً ، وقال : الطُّلْية خِرْقَةُ العَارِك ، وقيل : هي الثَّمَلَة الّتي يُهْنأ بها الجَرَبُ .
وقال أبو سعيد : أمرٌ مَطْلِيٌّ أي مُشكِل مُظلِم ، كأنَّهُ قد طُلِي بما لَبَّسه ، وأنشد ابن السكّيت :
شَامِذاً تَتَّقِي المُبِسَّ على المُرْ
يَةِ كَرْهاً بالصِّرفِ ذي الطُّلاّء
قال : الطُّلاّء الدَّمُ في هذا البيت ، قال : وهؤلاء قومٌ يريدون تسكينَ حَرْب ، وهي تَسْتعصِي عليهم وتَزْبِنُهُم لِما هُرِيق فيها من الدِّماء . وأراد بالصِّرْف ، الدَّمَ الخالص .
أبو عبيد : المَطالِي : الأرضُ السَّهْلَةُ اللّيّنة تُنْبِت الغَضَا واحِدتها مِطْلاءٌ على مِفْعال .
عن أبي عمرو وابن الأعرابيّ : تَطَلّى فلان إذا لَزِمَ اللهوَ والطرب ، ويقال : قَضَى فلانٌ طَلاهُ مِن حاجته أي هواه .
لأط : قال أبو زيد في كتاب الهَمْزة : لأَطْتُ فلاناً لأْطاً ، إذا أمَرْته بأمرٍ فألَحّ عليه ، وتَقَضّاه فألَحّ عليه . ويقال : لأَطتُ الرجلَ لأْطاً إذا تتبعتَه بِبَصَرِك فلم تَعْرِفه عنه حتى يَتوارَى .
لطأ : قال أبو زيد : لَطِىءَ فلانٌ بالأرض يَلْطَأُ لَطْأً إذا لَزِق بها ، وأجاز غيره : لَطَأَ يَلْطَأَ ، وقال شَمِر : لَطَا يَلْطَا بغير همز إذا لَزق بالأرض ولم يَكد يَبْرح ، وهما لغَتان .
وقال ابن أحمر :
فأَلْقَى التِّهَامِي منها بِلَطَاتِه
وأَحْلَطَ هَذَا لا أَعُودُ وَرَائِيا
قال أبو عبيد في قوله بلَطَاته : أرضه وموضعه ، وقال شمِر : لم يجد أبو عبيد في لَطاته قال : ويقال : ألقَى لَطاتَه إذا أقام فلم يَبرَح ، كما تقول : ألْقَى أَرْواقَه وجَرَاميزه . قال : وقال ابن الأعرابيّ : ألقَى لَطاتَه طَرَحَ نفسَه ، وقال أبو عمرو : لَطاتُه متاعُه وما معه .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : بيّضَ الله لَطَاتَك ، أي جَبهَتك . قال : واللُّطاةُ أيضاً اللُّصوص ، قومٌ لُطاةٌ ، ويقال : فلان من ثطاته لا يَعرف قَطاتَه من لَطاتِه ، أي لا يَعرِف مقدَّمَه من مُؤَخَّرِه ، وقال الليْث : اللَّطْءُ لُزوقُ الشّيء بالشيء ، يقال : رأيت فلاناً لاطِئاً بالأرض . ورأيتُ الذئبَ لاطئاً للسَّرِقة ، وهذه أَكَمة لاطئة ، قال : واللاطئة خُرَاج يَخْرج بالإنسان فلا يكاد يَبرأ منه ويَزعمون أنّها من لَسْعة الثُّطْأَةِ .
ابن السكيت عن الأحمر : لَطَأَتُ بالأرض ولَطِئتُ أي لَزِقْتُ ، وقال الشمّاخ فتَركَ الهمزة :
فَوافَقَهُنَّ أطلَسُ عامِرِيٌّ
لَطَا بصَفائحٍ مُتسانِداتِ
أراد لطأَ ، يعني الصيّاد أي لَزِقَ بالأرض فتَركَ الهمز .
( لوط ليط ) : في حديث أبي بكر أنه قال : إنّ عمَر لأحَبُّ الناس إليَّ . ثم قال : اللهمّ أَعَزُّ ، والوَلَدُ أَلْوَطُ .
قال أبو عبيد : قولُه والوَلَد ألوَط أي أَلْصَق بالقَلْب ، وكذلك كلُّ شيء لَصِق بشيء فقد لاطَ به يَلُوطُ لَوْطاً . قال : ومنه حديث ابن عبّاس في الّذي سأَلَه عن مالِ يتيم وهو وَاليهِ : أَيُصيبُ من لَبَن إبِلِه ؟ فقال : إن كنتَ تَلُوطُ حَوْضها ، وتَهْنَأْ
جَرْباها ، فَأَصِبْ من رِسْلِهَا ، قال : قوله : تَلوطُ حَوْضَها أراد باللَّوْطَ تطْيِين الحَوْض ، وإصلاحَه ، وهو من اللصوق ، ومنه قيل للشيء إذا لم يكن يُوافِق صاحبَه : ما يَلْتاطُ هذا بِصَفَرِي أي لا يَلصَق بقَلْبي ، وهو مُفْتَعِل من اللَّوْط ، قال : ومنه حديثُ عليّ بن الحَسَنْ في المُستَلاط أنه لا يَرِث ، يعني المُلصَق بالرجُل في النَّسَب الذي وُلِد لغير رِشْدَة .
وقال اللّيث : يقال : الْتاطَ فلانٌ ولَداً واستَلاطه وأنشد :
فَهَلْ كُنتَ إلاّ بُهْثَةً استلاطَها
شَقيٌّ من الأقوام وَغدٌ ومُلْحَقُ
أبو عُبيد عن الكسائي : إنّي لأجد له لَوْطاً ولِيطاً بالكسر ، وقد لاطَ حُبَّه يَلُوط ويَلِيط أي لَصِق .
وقال أبو عبيد : اللِّياط الريَا سُمِّي لِياطاً لأنّه شيءٌ لا يَحِلّ ، أُلْصِق بشيء ، ومنه حديثُ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كَتبَ لثَقِيفَ حين أَسلَموا كِتاباً فيه : ( وما كان لهم مِن دَيْن إلى أجَلٍ فبلغ أجلَه فإنّه لِياط مُبرَّأٌ من الله ) ، فاللِّياط ههنا الرِّبا الّذي كانوا يُرْبُونه في الجاهليّة ، رَدَّهم اللَّهُ إلى أن يأخذوا رؤوس أموالهم ، ويَدَعُوا الفَضْلَ عليها .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : جمعُ اللّياط وهو الرِّبا ، ليطٌ وأصله لُوطٌ .
وقال الليث : لُوطٌ كان نبيّاً بَعَثه الله إلى قومه فكذّبوه وأحدَثوا ما أَحدَثوا ، فاشتَقّ الناسُ من اسمه فِعلاً لمن فَعلَ فِعْلَ قومِه . قال : واللِّيطُ قِشْرُ القَصَب اللاّزق به ، وكذلك لِيطُ القَناة ، وكلُّ قِطعة منه لِيطةٌ . قال : ويُقال للإنسان اللَّيِّن المجَسَّة : إنّه لَلَيِّنُ اللِّيط ، وأنشدَ :
فَصبَّحتْ جابيَةً صُهارِجَا
تَحسَبُها لَيْطَ السماءِ خارِجَا
شَبَّه خُضرة الماء في الصِّهريج بجِلد السماء ، وكذلك لِيطُ القَوْس العربيّة تُمسَح وتُمرَّن حتّى تَصْفَرَّ ويصير لها لون ولِيط .
قلتُ : ولِيطُ العُودِ : القِشْر التي تحت القِشْر الأعلى ، وقال أَوْس بن حَجَر يصف قوساً :
فَمَن لك باللِّيطِ الذي تحتَ قِشْرِها
كَغِرقِىء بَيْضٍ كَنَّه القَيْضُ من عَلِ
وقال أبو عبيد : اللِّيط اللَّوْن وهو اللّياط أيضاً .
ومنه قولُ الشاعر يصف قوساً :
عاتكةُ اللِّياط
وقال الليث : تَلَيَّطْتُ لِيطةً أي تَشَظَّيتها من قشر القصب .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : اللَّوْط الرِّداء ، يقال : انتُقْ لَوْطَك في الغزالة حتى يَجِف ، ولَوْطُه رِداءُه ونتقُه بسطه . قال : ويقال : استلاطَ القومُ وأطلوا إذا أَذْنبوا ذُنوباً تَكون لِمَنْ عاقَبَهم عذراً ، وكذلك أَعذَروا .
وفي الحديث : أنّ الأقرع بنَ حابس قال لِعُيَينة بن حِصْن : بمَ استَلطْتُم دمَ هذا الرجل ؟ قال : أَقْسَمَ منّا خَمْسون أنّ صاحبنا قُتِلَ وهو مؤمن ، فقال الأقرع : فَسألكم رسُولُ الله أن تَقْبَلُوا الدّيَهْ وتَعْفُوا فلم تَقْبَلُوا ، وليُقْسِمَنَّ مائةٌ من بني تميم أنّه قُتِل وهو كافر ، قوله : بمَ استلَطتم ؟ أي استوجَبْتم واستَحقَقْتُم ، وذلك أنّهم لمّا استحقّوا الذَّمَ وصار لهم ألصَقُوه بأنفسهم .
ثعلب عن ابن الأعرابي ، يقال : استلاط القَوْمُ واستَحَقوا وأَوْجَبُوا وأَعْذَروا ودَنُّوا إذا أَذْنبوا ذُنوباً تكونُ لمن يُعاقِبُهم عذْراً في ذلك لاستحقاقهم .
أبو زيد ، يقال : فلان ما يَليطُ به النَّعيم ولا يَليق به ، معناه واحد .

