# لين (ل-ي-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%8A%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır

- Harfler: ل - ي - ن
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 5 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَلِينُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8F.md) | تَفْعِلُ | Yumuşar | 1 | 1 | [39:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/ayet/39:23.md) |
| [لَيِّنًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%90%D9%91%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | فَيْعِلًا | Yumuşak | 1 | 1 | [20:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/ayet/20:44.md) |
| [لِنْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/siga/%D9%84%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | فَعَلْتَ | Yumuşak davrandın | 1 | 1 | [3:159](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/ayet/3:159.md) |
| [لِينَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فِعْلَةٍ | Yumuşak hurma ağacı | 1 | 1 | [59:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/ayet/59:5.md) |
| [وَأَلَنَّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7.md) | وَأَفْعَلْنَا | Ve yumuşattık | 1 | 1 | [34:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/ayet/34:10.md) |

## Mücavir kökler — 44 mücavir (63 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B8%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Kaba
2. [قشعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · قشعر Kürklük deridir
3. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
4. [شور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Danışmak
5. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
6. [جلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Culud deri demektir
7. [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Benzeşen
8. [عزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kesin karar
9. [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fidde, (dat) Gümüş demektir
10. [أصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bitki kökü demektir
11. [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğaliz (zı), Sert topraktır
12. [داود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Davut
13. [أوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ev arı sürüsü anlamındadır
14. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hadid demir demektir
15. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
16. [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sena yaka demektir
17. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
18. [طير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Tayr” kuş demektir
19. [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
20. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Affetti
21. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
22. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kesinlikle keseceğim
23. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
24. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dağ anlamındadır
25. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
26. [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
27. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
28. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kulak demektir
29. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
30. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beraber
31. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
32. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
33. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
34. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
35. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
36. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
37. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
38. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
39. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
40. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Şey
41. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
42. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
43. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
44. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لين |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md), [سهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84.md), [سمح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AD.md) |
| Zıt Kök | [خشن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Maddenin sertliğini yitirerek bükülebilir, yoğrulabilir ve esnek hale gelmesi, kabalık ve katılığın giderilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsan ilişkilerinde kabalıktan uzak şefkatli tutum, tebliğde muhatabı ezmeyen üslup, ilahi zikirle kalbin huşua ermesi ve maddede işlenebilirlik |
| Çekirdek Özet 3 | Gücün ve adaletin katılığa dönüşmesini engelleyen, iletişimi ve biçimlendirmeyi mümkün kılan dinamik esneklik |
| Kritik Hata Riski | Kökün yumuşaklık anlamını zaaf, boyun eğme, ilkesizlik veya hakikatten taviz verme biçiminde pasif bir gevşeklik olarak algılama yanılgısı |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لي | Bükülme, yönelme, katılık ve doğrusallıktan ayrılma; [ليت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%AA.md) kökünde arzunun bir yöne meyli ve hayıflanması, [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) kökünde varlık halinin esnetilip olumsuzlanması, [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) kökünde ışığın bükülüp gündüz sertliğinin sükunete evrilmesi durumlarında görülen yön değiştirme ve esneme hareketi | ن | Bükülme ve esneme hareketine süreklilik, içsel işlenebilirlik ve pürüzsüz temas kabiliyeti kazandırarak katılığın zıddı olan kalıcı bir yumuşaklık ve kıvama dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi yönlendiren, sert direnci kırmadan sevk eden ve temas kuran yönlendirici etkiyi temsil eder |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Maddi veya manevi müdahaleyi, dokunuşu, biçimlendirmeyi ve temas anındaki etkin eylemi gösterir |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bükülebilen, akıcı, kırılmadan biçim değiştiren canlı ve kesintisiz esnekliği ifade eder |
| لين | Yönlendirici bir dokunuşla sertliğin bükülerek canlı ve sürekli bir işlenebilirliğe kavuşturulması | Katı ve dirençli olanın, kırıcı bir darbe olmaksızın sevk edilip temas yoluyla bükülebilir ve yumuşak hale gelmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cismin sertliğinin, katılığının ve pürüzünün kaybolarak dokunulduğunda veya büküldüğünde direnç göstermemesi; demir gibi madenlerin ateşte veya deri gibi nesnelerin yağlanarak yumuşatılması; ince, taze ve gevrek hurma ağacı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem kullanımında bolluk, rahatlık ve pürüzsüz refah halini niteleyen bir zarafet ifadesi olarak yer almıştır. Lisānü’l-ʿArab’da zikredilen beyitte bir kadının narin ve pürüzsüz endamı şu şekilde tasvir edilir: بيضاءُ باكرَها النَّعِيمُ، فصاغَها / بلَيَانِه، فأَدَقَّها وأَجلَّها |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ve Hz. Ali’nin vasfında geçen sözde, hakiki ilim ehlinin metaneti anlatılırken dünyaperestlerin katı ve zor bulduğu hakikatleri onların huşu ve esneklikle benimsediği şu ibareyle ifade edilmiştir: فباشَرُوا رُوحَ اليقين، واسْتلانُوا ما اسْتَخْشنَ المُترَفُون |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça لين kökü, Semitik diller ailesinde pürüzsüzlük, esneklik, bükülebilirlik ve işlenebilirlik dairesinde gelişen bir semantik alana aittir. Kökün İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan sesçil yansımaları çoğunlukla gecelemek veya yönelmek ekseninde yoğunlaşırken, Arapça bu kökte fiziksel direncin kırılması, dokunun yumuşaması ve esneklik kazanması anlamını muhafaza etmiş ve öne çıkarmıştır. Güney Sami dillerinde ve Arapçada kök, sertliğin zıddı olan dokusal yumuşaklığı ifade ettiği gibi, hayatın refah içinde sürmesi ve ağacın taze, narin cinsi için de türetmeler kazanmıştır. Kökün temelinde yer alan esneme ve eğilme motifi, Sami dillerinin genelinde katılık ile kırılganlık arasındaki çatışmayı aşan bir ara kıvamı temsil eder.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sertliğin zıddı olan yumuşaklık ve esneklik | Fiziksel nesnelerin (demir, deri, ağaç) yumuşaması, sonrasında huyların nezaket kazanması ve refah halinin anlatımı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Esneme, sükun bulma ve katılığı terk etme kökleri | Kuzeybatı Sami dillerinde sükunet ve konaklama bağlamlarıyla fonetik yakınlık taşırken, Güney Sami dalında fiziksel ve ahlaki yumuşaklık merkezdedir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik ailenin diğer kollarında bu fonetik dizilişte doğrulanabilir kök paraleli tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, D. Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لين | Anlamlı | Yumuşaklık ve esneklik | Katılığın ve kabalığın giderilmesi, cismin veya huyun bükülebilir hale gelmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [لني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%86%D9%8A.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| يلن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| ينل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| نلي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| [نيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84.md) | Anlamlı | Ulaşmak, elde etmek | Bir gayeye erişmek, maksada nail olmak ve ihsanda bulunmak | Anlamlı permütasyon; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لين | Merkez | Yumuşaklık ve esneklik | Maddi ve ahlaki katılığın kırılarak bükülebilir, temas edilebilir ve işlenebilir kıvama gelmesi | Hem nesnede hem ruhta direnci pürüzsüzce gideren temel hal |
| [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) / [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) | Komşu | Nezaket ve kolaylık | Şiddet ve acele göstermeden işi en elverişli ve zararsız yoldan yürütme tutumu | Eylemdeki ölçülülük ve dostça muameleye odaklanır |
| [سهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84.md) | Komşu | Düzlük ve kolaylık | Engebesiz, pürüzsüz ve zorluk barındırmayan zemin veya süreç | Direncin yokluğundan çok yolun ve durumun engelsizliğini bildirir |
| [سمح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AD.md) | Komşu | Cömertlik ve müsamaha | Hakkından kendi rızasıyla vazgeçerek genişlik ve serbestlik tanıma | Hukuki ve ahlaki ilişkilerde tolerans ve fedakarlık yönü ağır basar |
| [خشن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%86.md) | Zıt | Sertlik ve kabalık | Yüzeyin pürüzlü, maddenin katı, mizacın kırıcı ve uzlaşmaz olması hali | Dokunulduğunda veya muhatap olunduğunda direnç ve rahatsızlık veren doğrudan zıt hal |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لين | Yumuşaklık, esneklik | Sertliğin zıddı olup cismin bükülebilir, mizacın geçimli ve şefkatli olması | Kesin |
| Latince | Mollis, lenis, flexibilis | Yumuşak, yatıştırıcı, esnek | Katı olmayanı ve bükülebileni ifade eder; ahlaki açıdan bazen iradesizlik manasına da kayabilir | Güçlü |
| İngilizce | Soft, gentle, pliable, yielding | Yumuşak, nazik, esnek | Maddi esnekliği ve nazik tavrı karşılar; ancak boyun eğme çağrışımı Arapçadaki işlenebilirlik boyutundan farklıdır | Güçlü |
| Almanca | Weich, sanft, biegsam | Yumuşak, ılımlı, bükülgen | Dokunsal yumuşaklığı ve ılımlı tavrı karşılar; manevi huşu ve derinin yumuşaması nüansını tam içermez | Güçlü |
| Fransızca | Doux, souple, tendre | Yumuşak, esnek, şefkatli | Sertlik karşıtı narinlik ve uzlaşmacı tavrı ifade eder; demirin dövülebilir yumuşaklığını tek başına tam yansıtmaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Maddi işlenebilirlik ve dönüşüm | Sert madenin kolayca biçim alacak esnekliğe kavuşturulması | Hz. Dâvûd’a demirin mucizevi şekilde yumuşatılıp zırh yapımına elverişli kılınması bağlamı (Sebe [34:10](https://lisan.digital/tr/ayet/34:10.md)) |
| Ahlaki zarafet ve yumuşak üslup | Tebliğde muhatabı ezmeyen, düşündüren ve incitmeyen söz | Firavun gibi azgınlaşmış bir zorbaya karşı Hz. Mûsâ ve Hz. Hârûn’a emredilen hitap tarzı (Tâhâ [20:44](https://lisan.digital/tr/ayet/20:44.md)) |
| Liderlikte şefkat ve müsamaha | Yönetimde katılıktan, kabalıktan ve kırıcılıktan uzak duruş | Uhud Savaşı sonrası müminlere karşı Hz. Peygamber’in gösterdiği ilahi rahmet kaynaklı merhametli tavır (Âl-i İmrân [3:159](https://lisan.digital/tr/ayet/3:159.md)) |
| Kalp ve bedenin huşua ermesi | İlahi kelam karşısında ürpertiden sonra gelen sükunet ve itaat kıvamı | Kur'an tilaveti esnasında kalplerin ve tenlerin Allah’ın zikrine ısınarak yumuşaması bağlamı (Zümer [39:23](https://lisan.digital/tr/ayet/39:23.md)) |
| Yumuşak ve nitelikli nebat cinsi | Kökten kesilen veya ayakta bırakılan kıymetli hurma ağacı | Medine’de Benî Nadîr kuşatmasında kesilmesine izin verilen özel hurma ağaçları bağlamı (Haşr [59:5](https://lisan.digital/tr/ayet/59:5.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ahlakı ve mucize | Peygamberlerin tebliğdeki yumuşak tutumunun ismet ve irşat göreviyle bağı; demirin yumuşatılmasının harikulade hadise oluşu | İlahî iradenin sert tabiatları ve kalpleri dönüştürme kudreti |
| Fıkıh | Cihat hukuku ve kamu düzeni | Savaş esnasında düşmana ait hurma ağaçlarının kesilip kesilemeyeceği meselesi | Maslahat ve strateji gereği ağaç kesiminin meşruiyeti ve tahribat yasağının sınırları |
| Tefsir | Âl-i İmrân [3:159](https://lisan.digital/tr/ayet/3:159.md) ve Tâhâ [20:44](https://lisan.digital/tr/ayet/20:44.md) tahlili | Katı kalpliliğin cemaati dağıtacağı ilkesi ve zorbaya dahi yumuşak söz söylenmesi emrinin hikmeti | Toplumsal kaynaşmanın ve tebliğde başarının vazgeçilmez pedagojik şartı |
| Hadis | Tilavet ve ahlak rivayetleri | Kur'an'ın dilde akıcı ve kolay okunması ile müminlerin geçimli, alçak gönüllü ve yumuşak huylu vasıfları | İmandan neşet eden vakar, kolaylık ve insan ilişkilerinde esneklik |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Yaratıcı ve kul-vahiy ilişkisi | Huşu ve kabullenme | Direnci kırma | Kalbin ve derinin kibir sertliğinden sıyrılarak vahyin rehberliğine teslim olması | Kesin |
| İlmi | Maddenin ve zihnin eğitimi | İşlenebilirlik ve elastisite | Şekil verme | Ham maddenin veya ham aklın dönüştürülerek medeniyet kurucu araçlara uyarlanması | Güçlü |
| Siyasi | Liderlik ve yönetim tarzı | Merhamet ve istişare | Meşruiyeti koruma | Sertlik ve zorbalık yerine rıza ve şefkatle yöneterek toplumsal dağılmanın önüne geçilmesi | Kesin |
| İktisadi | Üretim kaynakları ve servet yönetimi | Tarımsal değer ve esnek piyasa | Verimlilik | Hurma ağacı gibi kalıcı üretim unsurlarının korunması ve ekonomik ilişkilerde müsamaha | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzeme biliminde plastisite ve elastisite | Maddenin uygulanan kuvvet altında kırılmadan biçim değiştirebilme, gerilimi emme ve yeni forma uyum sağlama kabiliyeti | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Pedagojik esneklik ve yumuşak güç | Birey veya kurumların baskı ve şiddet aygıtı kullanmaksızın cazibe, diyalog ve nezaket yoluyla tutum değiştirmesini sağlama yetisi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün ifade ettiği esnekliği pasiflik, omurgasızlık, irade zayıflığı veya hakikatten taviz verme olarak algılama hatası |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Demirin sanayiye uyarlanacak kıvama gelmesinden en katı zorbaya tebliğ yapmaya kadar uzanan, hakikatten ödün vermeden muhatabı dönüştüren aktif ve kurucu bir yumuşaklık |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sertliği ve kabalığı dindarlık veya dirayet zannedip İslami tebliğ ve siyaseti şiddete boğmak; ayette açıkça belirtildiği üzere insanların hakikatten uzaklaşmasına ve dağılmasına yol açmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin hem maddi dünyayı işleme biçimini hem de insan ilişkilerini tanzim eden ahlaki üslubu tek bir esneklik ve zarafet ilkesinde birleştirdiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin liderlik ve tebliğ metodolojisini açıklayan ayetlerde, kalbin zikir karşısındaki dönüşümünü bildiren ayetlerde ve peygamberi zanaatın anlatıldığı kıssalarda belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak davanın ancak sertlik, kabalık ve dayatmayla korunabileceği zannını yıkar; en sert madenin dahi yumuşatılmadan zırha dönüşemeyeceğini öğreterek medeniyetin ve davetin nezaketle inşa edildiğini bildirir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Maddenin içsel katılığını ve pürüzünü yitirerek bükülebilir, yoğrulabilir ve darbelere karşı kırılmadan şekil alabilir kıvama gelmesi.
- Soyut anlam: İnsan tabiatındaki ve hitap tarzındaki kabalığın ilahi şefkat ve vakarla giderilerek muhatapla yapıcı, dönüştürücü ve kapsayıcı bir temas kurabilme esnekliği.
- Sistematik karşılık: Katılık ve zorbalığın ürettiği toplumsal dağılma riskine karşı, sistemi kırılmaktan koruyan ve dönüştürücü gücü mümkün kılan adaptif esneklik mekanizması.
- LaTeX modeli: $$L = \lim_{R \to 0} \left( \frac{\Phi}{\sigma} \right) \implies \Delta S > 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $L$ yumuşaklık ve esneklik halini temsil eder. $\sigma$ içsel veya dışsal katılık ve gerilim katsayısını, $\Phi$ ise yönlendirici dönüştürücü etkiyi gösterir. Katılık ve direnç sıfıra yaklaştığında ($R \to 0$), sistem kırılmaksızın şekil değiştirir ve yapıcı etkileşim alanı ($\Delta S$) genişleyerek süreklilik kazanır.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%8A%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:159](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/ayet/3:159.md) — لِنْتَ

