# لين — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%8A%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لين

: ( *!لانَ ) الشَّيءُ ( *!يَلِينُ *!لِيناً ) ، بالكسْرِ ( *!ولَياناً ، بالفتْحِ ) ، ضِدُّ صَعُبَ وخَشُنَ ، ( *!وتَلَيَّنَ ) مِثْلُه ، ( فهو *!لَيِّنٌ *!ولَيْنٌ ، كمَيِّتٍ ومَيْتٍ ) ؛ ) وبهما رُوِي الحدِيثُ : ( يَتْلُونَ كتابَ اللَّهِ *!لَيِّناً *!ولَيْناً ) ، أَي سَهْلاً على أَلْسِنَتِهم ؛ وأَنْشَدَ أَبو زيْدٍ :
بُنَيَّ إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيِّنٌ المَفْرَشُ *!اللَّيِّنُ والطُّعَيِّمُ ومَنْطِقٌ إذا نَطَقْتَ *!ليْنُ ( أَو المُخفَّفَةُ في المَدْحِ خاصَّةً ، ج *!لَيْنُونَ ) ؛ ) قالَ الكُمَيْتُ :
هَيْنُونَ *!لَيْنُونَ في بُيوتِهم سِنْخُ التُّقَى والفَضائلُ الرُّتَبُ ( و ) قوْمٌ ( *!أَلْيِناءُ ) ، هو جَمْعُ لَيِّنٍ مُشدَّداً ، وهو فَيْعِلٌ لأنَّ فَعْلاً لا يُجْمَعُ على أَفْعلاء .
وحَكَى اللَّحْيانيُّ : أنَّهم قوْمٌ *!أَلْيِناءُ ، وهو شاذٌّ .
( *!وأَلَنْتُه ) على النُّقْصانِ *!وأَلْيَنتُه على التَّمامِ كأَطَلْتُه وأَطْوَلْتُه ، ( *!ولَيَّنْتُه ) : ) صَيَّرْتُه *!لَيِّناً .
( و ( *!اللَّيانُ ، كسَحابٍ : رَخاءُ العَيْشِ ) ونَعْمَتُه ، وهو مجازٌ ؛ وأَنْشَدَ الأزْهرِيُّ :
بَيضاءُ باكَرَها النَّعِيمُ فصَاغَها *!بلَيَانِه فأَدَقَّها وأَجَلَّهايقولُ : أَدَقَّ خَصْرَها وأَجَلّ كَفَلَها .
( *!واسْتَلاَنهُ : رآهُ ) *!لَيِّناً ، كما في