##### Türkçe

ط ل ( **وايء** )
**طول** ، **طلي** ، **أطل** ، **لأط** ، **لطأ** ، **لوط** ، **ليط** .
**طول** : **الليث** : Falan, falanı, boyda onu geçtiği zaman **طال فلانٌ فلاناً** (denir); ve şu beyit okunmuştur:
قَرْنَيْها بَرِيرَ أَراكةٍ
وتَعْطُو بِظِلْفَيْها إذا الغُصْنُ طالها
Yani: ona boyca yetişti; fakat ona erişemedi.
Dedi: Uzun olan şeye de denir: **طال يَطُول طُولاً فهو طَوِيل**. Dedi: **الأطوَل** , **الأقصَر**’ın zıddıdır; **الأطوَل**’ın müennesi **الطُّولى**’dır; bunun çoğulu **الطُّوَل**’dür. Dedi: Adam, boyca ahmakça (aşırı) olursa ona denir: **رجلٌ طُوَالٌ** ve **طُوَّالٌ**; kadın: **طَوالةٌ** ve **طُوّالة**. Dedi: **والطِّوَل** çok uzun iptir; ve **طَرَفة** dedi:
لَعمرُكَ إنّ الموتَ ما أخطأ الفَتَى
لكالطِّوَلِ المُرْخَى وثُنْياهْ باليَدِ
**الطَّويل**’in çoğulu: **طِوال** ve **طِيَال**’dır; ikisi iki lehçedir. Ve denir: **قد طالَ طِوَلُك يا فلان**; bir işteki sürdürüp gitmesi yahut ondan gevşek davranması uzadığı zaman. Bazıları der ki: **قد طال طِيَلُه**.
Ve Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: Denir: **طال طِوَلُك وطِيَلُك**; yani onun müddeti uzadı.
El-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Denir: **قد طال طِوَلُك وطِيَلُك وطُولُك وطَوالُك**. Dedi: **والطِّوَل**: binek hayvanı için uzatılan iptir; onun içinde otlar. Ve **طَرَفة** dedi: **لكالطول المرخى وثنياه باليد**.
Sonra dedi: Recez söyleyen, zaruret için **الطِوَل**’i şeddeli yaptı da şöyle dedi:
تعرّضتْ لَم تَأْلُ عن قَتْلٍ لِي
تَعرُّضَ المُهْرَةِ في الطِّوَلِّ
Ve el-Katâmî dedi:
إِنّا مُحَيُّوكَ فاسَلْم أيُّها الطَّلَلُ
وإنْ بَلِيتَ وإن طالَتْ بكَ الطِّيَلُ
Ve ez-Zeccâc, O’nun (azze ve celle) sözü hakkında dedi: **( وَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ مِنكُمْ طَوْلاً )** (en-Nisâ: 25) âyet; manası: sizden hür kadının mehirine güç yetiremeyen. Ebû İshâk dedi: Buradaki **الطول** mehire güç yetirmedir. Ve şey **طالَ** olur: **طُولاً**; ben onu uzattım: **أَطَلْتُه إطَالةً**. Ve Allah’ın (cellet senâuhu) sözü: **) الْعِقَابِ ذِى الطَّوْلِ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ )** (Ğâfir: 3); yani kudret sahibi. Ve denildi: **الطَّوْل** zenginliktir; **والطَّوْل** fazilettir. Denir: falanın falan üzerinde **طَوْل**’ü vardır; yani fazileti.
Ve **الليث** dedi: Denir: O, fazileti ve hayrı ile insanlar üzerine **لَيتطوَّلُ** eder. Dedi: **الطائل**’in iştikakı **الطُّول**’dendir. Ve aşağı, değersiz şeye denir: **هذا غيرُ طائِل**; onda müzekkerlik ve müenneslik birdir. Ve şu beyit okunmuştur:
لقد كلّفوني خُطَّةً غيرَ طائِل
Dedi: **والطَّوَال**: zamanın (dehrin) müddetidir. Denir: **لا آتَيك طَوَالَ الدَّهْر**. Dedi: **والطَّوَل**: üst dudağın alt dudağa göre uzunluğudur. Denir: **جَمَل أطوَل**; onda **طَوَل** vardır. Ve işte **المُطاولة** uzatmadır. Ve **التطاوُل** bir manada: insanlara karşı büyüklük taslamadır; çünkü başını kaldırmış ve kendisinin onlar üzerinde kıymetçe bir fazileti olduğunu görmüştür. Dedi: Başka bir manada da: ayakta durur; sonra kıyamında uzar; sonra başını kaldırır ve bir şeye bakmak için boyunu uzatır.
Ben dedim: Araplar katında **التَّطَوُّل** övülmüştür; güzellikler yerine konur. Ondan övgü olarak denir: Falan **يتطول** eder, **ولا يتطاول** etmez. **والتّطاوُل** yerilmiştir; aynı şekilde **الاستطالة**; ikisi kibir yerine konur.
Ve **الليث** dedi: **الطّويلةُ**: binek hayvanının ayağının bağlandığı ipin adıdır; sonra otlağa salınır. Araplar bununla konuşurlardı. Denir: **طَوِّل لِفرسِك يا فلان**; yani otlağında onun ipini gevşet.
Ben dedim: Bu manada **الطَّويلة**’yi Araplardan işitmedim; onları bu ipe **الطَّوِيل** derken gördüm.
Hadiste: **( لا حِمًى إلاّ في ثلاث )**: **طِوَلِ الفَرَس** , **وثَلَّةِ البِئر** , **وحَلْقَةِ القوم**.
Ve es-Sammân’da geniş bir çayırlık gördüm; ona **الطّويلة** denirdi. Genişliği bir mil kadar, uzunluğu üç mil idi. İçinde gök suyuna ait birikintiler vardı; dolunca ondan bir ay ve iki ay içerlerdi. **ومَطاوِلُ الخَيل**: onların dizginleridir. Ve Kur’ân sûrelerinden **السبْعُ الطُّوَل** yedi sûredir; onlar:
Sûretü’l-Bakara, Sûretü Âl-i İmrân ve Sûretü’n-
Nisâ, Sûretü’l-Mâide, Sûretü’l-En‘âm, Sûretü’l-A‘râf; bunlar ardışık altı sûredir.
Yedinci hakkında ihtilaf ettiler: Onlardan kimi dedi: o, el-Enfâl ve Berâe’dir; ikisini bir sûre saydı; çoğunluğun sözü bunun üzerinedir. Onlardan kimi de yedinciyi Sûretü Yûnus yaptı. **والطُّوَل**: **الطُّولَى**’nın çoğuludur. Denir: o, **السورةَ الطُّوَلى**’dır; onlar da **الطُّوَل**’dür. **والطوائل**: intikam alacakları (öç) ve kan davalarıdır; tekili **طائلة**’dir. Denir: Falan, falanoğullarını **بِطَائلةٍ** ile ister; yani bir öç ile; sanki onlarda onun bir kan davası vardır da onu, kendisine ait bir maktulün kanı ile ister.
**أطل** : Ebû Ubeyd: **الإطْل** ve **الأيْطَل**: böğürdür. **الإطْل**’in çoğulu **آطال**; **الأيْطَل**’in çoğulu **أياطل**. Ve **أيْطلٌ** **فَيْعَل** veznindedir. **الألف** aslîdir.
**طلي** : **الليث** dedi: **الطَّلا**: her şeyin küçük yavrusudur. Hatta ocak külü, üç taş arasındaki kül, **الطّلا**’ya benzetilmiştir. **الأطلاء** onun cem‘idir. Dedi: **والطُّلْيان** ve **الطِّليان** onun cem‘idir.
Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan: **طَلَيْتُ الطلَى** ve **طَلَوْتُه**; o, kısaltılmış **الطَّلَى**’dır; yani onu ayağından bağladım.
Seleme, el-Ferrâ’dan: **اطْلُ طَلِيَّكَ**; hepsi **الطُّلْيانُ**’dır; yani onu ayağından bağla. Bunu İbnü’l-Cerrâh’tan nakletti. Dedi: Başkası der ki: **أَطْلِ طَلِيَّك**. Ve el-A‘câc dedi:
طَلَي الرَّمَادِ اسْتُرئِمَ الطَّلِيُّ