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ

Meal (IK): Allah’ın rahmeti sayesinde sen onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba ve katı kalbli olsaydın şüphesiz çevrenden dağılır giderlerdi. Öyleyse onları bağışla ve yargılanmalarını dile. İşler hakkında onlarla müşavere et. Bir kerre de azmettin mi artık Allah’a tevekkül et. Muhakkak Allah, tevekkül edenleri sever.

### [Taha 20:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/ayet/20:44.md) — لَيِّنًا

فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى

Meal (IK): Ve ona yumuşak söz söyleyin, belki nasihat dinler veya korkar.

### [Sebe 34:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/ayet/34:10.md) — وَأَلَنَّا

وَلَقَدْ آتَيْنَا دَاوُدَ مِنَّا فَضْلًا يَاجِبَالُ أَوِّبِي مَعَهُ وَالطَّيْرَ وَأَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ

Meal (IK): Andolsun ki; Davud’a, katımızdan lutuf ihsan ettik. Ey dağlar; onunla birlikte siz de tesbih edin ve kuşlar da. Ona demiri yumuşak kıldık.

### [Zümer 39:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/ayet/39:23.md) — تَلِينُ

اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

Meal (IK): Allah, sözün en güzelini; ahenkli, ikişerli bir kitab halinde indirmiştir. Rabblarından korkanların ondan derileri ürperir. Sonra hem derileri hem de kalbleri Allah’ın zikrine karşı yumuşar. Bu, Allah’ın hidayet rehberidir, onunla istediğini hidayete eriştirir. Allah kimi de saptırırsa; ona bir daha yol gösteren bulunmaz.

### [Haşr 59:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/ayet/59:5.md) — لِينَةٍ

مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Herhangi bir hurma ağacını kesmeniz veya kesmeyip gövdeleri üzerinde bırakmanız hep Allah’ın izniyledir. Bir de fasıkları rüsvay etmek içindir.

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللام والنون و و أ ي ء معهما
ل و ن، ن و ل، ن ي ل، ل ي ن، أ و ن، ن أ ل مستعملات
لون:
اللَّوْنُ: معروفٌ، وجَمعُه: ألوانٌ، والفِعل: التّلوين والتَّلَوُّن. واللِّينةُ: كلّ لَوْنٍ من النَّخلِ والتَّمرِ هو لينةٌ.
نول:
نيل:
النَّوْل: اسمٌ للقُبْلة، ومنه قول امرىء القيس:
إذا قلتُ هاتي نوِّليني تمـايلـت		عَليَّ هضيمَ الكَشحِ رَيّا المُخَلخَلِ
والنَّوالُ: العطاء. ونوّله: أعطاه، قال طرفة:
إن تُنَوِّلْهُ فقد تَـمْـنَـعُـه		وتُرِيهِ النَّجْمَ يَجْري بالظُّهُرْ
والنَّوْل: خَشَبَةٌ من أداة الحائك... والمِنوال: الحائكُ الذي يَنسُجُ الوسائد ونحوها وأَداتُهُ المنصوبة تُسَمَّى أيضاً مِنوالا، قال الكُمَيت: كُمَيْتاً كأنّها هراوةُ مِنوال ويُقال: ما نَوْلك أن تَفْعلَ ذاك معناه ليس من حقِّك أن تفعلَ ذلك، وقد أنال لك أن تَفْعَل.
والنِّيلُ: نهرٌ بمصر، ونهرٌ بالكوفة.
والنَّيْلُ ما نِلتَ من معروف إنسان، وأناله معروفه، أي: أعطاه.. والنّال: المَنالة.. والمَنالُ: مَصْدر نِلْت، والفِعْلُ نال يَنالُ.. ويقال: ما نِلتُ له بشيء، أي: ما جُدْتُ.. ونِلْتُه شيئاً: أَعطيته.
لين:
يُقالُ في فعل الشَّيء اللَّيِّن: لانَ يَلينُ لِيناً ولَياناً.. وشيء لَيِّنٌ، ولَينٌ، مخفّف، مثل: هَينٍ.
نال:
ويُقالُ: نأل يَنْأَلُ نألاً إذا نهض بحملِهِ، ويُقال: إذا تحرّك.
والنَّأَلانُ: ضَرْبٌ من المَشْي كأنّه ينهضُ برأسِهِ إلى فوق.

##### Türkçe

باب **اللام** و**النون** و**و** و**أ** و**ي** و**ء** معهما
**ل و ن**، **ن و ل**، **ن ي ل**، **ل ي ن**، **أ و ن**، **ن أ ل** kullanımdadırlar.

**لون**:
**اللَّوْنُ**: bilinen (şey)dir; çoğulu: **ألوانٌ**; fiil: **التّلوين** ve **التَّلَوُّن**. **واللِّينةُ**: hurma ağacından ve hurmadan her **لَوْنٍ** bir **لينةٌ**dir.

**نول**:
**نيل**:
**النَّوْل**: öpücüğün adıdır; ondan İmru’ul-Kays’ın sözü:
إذا قلتُ هاتي نوِّليني تمـايلـت		عَليَّ هضيمَ الكَشحِ رَيّا المُخَلخَلِ
**والنَّوالُ**: bağıştır. **ونوّله**: ona verdi; Tarafa dedi:
إن تُنَوِّلْهُ فقد تَـمْـنَـعُـه		وتُرِيهِ النَّجْمَ يَجْري بالظُّهُرْ
**والنَّوْل**: dokumacının aletinden bir tahta... **والمِنوال**: yastıkları ve benzerlerini dokuyan dokumacı; ve onun dikilmiş aleti de ayrıca **مِنوالا** diye adlandırılır; el-Kumeyt dedi: كُمَيْتاً كأنّها هراوةُ مِنوال. Ve denilir: **ما نَوْلك أن تَفْعلَ ذاك**; manası: bunu yapman senin hakkından değildir; ve: **وقد أنال لك أن تَفْعَل**.
**والنِّيلُ**: Mısır’da bir nehir, ve Kûfe’de bir nehir.
**والنَّيْلُ**: bir insanın iyiliğinden elde ettiğin şeydir; **وأناله معروفه** yani: ona verdi.. **والنّال**: **المَنالة**.. **والمَنالُ**: **نِلْت**’in masdarıdır; fiil: **نال يَنالُ**.. Ve denilir: **ما نِلتُ له بشيء** yani: cömertlik etmedim.. **ونِلْتُه شيئاً**: ona verdim.

**لين**:
Yumuşak şeyin fiilinde denilir: **لانَ يَلينُ** **لِيناً** ve **لَياناً**.. ve (bu) yumuşak bir şeydir: **لَيِّنٌ** ve **لَينٌ**, hafifletilmiş; örneğin: **هَينٍ**.

