# ليط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%8A%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ليط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ليط

لاطَ حُبُّه بقلبي يَلوط ويَلِيط لَيْطاً ولِيطاً: لزِق. وإِني لأَجد له في قلبي لَوْطاً ولِيطاً، بالكسر، يعني الحُبَّ اللازِقَ بالقلب، وهو أَلْوَطُ بقلبي وأَلْيَطُ، وحكى اللحياني به حُبّ الولد. وهذا الأَمر لا يَلِيطُ بصَفَري ولا يَلْتاطُ أَي لا يَعْلَقُ ولا يَلْزَقُ. والتاطَ فلان ولداً: ادَّعاه واستلحقه. ولاطَ القاضي فلاناً بفلان: أَلحقه به. وفي حديث عمر: أَنه كان يَلِيطُ أَولاد الجاهِلية بآبائهم، وفي رواية: بمن ادَّعاهم في الإِسلام، أَي يُلْحِقهم بهم.
واللِّيطُ: قِشر القصب اللازق به، وكذلك لِيطُ القَناةِ، وكلُّ قِطْعة منه لِيطة. وقال أَبو منصور: لِيطُ العود القشر الذي تحت القشر الأَعلى. وفي كتابه لوائل ابن حُجْر: في التِّيعةِ شاة لا مُقْوَرّةُ الألْياطِ؛ هي جمع لِيطٍ وهي في الأَصل القشر اللازق بالشجر، أَراد غير مُسْترخِيةِ الجلود لهُزالها، فاستعار اللِّيط للجلد لأَنه للحم بمنزلته للشجر والقصب. وإِنما جاء به مجموعاً لأَنه أَراد لِيط كل عُضو. واللِّيطةُ: قشْرة القَصبة والقوسِ والقناة وكلِّ شيء له مَتانة، والجمع لِيطٌ كريشةٍ وريش؛ وأَنشد الفارسي قول أَوس بن حَجر يصف قَوْساً وقَوّاساً:
فَمَلَّك باللِّيطِ الذي تحتَ قِشْرِها
كغِرْقِئِ بَيْضٍ كَنَّه القيْضُ مِنْ عَل
قال: ملَّك، شدَّد، أَي ترك شيئاً من القِشر على قلب القوس ليتمالك به، قال: وينبغي أَن يكون موضع الذي نصباً بمَلَّك ولا يكون جَرّاً لأَنّ القِشْر الذي تحت القوس ليس تحتها، ويدلك على ذلك تمثيله إِياه بالقَيْضِ والغِرْقِئِ؛ وجمع اللِّيط لِياط؛ قال جَسَّاسُ بن قُطيْبٍ: وقُلُصٍ مُقْوَرّةِ الأَلْياطِ
قال: وهي الجُلُودُ ههنا. وفي الحديث: أَن رجلاً قال لابن عباس: بأَي شيء أُذَكِّي إِذا لم أَجد حَدِيدةً؟ قال: بِلِيطةٍ فاليةٍ أَي قشرةٍ قاطعةٍ. واللِّيطُ: قشر القصَب والقَناة وكلِّ شيء كانت له صَلابةٌ ومَتانة، والقِطْعةُ منه لِيطةٌ؛ ومنه حديث أَبي إِِدْرِيسَ قال: دخلت على النبي (*
قوله «على النبي إلخ» في النهاية على أنس، رضي الله عنه، إلى آخر ما هنا.) ، صلّى اللّه عليه وسلّم، فأُتِيَ بعَصافِيرَ فذُبحَتْ بِلِيطةٍ، وقيل: أَراد به القِطْعةَ المُحَدَّدةَ من القصب. وقوْسٌ عاتِكَةُ اللِّيطِ واللِّياطِ أَي لازِقَتُها. وتَلَيَّط لِيطةً: تَشظّاها. واللِّيطُ: قِشر الجُعَلِ، واللَّيْطُ: اللَّوْنُ