المُحْكَم ؛ أَو عَدَّهُ *!لَيِّناً ؛ ( أَو وَجَدَهُ *!لَيِّناً ) على ما يغْلبُ عليه في هذا النَّحْوِ ؛ ومنه حدِيْثُ عليَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنه وكَرَّمَ اللَّهُ وَجْهَه ، في ذِكْرِ العُلَماء الأَتْقياء : ( فباشَرُوا رُوحَ اليَقِينِ ، *!واسْتَلانُوا ما اسْتَخْشَنَ المُتْرَفُونَ ، واسْتَوْحَشُوا ممَّا أَنِسَ به الجَاهِلُونَ ) .
( وإِنَّه لذُو *!مَلْيَنَةٍ ) ، كمَرْحَلَةٍ ، أَي ( *!لَيِّنُ الجانِبِ ) ، وهو مجازٌ .
( وهَيِّنٌ *!لَيِّنٌ ) ، كسَيِّدٍ ، ( ويُخَفَّفانِ ، ج *!أَلْيِناءُ ) ، تقدَّمَ البَحْثُ فيه قَرِيباً وفيه تكْرارٌ .
( *!ولايَنَه *!مُلايَنَةً *!ولِياناً ) ، بالكسْرِ ، أَي ( *!لانَ له ) ، والمُفاعَلَةُ ليْسَتْ على بابِها .
( *!واللَّيْنَةُ ، بالفتْحِ ، كالمِسْوَرَة ، يُتَوَسَّدُ بها ) .
( قالَ ابنُ سِيدَه : أَرى ذلِكَ *!للِينِها ووَثارَتِها ؛ ومنه الحدِيثُ : ( كانَ إذا عَرَّسَ بليلٍ تَوَسَّدَ *!لَيْنةً ، وإذا عَرَّسَ عنْدَ الصُّبْح نَصَبَ ساعِدَه ) .
( و ) *!لِيْنَةٌ ، ( بالكسْرِ : ماءٌ ) لبَني أَسَدٍ ( بطريقِ مكةَ حَفَرَهُ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ : حَفَرَها ، ( سُليمانُ ، عليه السّلام ) ، وذلك أنَّه كانَ في بعضِ أسْفارِه فشَكَا جُنْدُه العَطَشَ فنَظَرَ إلى سِبَطْرٍ فوَجَدَهُ يضحكُ فقالَ : ما أَضْحَكَكَ ؟ فقالَ : أَضْحَكني أنَّ العَطَشَ قد أَضَرَّ بكُم والماء تحْتَ أَقْدامِكُم ، فاحْتَفَرَ *!لِينَة ، حَكَاهُ ثَعْلَب عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
وقالَ الأزْهرِيُّ ، رَحِمَه اللَّهُ تعالى : لِينَةُ : مَوْضِعٌ بالبادِيَةِ عن يَسارِ المُصْعِدِ بطريقِ مكةَ بحِذاءِ الهَبِير ، ذَكَرَه زهيرٌ فقالَ :
مِن ماءِ لِينَةَ لا طَرْقاً ولا رَنَقا

قالَ : وبها رَكَايا عَذْبةٌ حُفِرَتْ في حَجَرٍ رِخْوٍ .
قُلْتُ : وقالتِ امرأةٌ :
مَنْ يَهْدِ لي مِن ماءِ بَقْعاء جُرْعَةًفإنَّ له مِن ماءِ لِينَةَ أَرْبَعالقد زادَني وَجْداً ببَقْعاء أَنَّني وَجَدْتُ مَطايانا *!بلِينَةَ طلعا وتقدَّمَتْ قصَّتُها في وَجَدَ عن أَبي العَلاءِ صاعد في الفصوص .
( وأَبو *!لِينَةَ ، بالكسْرِ : النَّضْرُ بنُ ) أَبي مَرْيم ( مُطَرِّفٍ ) ؛ ) كذا في النُّسخِ والصَّوابُ مِطْرَق بالقافِ ، كمِنْبَرٍ ، كذا ضَبَطَه الحافِظُ شيخُ وَكِيعٍ ؛ ( كُوفيٌّ ضَعيفُ الحدِيثِ ) ، ورَوَى عنه أَيْضاً مَرْوانُ بنُ مُعاوِيَةَ الفَزَارِيُّ . وقالَ الذّهبيُّ في الدِّيوانِ : ضَعَّفَه يَحْيَى والدَّارْقطْنيُّ ، وقد سَمِعَ أَبا حازِمٍ .
( *!واللِّينُ ، بالكسْرِ : ة بمَرْوَ ) فيما زَعَمَ ابنُ ماكُولا وتَعقَّبَه السَّمعانيُّ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ، فقالَ : لا أَعْرِفُ هذه في قُرَى مَرْوَ ، ولَعَلَّها *!أَلِينُ كأَميرٍ ؛ ( منها محمدُ بنُ نَصْرِ ) بنِ الحُسَيْنِ بنِ عمان المُزْنيُّ في الصالِحِينَ عن وكِيعٍ وابنِ المُبارَكِ ، ذَكَرَه ابنُ معدان في تارِيخ المِراوِزَةِ . قالَ الحافِظُ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى : هكذا قَرَأْتُه بخطِّ أَبي العَلاءِ الفَرَضيّ : محمد بن نَصْر ؛ فقولُ الذهبيِّ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ، مكِّيّ بن مَنْصورٍ أَو ابن نَصْرٍ وَهمٌ .
( و ) *!اللِّينُ : قَرْيةٌ ( أُخْرَى بينَ المَوْصِلِ ونَصِيبينَ .
( و ) أَيْضاً : ( ع ببِلادِ الغَرْبِ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ : ببِلادِ العَرَبِ ، قالَ نَصْر : جاءَ في شِعْرٍ .
( *!ومِلْيانَةُ ، بالكسْرِ : د بالمَغْرِبِ ) في آخرِ أفْرِيقِيَة بَيْنه وبينَ تَنَس أَرْبَعَة أَيامٍ ، جَدَّدَه زيرُ بنُ منادٍ وأَسْكَنَه بُلُكّين .
وقالَ