**نال**:
Ve denilir: **نأل يَنْأَلُ نألاً**; yüküyle doğrulduğu zaman; ve denilir: hareket ettiği zaman.
**والنَّأَلانُ**: yürüyüşten bir türdür; sanki başıyla yukarıya doğru doğruluyordur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللينُ: ضد الخشونة. يقال: لانَ الشيء يَلينُ ليناً، وشيءٌ لَيِّنٌ ولَيْنٌ مخفَّفٌ منه، والجمع أَلْيِناءُ. واللَيانُ بالفتح: المصدر من اللين. تقول: هو في لَيانٍ من العيش، أي في نعيمٍ وخفضٍ. ولَيَّنْتُ الشيء وأَلْيَنْتُهُ، أي صيَّرته لَيِّناً. ويقال أيضاً: أَلَنْتُهُ وأَلْيَنْتُهُ، على النقصان والتمام. واللِيانُ بالكسر: المُلايَنَةُ والملاطَفَةُ. تقول: لايَنَني مُلايَنَةً ولِياناً. واسْتَلانَهُ: عدَّه لَيِّناً. وتَلَيَّنَ: تملَّق.

##### Türkçe

**اللينُ**: pürüzlülüğün zıddı. Denilir ki: **لانَ الشيء يَلينُ ليناً**, ve **شيءٌ لَيِّنٌ** ve ondan hafifletilmiş **لَيْنٌ**, çoğulu **أَلْيِناءُ**. Ve fetha ile **اللَيانُ**: **اللين**’den masdar. Dersin ki: o, geçimden bir **لَيانٍ** içindedir; yani bir nimet ve alçaklık (rahatlık) içindedir. Ve **لَيَّنْتُ الشيء** ve **أَلْيَنْتُهُ**; yani onu **لَيِّناً** kıldım. Ve ayrıca denilir: **أَلَنْتُهُ** ve **أَلْيَنْتُهُ**, eksiltme ve tamamlama üzere. Ve kesra ile **اللِيانُ**: **المُلايَنَةُ** ve **الملاطَفَةُ**. Dersin ki: beni **لايَنَني** bir **مُلايَنَةً** ve **لِياناً** ile. Ve **اسْتَلانَهُ**: onu **لَيِّناً** saydı. Ve **تَلَيَّنَ**: dalkavukluk etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والياء وما يثلثهما)
(ليا)  اللام والياء والألف، يقال إنَّه شيءٌ من النَّبْت. يقولون: اللِّيَاء: شيءٌ كالحِمَّص شديدُ البياض. يقال للمرأة: كأنَّها لِيَاءة.
(ليت)  اللام والياء والتاء كلمتانِ لا تنقاسان([1]): إحداهما: اللِّيت: صَفْحة العُنق، وهما لِيتانِ. والأخرى اللَّيْت، وهو النَّقْص. يقال: لاتَه يَلِيتُه: نَقَصه. قال الله تعالى: ﴿لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئاً﴾ [الحجرات 14]. واللَّيْت: الصَّرف، يقال لاتَهُ يَلِيته. قال:
وليلةٍ ذاتِ دُجىً سريتُ *** ولم يَلِتْني عن سُراها ليتُ([2])وليت: كلمة التَّمنِّي.
(ليث)  اللام والياء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على قُوَّة خَلْق. من ذلك اللَّيث، قالوا: سمِّي بذلك لقُوّته وشِدّة أخْذِه. ومنه يقال: رجل مُلَيِّثٌ([3]).
واللَّيْث: عنكبوتٌ يَصِيد الذُّباب. فأمَّا اللِّيث بكسر اللام، فموضع. قال الهذليّ([4]):
مستأرِضاً بين بَطْنِ اللِّيثِ أيمنُهُ *** إلى شَمَنْصِيرَ غيثاً مُرْسَلاً مَعِجا
(ليغ)  اللام والياء والغين كلمة، يقولون: الألْيَغ: الذي لا يُبِين الكَلام. وأمّا قولهم: هو سَيِّغٌ ليِّغ، فإتباعٌ، للشَّيء السَّهل المنساغ.
(ليف)  اللام والياء والفاء كلمة، وهي اللِّيف، عربيَّة.
(ليق)  اللام والياء والقاف كلمتان: إحداهُما قولُهم: فلانٌ لا يُلِيق دِرهماً، أي لا يُبقِي. قال:
* كَفَّاك كَفٌّ لا تُليق درهما([5]) *
والأخرى قولهم: لا يَلِيقُ به كذا، كأنَّه لا يصلح له، ولا يلصق به، من لاقَ الدّواة يَلِيقها.
(ليل)  اللام والياء واللام كلمة، وهي اللَّيل: خِلافُ النهار. يقال ليلةٌ ولَيْلات. وأمَّا اللَّيالي… ([6]).
(ليم)  اللام والياء والميم. يقولون: اللِّيم. الصُّلح([7]). وأنشدنا علي بن إبراهيم القطان قال: أنشد ثعلب:
إذا دُعِيَتْ يوماً نُمَيرُ بنُ عامرٍ *** رأيتَ وجوهاً قد تبيَّنَ لِيمُها
(لين)  اللام والياء والنون كلمةٌ واحدة، وهي اللِّين: ضدُّ الخُشُونَة. ويقال: هو في لَيَانٍ من عَيش، أي نَعْمةٍ، وفلانٌ مَلْيَنَة، أي ليِّن الجانب.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "لا ينقاس".
([2]) نسبهما في إصلاح المنطق 153 إلى رؤبة، ونسب الثاني في المخصص (14: 20) إليه أيضاً. ووردا في اللسان (ليت) بدون نسبة. وليسا في ديوان رؤبة، ولم يذكرا في ملحقات ديوانه ولا ديوان العجاج.
([3]) كذا ضبط في الأصل بالكسر، ويوافقه ما في اللسان: "تليث الرجل واستليث وليث: صار كالليث". وفي اللسان أيضاً: "ورجل مليث- بكسر الميم وسكون اللام-: شديد العارضة وقيل شديد قوي". لكن في المجمل: "المليث" بتشديد الياء المفتوحة، وفسره بأنه البطيء، أو شديد الأخذ كالليث.
([4]) هو ساعدة بن جؤية الهذلي. ديوان الهذليين (2: 209) واللسان (معج، شمصر). وقد سبق في (3: 274).
([5]) بعده في اللسان (ليق) والإنصاف 236: *جوداً وأخرى تعط بالسيف الدما*
([6]) بياض في الأصل. وفي اللسان: "وقد جمع على ليال فزادوا فيه الياء على غير قياس. قال: ونظيره أهل وأهال. ويقال: كأن الأصل فيها ليلاة فحذفت". يعني أن مفردها وهو "ليل" أصله "ليلاة"، فحدث فيه الحذف، لكن أُبقي الجمع كما هو.
([7]) في المجمل: "الصلح بين الناس، والصلاح". وأنشد البيت التالي.

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** ve **الياء** ve onları üçleyen şeyler)

(**ليا**)  **اللام** ve **الياء** ve **الألف**; denilir ki o, bitkiden bir şeydir. Derler: **اللِّيَاء**: nohut gibi, çok şiddetli beyaz bir şey. Kadına denilir: sanki o **لِيَاءة**’dir.

(**ليت**)  **اللام** ve **الياء** ve **التاء** iki kelimedir; kıyaslanmazlar([1]): ikisinden biri: **اللِّيت**: boynun yan yüzü; ikisi **لِيتان**’dır. Diğeri **اللَّيْت**’tir; o da eksiltmedir. Denilir: **لاتَه يَلِيتُه**: onu eksiltti. Allah Teâlâ dedi: ﴿لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئاً﴾ [الحجرات 14]. Ve **اللَّيْت**: çevirmedir; denilir: **لاتَهُ يَلِيته**. Dedi:
وليلةٍ ذاتِ دُجىً سريتُ *** ولم يَلِتْني عن سُراها ليتُ([2])
Ve **وليت**: temenni kelimesidir.

(**ليث**)  **اللام** ve **الياء** ve **الثاء** sahih bir asıldır; yaratılış kuvvetine delâlet eder. Bundan **اللَّيث**; dediler: kuvveti ve yakalamasının şiddeti sebebiyle bununla adlandırıldı. Ondan denilir: **رجل مُلَيِّثٌ**([3]).
Ve **اللَّيْث**: sinek avlayan bir örümcektir. Amma **اللِّيث** (lamın kesresiyle) ise bir yerdir. Hüzeli([4]) dedi:
مستأرِضاً بين بَطْنِ اللِّيثِ أيمنُهُ *** إلى شَمَنْصِيرَ غيثاً مُرْسَلاً مَعِجا

(**ليغ**)  **اللام** ve **الياء** ve **الغين** bir kelimedir; derler: **الألْيَغ**: sözü açıklamayan kimsedir. Amma onların “o **سَيِّغٌ ليِّغ**’dir” sözü ise, kolayca akıp giden şey için, tâbî kılmadır.

(**ليف**)  **اللام** ve **الياء** ve **الفاء** bir kelimedir; o da **اللِّيف**’tir; Arapçadır.

(**ليق**)  **اللام** ve **الياء** ve **القاف** iki kelimedir: ikisinden biri onların “falanca bir dirhemi **لا يُلِيق**” sözüdür; yani bırakmaz. Dedi:
* كَفَّاك كَفٌّ لا تُليق درهما([5]) *
Diğeri onların “ona şu böyledir **لا يَلِيقُ به**” sözüdür; sanki ona uygun olmaz ve ona yapışmaz; **لاقَ الدّواة يَلِيقها**’dan.

(**ليل**)  **اللام** ve **الياء** ve **اللام** bir kelimedir; o da **اللَّيل**’dir: gündüzün zıddı. Denilir: bir gece **ليلةٌ** ve geceler **لَيْلات**. Amma **اللَّيالي**… ([6]).

(**ليم**)  **اللام** ve **الياء** ve **الميم**. Derler: **اللِّيم**: sulh([7]). Bize Ali b. İbrahim el-Kattân inşad etti; dedi: Sa‘leb inşad etti:
إذا دُعِيَتْ يوماً نُمَيرُ بنُ عامرٍ *** رأيتَ وجوهاً قد تبيَّنَ لِيمُها

(**لين**)  **اللام** ve **الياء** ve **النون** tek bir kelimedir; o da **اللِّين**’dir: kabalığın zıddı. Ve denilir: o, yaşayıştan bir **لَيَانٍ** içindedir; yani bir nimet içinde. Ve falanca **مَلْيَنَة**’dir; yani yumuşak taraflıdır.