(* قوله «والليط لون» هو بالفتح ويكسر
كما في القاموس.) وهو اللِّياطُ أَيضاً؛ قال:
فصَبَّحَتْ جابِيةً صُهارِجا،
تَحْسَبُها لَيْطَ السماء خارِجا
شبه خُضرة الماء في الصِّهْريج بجِلد السماء، وكذلك لِيطُ القَوْسِ العربية تمسح وتمرّن حتى تصفرَّ ويصير لها لِيط؛ وقال الشاعر يصف قوساً: عاتكة اللِّياط. ولِيطُ الشمس ولَيْطُها: لَوْنها إِذ ليس لها قِشْر؛ قال أَبو ذُؤيْب:
بِأَرْيِ التي تَأْرِي إِلى كُلِّ مَغْرِبٍ،
إِذا اصْفَرَّ لِيطُ الشمْسِ حانَ انْقِلابُها
(* قوله «تأري» في شرح القاموس تهوي.)
والجمع أَلْياط؛ أَنشد ثعلب:
يُصْبِحُ بَعْدَ الدَّلَجِ القَطْقاطِ،
وهو مُدِلٌّ حَسَنُ الأَلْياطِ
ويقال للإنسان اللّيِّن المَجَسّةِ: إِنه للَيِّنُ اللِّيط. ورجل لَيِّن اللّيطِ أي السجِيّةِ.
واللِّياطُ: الرّبا، سمي لِياطاً لأَنه شيء لا يحِلّ أُلصِق بشيء؛ وكلُّ شيء أُلصق بشيء وأُضِيفَ إِليه، فقد أُليِطَ به، والرِّبا مُلْصَق برأْس المال. ومنه حديث النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَنه كتَب لثَقِيفَ حينَ أَسْلَموا كِتاباً فيه: وما كان لهم من دَيْنٍ إِلى أَجَلِه فبلغ أَجَلَه فإِنّه لِياطٌ مُبرّأٌ من اللّه، وإِنّ ما كان لهم من دَيْن في رَهْنٍ ورَاء عُكاظَ فإِنه يُقْضى إِلى رأْسِه ويُلاطُ بِعُكاظ ولا يُؤخّر؛ واللِّياطُ، في هذا الحديث: الربا الذي كانوا يُرْبُونَه في الجاهلية ردّهم اللّه إِلى أَن يأْخذوا رُؤوسَ أَموالهم ويدَعُوا الفَضْل عليها. ابن الأَعرابي: جمع اللِّياطِ اللِّيالِيطُ، وأَصله لوط.
وفي حديث معاويةَ بن قُرَّةَ: ما يَسُرّني أَني طلَبْتُ المالَ خَلْفَ هذه اللاَّئطةِ وإِنّ لي الدنيا؛ اللائطةُ: الأُسْطوانةُ، سميت به لِلُزوقِها بالأَرض.
ولاطَه اللّهُ لَيْطاً: لعنه اللّه؛ ومنه قول أُمَيّةَ يصف الحية ودخُول إِبليس جَوْفَها:
فَلاطَها اللّهُ إِذ أَغْوَتْ خَلِيفَتَه،
طُولَ اللَّيالي، ولم يَجْعَلْ لها أَجَلا
أَراد أَن الحية لا تموت بأَجَلها حتى تقتل. وشَيْطانٌ لَيْطانٌ: منه، سُرْيانِيّة، وقيل: شَيْطانٌ لَيْطانٌ إِتباع. وقال ابن بري: قال القالي لَيطان كم لاطَ بقَلْبِه أَي لَصِقَ. أَبو زيد: يقال ما يَلِيطُ به النعيم ولا يَلِيقُ به معناه واحد. وفي حديث أَشْراطِ الساعةِ: ولتَقُومَنَّ وهو يَلُوطُ حوْضَه، وفي رواية: يَلِيطُ حوضَه أَي يُطَيّنُه.

