# مأق — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%82/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%A3%D9%82/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مأق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%82.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مأق

القاف والميم و"وأيء" معهما
ق و م، و ق م، و م ق، م و ق، م أ ق، ق م أ مستعملات قوم: القَوْمُ: الرجال دون النساء، قال الله جل وعز: "لا يسخر قَوْمٌ من قوم، عسى أن يكونوا خيراً منهم، ولا نساء من نساء عسى أن يكن خيراً منهن"، وقال زهير:
وما أدري، وسوف أخال أدري		أقومٌ آل حصن أم نـسـاء?!
وقومُ كل رجل: شيعته وعشيرته.
والقَوْمَةُ: ما بين الركعتين من القيام. قال أبو الدقيش: أصلي الغداة قومتين، والمغرب ثلاث قَومات.
والقامةُ: مِقْدارُ قيامِ الرجل، أقصر من الباع بشبر، وثلاث قِيَمٍ وقامات.
والقامة: مقدار قيامِ الرجل، كهيئة الرجل يُبنى على شفير بئر لوضع عود البكرة عليه، والجميع: القام، وكل شيء كذلك بني على سطح ونحوه فهو قامة.
وفلان ذو قومية على ماله وأمره. وهذا الأمر لا قومية له، أي: لا قوام له، قال:
ألم تر للحق قُومـيّةً		وأمراً جلياً به يهتدى
وتقول: قُمْتُ قياماً ومَقاماً، وأَقَمْتُ بالمكان إقامةً ومُقاماً. والمَقامُ: موضع القَدَمَيْنِ، والمُقامُ والمُقامةُ: الموضع الذي تقيم فيه.
ورجال قيامٌ، ونساء قُيَّم، وقائمات أعرف.
ودنانير قُوَّم وقُيَّم، ودينار قائم، أي: مثقال سواء لا يرجح. وهو عند الصيارفة ناقص حتى يرجح فيسمى ميالاً.
وعين قائمةٌ: ذهب بصرها، والحدقة صحيحة.
وإذا أصاب البرد شجراً أو نبتاً، فأهلك بعضاً وبقي بعض قيل: مكنها هامد، ومنها قائم، ونحوه كذلك.
وقائمُ السيف: مقبضه، وما سواه: قائمة بالهاء نحو قائمة السرير، والخوان والدابة.
وقام قائِمُ الظهيرة، إذا قامت الشمس وكاد الظل يعقل.
وإذا لم يطق الإنسان شيئاً قيل: ما قام به وَقَيِّمُ القَوْم: من يسوس أمرهم ويُقَوِّمُهُمْ. ورمح قَوِيمٌ، ورجل قويمٌ.
وفي الحديث: ولا أخر إلا قائماً، أي: لا أموت إلا ثابتاً على الإسلام.
والقائمُ في الملك ونحوه: الحافظ. وكل من كان على الحق فهو القائمُ الممسك به.
والقيِّمة: الملة المستقيمة. وقوله: وذلك دين القَيِّمة، أي: المستقيمة.
والقِيِّامةُ: يوم البعث، يقوم الخلق بين يدي القَيُّوم، والقيام لغة، اللهم قيام السماوات والأرض، فهمنا أمر دينك.
والقِوامُ من العيش: ما يُقِيمُك، ويغنيك.
والقيامُ: العماد في قوله سبحانه: "جعل الله لكم قِياماً".
وقِوامُ الجسم: تمامه وطوله. وقِوامُ كل شيء: ما استقام به.
وقاومته في كذا، أي: نازلته.
والقِيمةُ: ثمن الشيء بالتَّقْويم. تقول: تقاوَموا فيما بينهم.
وإذا انقاد، واستمرت طريقته، فقد استقام لوجهه.
وقم: الوَقْمُ: جذبك العنان إليك، لتكف منه. قال:
تراه، والفارس منه واقِمُ
ومق:
ومِقْتُ فلاناً: أحببته وأنا أَمِقُهُ مِقَةً، وأنا وامِقٌ، وهو مَوْمُوق. وإنه لك ذو مِقةٍ، وبك ذو ثقةٍ.
موق: المُوقان: ضرب من الخفاف، ويجمع على أمْواق.
والمُؤُوق: حمق في غباوة، والنعت: مائق، ومائقة، وقدماق يمُوقُ مَوْقاً، واستماق.
والمُوقُ: مؤخر العين في قول أبي الدقيش والماق: مقدمها.
ومؤخر العين مما يلي الصدغ، ومقدم العين: ما يلي الأنف. وآماق العين: مآخيرها، ومآقيها: مقاديمها.
قال أبو خيرة: كل مدمع موقٌ من مؤخر العين ومقدمها.
قد وافق الحديث قول أبي الدقيش جاء في الحديث: "أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يكتحل من قبل مُوقِهِ مرة، ومن قبل ماقِهِ مرة"، أي: مقدمه مرة، ومن مؤخرها مرة.
مأق: المَأْقُ، مهموز: هو ما يعتري الصبي بعد البكاء.
وامتأَقَ إليه: وهو شبه التباكي إليه لطول غيبته.
وقالت أم تأبط شراً تؤبنه: ما أنمته على مَأْقةٍ.
وفي المثل: أنا تئق، وأخي مَئِق فكيف نتفق!? والمُؤْقُ من الأرض، والجميع الأَمْاق: النواحي الغامضة من أطرافها، قال:
تقضي إلى نازحة الأَمْاق
قمأ: رجل قميء، وامرأة بالهاء، أي: قصير ذليل. قَمُؤَ الرجل قَماءةً. والصاغر: القميء، يصغر بذلك، وإن لم يكن قصيراً.
وقَمَأَت الماشيةُ تَقْمَأُ قُمُوءاً، فهي قامئِة، أي: امتلأت سمناً.
وأَقْمَأْته: أذللته.