--------------ـــ
([1]) Asılda: “لا ينقاس”.
([2]) İslâhu’l-Mantık 153’te ikisini de Ru’be’ye nispet etti; ve ikincisini el-Muhassas’ta (14: 20) ona da nispet etti. Ve Lisân’da (**ليت**) nispet olmaksızın geldiler. Ve Ru’be divanında değillerdir; divanının zeyllerinde de el-Accec divanında da zikredilmediler.
([3]) Asılda kesre ile böyle ضبط edildi; ve Lisân’daki şu söz ona uygundur: “**تليث الرجل واستليث وليث**: **صار كالليث**”. Ve Lisân’da ayrıca: “**ورجل مليث- بكسر الميم وسكون اللام-: شديد العارضة وقيل شديد قوي**”. Lâkin el-Mücmel’de: “**المليث**” fethalı şeddeli **الياء** ile; ve onu, yavaş; yahut **كالليث** şiddetli yakalayan diye tefsir etti.
([4]) O, Sa‘ide b. Cüveyye el-Hüzelî’dir. Dîvânu’l-Hüzeliyyîn (2: 209) ve Lisân (**معج**، **شمصر**). Ve daha önce (3: 274)’te geçti.
([5]) Ondan sonra Lisân’da (**ليق**) ve el-İnsâf 236’da: *جوداً وأخرى تعط بالسيف الدما*
([6]) Asılda boşluk. Ve Lisân’da: “Ve **ليال** üzerine cem‘ edildi; onda **الياء**’yı kıyasa aykırı olarak artırdılar. Dedi: ve onun benzeri **أهل** ve **أهال**’dir. Ve denilir: sanki aslı onda **ليلاة** idi de hazfedildi”. Yani onun müfredi olan **ليل**’in aslı **ليلاة** idi; onda hazif meydana geldi; lâkin cem‘ olduğu gibi bırakıldı.
([7]) el-Mücmel’de: “insanlar arasındaki sulh ve salah”. Ve şu beyti inşad etti.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ي ن
شيء لين ولين وليّنه وألانه واستلانه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو في ليان من العيش ونزلوا بلين الأرض وليانها ورجل ليّن الجانب وقوم أليناء وهو ذو ملينة ولان لقومه وألان لهم جناحه ‏"‏ فبما رحمةٍ من الله لنت لهم ‏"‏‏.‏
وهو ليّن الأعطاف وطيء الأكناف‏.‏
ولاين أصحابك ولا تخاشنهم‏.‏
وتليّن له‏:‏ تملّق‏.‏

##### Türkçe

ل ي ن
Yumuşak bir şey; **لين** ve **لين**; onu yumuşattı; onu yumuşak kıldı; onu yumuşak buldu.

Mecazdan: O, geçimden bir yumuşaklık içindedir; yerin yumuşağına ve onun yumuşaklığına indiler; yumuşak yanlı bir adam; ve **أليناء** bir kavim; ve o, bir yumuşaklığa sahiptir; kavmine yumuşadı; ve onlar için kanadını yumuşattı: “Allah’tan bir rahmet sebebiyle onlara yumuşadın.”

Ve o, bükümlerce yumuşaktır ve yanlarca uysaldır.

Arkadaşlarını yumuşak tut ve onlara karşı sertleşme.

Ona yumuşak davranmak: dalkavukluk etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللِّينُ: ضِدُّ الخُشونة. يقال في فِعْل الشيء اللَّيِّن: لانَ الشيءُ يَلِينُ لِيْناً ولَيَاناً وتَلَيَّن وشيءٌ لَيِّنٌ ولَيْنٌ، مخفف منه، والجمع أَلْيِناءُ. وفي الحديث: يَتْلُونَ كتابَ الله لَيِّناً أَي سَهْلا على أَلسنتهم، ويروى لَيْناً، بالتخفيف، لغة فيه. وأَلانه هو ولَيَّنه وأَلْيَنه: صَيَّرَه لَيِّناً. ويقال: أَلَنْتُه وأَلْيَنتُه على النقْصان والتمام مثل أَطَلْته وأَطْوَلْتُه. واستلانه: عَدَّه ليِّناً، وفي المحكم: رآه ليِّناً، وقيل: وجده ليِّناً على ما يغلب عليه في هذا النحو. وفي حديث عليّ، عليه السلام، في ذكر العلماء الأَتقياء: فباشَرُوا رُوحَ اليقين، واسْتلانُوا ما اسْتَخْشنَ المُترَفُون، واستَوْحَشُوا مما أَنِسَ به الجاهلون. وتلَيَّنَ له: تملَّقَ. واللَّيانُ: نَعْمَةُ العيْشِ؛ وأَنشد الأَزهري:
بيضاءُ باكرَها النَّعِيمُ، فصاغَها
بلَيَانِه، فأَدَقَّها وأَجَلَّها
يقول: أَدَقَّ خَصْرَها وأَجَلَّ كفَلَها أَي وَفَّرَه. واللَّيانُ، بالفتح: المصدر من اللِّين، وهو في لَيانٍ من العيش أَي رَخاء ونعيم وخفْضٍ. وإنه لذو مَلْينَةٍ أَي ليِّنُ الجانب. ورجل هَيْنٌ لَيْنٌ وهَيِّنٌ ليِّنٌ، العرب تقوله؛ وحديث عثمان بن زائدةَ قال: قالت جدّة سفيان لسفيان:
بُنَيَّ، إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيِّنُ،
المَفْرَشُ اللَّيِّنُ والطُّعَيِّمُ،
ومَنْطِقٌ، إذا نطَقْتَ، ليِّنُ
قال: يأْتون بالميم مع النون في القافية؛ وأَنشده أَبو زيد: بُنَيَّ، إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيْنُ،
المَفْرَشُ اللَّيِّنُ والطُّعَيْمُ،
ومَنْطِقٌ، إذا نطَقْتَ، لَْيْنُ
وقال الكميت:
هَيْنُونَ لَيْنُونَ في بُيوتِهم،
سِنْخُ التُّقَى والفَضائلُ الرُّتَبُ
وقوم لَيْنُون وأَلْيِناءُ: إنما هو جمع لَيِّن مشدداً وهو فَيْعِل لأَن فَعْلاً لا يُجْمع على أَفْعلاء. وحكى اللحياني: إنهم قوم أَلْيِناءُ، قال: وهو شاذ. واللِّيانُ، بالكسر: المُلايَنة. ولايَنَ الرجلَ مُلايَنة ولِياناً: لانَ له. وقول ابن عمر في حديثه: خيارُكم أَلايِنُكم مَناكِبَ في الصلاةِ؛ هي جمع أَلْيَنَ وهو بمعنى السُّكُون والوَقار والخُشوع. واللَّيْنَةُ: كالمِسْوَرةِ
يُتَوَسَّدُ بها؛ قال ابن سيده: أَرى ذلك للِينِها ووَثارَتها. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان إذا عَرَّس بليل توَسَّدَ لَيْنةً، وإذا عَرَّسَ عند الصُّبح نصَبَ ساعدَه؛ قال: اللَّيْنة كالمِسْوَرة أَو الرِّفادة، سميت لَيْنةً للينها؛ وقول الشاعر:
قطَعْتَ عَليَّ الدَّهرَ سوفَ وعَلَّهُ،
ولانَ وزُرْنا وانْتَظرْنا وأَبْشِرِ
غَدٌ عِلَّةٌ لليوم، واليومُ عِلَّةٌ
لأَمْسِ فلا يُقْضَى، وليس بمُنْظَرِ
أَراد أَلانَ، فترك الهمز. وقوله في التنزيل العزيز: ما قطَعْتُم من لِينَةٍ؛ قال: كلُّ شيء من النخل سوى العجوة فهو من اللِّينِ، واحدته لِينةٌ. وقال أَبو إسحق: هي الأَلوان، الواحدة لُونَةٌ، فقيل لِينة، بالياء، لانكسار اللام. وحروف اللِّينِ: الأَلفُ والياء والواو، كانت حركة ما قبلها منها أَو لم تكن، فالذي حركة ما قبله منه كنار ودار وفيل وقيلٍ وحُول وغُول، والذي ليس حركة ما قبله منه إنما هو في الياء والواو كبَيْتٍ وثَوْبٍ، فأَما الأَلف فلا يكون ما قبلها إلا منها.
ولِينة: ماء لبني أَسد احْتَفره سليمان بن داود، عليهما السلام، وذلك أَنه كان في بعض أَسفاره فشكا جُنْدُه العَطش فنَظر إلى سِبَطْرٍ فوجده يضحك فقال: ما أَضحك؟ فقال: أَضحكني أَن العطش قد أَضَرَّ بكم والماء تحت أَقدامكم، فاحتَفَر لِينةَ؛ حكاه ثعلب عن ابن الأَعرابي، وقد يقال لها اللِّينة. قال أَبو منصور: ولِينَة موضع بالبادية عن يسار المُصْعِدِ في طريق مكة بحذاء الهَبِير؛ ذكره زهير فقال:
من ماءِ لِينَةَ لا طَرْقاً ولا رَنَقا
قال: وبها رَكايا عَذْبة حُفِرَت في حَجَرٍ رخْوٍ، والله أََعلم. الْفَهم. وتقول في فعل الاثنين: لَتَضْرِبانِّ زيداً يا رجلان، وفي فعل الجماعة: يا رجالُ اضْرِبُنَّ زيداً، بضم الباء، ويا امرأَةُ اضْرِبِنَّ زيداً، بكسر الباء، ويا نسوة اضْرِبنانّ زيداً، وأَصله اضربْنِنّ، بثلاث نونات، فتفصل بينهن بأَلف وتكسر النون تشبيهاً بنون التثنية؛ قال: وقد تكون نون التوكيد خفيفة كما تكون مشددة، إِلا أَن الخفيفة إِذا استقبلها ساكن سقطت، وإِذا وقفت عليها وقبلها فتحة أَبدلتها أَلفاً كما قال الأَعشى:وذا النُّصُبِ المَنْصُوبَ لا تَنْسُكَنَّه،
ولا تَعْبُدَ الشَّيطانَ واللهَ فاعْبُدَا
قال: وربما حذفت في الوصل كقول طَرَفة:
اضْرِبَ عنك الهُمومَ طارقَها،
ضَرْبَكَ بالسَّوْطِ قَوْنسَ الفَرسِ
قال ابن بري: البيت مصنوع على طرفة، والمخففة تصلح في مكان المشدَّدة إِلا في موضعين: في فعل الاثنين يا رجلان اضْرِبانّ زيداً، وفي فعل جماعة المؤنث يا نسوة اضْرِبْنانِّ زيداً، فإِنه لا يصلح فيهما إِلا المشدّدة لئلا يلتبس بنون التثنية، قال: ويونس يجيز الخفيفة ههنا أَيضاً، قال: والأَول أَجود. قال ابن بري: إِنما لم يجز وقوع النون الخفيفة بعد الأَلف لأَجل اجتماع الساكنين على غير حَدِّه، وجاز ذلك في المشددة لجواز اجتماع الساكنين إِذا كان الثاني مدغماً والأَول حرف لين.
والتَّنْوين والتَّنْوينة: معروف. ونوّن الاسم: أَلحقه التنوين. والتنوين: أَن تنوّن الاسم إِذا أَجريته، تقول: نونت الاسم تنويناً، والتنوين لا يكون إِلا في الأَسماء. والنُّونة: الكلمة من الصواب. والنُّونة: النُّقْبة في ذَقَن الصبي الصغير. وفي حديث عثمان: أَنه رأَى صبيّاً مليحاً فقال: دَسِّمُوا نُونتَه أَي سَوِّدوها لئلا تصيبه العين؛ قال: حكاه الهروي في الغريبين. الأَزهري: هي الخُنْعُبة والنُّونة والثُّومةُ والهَزْمة والوَهْدَة والقَلْدَة والهَرْتَمَة والعَرْتَمَة والحَثْرَمة؛ قال الليث: الخُنْعُبة مَشَقُّ ما بين الشاربينِ بحِيال الوَتَرة؛ الأَزهري: قال أَبو تراب: أَنشدني جماعة من فصحاء قيس وأَهلِ الصدْق منهم: حامِلةٌ دَلْوُك لا مَحْمُولَهْ،
مَلأَى من الماء كعين النُّونَهْ
فقلت لهم: رواها الأَصمعي كعَيْن المُولَه فلم يعرفوها، وقالوا: النُّونة السمكة. وقال أَبو عمرو: المُولَهُ العنكبوت.
ويقال للسيف العريض المعطوف طَرَفَي الظُّبَةِ: ذو النونين؛ ومنه قوله: قَرَيْتُك في الشَّرِيط إِذا التَقَينا،
وذو النُّونَيْنِ يومَ الحَرْبِ زَيْني
الجوهري: والنُّونُ شَفْرةُ السَّيْفِ؛ قال الشاعر:
بذِي نُونينِ فَصَّالٍ مِقَطِّ
والنون: اسم سيف لبعض العرب؛ وأَنشد
سأَجْعَلُه مكانَ النُّونِ مني
وقال: يقول سأَجعل هذا السيف الذي استفدته مكان ذلك السيف الآخر. وذو النون: سيفٌ كان لمالك ابن زُهَيْر أَخي قَيْس بن زهير، فقتله حَمَلُ بنُ بَدْرٍ وأَخذ منه سيفَه ذا النون، فلما كان يومُ الهَباءة قَتَلَ الحرثُ بن زهير حَمَلَ بن بدر وأَخذ منه ذا النون؛ وفيه قول الحرث بن زهير:
ويُخْبرُهم مكانُ النُّونِ مِنِّي،
وما أُعْطِتُه عَرَقَ الخِلالِ
أَي ما أُعطيته مكافأَة ولا مَوَدَّةً ولكني قتلت حَمَلاً وأَخذته منه قَسْراً. قال ابن بري النون سيف حنَشِ بن عمرو، وقيل: هو سيف مالك بن زهير، وكان حَمَلُ بن بَدْرٍ أَخذه من مالك يومَ قَتَلَه وأَخذه الحرثُ من حَمَل بن بدر يوم قتله، وهو الحرث بن زهير العَبْسِيُّ؛ وصواب إِنشاده: ويخبرهم مكانَ النون مني
لأَن قبله:
سَيُخْبرُ قومَه حَنَشُ بنُ عمرو
بما لاقاهُمُ وابْنا بِلالِ
(* قوله «حنش بن عمرو» الذي في التكملة:
سيخبر قومه حسن بن وهب * إذا لاقاهم وابنا بلال).
وذو النون: لقبُ يُونُسَ بن مَتَّى، على نبينا وعليه أَفضل الصلاة والسلام. وفي التنزيل العزيز: وذا النُّون إِذ ذَهَبَ مُغاضِباً؛ هو يونس النبي، صلى الله عليه وسلم، سماه الله ذا النون لأَنه حبسه في جوف الحُوت الذي التقمه، والنُّون الحوتُ. وفي حديث موسى والخضر: خُذْ نُوناً مَيّتاً أَي حوتاً. وفي حديث إِدام أَهل الجنة: هو بالامٌ ونونٌ، والله أَعلم.