الحافِظُ : مَدينَةٌ مِن عَمَلِ تلمسان ، منها : الرَّضى سُلَيْمانُ بنُ يوسُفَ المِلْيانيُّ سَمِعَ المشارق مِن الصَّاغانيِّ في سَنَة 637 .
( و ) مِن المجازِ : ( *!تَلَيَّنَ له ) : ) إذا ( تَمَلَّقَ .
( وبابُ *!لَيُونٍ ) ، كصَبُورٍ ، ويقالُ : *!أَليُون بالألِفِ : ( ة بمِصْرَ أَو مَحَلَّةٌ بها ) ، نُسِبَ إليها البابُ ، لها ذِكْرٌ في الفُتوحِ ، ويقالُ أَيْضاً باب ليون وقد ذَكَرْناها في ببلن وفي ألن .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!أَلْيَنَهُ : صَيَّرَه *!لَيِّناً .
*!والمُلايَنَةُ : المُداهَنَةُ .
*!والأَلْينُ : *!اللّيِّنُ ، والجَمْعُ *!أَلاينُ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( خِيارُكم *!أَلايِنُكم مَناكِبَ في الصَّلاة ) ؛ وهو بمعْنَى السُّكُون والخُشُوع .
*!واللِّينَةُ ، بالكسْرِ : النَّخْلُ ، منهم مَنْ ذَكَرَه هنا .
وحُرُوفُ اللِّينِ : الأَلفُ والواوُ والياءُ .
ونَزَلُوا *!بلِينِ الأَرضِ ولَيانِها .
*!وأَلانَ جَناحَهُ ، وهو مجازٌ . 2 ( فصل الميم ) مع النون ) 2

### Türkçe

: (**لانَ**) şey (**يَلِينُ** **لِيناً**) olur, kesre ile; (ve (**لَياناً**), fetha ile); (**صَعُبَ** ve **خَشُنَ**’ın zıddı), (ve (**تَلَيَّنَ**)) onun benzeridir; (o hâlde o (**لَيِّنٌ** ve **لَيْنٌ**’dir), **مَيِّتٍ** ve **مَيْتٍ** gibi); ve ikisiyle hadis rivayet edilmiştir: (Allah’ın kitabını (**لَيِّناً** ve **لَيْناً**) okurlar), yani dilleri üzerinde kolay; ve Ebû Zeyd inşâd etti:
Buneyye, şüphesiz iyilik, döşeği (**اللَّيِّنُ**) ve yiyeceği ve bir söz (vardır); konuştuğunda (**ليْنُ**) (yahut medihte özellikle muhaffefe olan; çoğulu (**لَيْنُونَ**)); ) Kümeyt dedi:
Evlerinde (**هَيْنُونَ** **لَيْنُونَ**), takvânın kökü ve faziletler mertebelerdir. (Ve) bir kavim (**أَلْيِناءُ**); o, şeddeli **لَيِّنٍ**’in cem‘idir; ve o **فَيْعِلٌ**’dir; çünkü **فَعْلاً** **أَفْعلاء** üzerine cem‘ olunmaz.