Ebû’l-Heysem dedi: Bu bir meseldir; külü, üç dişi devenin yavrusu gibi kıldı; onlar, üç taş olup ona meyledip yöneldiler. Diyor ki: sanki kül, küçük bir yavrudur; ona üç dişi deve meyletti.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: Ceylanların doğan ilk yavrusu **طَلاً**’dır. Dedi: Bedevilerden birden fazlası dedi ki: o, **طَلاً**’dır; sonra **خِشف**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **طَلَّى**; çirkin bir sövme ile sövdüğü zaman.
Ve Şemir dedi: **الطَّلَوانُ**: koyu tükürüktür. Dedi: **والطُّلاوَة**: sütün ilacıdır.
Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: Dişlerinde **طَلِيٌّ** ve **طِلْيَان** vardır; ağzı **طَلِيَ** olmuştur; o, kısaltılmış **طَلًى** ile **يَطْلَى** eder; o, **القَلَحُ**’tır.
Ve **اللّيث** dedi: **الطُّلاوة**: açlıktan dişler üzerinde kuruyan tükürüktür; o, **الطَّلَوَانُ**’dır. Dedi: **والطُّلاةُ** boyundur; çoğulu **طُلًى**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الطلى**’nın bir teki **طلاة** ve **طلية**’dir; **تقاةٍ** ve **تقى** gibi. Ve **الليث** dedi: Bazıları der ki: **طُلْوَةً** ve **طُلّى**.
El-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi: **الطُّلَي**: **الطُّلْيَة**’nin çoğuludur; o, boynun yan yüzüdür. Dedi: Ebû Amr ve el-Ferrâ dedi: onun teki **طُلاَةٌ**’dır. Ve el-A‘şâ dedi:
مَتَى تُسْقَ من أَنْيَابِها بَعْد هَجْعَةٍ
من اللّيل شِرْباً حينَ مالَت طُلاتُها
El-Asma‘î der ki: **طُلْيَة** ve **طُلًى**.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الطُلاوَة**: sevinç ve güzelliktir. Denir: Üzerinde **طُلاوَة** olan bir söz; ve bunun dışındakinde de böyledir.
Ben dedim: Başkası da cevaz verdi: **طَلاوَة**. Denir: Yüzünde ne **حَلاوة** var ne **طَلاَوة**; ve damme, iyi lehçedir.
Amr, babasından dedi: **المُطَلِّي** şarkıcıdır; o, **المُرَبِّي** ve **الْمُهَنِّي** ve **النَّاخِمُ**; hepsi şarkıcı manasındadır.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **طَلَيْتُه**; o da **مَطْلِيٌّ** ve **طَلِيٌّ** (olur); yani onu hapsettim.
El-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **طَلَيْتَ فلاناً تَطْلِيَةً**; onu hasta ettiğin ve hastalığında başında durduğun zaman. Adam **أطلَى** eder: **إطْلاءً**; o da **مُطْلٍ**’dür; bu, boynu ölüme yahut başkasına meylettiği zaman olur. Ve şu beyit okunmuştur:
تَرَكْتُ أَباكِ قد أطلَي ومالَتْ
عليه القَشْعَمَانِ من النُّسُورِ
Ebû Saîd: **الطِّلْوُ** kurttur. **والطِّلْو**: ince yapılı avcıdır; kurtla benzetilmiştir. Ve et-Tırimmâh dedi:
صادَفَت طِلْواً طَوِيلَ القَرَا
حافظَ العَيْن قَلِيلَ الشَّآم
Ve Ebû Amr dedi: **ليلٌ طالٍ**; yani karanlık; sanki şahısları **طَلى** etti de örttü. Ve İbn Mukbil dedi:
أَلا طَرَقَتْنَا بالمدينةِ بعدَ ما طَلَى
الليلُ أذنابَ النِّجادِ فأَظْلَما
Yani: onları kapladı; deveye katranla **يُطْلَى** edildiği gibi.
Ve denir: Falan **طُلْيَةً** etmez; o, oğlağın uyuzuna sürülen yün parçasıdır; o, **الرِّبْذَة** de (denir).
Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Dedi: **والطِّلاءُ**: içkidir; develerin **طِلاء**’ına benzetilmiştir; o, **الهِناء**’dır. Dedi: **والطِّلاء**: sövmedir; **طلَّيْتُه**; yani ona sövdüm. Dedi: **والطِّلاء**: iptir; **طَلَيْتُ الطِّلاء**; yani onu sıktım/bağladım. Dedi: **والطُّلاَّء**: kandır. Denir: Onu, öldürülmüş olarak kanında çırpınır halde bıraktım: **يتَشَحَّط في طُلاّئه**; yani kanında çırpınır.
Ve Ebû Saîd dedi: **الطُّلاّء**: kanın şiddetli fışkırmasından sonra çıkan, kanın rengine aykırı bir şeydir; bu, boğazlanan canlının canı çıkarken olur; o, sürülen kandır.
İbn Nucde, Ebû Zeyd’den dedi: Adam **أَطَلى** eder; bir hevâya meylettiği zaman.
Hadiste: Hiçbir peygamber asla **أَطَلى** etmedi; yani hevâsına meyletmedi. Başkası dedi ki: Onların “**ما يساوي طِلْيَة**” sözünde, o, oğlağın ayağına küçükken bağlanan iptir. Ve dedi: **الطُّلْية**: ovucunun bezi/paçavrası. Ve denildi: o, uyuzu yağlamak için kullanılan bez parçasıdır.
Ve Ebû Saîd dedi: **أمرٌ مَطْلِيٌّ**; yani müşkil, karanlık; sanki onu, onu giydiren şeyle **طُلِي** etmiştir. Ve İbnü’s-Sikkît şu beyiti okudu:
شَامِذاً تَتَّقِي المُبِسَّ على المُرْ
يَةِ كَرْهاً بالصِّرفِ ذي الطُّلاّء
Dedi: Bu beyitte **الطُّلاّء** kandır. Dedi: Bunlar, bir savaşı dindirmek isteyen bir kavimdir; o, onlara karşı inat eder ve onları iter; onda dökülen kanlar sebebiyle. **بالصِّرْف** ile, saf kanı kastetti.
Ebû Ubeyd: **المَطالِي**: düz, yumuşak, **الغَضَا** bitiren arazidir; tekili **مِطْلاءٌ**’dır; **مِفْعال** üzerinedir.
Ebû Amr ve İbnü’l-A‘râbî’den: Falan **تَطَلّى** eder; eğlence ve musikiye yapıştığı zaman. Ve denir: Falan, ihtiyacından **طَلاهُ**’ını giderdi; yani hevâsını.
**لأط** : Ebû Zeyd, hemze kitabında: **لأَطْتُ فلاناً لأْطاً**; ona bir iş emrettiğin de ona ısrar ettiğin zaman; ve onu talep edip ona ısrar ettiğin zaman. Ve denir: **لأَطتُ الرجلَ لأْطاً**; gözünle onu takip ettiğin, ondan gözünü ayırmadığın, ta ki kayboluncaya kadar.
**لطأ** : Ebû Zeyd dedi: **لَطِىءَ فلانٌ بالأرض يَلْطَأُ لَطْأً**; yere yapıştığı zaman. Başkası cevaz verdi: **لَطَأَ يَلْطَأَ**. Şemir dedi: **لَطَا يَلْطَا** hemzesiz; yere yapıştığı ve neredeyse ayrılmadığı zaman; ikisi iki lehçedir.
Ve İbn Ahmer dedi:
فأَلْقَى التِّهَامِي منها بِلَطَاتِه
وأَحْلَطَ هَذَا لا أَعُودُ وَرَائِيا
Ebû Ubeyd, **بلَطَاته** sözünde dedi: onun yeri ve mevkii. Şemir dedi: Ebû Ubeyd, **لَطاته** hakkında bulamadı. Dedi: **ألقَى لَطاتَه** denir; ikamet edip ayrılmadığı zaman; senin “**ألْقَى أَرْواقَه** ve **جَرَاميزه**” demen gibi. Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **ألقَى لَطاتَه**; kendini attı. Ebû Amr dedi: **لَطاتُه**; eşyası ve yanındaki şeydir.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Allah **لَطَاتَك**’ı beyaz etsin; yani alnını. Dedi: **واللُّطاةُ** da hırsızlardır; **قومٌ لُطاةٌ**. Ve denir: Falan, **ثطاته**’dendir; **قَطاتَه**’ını **لَطاتِه**’inden bilmez; yani önünü arkasından bilmez. Ve **الليْث** dedi: **اللَّطْءُ** bir şeyin bir şeye yapışmasıdır. Denir: Falânı yerde yapışık gördüm: **لاطِئاً بالأرض**. Ve kurdu hırsızlığa yapışık gördüm: **لاطئاً للسَّرِقة**. Ve bu, yapışık bir tepedir: **أَكَمة لاطئة**. Dedi: **واللاطئة**: insanda çıkan bir çıbandır; ondan neredeyse iyileşmez; onun **الثُّطْأَةِ** sokmasından olduğunu iddia ederler.