##### Türkçe

**اللِّينُ**: **الخُشونة**’nin zıddı. Bir şeyin **اللَّيِّن** fiilinde denir: Şey **لانَ** eder; şey **يَلِينُ** **لِيْناً** ve **لَيَاناً** (olarak) ve **تَلَيَّن**; ve (o) şey **لَيِّنٌ** ve **لَيْنٌ**dur; ondan hafifletilmiş (şekildir); çoğulu **أَلْيِناءُ**’dur. Hadiste: “Allah’ın kitabını **لَيِّناً** okurlar” yani dillerine kolay (gelerek); **لَيْناً** diye de rivayet olunur, hafifletme ile; onda bir dildir. Ve onu **أَلانه** eder; ve onu **ولَيَّنه** eder; ve onu **أَلْيَنه** eder: onu **لَيِّناً** kıldı. Ve denir: Onu **أَلَنْتُه** ettim ve onu **أَلْيَنتُه** ettim; eksiltme ve tamamlama üzere; tıpkı “onu **أَطَلْته** ettim” ve “onu **أَطْوَلْتُه** ettim” gibi. Ve **استلانه**: onu **ليِّناً** saydı; ve **المحكم**’de: onu **ليِّناً** gördü; ve denildi: bu türde ona galip gelen üzere onu **ليِّناً** buldu. Ali’nin, عليه السلام, takvâ sahibi âlimleri anmada hadisi: “Yakînin ruhuna temas ettiler; **المُترَفُون**’un sert bulduklarını **اسْتلانُوا** ettiler; câhillerin ünsiyet ettiği şeyden ürktüler.” Ve ona **تلَيَّنَ**: dalkavukluk etti. Ve **اللَّيانُ**: yaşayış nimeti; ve Ezherî inşad etti:

بيضاءُ باكرَها النَّعِيمُ، فصاغَها
بلَيَانِه، فأَدَقَّها وأَجَلَّها

Der ki: belini inceltti ve kalçasını büyüttü; yani onu çoğalttı. Ve **اللَّيانُ**, فتح ile: **اللِّين**’den masdardır; ve o, yaşayıştan **لَيانٍ** içindedir; yani genişlik ve nimet ve alçaklık. Ve o, **مَلْينَةٍ** sahibidir; yani yanı yumuşaktır. Ve bir adam **هَيْنٌ لَيْنٌ** ve **هَيِّنٌ ليِّنٌ**dur; Araplar onu söyler; ve Osman b. Zâide’nin hadisi: dedi ki Süfyân’ın ninesi Süfyân’a:

بُنَيَّ، إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيِّنُ،
المَفْرَشُ اللَّيِّنُ والطُّعَيِّمُ،
ومَنْطِقٌ، إذا نطَقْتَ، ليِّنُ

Dedi: kafiyede **الميم**’i **النون** ile birlikte getirirler; ve Ebû Zeyd onu inşad etti:

بُنَيَّ، إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيْنُ،
المَفْرَشُ اللَّيِّنُ والطُّعَيْمُ،
ومَنْطِقٌ، إذا نطَقْتَ، لَْيْنُ

Ve Kümeyt dedi:

هَيْنُونَ لَيْنُونَ في بُيوتِهم،
سِنْخُ التُّقَى والفَضائلُ الرُّتَبُ

Ve bir kavim **لَيْنُون** ve **أَلْيِناءُ**: ancak o, şeddeli **لَيِّن**’in cem‘idir; ve o **فَيْعِل**’dir; çünkü **فَعْلاً** **أَفْعلاء** üzerine cem‘ olunmaz. Lihyânî hikâye etti: “Onlar bir kavim **أَلْيِناءُ**’dur”; dedi: ve o şâzdır. Ve **اللِّيانُ**, كسر ile: **المُلايَنة**. Adamla **مُلايَنة** ve **لِياناً** **لايَنَ** etti: ona yumuşak davrandı. Ve İbn Ömer’in hadiste sözü: “Sizin hayırlılarınız, namazda omuzları en yumuşak olanlarınızdır: **أَلايِنُكم مَناكِبَ**”; o, **أَلْيَنَ**’ın cem‘idir; ve sükûn ve vakar ve huşû‘ manasındadır. Ve **اللَّيْنَةُ**: yastık gibi bir şeydir; onunla yastıklanılır; İbn Sîde dedi: bunu onun yumuşaklığı ve yumuşaklığı sebebiyle görüyorum. Hadiste: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, geceleyin konakladığında bir **لَيْنةً** yastıklanırdı; sabah vaktinde konakladığında kolunu dikerdi; dedi: **اللَّيْنة** yastık yahut minder gibidir; yumuşaklığı için **لَيْنةً** diye adlandırıldı; ve şairin sözü:

قطَعْتَ عَليَّ الدَّهرَ سوفَ وعَلَّهُ،
ولانَ وزُرْنا وانْتَظرْنا وأَبْشِرِ
غَدٌ عِلَّةٌ لليوم، واليومُ عِلَّةٌ
لأَمْسِ فلا يُقْضَى، وليس بمُنْظَرِ

**أَلانَ**’ı kastetti; hemzeyi terk etti. Ve aziz tenzildeki sözü: “**لِينَةٍ**’den ne kestiyseniz”; dedi: hurmadan **العجوة** dışında her şey **اللِّين**’dendir; onun bir tanesi **لِينةٌ**’dir. Ebû İshâk dedi: o, renklerdir; bir tanesi **لُونَةٌ**’dir; sonra **لِينة** denildi, **الياء** ile; **اللام**’ın kırılması sebebiyle. Ve **حروف اللِّينِ**: **الأَلفُ** ve **الياء** ve **الواو**; kendilerinden öncekinin harekesi onlardan olsa da olmasa da; artık kendilerinden öncekinin harekesi ondan olan, “**نار** ve **دار** ve **فيل** ve **قيلٍ** ve **حُول** ve **غُول**” gibidir; ve kendilerinden öncekinin harekesi ondan olmayan ise ancak **الياء** ve **الواو**’dadır; “**بَيْتٍ** ve **ثَوْبٍ**” gibi; **الأَلف** ise, ondan önceki ancak ondan olur.

Ve **لِينة**: Benî Esed’e ait bir sudur; Süleyman b. Dâvûd, عليهما السلام, onu kazdı; bu, şu sebepledir: seferlerinden birinde idi; ordusu susuzluktan şikâyet etti; **سِبَطْرٍ**’a baktı, onu güler buldu; dedi: “Ne güldürdü?” Dedi: “Beni güldüren, susuzluğun size zarar vermiş olması ve suyun ayaklarınızın altında olmasıdır”; böylece **لِينةَ**’yi kazdı; Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den hikâye etti; ve ona **اللِّينة** de denir. Ebû Mansûr dedi: ve **لِينَة** çölde bir yerdir; Mekke yolunda, yukarı çıkanın solunda, **الهَبِير** hizasında; Züheyr onu zikretti de dedi:

من ماءِ لِينَةَ لا طَرْقاً ولا رَنَقا

Dedi: ve onda, yumuşak taşta kazılmış tatlı kuyular vardır; Allah daha iyi bilir.

**الْفَهم**. Ve iki kişinin fiilinde dersin: “İki adam, **لَتَضْرِبانِّ** Zeyd’i”; ve cemaatin fiilinde: “Ey erkekler, **اضْرِبُنَّ** Zeyd’i”, **الباء**’ın dammesiyle; ve “Ey kadın, **اضْرِبِنَّ** Zeyd’i”, **الباء**’ın kesresiyle; ve “Ey kadınlar, **اضْرِبنانّ** Zeyd’i”; aslı **اضربْنِنّ**’dir; üç **نون** ile; sonra aralarını bir **أَلف** ile ayırırsın ve **النون**’u kesreli kılarsın; tesniye **نون**’una benzetme olarak; dedi: ve te’kîd **نون**’u hafif de olabilir, şeddeli olduğu gibi; ancak hafif olan, bir sâkin onu karşıladığında düşer; ve üzerinde vakf ettiğinde ve öncesinde fetha olduğunda onu bir **أَلف**’e çevirirsin; A‘şâ’nın dediği gibi:

وذا النُّصُبِ المَنْصُوبَ لا تَنْسُكَنَّه،
ولا تَعْبُدَ الشَّيطانَ واللهَ فاعْبُدَا

Dedi: ve bazen vasılda hazfedilir; Tarafe’nin sözü gibi:

اضْرِبَ عنك الهُمومَ طارقَها،
ضَرْبَكَ بالسَّوْطِ قَوْنسَ الفَرسِ

İbn Berrî dedi: beyit Tarafe üzerine uydurmadır; ve hafifletilmiş olan, şeddeli olanın yerinde uygun olur; ancak iki yerde: iki kişinin fiilinde “Ey iki adam, **اضْرِبانّ** Zeyd’i”; ve müennes cemaatin fiilinde “Ey kadınlar, **اضْرِبْنانِّ** Zeyd’i”; çünkü ikisinde ancak şeddeli uygun olur; tesniye **نون**’u ile karışmasın diye. Dedi: ve Yûnus burada da hafifi câiz görür; dedi: ve birincisi daha iyidir. İbn Berrî dedi: **الأَلف**’ten sonra hafif **النون**’un vukuunu ancak iki sâkinin, haddinin dışında, birleşmesi sebebiyle câiz görmedi; şeddelide ise bunu câiz gördü; iki sâkinin birleşmesi câiz olduğundan; ikinci idğamlı olduğunda ve birincisi **حرف لين** olduğunda.