Lahyânî nakletti: onların bir kavim (**أَلْيِناءُ**) olduklarını; ve o şâzdır.

(**وأَلَنْتُه**) noksan üzere; (**وأَلْيَنتُه**) tamam üzere; **أَطَلْتُه** ve **أَطْوَلْتُه** gibi; (ve (**لَيَّنْتُه**)): onu (**لَيِّناً**) kıldım.

(ve ((**اللَّيانُ**), **سَحابٍ** gibi: yaşayışın yumuşaklığı) ve onun nimeti; ve o mecazdır); Ezherî inşâd etti:
Beyaz (kadın); nimet ona erken geldi de onu (**بلَيَانِه**) ile şekillendirdi; böylece onu daha ince ve daha yüce kıldı.
Der ki: belini daha ince, kalçasını daha yüce kıldı.

(**واسْتَلاَنهُ**: onu) (**لَيِّناً**) gördü; **المُحْكَم**’de olduğu gibi; yahut onu (**لَيِّناً**) saydı; (yahut onu (**لَيِّناً**) buldu), bu nev‘de onun üzerine galip olana göre; ve ondan, âlim takvâ sahiplerini anmada Ali’nin, Allah Teâlâ ondan razı olsun ve Allah yüzünü keremli kılsın, hadisi: (Yakînin ruhuna temas ettiler; (**واسْتَلانُوا**) mütreflerin sert bulduklarını; ve câhillerin ünsiyet ettiklerinden vahşet ettiler).

(Ve şüphesiz o, (**مَلْيَنَةٍ**) sahibidir), **مَرْحَلَةٍ** gibi; yani ((**لَيِّنُ الجانِبِ**)); ve o mecazdır.

(Ve (**هَيِّنٌ** **لَيِّنٌ**), **سَيِّدٍ** gibi; (ve ikisi de tahfîf olunur; çoğulu (**أَلْيِناءُ**)); onda araştırma yakında geçti ve onda tekrar vardır.

(**ولايَنَه** **مُلايَنَةً** **ولِياناً**), kesre ile; yani ((**لانَ له**)); ve **المُفاعَلَةُ** kendi bâbı üzere değildir.

(**واللَّيْنَةُ**), fetha ile, **المِسْوَرَة** gibi; onunla yastıklanılır.

İbn Sîde dedi: bunu, onun (**لِينِها**) ve yumuşaklığı sebebiyle görüyorum; ve ondan hadis: (Geceleyin konakladığında (**لَيْنةً**) yastıklanırdı; sabah vakti konakladığında kolunu dikerdi).

(ve) (**لِيْنَةٌ**), kesre ile: Benî Esed’in (Mekke yolu üzerinde) bir suyudur; onu (kazdı) diye; nüshalarda böyle; doğrusu: onu kazdı; (Süleyman, عليه السّلام); ve bu, onun bazı seferlerinde olduğu; ordusu susuzluktan şikâyet etti; **سِبَطْرٍ**’a baktı da onu güler buldu; dedi: seni ne güldürdü? dedi: beni güldüren, susuzluğun size zarar vermiş olması ve suyun ayaklarınızın altında olmasıdır; böylece (**لِينَة**) kazdı; Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti.

Ezherî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: **لِينَةُ**: Mekke yolu üzerinde yükselenin solunda, **الهَبِير** hizasında, bâdiyede bir yerdir; onu Züheyr zikretti de dedi:
**لِينَةَ** suyundan; ne bulanık bir yol (suyu) ne de bulanıklık.

Dedi: ve onda, yumuşak taş içinde kazılmış tatlı kuyular vardır.