İbnü’s-Sikkît, el-Ahmer’den: **لَطَأَتُ بالأرض** ve **لَطِئتُ**; yani yapıştım. Ve eş-Şemmâh hemzeyi terk ederek dedi:
فَوافَقَهُنَّ أطلَسُ عامِرِيٌّ
لَطَا بصَفائحٍ مُتسانِداتِ
**لطأَ**’yı kastetti; yani avcı; yani yere yapıştı; hemzeyi terk etti.
( **لوط ليط** ) : Ebû Bekir’in hadisinde: dedi ki: Şüphesiz Ömer, bana insanların en sevgilisidir. Sonra dedi: Allah’ım, daha aziz; ve çocuk daha **أَلْوَطُ**’tur.
Ebû Ubeyd dedi: Onun “ve çocuk **ألوَط**” sözü; yani kalbe daha yapışıktır. Ve aynı şekilde her şey bir şeye yapışırsa ona **لاطَ** eder: **يَلُوطُ لَوْطاً**. Dedi: Bundan, İbn Abbâs’ın, yetimin malı hakkında kendisine soran ve onun velisi olan kimseye dair hadisi: Onun develerinin sütünden alır mı? Dedi ki: Eğer onun havuzunu **تَلُوطُ** ediyor ve uyuzlarını **تَهْنَأْ** ediyorsan, onun sağımından al. Onun sözü: **تَلوطُ حَوْضَها**; **اللَّوْط** ile havuzu çamurla sıvamak ve onu ıslah etmeyi kastetti; o, yapışmadan (lüzûktan)dır. Ve bundan, bir şey sahibine uygun olmazsa denir: **ما يَلْتاطُ هذا بِصَفَرِي**; yani kalbime yapışmaz; o, **اللَّوْط**’tan **مُفْتَعِل**’dir. Dedi: Bundan, Ali b. el-Hasen’in, **المُستَلاط** hakkında hadisi: o miras almaz; yani nesepte erkeğe yapıştırılan; başka bir meşru yoldan doğmuş olmayan.
Ve **اللّيث** dedi: Denir: Falan bir çocuğu **الْتاطَ** etti ve onu **استَلاطه** etti. Ve şu beyit okundu:
فَهَلْ كُنتَ إلاّ بُهْثَةً استلاطَها
شَقيٌّ من الأقوام وَغدٌ ومُلْحَقُ
Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: Şüphesiz ben onda, kesre ile **لَوْطاً** ve **لِيطاً** bulurum. Ve onun sevgisi **لاطَ** eder: **يَلُوط** ve **يَلِيط**; yani yapıştı.
Ve Ebû Ubeyd dedi: **اللِّياط** ribâdır; ona **لِياطاً** denildi; çünkü o, helâl olmayan bir şeydir; bir şeye yapıştırılmıştır. Ve bundan, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) Sakîf’e Müslüman olduklarında yazdığı yazı: **( وما كان لهم مِن دَيْن إلى أجَلٍ فبلغ أجلَه فإنّه لِياط مُبرَّأٌ من الله )**. Buradaki **اللِّياط**: câhiliyede ribâ olarak artırdıkları ribâdır. Allah onları, sermayelerini almaya ve onun üzerindeki fazlalığı bırakmaya döndürdü.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: Ribâ olan **اللّياط**’ın cem‘i: **ليطٌ**’tır; aslı **لُوطٌ**’tur.
Ve **الليث** dedi: **لُوطٌ** bir peygamberdi; Allah onu kavmine gönderdi; onu yalanladılar ve yaptıklarını yaptılar. İnsanlar onun isminden, kavminin fiilini yapan için bir fiil türettiler. Dedi: **واللِّيطُ**: kamışın ona yapışık kabuğudur; aynı şekilde mızrağın **لِيطُ**’i. Ondan her parça **لِيطةٌ**’dır. Ve insana, dokunuşu yumuşak olana denir: Şüphesiz o, **لَلَيِّنُ اللِّيط**’tir. Ve şu beyit okundu:
فَصبَّحتْ جابيَةً صُهارِجَا
تَحسَبُها لَيْطَ السماءِ خارِجَا
Sarnıçtaki suyun yeşilliğini göğün derisine benzetti. Ve aynı şekilde Arap yayının **لِيطُ**’i; silinir ve alıştırılır; ta ki sararsın ve ona **لِيط** rengi olur.
Ben dedim: **ولِيطُ العُودِ**: üst kabuğun altındaki kabuktur. Ve Evs b. Hacer, bir yayı vasfederek dedi:
فَمَن لك باللِّيطِ الذي تحتَ قِشْرِها
كَغِرقِىء بَيْضٍ كَنَّه القَيْضُ من عَلِ
Ve Ebû Ubeyd dedi: **اللِّيط** renktir; o, **اللّياط** da (denir).
Bundan, bir şairin bir yayı vasfederek sözü:
عاتكةُ اللِّياط
Ve **الليث** dedi: **تَلَيَّطْتُ لِيطةً**; yani kamış kabuğundan bir parça kopardım.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **اللَّوْط** ridâdır. Denir: **انتُقْ لَوْطَك**; ceylanda (yağmurda) kuruyuncaya kadar. Ve onun **لَوْطُه** ridâsıdır; **ونتقُه** onu yaymasıdır. Dedi: Ve denir: Kavim **استلاطَ** etti ve **أطلوا**; cezalandıranın kendilerine karşı mazereti olacak günahlar işledikleri zaman; aynı şekilde **أَعذَروا**.
Hadiste: el-Akra‘ b. Hâbis, Uyeyne b. Hısn’a dedi: Bu adamın kanını ne ile **استَلطْتُم**? Dedi: Bizden elli kişi yemin etti ki arkadaşımız mümin iken öldürüldü. El-Akra‘ dedi: Resûlullah sizden diyeti kabul etmenizi ve affetmenizi istedi de kabul etmediniz; ve Benî Temîm’den yüz kişi yemin edecek ki o kâfir iken öldürüldü. Onun sözü: **بمَ استلَطتم؟**; yani ne ile vacip kıldınız ve hak ettiniz? Bu, onların kınanmayı hak ettikleri ve kendilerine ait olduğu için onu kendilerine yapıştırmalarıdır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Denir: Kavim **استلاط** etti; **واستَحَقوا** ve **أَوْجَبُوا** ve **أَعْذَروا** ve **دَنُّوا**; cezalandıranın onlara karşı bunda mazereti olacak günahlar işledikleri zaman; bunu hak etmeleri sebebiyle.
Ebû Zeyd: Denir: Falan, nimet ona **ما يَليطُ به** etmez ve ona **لا يَليق** etmez; manası birdir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ي ط
ذبحه باللّيطة وهي قشرة القصبة التي تليط بها أي تلزق‏.‏
وقوس عاتكة الليط واللياط وهو أعلاها وظهرها الذي يدهن ويمرّن‏.‏
وتليطت ليطة‏:‏ تشظيتها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ إنه للين الليط‏:‏ لمن لانت بشرته‏.‏
وناقة حرّة الليط أي الجلد‏.‏
وكأنه ليط السماء‏:‏ أديمها‏.‏
قال‏:‏ فصبحت جابية صهارجاً تحسبها ليط السماء خارجاً وأنور من ليط الشمس ولياطها وهو لونها وأتيته وليط الشمس لم يقشر أي قبل أن تذهب حمرتها في أول النهار‏.‏
وكان عمر رضي الله عنه يليّط أولاد الجاهلية بآبائهم‏:‏ يلحقهم بهم‏.‏
قال‏:‏ رأيت رجالاً ليّطوا ولذةً بهم وما بينهم قربى ولا هم لهم ولد