Ve **التَّنْوين** ve **التَّنْوينة**: bilinen (şeydir). İsmi **نوّن** etti: ona tenvini ilhak etti. Ve **التنوين**: ismi, onu i‘râb üzere yürüttüğünde, tenvinlemendir; dersin: ismi **تنويناً** tenvinledim; ve tenvin ancak isimlerde olur. Ve **النُّونة**: doğruluktan bir kelimedir. Ve **النُّونة**: küçük çocuğun çenesindeki çukurdur. Osman’ın hadisinde: güzel bir çocuk gördü de dedi: “Onun **نُونتَه**’sini yağlayın”; yani onu karartın; göz değmesin diye; dedi: Herevî bunu **الغريبين**’de hikâye etti. Ezherî: o, **الخُنْعُبة** ve **النُّونة** ve **الثُّومةُ** ve **الهَزْمة** ve **الوَهْدَة** ve **القَلْدَة** ve **الهَرْتَمَة** ve **العَرْتَمَة** ve **الحَثْرَمة**’dir; dedi: Leys dedi: **الخُنْعُبة** bıyıkların arasındaki, **الوَتَرة** hizasındaki yarıktır. Ezherî: Ebû Turâb dedi: Kays’ın fasihlerinden ve doğruluk ehli olanlarından bir cemaat bana inşad etti:

حامِلةٌ دَلْوُك لا مَحْمُولَهْ،
مَلأَى من الماء كعين النُّونَهْ

Onlara dedim: Asma‘î onu “**كعَيْن المُولَه**” diye rivayet etti; onu tanımadılar; ve dediler: **النُّونة** balıktır. Ebû Amr dedi: **المُولَهُ** örümcektir.

Ve ucu kıvrık, geniş kılıca denir: **ذو النونين**; ondan onun sözü:

قَرَيْتُك في الشَّرِيط إِذا التَقَينا،
وذو النُّونَيْنِ يومَ الحَرْبِ زَيْني

Cevherî: ve **النُّونُ** kılıcın ağzıdır; şair dedi:

بذِي نُونينِ فَصَّالٍ مِقَطِّ

Ve **النون**: Araplardan bazısının bir kılıcının adıdır; ve inşad etti:

سأَجْعَلُه مكانَ النُّونِ مني

Ve dedi: “İstifade ettiğim bu kılıcı, o diğer kılıcın yerine koyacağım” der. Ve **ذو النون**: Mâlik b. Züheyr’in, Kays b. Züheyr’in kardeşinin, bir kılıcı idi; **حَمَلُ بنُ بَدْرٍ** onu öldürdü ve ondan **ذو النون** kılıcını aldı; **الهَباءة** günü olunca, Hâris b. Züheyr **حَمَلَ بن بدر**’i öldürdü ve ondan **ذو النون**’u aldı; onda Hâris b. Züheyr’in sözü vardır:

ويُخْبرُهم مكانُ النُّونِ مِنِّي،
وما أُعْطِتُه عَرَقَ الخِلالِ

Yani ona ne bir karşılık ne de bir dostluk verdim; fakat ben Hamel’i öldürdüm ve onu ondan zorla aldım. İbn Berrî dedi: **النون** Haneş b. Amr’ın kılıcıdır; ve denildi: Mâlik b. Züheyr’in kılıcıdır; ve Hamel b. Bedr onu, Mâlik’i öldürdüğü gün, ondan almıştı; ve Hâris onu, Hamel b. Bedr’i öldürdüğü gün, Hamel’den aldı; ve o, Hâris b. Züheyr el-Absî’dir. Ve inşadının doğrusu: “**ويخبرهم مكانَ النون مني**”; çünkü ondan önce:

سَيُخْبرُ قومَه حَنَشُ بنُ عمرو
بما لاقاهُمُ وابْنا بِلالِ

(* “**حنش بن عمرو**” sözü, tekmilede:
سيخبر قومه حسن بن وهب * إذا لاقاهم وابنا بلال).

Ve **ذو النون**: Yûnus b. Mattâ’nın lakabıdır; nebîmize ve ona en faziletli salât ve selâm olsun. Aziz tenzilde: “**وذا النُّون** إذ ذهب مغاضباً”; o, Yûnus peygamberdir, صلى الله عليه وسلم; Allah onu **ذا النون** diye adlandırdı; çünkü onu, onu yutan balığın karnında hapsetti; ve **النُّون** balıktır. Mûsâ ve Hızır hadisinde: “Ölü bir **نُوناً** al”; yani bir balık. Cennet ehlinin katığının hadisi: o, **بالامٌ** ve **نونٌ**dur; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ي ن * * اللِّينُ * ضد الخُشونة وقد * لاَنَ * الشيء * يَلِينُ لِيناً * وشيء * لَيِّنٌ * و * لَيْنٌ * مُخفف منه و * لَيَّنَ * الشيء * تَلْييناً * و * ألْيًنًهُ * صيَّره لينا ويُقال * ألاَنَهُ * أيضا على النُقصان والتمام مثل أطاله وأطوله و * لايَنَهُ مُلايَنَةً * و * لِيَاناً * و * اسْتَلانَهُ * عدَّه لَيِّنا و * تَلَيَّنَ * له تملق

##### Türkçe

* ل ي ن * **اللِّينُ** yumuşaklığın zıddıdır; ve muhakkak ki şey **لاَنَ** olur; **يَلِينُ لِيناً**; ve (o) bir şey **لَيِّنٌ**dir; ve **لَيْنٌ** ondan hafifletilmiş olandır. Ve (bir kimse) şeyi **لَيَّنَ** eder, **تَلْييناً**; ve onu **ألْيًنًهُ**, onu yumuşak kıldı. Ve **ألاَنَهُ** da denilir; ayrıca eksiltme ve tamamlama üzere; **أطاله** ve **أطوله** gibi. Ve onu **لايَنَهُ مُلايَنَةً** ve **لِيَاناً** (yaptı). Ve onu **اسْتَلانَهُ**, onu **لَيِّنا** saydı. Ve ona karşı **تَلَيَّنَ**, yaltaklandı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!لانَ ) الشَّيءُ ( *!يَلِينُ *!لِيناً ) ، بالكسْرِ ( *!ولَياناً ، بالفتْحِ ) ، ضِدُّ صَعُبَ وخَشُنَ ، ( *!وتَلَيَّنَ ) مِثْلُه ، ( فهو *!لَيِّنٌ *!ولَيْنٌ ، كمَيِّتٍ ومَيْتٍ ) ؛ ) وبهما رُوِي الحدِيثُ : ( يَتْلُونَ كتابَ اللَّهِ *!لَيِّناً *!ولَيْناً ) ، أَي سَهْلاً على أَلْسِنَتِهم ؛ وأَنْشَدَ أَبو زيْدٍ :
بُنَيَّ إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيِّنٌ المَفْرَشُ *!اللَّيِّنُ والطُّعَيِّمُ ومَنْطِقٌ إذا نَطَقْتَ *!ليْنُ ( أَو المُخفَّفَةُ في المَدْحِ خاصَّةً ، ج *!لَيْنُونَ ) ؛ ) قالَ الكُمَيْتُ :
هَيْنُونَ *!لَيْنُونَ في بُيوتِهم سِنْخُ التُّقَى والفَضائلُ الرُّتَبُ ( و ) قوْمٌ ( *!أَلْيِناءُ ) ، هو جَمْعُ لَيِّنٍ مُشدَّداً ، وهو فَيْعِلٌ لأنَّ فَعْلاً لا يُجْمَعُ على أَفْعلاء .
وحَكَى اللَّحْيانيُّ : أنَّهم قوْمٌ *!أَلْيِناءُ ، وهو شاذٌّ .
( *!وأَلَنْتُه ) على النُّقْصانِ *!وأَلْيَنتُه على التَّمامِ كأَطَلْتُه وأَطْوَلْتُه ، ( *!ولَيَّنْتُه ) : ) صَيَّرْتُه *!لَيِّناً .
( و ( *!اللَّيانُ ، كسَحابٍ : رَخاءُ العَيْشِ ) ونَعْمَتُه ، وهو مجازٌ ؛ وأَنْشَدَ الأزْهرِيُّ :
بَيضاءُ باكَرَها النَّعِيمُ فصَاغَها *!بلَيَانِه فأَدَقَّها وأَجَلَّهايقولُ : أَدَقَّ خَصْرَها وأَجَلّ كَفَلَها .
( *!واسْتَلاَنهُ : رآهُ ) *!لَيِّناً ، كما في

المُحْكَم ؛ أَو عَدَّهُ *!لَيِّناً ؛ ( أَو وَجَدَهُ *!لَيِّناً ) على ما يغْلبُ عليه في هذا النَّحْوِ ؛ ومنه حدِيْثُ عليَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنه وكَرَّمَ اللَّهُ وَجْهَه ، في ذِكْرِ العُلَماء الأَتْقياء : ( فباشَرُوا رُوحَ اليَقِينِ ، *!واسْتَلانُوا ما اسْتَخْشَنَ المُتْرَفُونَ ، واسْتَوْحَشُوا ممَّا أَنِسَ به الجَاهِلُونَ ) .
( وإِنَّه لذُو *!مَلْيَنَةٍ ) ، كمَرْحَلَةٍ ، أَي ( *!لَيِّنُ الجانِبِ ) ، وهو مجازٌ .
( وهَيِّنٌ *!لَيِّنٌ ) ، كسَيِّدٍ ، ( ويُخَفَّفانِ ، ج *!أَلْيِناءُ ) ، تقدَّمَ البَحْثُ فيه قَرِيباً وفيه تكْرارٌ .
( *!ولايَنَه *!مُلايَنَةً *!ولِياناً ) ، بالكسْرِ ، أَي ( *!لانَ له ) ، والمُفاعَلَةُ ليْسَتْ على بابِها .
( *!واللَّيْنَةُ ، بالفتْحِ ، كالمِسْوَرَة ، يُتَوَسَّدُ بها ) .
( قالَ ابنُ سِيدَه : أَرى ذلِكَ *!للِينِها ووَثارَتِها ؛ ومنه الحدِيثُ : ( كانَ إذا عَرَّسَ بليلٍ تَوَسَّدَ *!لَيْنةً ، وإذا عَرَّسَ عنْدَ الصُّبْح نَصَبَ ساعِدَه ) .
( و ) *!لِيْنَةٌ ، ( بالكسْرِ : ماءٌ ) لبَني أَسَدٍ ( بطريقِ مكةَ حَفَرَهُ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ : حَفَرَها ، ( سُليمانُ ، عليه السّلام ) ، وذلك أنَّه كانَ في بعضِ أسْفارِه فشَكَا جُنْدُه العَطَشَ فنَظَرَ إلى سِبَطْرٍ فوَجَدَهُ يضحكُ فقالَ : ما أَضْحَكَكَ ؟ فقالَ : أَضْحَكني أنَّ العَطَشَ قد أَضَرَّ بكُم والماء تحْتَ أَقْدامِكُم ، فاحْتَفَرَ *!لِينَة ، حَكَاهُ ثَعْلَب عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
وقالَ الأزْهرِيُّ ، رَحِمَه اللَّهُ تعالى : لِينَةُ : مَوْضِعٌ بالبادِيَةِ عن يَسارِ المُصْعِدِ بطريقِ مكةَ بحِذاءِ الهَبِير ، ذَكَرَه زهيرٌ فقالَ :
مِن ماءِ لِينَةَ لا طَرْقاً ولا رَنَقا