### Türkçe

**لاطَ** onun sevgisi kalbime **يَلوط** ve **يَلِيط** eder; **لَيْطاً** ve **لِيطاً**: yapıştı. Ve ben, kalbimde onun için **لَوْطاً** ve **لِيطاً** (kesre ile) bulurum; yani kalbe yapışan sevgiyi; ve o, kalbimde daha **أَلْوَطُ** ve daha **أَلْيَطُ**tur. Lihyânî bununla, çocuğun sevgisini nakletti. Ve bu iş, benim **صَفَري**me **لا يَلِيطُ** ve **لا يَلْتاطُ** etmez; yani ne tutunur ne yapışır. Ve **التاطَ** falan bir çocuğu: onu iddia etti ve onu kendine nisbet ettirdi. Ve kadı falanı falana **لاطَ** etti: onu ona ilhak etti. Ömer’in hadisinde: onun cahiliye çocuklarını babalarına **يَلِيطُ** ettiği; bir rivayette: İslâm’da onları iddia edene; yani onları onlara ilhak eder.

Ve **اللِّيطُ**: kamışın ona yapışık kabuğu; aynı şekilde **لِيطُ القَناةِ**; ve ondan her parça bir **لِيطة**dır. Ebû Mansûr dedi: **لِيطُ العود** üst kabuğun altındaki kabuktur. Ve Vâil b. Hucr’a yazdığı kitabında: **التِّيعةِ**de, **لا مُقْوَرّةُ الألْياطِ** bir koyun; bu, **لِيطٍ**in cem‘idir; ve aslında ağaçlara yapışık kabuktur; derilerin zayıflığından dolayı gevşememiş olmasını istedi; böylece **اللِّيط**i deriye ödünç aldı; çünkü o, et için, ağaç ve kamış için olan konumundadır. Ancak onu cem‘ olarak getirdi; çünkü her uzvun **لِيط**ini istedi. Ve **اللِّيطةُ**: kamışın, yayın, mızrak şaftının ve sağlamlığı olan her şeyin kabuğu; cem‘i **لِيطٌ**dur; **كريشةٍ** ve **ريش** gibi. Fârisî, Evs b. Hacer’in bir yayı ve bir yaycıyı vasfederken söylediği sözü inşad etti:

فَمَلَّك باللِّيطِ الذي تحتَ قِشْرِها
كغِرْقِئِ بَيْضٍ كَنَّه القيْضُ مِنْ عَل

Dedi: **ملَّك**: sıkılaştırdı; yani onunla tutunsun diye yayın göbeği üzerinde kabuktan bir şey bıraktı. Dedi: **الذي**nin yeri, **مَلَّك** ile nasb olmalıdır; cer olmamalıdır; çünkü yayın altındaki kabuk onun altında değildir. Buna, onu **القَيْضِ** ve **الغِرْقِئِ** ile benzetmesi delalet eder. Ve **اللِّيط**in cem‘i **لِياط**tır. Cessâs b. Kutayb dedi:

وقُلُصٍ مُقْوَرّةِ الأَلْياطِ

Dedi: Burada o, derilerdir. Hadiste: bir adam İbn Abbâs’a dedi ki: demir bulamazsam ne ile boğazlayayım? Dedi: **بِلِيطةٍ فاليةٍ**; yani kesici bir kabukla. Ve **اللِّيطُ**: kamışın, mızrak şaftının ve sertliği ve sağlamlığı olan her şeyin kabuğu; ondan parça **لِيطةٌ**dır. Ondan, Ebû İdrîs’in hadisi: dedi: Peygamber’in yanına girdim
(* “على النبي إلخ” sözü, Nihâye’de Enes üzerinedir, رضي الله عنه, buraya kadar.)
—Allah ona salât ve selâm etsin—; ona serçeler getirildi; **بِلِيطةٍ** ile boğazlandılar. Ve denildi: bununla, kamıştan sivriltilmiş parçayı istedi. Ve **قوْسٌ عاتِكَةُ اللِّيطِ واللِّياطِ**: yani onun yapışığı. Ve **تَلَيَّط** bir **لِيطةً**: onu kıymıklandırdı. Ve **اللِّيطُ**: bokböceğinin kabuğu. Ve **اللَّيْطُ**: renk
(* “والليط لون” sözü fetha iledir; Kâmûs’ta olduğu gibi kesre ile de olur.)
ve o, **اللِّياطُ** da olur; dedi ki:

فصَبَّحَتْ جابِيةً صُهارِجا،
تَحْسَبُها لَيْطَ السماء خارِجا

Sarnıçtaki suyun yeşilliğini göğün derisine benzetti. Aynı şekilde Arap yayı, silinir ve alıştırılır; ta ki sararıncaya ve ona bir **لِيط** oluncaya kadar. Ve bir şair bir yayı vasfederek dedi: **عاتكة اللِّياط**. Ve **لِيطُ الشمس** ve **لَيْطُها**: onun rengi; çünkü onun kabuğu yoktur. Ebû Züeyb dedi:

بِأَرْيِ التي تَأْرِي إِلى كُلِّ مَغْرِبٍ،
إِذا اصْفَرَّ لِيطُ الشمْسِ حانَ انْقِلابُها

(* “تأري” sözü, Kâmûs şerhinde: düşer.)
Ve cem‘i **أَلْياط**tır. Sa‘leb inşad etti:

يُصْبِحُ بَعْدَ الدَّلَجِ القَطْقاطِ،
وهو مُدِلٌّ حَسَنُ الأَلْياطِ

Ve yumuşak dokunuşlu insana denilir: o, elbette yumuşak **اللِّيط**tir. Ve bir adam **لَيِّن اللّيطِ**: yani tabiatça.

Ve **اللِّياطُ**: ribâdır; ona **لِياطاً** denildi; çünkü o, helâl olmayan bir şeydir, bir şeye yapıştırılmıştır. Ve her şey bir şeye yapıştırılıp ona eklenirse, ona **أُليِطَ** edilmiştir; ribâ da sermayeye yapıştırılmıştır. Ondan, Peygamber’in hadisi—Allah ona salât ve selâm etsin—: Sakîf İslâm’a girdiklerinde onlara bir yazı yazdı; içinde: onların vadeye kadar olan borçlarından, vadesi gelip de vadesi gelmiş olan şey, o **لِياطٌ**tır; Allah’tan beri kılınmıştır. Ve onların Ukâz’ın ötesinde bir rehin içindeki borçlarından olan şey ise, aslına ödenir ve **بِعُكاظ** ile **يُلاطُ** edilir ve ertelenmez. Ve bu hadiste **اللِّياطُ**: cahiliyede ribâ yaptıkları ribâdır; Allah onları, sermayelerinin başlarını almaya ve onun üzerindeki fazlalığı bırakmaya döndürdü. İbnü’l-A‘râbî: **اللِّياطِ**ın cem‘i **اللِّيالِيطُ**tur; aslı **لوط**tur.

Muâviye b. Kurra’nın hadisinde: “Bu **اللاَّئطةِ**nin arkasında mal talep etmiş olmam beni sevindirmez; dünya benim olsa bile.” **اللائطةُ**: sütundur; yere yapışıklığından dolayı onunla adlandırıldı.

Ve Allah onu **لَيْطاً** **لاطَه**: Allah ona lanet etti. Ondan, Ümeyye’nin yılanı ve İblîs’in onun içine girişini vasfederken sözü:

فَلاطَها اللّهُ إِذ أَغْوَتْ خَلِيفَتَه،
طُولَ اللَّيالي، ولم يَجْعَلْ لها أَجَلا

Yani yılan, öldürülünceye kadar eceliyle ölmez. Ve **شَيْطانٌ لَيْطانٌ**: ondandır; Süryânîcedir; ve denildi: **شَيْطانٌ لَيْطانٌ** itbâ‘dır. İbn Berrî dedi: Kâlî dedi ki: **لَيطان**: kalbine **لاطَ** etti; yani yapıştı. Ebû Zeyd: denilir: nimet ona **ما يَلِيطُ** etmez ve ona **لا يَلِيقُ** etmez; manası birdir. Ve kıyamet alâmetleri hadisinde: “Ve mutlaka kopacaktır; o, havuzunu **يَلُوطُ** ederken”; bir rivayette: havuzunu **يَلِيطُ** ederken; yani onu çamurla sıvar.