##### Türkçe

ل ي ط
Onu **اللّيطة** ile boğazladı; o, kamışın kabuğudur ki onunla yapıştırılır; yani yapıştırır.
Ve **الليط** ve **اللياط**: Âtike’nin yayı; o, onun en üstü ve sırtıdır; yağlanır ve yumuşatılır.
**ليطة** teliṭat: onu parçalayarak yarmasıdır.
Mecazdandır: “O, **الليط** bakımından yumuşaktır”: derisi yumuşayan kimse için.
Ve bir dişi deve: **حرّة الليط**; yani deri.
Ve sanki o, **ليط السماء**’dır: onun derisi.
Dedi ki: “Sabahladım; bir havuz, sarnıçlar (gibi); onu, **ليط السماء** dışarı çıkmış sanırsın; ve **ليط الشمس**’ten ve onun **لياطها**’sından daha parlak; o da onun rengidir. Ve ona geldim; **ليط الشمس** soyulmamışken; yani günün ilk vaktinde kızıllığı gitmeden önce.”
Ve Ömer رضي الله عنه, cahiliye çocuklarını babalarına **يليّط** ederdi: onları onlara ilhak ederdi.
Dedi ki: “Erkekler gördüm; kendilerine bir çocuk **ليّطوا**; aralarında yakınlık yoktu ve onların bir çocuğu da yoktu.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لاطَ حُبُّه بقلبي يَلوط ويَلِيط لَيْطاً ولِيطاً: لزِق. وإِني لأَجد له في قلبي لَوْطاً ولِيطاً، بالكسر، يعني الحُبَّ اللازِقَ بالقلب، وهو أَلْوَطُ بقلبي وأَلْيَطُ، وحكى اللحياني به حُبّ الولد. وهذا الأَمر لا يَلِيطُ بصَفَري ولا يَلْتاطُ أَي لا يَعْلَقُ ولا يَلْزَقُ. والتاطَ فلان ولداً: ادَّعاه واستلحقه. ولاطَ القاضي فلاناً بفلان: أَلحقه به. وفي حديث عمر: أَنه كان يَلِيطُ أَولاد الجاهِلية بآبائهم، وفي رواية: بمن ادَّعاهم في الإِسلام، أَي يُلْحِقهم بهم.
واللِّيطُ: قِشر القصب اللازق به، وكذلك لِيطُ القَناةِ، وكلُّ قِطْعة منه لِيطة. وقال أَبو منصور: لِيطُ العود القشر الذي تحت القشر الأَعلى. وفي كتابه لوائل ابن حُجْر: في التِّيعةِ شاة لا مُقْوَرّةُ الألْياطِ؛ هي جمع لِيطٍ وهي في الأَصل القشر اللازق بالشجر، أَراد غير مُسْترخِيةِ الجلود لهُزالها، فاستعار اللِّيط للجلد لأَنه للحم بمنزلته للشجر والقصب. وإِنما جاء به مجموعاً لأَنه أَراد لِيط كل عُضو. واللِّيطةُ: قشْرة القَصبة والقوسِ والقناة وكلِّ شيء له مَتانة، والجمع لِيطٌ كريشةٍ وريش؛ وأَنشد الفارسي قول أَوس بن حَجر يصف قَوْساً وقَوّاساً:
فَمَلَّك باللِّيطِ الذي تحتَ قِشْرِها
كغِرْقِئِ بَيْضٍ كَنَّه القيْضُ مِنْ عَل
قال: ملَّك، شدَّد، أَي ترك شيئاً من القِشر على قلب القوس ليتمالك به، قال: وينبغي أَن يكون موضع الذي نصباً بمَلَّك ولا يكون جَرّاً لأَنّ القِشْر الذي تحت القوس ليس تحتها، ويدلك على ذلك تمثيله إِياه بالقَيْضِ والغِرْقِئِ؛ وجمع اللِّيط لِياط؛ قال جَسَّاسُ بن قُطيْبٍ: وقُلُصٍ مُقْوَرّةِ الأَلْياطِ
قال: وهي الجُلُودُ ههنا. وفي الحديث: أَن رجلاً قال لابن عباس: بأَي شيء أُذَكِّي إِذا لم أَجد حَدِيدةً؟ قال: بِلِيطةٍ فاليةٍ أَي قشرةٍ قاطعةٍ. واللِّيطُ: قشر القصَب والقَناة وكلِّ شيء كانت له صَلابةٌ ومَتانة، والقِطْعةُ منه لِيطةٌ؛ ومنه حديث أَبي إِِدْرِيسَ قال: دخلت على النبي (*
قوله «على النبي إلخ» في النهاية على أنس، رضي الله عنه، إلى آخر ما هنا.) ، صلّى اللّه عليه وسلّم، فأُتِيَ بعَصافِيرَ فذُبحَتْ بِلِيطةٍ، وقيل: أَراد به القِطْعةَ المُحَدَّدةَ من القصب. وقوْسٌ عاتِكَةُ اللِّيطِ واللِّياطِ أَي لازِقَتُها. وتَلَيَّط لِيطةً: تَشظّاها. واللِّيطُ: قِشر الجُعَلِ، واللَّيْطُ: اللَّوْنُ
(* قوله «والليط لون» هو بالفتح ويكسر
كما في القاموس.) وهو اللِّياطُ أَيضاً؛ قال:
فصَبَّحَتْ جابِيةً صُهارِجا،
تَحْسَبُها لَيْطَ السماء خارِجا
شبه خُضرة الماء في الصِّهْريج بجِلد السماء، وكذلك لِيطُ القَوْسِ العربية تمسح وتمرّن حتى تصفرَّ ويصير لها لِيط؛ وقال الشاعر يصف قوساً: عاتكة اللِّياط. ولِيطُ الشمس ولَيْطُها: لَوْنها إِذ ليس لها قِشْر؛ قال أَبو ذُؤيْب:
بِأَرْيِ التي تَأْرِي إِلى كُلِّ مَغْرِبٍ،
إِذا اصْفَرَّ لِيطُ الشمْسِ حانَ انْقِلابُها
(* قوله «تأري» في شرح القاموس تهوي.)
والجمع أَلْياط؛ أَنشد ثعلب:
يُصْبِحُ بَعْدَ الدَّلَجِ القَطْقاطِ،
وهو مُدِلٌّ حَسَنُ الأَلْياطِ
ويقال للإنسان اللّيِّن المَجَسّةِ: إِنه للَيِّنُ اللِّيط. ورجل لَيِّن اللّيطِ أي السجِيّةِ.
واللِّياطُ: الرّبا، سمي لِياطاً لأَنه شيء لا يحِلّ أُلصِق بشيء؛ وكلُّ شيء أُلصق بشيء وأُضِيفَ إِليه، فقد أُليِطَ به، والرِّبا مُلْصَق برأْس المال. ومنه حديث النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَنه كتَب لثَقِيفَ حينَ أَسْلَموا كِتاباً فيه: وما كان لهم من دَيْنٍ إِلى أَجَلِه فبلغ أَجَلَه فإِنّه لِياطٌ مُبرّأٌ من اللّه، وإِنّ ما كان لهم من دَيْن في رَهْنٍ ورَاء عُكاظَ فإِنه يُقْضى إِلى رأْسِه ويُلاطُ بِعُكاظ ولا يُؤخّر؛ واللِّياطُ، في هذا الحديث: الربا الذي كانوا يُرْبُونَه في الجاهلية ردّهم اللّه إِلى أَن يأْخذوا رُؤوسَ أَموالهم ويدَعُوا الفَضْل عليها. ابن الأَعرابي: جمع اللِّياطِ اللِّيالِيطُ، وأَصله لوط.
وفي حديث معاويةَ بن قُرَّةَ: ما يَسُرّني أَني طلَبْتُ المالَ خَلْفَ هذه اللاَّئطةِ وإِنّ لي الدنيا؛ اللائطةُ: الأُسْطوانةُ، سميت به لِلُزوقِها بالأَرض.
ولاطَه اللّهُ لَيْطاً: لعنه اللّه؛ ومنه قول أُمَيّةَ يصف الحية ودخُول إِبليس جَوْفَها:
فَلاطَها اللّهُ إِذ أَغْوَتْ خَلِيفَتَه،
طُولَ اللَّيالي، ولم يَجْعَلْ لها أَجَلا
أَراد أَن الحية لا تموت بأَجَلها حتى تقتل. وشَيْطانٌ لَيْطانٌ: منه، سُرْيانِيّة، وقيل: شَيْطانٌ لَيْطانٌ إِتباع. وقال ابن بري: قال القالي لَيطان كم لاطَ بقَلْبِه أَي لَصِقَ. أَبو زيد: يقال ما يَلِيطُ به النعيم ولا يَلِيقُ به معناه واحد. وفي حديث أَشْراطِ الساعةِ: ولتَقُومَنَّ وهو يَلُوطُ حوْضَه، وفي رواية: يَلِيطُ حوضَه أَي يُطَيّنُه.