قالَ : وبها رَكَايا عَذْبةٌ حُفِرَتْ في حَجَرٍ رِخْوٍ .
قُلْتُ : وقالتِ امرأةٌ :
مَنْ يَهْدِ لي مِن ماءِ بَقْعاء جُرْعَةًفإنَّ له مِن ماءِ لِينَةَ أَرْبَعالقد زادَني وَجْداً ببَقْعاء أَنَّني وَجَدْتُ مَطايانا *!بلِينَةَ طلعا وتقدَّمَتْ قصَّتُها في وَجَدَ عن أَبي العَلاءِ صاعد في الفصوص .
( وأَبو *!لِينَةَ ، بالكسْرِ : النَّضْرُ بنُ ) أَبي مَرْيم ( مُطَرِّفٍ ) ؛ ) كذا في النُّسخِ والصَّوابُ مِطْرَق بالقافِ ، كمِنْبَرٍ ، كذا ضَبَطَه الحافِظُ شيخُ وَكِيعٍ ؛ ( كُوفيٌّ ضَعيفُ الحدِيثِ ) ، ورَوَى عنه أَيْضاً مَرْوانُ بنُ مُعاوِيَةَ الفَزَارِيُّ . وقالَ الذّهبيُّ في الدِّيوانِ : ضَعَّفَه يَحْيَى والدَّارْقطْنيُّ ، وقد سَمِعَ أَبا حازِمٍ .
( *!واللِّينُ ، بالكسْرِ : ة بمَرْوَ ) فيما زَعَمَ ابنُ ماكُولا وتَعقَّبَه السَّمعانيُّ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ، فقالَ : لا أَعْرِفُ هذه في قُرَى مَرْوَ ، ولَعَلَّها *!أَلِينُ كأَميرٍ ؛ ( منها محمدُ بنُ نَصْرِ ) بنِ الحُسَيْنِ بنِ عمان المُزْنيُّ في الصالِحِينَ عن وكِيعٍ وابنِ المُبارَكِ ، ذَكَرَه ابنُ معدان في تارِيخ المِراوِزَةِ . قالَ الحافِظُ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى : هكذا قَرَأْتُه بخطِّ أَبي العَلاءِ الفَرَضيّ : محمد بن نَصْر ؛ فقولُ الذهبيِّ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ، مكِّيّ بن مَنْصورٍ أَو ابن نَصْرٍ وَهمٌ .
( و ) *!اللِّينُ : قَرْيةٌ ( أُخْرَى بينَ المَوْصِلِ ونَصِيبينَ .
( و ) أَيْضاً : ( ع ببِلادِ الغَرْبِ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ : ببِلادِ العَرَبِ ، قالَ نَصْر : جاءَ في شِعْرٍ .
( *!ومِلْيانَةُ ، بالكسْرِ : د بالمَغْرِبِ ) في آخرِ أفْرِيقِيَة بَيْنه وبينَ تَنَس أَرْبَعَة أَيامٍ ، جَدَّدَه زيرُ بنُ منادٍ وأَسْكَنَه بُلُكّين .
وقالَ

الحافِظُ : مَدينَةٌ مِن عَمَلِ تلمسان ، منها : الرَّضى سُلَيْمانُ بنُ يوسُفَ المِلْيانيُّ سَمِعَ المشارق مِن الصَّاغانيِّ في سَنَة 637 .
( و ) مِن المجازِ : ( *!تَلَيَّنَ له ) : ) إذا ( تَمَلَّقَ .
( وبابُ *!لَيُونٍ ) ، كصَبُورٍ ، ويقالُ : *!أَليُون بالألِفِ : ( ة بمِصْرَ أَو مَحَلَّةٌ بها ) ، نُسِبَ إليها البابُ ، لها ذِكْرٌ في الفُتوحِ ، ويقالُ أَيْضاً باب ليون وقد ذَكَرْناها في ببلن وفي ألن .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!أَلْيَنَهُ : صَيَّرَه *!لَيِّناً .
*!والمُلايَنَةُ : المُداهَنَةُ .
*!والأَلْينُ : *!اللّيِّنُ ، والجَمْعُ *!أَلاينُ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( خِيارُكم *!أَلايِنُكم مَناكِبَ في الصَّلاة ) ؛ وهو بمعْنَى السُّكُون والخُشُوع .
*!واللِّينَةُ ، بالكسْرِ : النَّخْلُ ، منهم مَنْ ذَكَرَه هنا .
وحُرُوفُ اللِّينِ : الأَلفُ والواوُ والياءُ .
ونَزَلُوا *!بلِينِ الأَرضِ ولَيانِها .
*!وأَلانَ جَناحَهُ ، وهو مجازٌ . 2 ( فصل الميم ) مع النون ) 2

##### Türkçe

: (**لانَ**) şey (**يَلِينُ** **لِيناً**) olur, kesre ile; (ve (**لَياناً**), fetha ile); (**صَعُبَ** ve **خَشُنَ**’ın zıddı), (ve (**تَلَيَّنَ**)) onun benzeridir; (o hâlde o (**لَيِّنٌ** ve **لَيْنٌ**’dir), **مَيِّتٍ** ve **مَيْتٍ** gibi); ve ikisiyle hadis rivayet edilmiştir: (Allah’ın kitabını (**لَيِّناً** ve **لَيْناً**) okurlar), yani dilleri üzerinde kolay; ve Ebû Zeyd inşâd etti:
Buneyye, şüphesiz iyilik, döşeği (**اللَّيِّنُ**) ve yiyeceği ve bir söz (vardır); konuştuğunda (**ليْنُ**) (yahut medihte özellikle muhaffefe olan; çoğulu (**لَيْنُونَ**)); ) Kümeyt dedi:
Evlerinde (**هَيْنُونَ** **لَيْنُونَ**), takvânın kökü ve faziletler mertebelerdir. (Ve) bir kavim (**أَلْيِناءُ**); o, şeddeli **لَيِّنٍ**’in cem‘idir; ve o **فَيْعِلٌ**’dir; çünkü **فَعْلاً** **أَفْعلاء** üzerine cem‘ olunmaz.

Lahyânî nakletti: onların bir kavim (**أَلْيِناءُ**) olduklarını; ve o şâzdır.

(**وأَلَنْتُه**) noksan üzere; (**وأَلْيَنتُه**) tamam üzere; **أَطَلْتُه** ve **أَطْوَلْتُه** gibi; (ve (**لَيَّنْتُه**)): onu (**لَيِّناً**) kıldım.

(ve ((**اللَّيانُ**), **سَحابٍ** gibi: yaşayışın yumuşaklığı) ve onun nimeti; ve o mecazdır); Ezherî inşâd etti:
Beyaz (kadın); nimet ona erken geldi de onu (**بلَيَانِه**) ile şekillendirdi; böylece onu daha ince ve daha yüce kıldı.
Der ki: belini daha ince, kalçasını daha yüce kıldı.

(**واسْتَلاَنهُ**: onu) (**لَيِّناً**) gördü; **المُحْكَم**’de olduğu gibi; yahut onu (**لَيِّناً**) saydı; (yahut onu (**لَيِّناً**) buldu), bu nev‘de onun üzerine galip olana göre; ve ondan, âlim takvâ sahiplerini anmada Ali’nin, Allah Teâlâ ondan razı olsun ve Allah yüzünü keremli kılsın, hadisi: (Yakînin ruhuna temas ettiler; (**واسْتَلانُوا**) mütreflerin sert bulduklarını; ve câhillerin ünsiyet ettiklerinden vahşet ettiler).

(Ve şüphesiz o, (**مَلْيَنَةٍ**) sahibidir), **مَرْحَلَةٍ** gibi; yani ((**لَيِّنُ الجانِبِ**)); ve o mecazdır.

(Ve (**هَيِّنٌ** **لَيِّنٌ**), **سَيِّدٍ** gibi; (ve ikisi de tahfîf olunur; çoğulu (**أَلْيِناءُ**)); onda araştırma yakında geçti ve onda tekrar vardır.

(**ولايَنَه** **مُلايَنَةً** **ولِياناً**), kesre ile; yani ((**لانَ له**)); ve **المُفاعَلَةُ** kendi bâbı üzere değildir.

(**واللَّيْنَةُ**), fetha ile, **المِسْوَرَة** gibi; onunla yastıklanılır.

İbn Sîde dedi: bunu, onun (**لِينِها**) ve yumuşaklığı sebebiyle görüyorum; ve ondan hadis: (Geceleyin konakladığında (**لَيْنةً**) yastıklanırdı; sabah vakti konakladığında kolunu dikerdi).

(ve) (**لِيْنَةٌ**), kesre ile: Benî Esed’in (Mekke yolu üzerinde) bir suyudur; onu (kazdı) diye; nüshalarda böyle; doğrusu: onu kazdı; (Süleyman, عليه السّلام); ve bu, onun bazı seferlerinde olduğu; ordusu susuzluktan şikâyet etti; **سِبَطْرٍ**’a baktı da onu güler buldu; dedi: seni ne güldürdü? dedi: beni güldüren, susuzluğun size zarar vermiş olması ve suyun ayaklarınızın altında olmasıdır; böylece (**لِينَة**) kazdı; Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti.

Ezherî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: **لِينَةُ**: Mekke yolu üzerinde yükselenin solunda, **الهَبِير** hizasında, bâdiyede bir yerdir; onu Züheyr zikretti de dedi:
**لِينَةَ** suyundan; ne bulanık bir yol (suyu) ne de bulanıklık.

Dedi: ve onda, yumuşak taş içinde kazılmış tatlı kuyular vardır.

Dedim: ve bir kadın dedi:
Kim bana **بَقْعاء** suyundan bir yudum hidayet ederse, şüphesiz onun için **لِينَة** suyundan dört (yudum) vardır.
Bana **بَقْعاء** ile özlemi artırdı; çünkü ben bineklerimizin (**بلِينَةَ**) yükseldiğini buldum.
Onun kıssası, **وَجَدَ**’da, Ebû’l-Alâ’dan, **صاعد**’de, **الفصوص**’ta geçti.

(ve Ebû (**لِينَةَ**), kesre ile: (**النَّضْرُ بنُ**) Ebî Meryem (**مُطَرِّفٍ**)); nüshalarda böyle; doğrusu **مِطْرَق** (kāf ile), **مِنْبَرٍ** gibi; hâfız, Vekî‘in şeyhi, böyle ضبط etti; (Kûfî; hadiste zayıf); ondan ayrıca Mervân b. Muâviye el-Fezârî de rivayet etti. Zehebî **الدِّيوان**’da dedi: Yahyâ ve Dârakutnî onu zayıf saydı; ve Ebû Hâzim’i işitmiştir.