### Türkçe

**القاف** ve **الميم** ve onlarla birlikte **"وأيء"**

ق و م، و ق م، و م ق، م و ق، م أ ق، ق م أ kullanımdadır.

**قوم**: **القَوْمُ**: kadınlar hariç erkeklerdir. Aziz ve celil Allah dedi ki: **"لا يسخر قَوْمٌ من قوم، عسى أن يكونوا خيراً منهم، ولا نساء من نساء عسى أن يكن خيراً منهن"**. Züheyr dedi ki:
Ve bilmiyorum, ve yakında sanacağım bilirim		**أقومٌ** Âl Hısn mı yoksa kadınlar mı?!

Her erkeğin **قومُ**u: onun taraftarı ve aşiretidir.

**والقَوْمَةُ**: iki rekât arasındaki kıyamdan olan şeydir. Ebû’d-Dukayş dedi ki: sabahı iki **قومتين** kılarım, akşamı üç **قَومات**.

**والقامةُ**: erkeğin kıyamının miktarıdır; bir karışla **الباع**dan daha kısadır; ve üç **قِيَمٍ** ve **قامات**.

**والقامة**: erkeğin kıyamının miktarıdır; kuyu ağzı kenarında, üzerine makara çubuğu konmak için bina edilen adamın heyeti gibidir; hepsi: **القام**. Ve her şey ki bunun gibi bir satıh ve benzeri üzerine bina edilmiştir, o **قامة**dır.

Ve falan, malı ve işi üzerinde **ذو قومية**dir. Ve bu işin **لا قومية له**si vardır; yani: onun **لا قوام له**si vardır. Dedi ki:
Hakkın bir **قُومـيّةً**si olduğunu görmedin mi		ve onunla hidayet olunan apaçık bir işi?

Ve dersin: **قُمْتُ** **قياماً** ve **مَقاماً**; ve mekânda **أَقَمْتُ** **إقامةً** ve **مُقاماً**. Ve **المَقامُ**: iki ayağın yeridir. Ve **المُقامُ** ve **المُقامةُ**: içinde ikamet ettiğin yerdir.

**ورجال قيامٌ**; ve **نساء قُيَّم**; ve **قائمات** daha bilinir.

Ve dinarlar **قُوَّم** ve **قُيَّم**; ve **دينار قائم**: yani eşit miskal, ağır basmaz. Ve o, sarraflar yanında eksiktir; ta ki ağır basıncaya kadar; sonra **ميالاً** diye adlandırılır.

**وعين قائمةٌ**: görmesi gitti, gözbebeği sağlamdır.

Ve soğuk bir ağaca yahut bitkiye isabet ederse, bir kısmını helâk edip bir kısmı kalırsa denir ki: ondan **هامد** vardır, ondan **قائم** vardır; ve bunun benzeri de böyledir.

**وقائمُ السيف**: onun kabzasıdır. Ve onun dışındakiler: **قائمة** (ه ile)dir; **قائمة السرير** ve **الخِوان** ve binek hayvanı **الدابة**nınki gibi.