##### Türkçe

**لاطَ** onun sevgisi kalbime **يَلوط** ve **يَلِيط** eder; **لَيْطاً** ve **لِيطاً**: yapıştı. Ve ben, kalbimde onun için **لَوْطاً** ve **لِيطاً** (kesre ile) bulurum; yani kalbe yapışan sevgiyi; ve o, kalbimde daha **أَلْوَطُ** ve daha **أَلْيَطُ**tur. Lihyânî bununla, çocuğun sevgisini nakletti. Ve bu iş, benim **صَفَري**me **لا يَلِيطُ** ve **لا يَلْتاطُ** etmez; yani ne tutunur ne yapışır. Ve **التاطَ** falan bir çocuğu: onu iddia etti ve onu kendine nisbet ettirdi. Ve kadı falanı falana **لاطَ** etti: onu ona ilhak etti. Ömer’in hadisinde: onun cahiliye çocuklarını babalarına **يَلِيطُ** ettiği; bir rivayette: İslâm’da onları iddia edene; yani onları onlara ilhak eder.

Ve **اللِّيطُ**: kamışın ona yapışık kabuğu; aynı şekilde **لِيطُ القَناةِ**; ve ondan her parça bir **لِيطة**dır. Ebû Mansûr dedi: **لِيطُ العود** üst kabuğun altındaki kabuktur. Ve Vâil b. Hucr’a yazdığı kitabında: **التِّيعةِ**de, **لا مُقْوَرّةُ الألْياطِ** bir koyun; bu, **لِيطٍ**in cem‘idir; ve aslında ağaçlara yapışık kabuktur; derilerin zayıflığından dolayı gevşememiş olmasını istedi; böylece **اللِّيط**i deriye ödünç aldı; çünkü o, et için, ağaç ve kamış için olan konumundadır. Ancak onu cem‘ olarak getirdi; çünkü her uzvun **لِيط**ini istedi. Ve **اللِّيطةُ**: kamışın, yayın, mızrak şaftının ve sağlamlığı olan her şeyin kabuğu; cem‘i **لِيطٌ**dur; **كريشةٍ** ve **ريش** gibi. Fârisî, Evs b. Hacer’in bir yayı ve bir yaycıyı vasfederken söylediği sözü inşad etti:

فَمَلَّك باللِّيطِ الذي تحتَ قِشْرِها
كغِرْقِئِ بَيْضٍ كَنَّه القيْضُ مِنْ عَل

Dedi: **ملَّك**: sıkılaştırdı; yani onunla tutunsun diye yayın göbeği üzerinde kabuktan bir şey bıraktı. Dedi: **الذي**nin yeri, **مَلَّك** ile nasb olmalıdır; cer olmamalıdır; çünkü yayın altındaki kabuk onun altında değildir. Buna, onu **القَيْضِ** ve **الغِرْقِئِ** ile benzetmesi delalet eder. Ve **اللِّيط**in cem‘i **لِياط**tır. Cessâs b. Kutayb dedi:

وقُلُصٍ مُقْوَرّةِ الأَلْياطِ

Dedi: Burada o, derilerdir. Hadiste: bir adam İbn Abbâs’a dedi ki: demir bulamazsam ne ile boğazlayayım? Dedi: **بِلِيطةٍ فاليةٍ**; yani kesici bir kabukla. Ve **اللِّيطُ**: kamışın, mızrak şaftının ve sertliği ve sağlamlığı olan her şeyin kabuğu; ondan parça **لِيطةٌ**dır. Ondan, Ebû İdrîs’in hadisi: dedi: Peygamber’in yanına girdim
(* “على النبي إلخ” sözü, Nihâye’de Enes üzerinedir, رضي الله عنه, buraya kadar.)
—Allah ona salât ve selâm etsin—; ona serçeler getirildi; **بِلِيطةٍ** ile boğazlandılar. Ve denildi: bununla, kamıştan sivriltilmiş parçayı istedi. Ve **قوْسٌ عاتِكَةُ اللِّيطِ واللِّياطِ**: yani onun yapışığı. Ve **تَلَيَّط** bir **لِيطةً**: onu kıymıklandırdı. Ve **اللِّيطُ**: bokböceğinin kabuğu. Ve **اللَّيْطُ**: renk
(* “والليط لون” sözü fetha iledir; Kâmûs’ta olduğu gibi kesre ile de olur.)
ve o, **اللِّياطُ** da olur; dedi ki:

فصَبَّحَتْ جابِيةً صُهارِجا،
تَحْسَبُها لَيْطَ السماء خارِجا

Sarnıçtaki suyun yeşilliğini göğün derisine benzetti. Aynı şekilde Arap yayı, silinir ve alıştırılır; ta ki sararıncaya ve ona bir **لِيط** oluncaya kadar. Ve bir şair bir yayı vasfederek dedi: **عاتكة اللِّياط**. Ve **لِيطُ الشمس** ve **لَيْطُها**: onun rengi; çünkü onun kabuğu yoktur. Ebû Züeyb dedi:

بِأَرْيِ التي تَأْرِي إِلى كُلِّ مَغْرِبٍ،
إِذا اصْفَرَّ لِيطُ الشمْسِ حانَ انْقِلابُها

(* “تأري” sözü, Kâmûs şerhinde: düşer.)
Ve cem‘i **أَلْياط**tır. Sa‘leb inşad etti:

يُصْبِحُ بَعْدَ الدَّلَجِ القَطْقاطِ،
وهو مُدِلٌّ حَسَنُ الأَلْياطِ

Ve yumuşak dokunuşlu insana denilir: o, elbette yumuşak **اللِّيط**tir. Ve bir adam **لَيِّن اللّيطِ**: yani tabiatça.

Ve **اللِّياطُ**: ribâdır; ona **لِياطاً** denildi; çünkü o, helâl olmayan bir şeydir, bir şeye yapıştırılmıştır. Ve her şey bir şeye yapıştırılıp ona eklenirse, ona **أُليِطَ** edilmiştir; ribâ da sermayeye yapıştırılmıştır. Ondan, Peygamber’in hadisi—Allah ona salât ve selâm etsin—: Sakîf İslâm’a girdiklerinde onlara bir yazı yazdı; içinde: onların vadeye kadar olan borçlarından, vadesi gelip de vadesi gelmiş olan şey, o **لِياطٌ**tır; Allah’tan beri kılınmıştır. Ve onların Ukâz’ın ötesinde bir rehin içindeki borçlarından olan şey ise, aslına ödenir ve **بِعُكاظ** ile **يُلاطُ** edilir ve ertelenmez. Ve bu hadiste **اللِّياطُ**: cahiliyede ribâ yaptıkları ribâdır; Allah onları, sermayelerinin başlarını almaya ve onun üzerindeki fazlalığı bırakmaya döndürdü. İbnü’l-A‘râbî: **اللِّياطِ**ın cem‘i **اللِّيالِيطُ**tur; aslı **لوط**tur.

Muâviye b. Kurra’nın hadisinde: “Bu **اللاَّئطةِ**nin arkasında mal talep etmiş olmam beni sevindirmez; dünya benim olsa bile.” **اللائطةُ**: sütundur; yere yapışıklığından dolayı onunla adlandırıldı.

Ve Allah onu **لَيْطاً** **لاطَه**: Allah ona lanet etti. Ondan, Ümeyye’nin yılanı ve İblîs’in onun içine girişini vasfederken sözü:

فَلاطَها اللّهُ إِذ أَغْوَتْ خَلِيفَتَه،
طُولَ اللَّيالي، ولم يَجْعَلْ لها أَجَلا

Yani yılan, öldürülünceye kadar eceliyle ölmez. Ve **شَيْطانٌ لَيْطانٌ**: ondandır; Süryânîcedir; ve denildi: **شَيْطانٌ لَيْطانٌ** itbâ‘dır. İbn Berrî dedi: Kâlî dedi ki: **لَيطان**: kalbine **لاطَ** etti; yani yapıştı. Ebû Zeyd: denilir: nimet ona **ما يَلِيطُ** etmez ve ona **لا يَلِيقُ** etmez; manası birdir. Ve kıyamet alâmetleri hadisinde: “Ve mutlaka kopacaktır; o, havuzunu **يَلُوطُ** ederken”; bir rivayette: havuzunu **يَلِيطُ** ederken; yani onu çamurla sıvar.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ي ط * * اللِّيطَةُ * قِشرة القصب والجمع * لِيطٌ * بوزن لِيف

##### Türkçe

* ل ي ط * * **اللِّيطَةُ** * kamışın kabuğu; çoğulu **لِيطٌ**; **لِيف** vezninde.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَاطَ بِهِ
1 لَاطَ بِهِ ذ , aor. يَلِيطُ, inf. n. لَيْطٌ: see لَاطَ بِهِ in art. لوط, in three places. ― -b2- مَا يَلِيطُ بِهِ النَّعِيمُ A state of ease, or plenty, or enjoyment, does not suit him, (AZ, K.) -A2- لَاطَ القَاضِى فُلَانًا بِفُلَانٍ, (K,) aor. as above, (TA,) (tropical:) The judge classed such a one, as an adjunct, with such a one; put him on a par with him; or made him to be as though on a par with him; syn. أَلْحَقَهُ بِهِ. (K.) It is said in a trad., of 'Omar, كَانَ يَلِيطُ أَوْلَادَ الجَاهِليَّةِ بِآبَائِهِمْ (tropical:) He used to class the children of people of ignorance, [the pagans,] as adjuncts, with their fathers; syn. يُلْحِقُهُمْ. (TA.) [See also لَاطَهُ in art. لوط; and see 4.]

2 لَيَّطَ see 4.

الاطهُ
4 الاطهُ ذ , inf. n. اِلَاطَةٌ, He stuck it; made it to cleave, stick, or adhere; (TA;) as also ↓ ليّطهُ, inf. n. تَلْيِيطٌ. (K, TA [but only the inf. n. is mentioned.])

لَيْطٌ
لَيْطٌ ذ : see لَوْطٌ: -A2- see also لِيطٌ.

لِيطٌ
لِيطٌ ذ is a pl. of ↓ لِيطَةٌ, (S, K,) as also لِيَاطٌ and أَلْيَاطٌ; (K;) [the last being a pl. of pauc.; or rather, لِيطٌ is a coll. gen. n., of which لِيطَةٌ is the n. un.;] and signifies The bark, rind, or peel, that adheres to a tree: or, accord. to Az, that is beneath the upper bark, rind, or peel: (TA:) or the covering, exterior part, skin, peel, rind, bark, or the like, of anything: (K:) and particularly, of a cane, or reed; (L;) or this is termed ↓ لِيطَةٌ; (K:) or this last word signifies a piece, or portion, of the exterior part of a cane, or reed; (S, L;) or a sharp piece thereof, mentioned in a trad. as used for cutting the throats of sparrows: (TA:) also, of a spear-shaft; (L;) or this, too, is termed ↓ لِيطَةٌ: (K:) and of a bow; i. e. the upper and exterior part thereof, that is oiled and made smooth; (TA;) or the exterior part of a bow is termed ↓ لِيطَةٌ: (K:) and of a [beetle of the kind called] جُعَل: (TA:) and of anything that is hard and strong; and ↓ لِيطَةٌ signifies a piece, or portion, of the exterior part of any such thing. (L.) ― -b2- Hence, (TA,) (tropical:) The skin: (K, TA:) pl. أَلْيَاطٌ. (TA.) ― -b3- (tropical:) The external skin; or exterior of the skin: as in the saying, رَجُلٌ لَيِّنُ اللِّيطِ (tropical:) a man soft in the external skin, or exterior of the skin: also meaning (tropical:) soft to the feel. (TA.) ― -b4- (tropical:) Colour; (S, K, TA;) as also ↓ لَيْطٌ (K) and ↓ لِيَاطٌ: (TA:) and particularly of the sun; as also ↓ لِيَاطٌ. (TA.) You say, هُوَ أَنْوَرُ مِنْ لِيطِ الشَّمْسِ (tropical:) He is brighter than the colour of the sun. (TA.) And أَتَيْتُهُ وَلِيطُ الشَّمْسِ لَمْ يُقْشَرْ (tropical:) I came to him when the redness of the sun had not departed, in the beginning of the day. (TA.) ― -b5- (tropical:) What appears of the sky. (TA.) ― -b6- (tropical:) The natural disposition, or temper. (K, TA.)