(**واللِّينُ**), kesre ile: Merv’de bir köy; İbn Mâkûlâ’nın zannettiği üzere; Sem‘ânî, Allah ona rahmet etsin, onu ta‘kîb etti de dedi: Merv köylerinde bunu bilmiyorum; belki o, **أَلِينُ**’dur, **أَميرٍ** gibi; (ondan Muhammed b. Nasr) b. el-Hüseyn b. ‘Umân el-Müznî, sâlihler içinde, Vekî‘ ve İbnü’l-Mübârek’ten; onu İbn Ma‘dân **تارِيخ المِراوِزَة**’de zikretti. Hâfız, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: onu, Ebû’l-Alâ el-Faradî’nin hattıyla böyle okudum: Muhammed b. Nasr; Zehebî’nin, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, “Mekkî b. Mansûr yahut İbn Nasr” sözü vehimdir.

(ve) (**اللِّينُ**): (Musul ile Nusaybin arasında) başka bir köydür.

(ve) ayrıca: (garb beldelerinde bir yer); nüshalarda böyle; doğrusu: Arab beldelerinde; Nasr dedi: bir şiirde geldi.

(**ومِلْيانَةُ**), kesre ile: Mağrib’de bir şehirdir; İfrîkıyye’nin sonunda; onunla Tenes arasında dört gün (mesafe); onu Zîr b. Menâd yeniledi ve Bülukkîn’i oraya iskân etti.

Hâfız dedi: Tilmisan amelinden bir şehirdir; ondan: er-Rıdâ Süleyman b. Yûsuf el-Milyânî; 637 senesinde es-Sâgânî’den meşârıkı işitti.

(ve) mecazdan: (**تَلَيَّنَ له**): eğer (yalakalık ettiyse).

(**وبابُ لَيُونٍ**), **صَبُورٍ** gibi; ve denir: **أَليُون** elif ile: (Mısır’da bir köy yahut onda bir mahalle); kap ona nisbet edilmiştir; fetihlerde onun zikri vardır; ve ayrıca “Bâb Leyûn” da denir; onu **ببلن** ve **ألن**’de zikrettik.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
(**أَلْيَنَهُ**): onu (**لَيِّناً**) kıldı.
(**والمُلايَنَةُ**): müdâhene.
(**والأَلْينُ**): (**اللّيِّنُ**); cem‘i (**أَلاينُ**); ve ondan hadis: (Sizin hayırlılarınız, namazda omuzları (**أَلايِنُ**) olanlarınızdır); ve o, sükûn ve huşû‘ mânâsınadır.
(**واللِّينَةُ**), kesre ile: hurma ağaçları; onlardan onu burada zikreden vardır.
Ve **حُرُوفُ اللِّينِ**: elif, vav ve yâ’dır.
Ve yeryüzünün (**بلِينِ**)i ve (**لَيانِ**)ına indiler.
(**وأَلانَ جَناحَهُ**); ve o mecazdır. 2 (mîm faslı) nûn ile) 2

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَانَ
1 لَانَ ذ , inf. n. لِينٌ [not لَيْنٌ as in the CK] and لَياَنٌ, (T, S, M, K,) contr. of خَشُنَ; (S, K in art. خشن, and TK;) It was, or became, soft, as opposed to rough or harsh; smooth; plain; without asperities; fine to the touch; delicate; tender; supple; lithe; limber; pliant; pliable; flexible; ductile; malleable; soft, or flabby; lax: and he was, or became, soft; tender; pliant; gentle; bland; or mild. Hence لان جَانِبُهُ: see لَيِّنٌ. ― -b2- لَانَ بَطْنُهُ His bowels became relaxed. ― -b3- لَانَ He relented.

لَايَنَهُ بِالقَوْلِ
3 لَايَنَهُ بِالقَوْلِ ذ He soothed, coaxed, or wheedled, him with words. (L, art. مسح.) ― -b2- لَايَنَهُ [He acted gently towards him; (M, K;) treated him with gentleness, or blandishment; soothed him; coaxed him; wheedled him;] i. q. دَارَاهُ. (S, M, Msb, voce داراه.) ― -b3- لَايَنَهُ He was soft, tender, gentle, bland, or mild, towards him. (M, K.)

أَلَانَ بَطْنَهُ
4 أَلَانَ بَطْنَهُ ذ [It relaxed his bowels]; said of medicine. (K in art. سهل.)

اِسْتَلَانَ
10 اِسْتَلَانَ ذ : see its contr. استخشن.

لَانَ
لَانَ ذ for الْآنَ: see the latter in art. اين.

لِينُ العَيْشِ
لِينُ العَيْشِ ذ Softness, delicateness, or easiness, of life.

لِينَةٌ
لِينَةٌ ذ applied to a palm-tree: see art. لون; and see عَجْوَةٌ.

عَيْشٌ لَيِّنٌ
عَيْشٌ لَيِّنٌ ذ Soft, delicate, or easy, life. ― -b2- لَيِّنُ الجَانِبِ: see جَانِبٌ. ― -b3- لَيِّنُ الأَعْطَافِ; &c.: see art. عطف.

مُلَيِّنٌ
مُلَيِّنٌ ذ A lenitive, or laxative, medicine.

##### Türkçe

لَانَ
1 **لَانَ** ذ, mastar ismi **لِينٌ** [CK’deki gibi **لَيْنٌ** değil] ve **لَياَنٌ**, (T, S, M, K,) **خَشُنَ**’nın zıddı; (S, K, **خشن** maddesinde, ve TK;) pürüzlü yahut sert olana karşıt olarak yumuşak oldu veya yumuşaklaştı; düzgün; sade; pürüzsüz; dokunuşa ince; nazik; yumuşak; esnek; kıvrak; gevşek; bükülebilir; bükülgen; esnek; çekilebilir; dövülebilir; yumuşak yahut gevşek; laçka: ve o, yumuşak oldu veya yumuşaklaştı; yumuşak huylu; uysal; yumuşak; nazik; latif; yahut ılımlı. Bundan dolayı **لان جَانِبُهُ**: **لَيِّنٌ**’e bak. ― -b2- **لَانَ بَطْنُهُ** Bağırsakları gevşedi. ― -b3- **لَانَ** Yumuşadı (katılığı gitti).

لَايَنَهُ بِالقَوْلِ
3 **لَايَنَهُ بِالقَوْلِ** ذ Onu sözle yatıştırdı, kandırır gibi yumuşattı yahut tatlı dille aldattı. (L, **مسح** maddesi.) ― -b2- **لَايَنَهُ** [Ona karşı yumuşak davrandı; (M, K;) yumuşaklık yahut tatlılık ile muamele etti; onu yatıştırdı; kandırır gibi yumuşattı; tatlı dille aldattı;] **دَارَاهُ** ile aynı. (S, M, Msb, **داراه** lafzında.) ― -b3- **لَايَنَهُ** Ona karşı yumuşak, nazik, yumuşak huylu, latif yahut ılımlı oldu. (M, K.)

أَلَانَ بَطْنَهُ
4 **أَلَانَ بَطْنَهُ** ذ [Onun bağırsaklarını gevşetti]; ilaç hakkında söylenir. (K, **سهل** maddesinde.)

اِسْتَلَانَ
10 **اِسْتَلَانَ** ذ : zıddı olan **استخشن**’e bak.

لَانَ
**لَانَ** ذ, **الْآنَ** yerine: **اين** maddesinde sonrakine bak.

لِينُ العَيْشِ
**لِينُ العَيْشِ** ذ Yaşamın yumuşaklığı, inceliği yahut kolaylığı.

لِينَةٌ
**لِينَةٌ** ذ hurma ağacına uygulanır: **لون** maddesine bak; ve **عَجْوَةٌ**’ye bak.

عَيْشٌ لَيِّنٌ
**عَيْشٌ لَيِّنٌ** ذ Yumuşak, ince yahut kolay bir yaşam. ― -b2- **لَيِّنُ الجَانِبِ**: **جَانِبٌ**’e bak. ― -b3- **لَيِّنُ الأَعْطَافِ**; vb.: **عطف** maddesine bak.

مُلَيِّنٌ
**مُلَيِّنٌ** ذ Yumuşatıcı yahut müshil bir ilaç.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَانَ
لَانَ ( y )  I ( n. ac. لَيْن 1 ,  لِيْنَة 2t ,  لَيَاْنَة 22t ),
a.  Was soft, tender, delicate; was gentle. II, Softened; mollified; pacified, soothed; assuaged, mitigated. III [ La ], Was gentle, tender with.

b.  Polished, furbished ( sword ).

أَلْيَنَ
أَلْيَنَ IV ,
a.  see II . V, Softened; calmed down.

b.  see III (a) X, Deemed soft &c.

لَيْن
لَيْن 1 ,
a.  see 2 &  25 .

لِيْن
لِيْن 2 ,
a.  Softness; tenderness; delicacy; gentleness.

لِيْنَة
لِيْنَة 2t ,  لَيَاْن 22 ,
a.  see 2 .

لَيِيْن
لَيِيْن 25 , ( pl. reg. &  أَلْيِنَآءُ 68 ),
a.  Soft, tender, delicate; gentle.

b.  Supple, pliable.

لُيُوْنَة
لُيُوْنَة 27t
a.  [ coll. ],  see 2 .

لَيَّنَ
N. Ag. لَيَّنَ II ,
a.  Emollient, soothing ( medicine ).

حُرُوْف اللِّيْن
حُرُوْف اللِّيْن
a.  The semi-vowels :

ا
ا ,  و ,  ي
a.  when having Bo

لَيَان العَيْش
لَيَان العَيْش
a.  Ease, comfort; easy circumstances.

##### Türkçe

**لَانَ**
**لَانَ** ( y ) I ( n. ac. **لَيْن** 1 , **لِيْنَة** 2t , **لَيَاْنَة** 22t ),
a. Yumuşak, nazik, ince idi; yumuşak huylu idi. II, Yumuşattı; yumuşattı; yatıştırdı, teskin etti; dindirdi, hafifletti. III [ La ], -e karşı yumuşak huylu, nazik idi.

b. Parlatılmış, cilalanmıştı ( kılıç ).

**أَلْيَنَ**
**أَلْيَنَ** IV ,
a. II’ye bak. V, Yumuşadı; sakinleşti.

b. III (a)’ya bak. X, Yumuşak vb. saydı.

**لَيْن**
**لَيْن** 1 ,
a. 2 ve 25’e bak.

**لِيْن**
**لِيْن** 2 ,
a. Yumuşaklık; naziklik; incelik; yumuşak huyluluk.

**لِيْنَة**
**لِيْنَة** 2t , **لَيَاْن** 22 ,
a. 2’ye bak.

**لَيِيْن**
**لَيِيْن** 25 , ( pl. reg. & **أَلْيِنَآءُ** 68 ),
a. Yumuşak, nazik, ince; yumuşak huylu.

b. Esnek, bükülebilir.

**لُيُوْنَة**
**لُيُوْنَة** 27t
a. [ topluluk ], 2’ye bak.

**لَيَّنَ**
N. Ag. **لَيَّنَ** II ,
a. Yumuşatıcı, teskin edici ( ilaç ).

**حُرُوْف اللِّيْن**
**حُرُوْف اللِّيْن**
a. Yarı-ünlüler:

**ا**
**ا** , **و** , **ي**
a. Bo’ya sahip olduğunda

**لَيَان العَيْش**
**لَيَان العَيْش**
a. Kolaylık, rahat; kolay geçim şartları.