**وقام قائِمُ الظهيرة**: güneş dikildiğinde ve gölge neredeyse bağlanır olduğunda.

Ve insan bir şeye güç yetiremezse denir: **ما قام به**. Ve **وَقَيِّمُ القَوْم**: onların işini idare eden ve onları **يُقَوِّمُهُمْ** kimsedir. Ve **رمح قَوِيمٌ**; ve **رجل قويمٌ**.

Hadiste: **ولا أخر إلا قائماً**; yani: İslâm üzere sabit olmaktan başka ölmem.

Ve **القائمُ** mülkte ve benzerinde: koruyandır. Ve her kim hak üzere ise o, ona tutunan **القائمُ**dır.

**والقيِّمة**: dosdoğru millettir. Ve onun sözü: **وذلك دين القَيِّمة**; yani: dosdoğru olan.

**والقِيِّامةُ**: diriliş günüdür; halk **القَيُّوم**un huzurunda ayağa kalkar. Ve **القيام** lugattır: Allah’ım, göklerin ve yerin **قيام**ı; dininin işini bize anlayışlı kıl.

**والقِوامُ** geçimden: seni ayakta tutan ve seni zengin kılan şeydir.

**والقيامُ**: O’nun sözü içinde direktir: **"جعل الله لكم قِياماً"**.

**وقِوامُ الجسم**: onun tamamı ve boyudur. Ve her şeyin **قِوامُ**u: onunla doğrulduğu şeydir.

**وقاومته** şu hususta: yani onunla çarpıştım.

**والقِيمةُ**: takdir etme ile şeyin bedelidir. Dersin: **تقاوَموا** kendi aralarında.

Ve boyun eğdiğinde ve yolu sürdüğünde, onun yüzü için **استقام** olmuştur.

**وقم**: **الوَقْمُ**: dizgini kendine çekmendir; ondan alıkoymak için. Dedi ki:
Onu görürsün, ve süvarinin ondan olanı **واقِمُ**dur

**ومق**:

**ومِقْتُ** falanı: onu sevdim; ve ben onu **أَمِقُهُ** **مِقَةً**; ve ben **وامِقٌ**im; ve o **مَوْمُوق**tur. Ve şüphesiz o, bir **ذو مِقةٍ**dir; ve sen, bir **ذو ثقةٍ**sın.

**موق**: **المُوقان**: mestlerden bir türdür; ve **أمْواق** üzerine cem edilir.

**والمُؤُوق**: ahmaklık içinde bir budalalıktır; ve sıfat: **مائق** ve **مائقة**. Ve **قدماق** **يمُوقُ** **مَوْقاً**; ve **استماق**.

**والمُوقُ**: Ebû’d-Dukayş’in sözüne göre gözün arkasıdır; ve **الماق**: onun önüdür.

Ve gözün arkası, şakak tarafına bitişik olandır; ve gözün önü: burun tarafına bitişik olandır. Ve gözün **آماق**ı: onun arkalarıdır; ve onun **مآقيها**sı: onun önleridir.

Ebû Hayra dedi ki: her gözyaşı yeri, gözün arkasından ve önünden bir **موقٌ**tur.

Hadis, Ebû’d-Dukayş’in sözünü uygun düşürdü; hadiste geldi: **"أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يكتحل من قبل مُوقِهِ مرة، ومن قبل ماقِهِ مرة"**; yani: bir kere onun önünden, bir kere onun arkasından.

**مأق**: **المَأْقُ** (hemzeli): çocuğa ağlamadan sonra arız olan şeydir.

Ve ona **وامتأَقَ**: uzun yokluğundan dolayı ona benzer ağlama ile yöneldi.

Ve Ümmü Teebbete Şerran, onu mersiyeleyerek dedi: onu bir **مَأْقةٍ** üzerine uyutmadım.

Ve meselde: **أنا تئق، وأخي مَئِق فكيف نتفق!?** Ve yerden **المُؤْقُ**; ve hepsi **الأَمْاق**: onun uçlarının kapalı taraflarıdır. Dedi ki:
Uzak **الأَمْاق**a varır

**قمأ**: **رجل قميء** ve (ه ile) kadın; yani: kısa, zelil. Adam **قَمُؤَ** **قَماءةً**. Ve küçük düşmüş: **القميء**dir; bununla küçülür, kısa olmasa bile.

Ve davar **قَمَأَت** **تَقْمَأُ** **قُمُوءاً**; o halde o **قامئِة**dir; yani: yağ ile doldu.

Ve onu **أَقْمَأْته**: onu zelil kıldım.