لِيطَةٌ
لِيطَةٌ ذ : see لِيطٌ, in five places.

لِيَاطٌ
لِيَاطٌ ذ : see لِيطٌ, in two places: -A2- and see also art. لوط.

أَلْيَطُ
أَلْيَطُ ذ : see أَلْوَطُ.

##### Türkçe

لَاطَ بِهِ
1 **لَاطَ بِهِ** ذ , muzâri‘ **يَلِيطُ**, mastar ismi **لَيْطٌ**: **لَاطَ بِهِ**’ye bak, md. **لوط**’ta, üç yerde. ― -b2- **مَا يَلِيطُ بِهِ النَّعِيمُ** Bir rahatlık, yahut bolluk, yahut zevk hâli ona uymaz. (AZ, K.) -A2- **لَاطَ القَاضِى فُلَانًا بِفُلَانٍ**, (K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (TA,) (mecaz:) Kadı falancayı falancaya, bir ek (mülhak) olarak kattı; onu onunla denk kıldı; yahut onu sanki onunla denkmiş gibi yaptı; eş anlamlısı **أَلْحَقَهُ بِهِ**. (K.) ‘Ömer hakkında bir rivayette denilmiştir: **كَانَ يَلِيطُ أَوْلَادَ الجَاهِليَّةِ بِآبَائِهِمْ** (mecaz:) O, câhiliye çocuklarını [müşriklerin çocuklarını] babalarına, ekler (mülhaklar) olarak katardı; eş anlamlısı **يُلْحِقُهُمْ**. (TA.) [Ayrıca md. **لوط**’ta **لَاطَهُ**’a bak; ve 4’e bak.]

2 **لَيَّطَ**: 4’e bak.

الاطهُ
4 **الاطهُ** ذ , mastar ismi **اِلَاطَةٌ**, Onu yapıştırdı; onu yapışır, yapışkan, yahut yapışık kıldı; (TA;) bunun gibi ↓ **ليّطهُ**, mastar ismi **تَلْيِيطٌ**. (K, TA [fakat yalnız mastar ismi zikredilmiştir.])

لَيْطٌ
**لَيْطٌ** ذ : **لَوْطٌ**’a bak: -A2- ayrıca **لِيطٌ**’a da bak.

لِيطٌ
**لِيطٌ** ذ, ↓ **لِيطَةٌ**’nın bir çoğuludur, (S, K,) bunun gibi **لِيَاطٌ** ve **أَلْيَاطٌ**; (K;) [sonuncusu azlık çoğuludur; yahut daha doğrusu, **لِيطٌ** bir cins-isim topluluğudur; onun tekili **لِيطَةٌ**’dır;] ve şu mânaya gelir: Bir ağaca yapışan kabuk, dış kabuk, yahut soyma kabuk: yahut Az’a göre, üst kabuğun, dış kabuğun, yahut soyma kabuğun altında olan: (TA:) yahut herhangi bir şeyin örtüsü, dış kısmı, derisi, soyma kabuğu, dış kabuğu, kabuğu, yahut benzeri: (K:) ve özellikle bir kamışın yahut sazın; (L;) yahut buna ↓ **لِيطَةٌ** denir; (K:) yahut bu son kelime, bir kamışın yahut sazın dış kısmından bir parça yahut bölüm mânasınadır; (S, L;) yahut serçelerin boğazlarını kesmek için kullanıldığı zikredilen, bir rivayette geçen, onun keskin bir parçası; (TA:) ayrıca bir mızrak sapının; (L;) yahut buna da ↓ **لِيطَةٌ** denir: (K:) ve bir yayın; yani onun yağlanan ve pürüzsüz yapılan üst ve dış kısmı; (TA;) yahut bir yayın dış kısmına ↓ **لِيطَةٌ** denir: (K:) ve [**جُعَل** denilen türden] bir böceğin; (TA:) ve sert ve güçlü olan herhangi bir şeyin; ve ↓ **لِيطَةٌ**, böyle herhangi bir şeyin dış kısmından bir parça yahut bölüm mânasınadır. (L.) ― -b2- Bundan dolayı, (TA,) (mecaz:) Deri: (K, TA:) çoğulu **أَلْيَاطٌ**. (TA.) ― -b3- (mecaz:) Dış deri; yahut derinin dışı: “**رَجُلٌ لَيِّنُ اللِّيطِ**” sözünde olduğu gibi; (mecaz:) dış deride, yahut derinin dışında yumuşak bir adam: ayrıca (mecaz:) dokunuşta yumuşak mânasına gelir. (TA.) ― -b4- (mecaz:) Renk; (S, K, TA;) bunun gibi ↓ **لَيْطٌ** (K) ve ↓ **لِيَاطٌ**: (TA:) ve özellikle güneşin; bunun gibi ↓ **لِيَاطٌ**. (TA.) Şöyle dersin: **هُوَ أَنْوَرُ مِنْ لِيطِ الشَّمْسِ** (mecaz:) O, güneşin renginden daha parlaktır. (TA.) Ve **أَتَيْتُهُ وَلِيطُ الشَّمْسِ لَمْ يُقْشَرْ** (mecaz:) Günün başında, güneşin kızıllığı henüz gitmemişken ona geldim. (TA.) ― -b5- (mecaz:) Göğün görüneni. (TA.) ― -b6- (mecaz:) Tabiî huy, yahut mizaç. (K, TA.)

لِيطَةٌ
**لِيطَةٌ** ذ : **لِيطٌ**’a bak, beş yerde.

لِيَاطٌ
**لِيَاطٌ** ذ : **لِيطٌ**’a bak, iki yerde: -A2- ve ayrıca md. **لوط**’a da bak.

أَلْيَطُ
**أَلْيَطُ** ذ : **أَلْوَطُ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَاطَ
لَاطَ ( y )  I ( n. ac. لَيْط 1 )
a.  [ Bi ], Suited.

b.  [ acc. &  Bi ], Classed with.

c.  see لَوَث I ( a ).

d.  Cursed.

لَيَّطَ
لَيَّطَ II
a.  [ acc. &  Bi ], Joined to.

b.  see IV . IV, Stuck, joined, united.

لِيْط
لِيْط 2 ,
a.  Colour.

b.  Disposition.

c.  see 2t .

لِيْطَة
لِيْطَة 2t , ( pl. لِيْط 2 ,  لِيَاْط 23 ,  أَلْيَاْط 38 ),
a.  Rind, peel.

b.  ( pl. أَلْيَاْط 38 ), Skin. - ( أَلْيَطُ 14 ,)  see لَوَطَ ,  أَلْيَطُ 14 .

لِيَاْط
لِيَاْط 23 ,
a.  Chalk; plaster, cement.

b.  Human excrement.

لَيْطَاْنُ
لَيْطَاْنُ 33 ,
a.  Satan.

##### Türkçe

لَاطَ
لَاطَ ( ي ) I ( n. ac. **لَيْط** 1 )
a. [ Bi ], Uygun oldu.

b. [ acc. & Bi ], İle sınıflandırıldı.

c. **لَوَث** I ( a )’ya bak.

d. Lânetlendi.

لَيَّطَ
لَيَّطَ II
a. [ acc. & Bi ], -e bitiştirildi.

b. IV’e bak. IV, Yapıştı, bitişti, birleşti.

لِيْط
لِيْط 2 ,
a. Renk.

b. Huy.

c. 2t’ye bak.

لِيْطَة
لِيْطَة 2t , ( pl. **لِيْط** 2 , **لِيَاْط** 23 , **أَلْيَاْط** 38 ),
a. Kabuk, soyma kabuğu.

b. ( pl. **أَلْيَاْط** 38 ), Deri. - ( **أَلْيَطُ** 14 ,) **لَوَطَ**’a bak, **أَلْيَطُ** 14 .

لِيَاْط
لِيَاْط 23 ,
a. Tebeşir; sıva, çimento.

b. İnsan dışkısı.

لَيْطَاْنُ
لَيْطَاْنُ 33 ,
a. Şeytan.