Dedim: ve bir kadın dedi:
Kim bana **بَقْعاء** suyundan bir yudum hidayet ederse, şüphesiz onun için **لِينَة** suyundan dört (yudum) vardır.
Bana **بَقْعاء** ile özlemi artırdı; çünkü ben bineklerimizin (**بلِينَةَ**) yükseldiğini buldum.
Onun kıssası, **وَجَدَ**’da, Ebû’l-Alâ’dan, **صاعد**’de, **الفصوص**’ta geçti.

(ve Ebû (**لِينَةَ**), kesre ile: (**النَّضْرُ بنُ**) Ebî Meryem (**مُطَرِّفٍ**)); nüshalarda böyle; doğrusu **مِطْرَق** (kāf ile), **مِنْبَرٍ** gibi; hâfız, Vekî‘in şeyhi, böyle ضبط etti; (Kûfî; hadiste zayıf); ondan ayrıca Mervân b. Muâviye el-Fezârî de rivayet etti. Zehebî **الدِّيوان**’da dedi: Yahyâ ve Dârakutnî onu zayıf saydı; ve Ebû Hâzim’i işitmiştir.

(**واللِّينُ**), kesre ile: Merv’de bir köy; İbn Mâkûlâ’nın zannettiği üzere; Sem‘ânî, Allah ona rahmet etsin, onu ta‘kîb etti de dedi: Merv köylerinde bunu bilmiyorum; belki o, **أَلِينُ**’dur, **أَميرٍ** gibi; (ondan Muhammed b. Nasr) b. el-Hüseyn b. ‘Umân el-Müznî, sâlihler içinde, Vekî‘ ve İbnü’l-Mübârek’ten; onu İbn Ma‘dân **تارِيخ المِراوِزَة**’de zikretti. Hâfız, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: onu, Ebû’l-Alâ el-Faradî’nin hattıyla böyle okudum: Muhammed b. Nasr; Zehebî’nin, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, “Mekkî b. Mansûr yahut İbn Nasr” sözü vehimdir.

(ve) (**اللِّينُ**): (Musul ile Nusaybin arasında) başka bir köydür.

(ve) ayrıca: (garb beldelerinde bir yer); nüshalarda böyle; doğrusu: Arab beldelerinde; Nasr dedi: bir şiirde geldi.

(**ومِلْيانَةُ**), kesre ile: Mağrib’de bir şehirdir; İfrîkıyye’nin sonunda; onunla Tenes arasında dört gün (mesafe); onu Zîr b. Menâd yeniledi ve Bülukkîn’i oraya iskân etti.

Hâfız dedi: Tilmisan amelinden bir şehirdir; ondan: er-Rıdâ Süleyman b. Yûsuf el-Milyânî; 637 senesinde es-Sâgânî’den meşârıkı işitti.

(ve) mecazdan: (**تَلَيَّنَ له**): eğer (yalakalık ettiyse).

(**وبابُ لَيُونٍ**), **صَبُورٍ** gibi; ve denir: **أَليُون** elif ile: (Mısır’da bir köy yahut onda bir mahalle); kap ona nisbet edilmiştir; fetihlerde onun zikri vardır; ve ayrıca “Bâb Leyûn” da denir; onu **ببلن** ve **ألن**’de zikrettik.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
(**أَلْيَنَهُ**): onu (**لَيِّناً**) kıldı.
(**والمُلايَنَةُ**): müdâhene.
(**والأَلْينُ**): (**اللّيِّنُ**); cem‘i (**أَلاينُ**); ve ondan hadis: (Sizin hayırlılarınız, namazda omuzları (**أَلايِنُ**) olanlarınızdır); ve o, sükûn ve huşû‘ mânâsınadır.
(**واللِّينَةُ**), kesre ile: hurma ağaçları; onlardan onu burada zikreden vardır.
Ve **حُرُوفُ اللِّينِ**: elif, vav ve yâ’dır.
Ve yeryüzünün (**بلِينِ**)i ve (**لَيانِ**)ına indiler.
(**وأَلانَ جَناحَهُ**); ve o mecazdır. 2 (mîm faslı) nûn ile) 2
