# مأق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%A3%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مأق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مأق

مأق العين، ومؤقها مهموزان، عن أبي الهيثم. ويقال أيضا: مؤقيها ناقص الآخر وماقيها بكسر القاف، وسكون التحتية، قال معقر البارقي:
  وماقي عينها حذل نطوف وقال مزاحم العقيلي في تثنيته:
  أتحسبها تصوب مأقييهـا                      غلبتك والسماء وما بناها ويروى:
  أتزعمها يصوب ماقياها وفي الحديث: كان يمسح المأقيين. وقال الشاعر:
  كأن اصطفاق المأقيين بطرفها                      نثير جمان أخطأ السلك ناظمه وماقها بترك الهمزة في اللغة الأولى، عن أبي الهيثم، قالت الخنساء:
  ما إن يجف لها من عبرة ماقي قال: ويقال أيضا: موقئها، ويهمز في اللغة الرابعة، فيقال: هذا مأقيها وليس لهذا نظير في كلام العرب، فيما قال نصير النحوي؛ لأن ألف كل فاعل من بنات الأربعة مثل داع وقاض ورام وعال لا يهمز. وحكى الهمز في المأقي خاصة. وموقها بترك الهمز في اللغة الثانية عن أبي الهيثم وأمقها ومقيتها، بضمهما أي: بضم هذين الأخيرين. أما أمق فقال اللحياني: القلب في مأق فيمن لغته مأق، ومؤق: أمق العين؛ لأنهم وجدوه في الجمع كذلك، وقد تقدم ذكره للمصنف في أ م ق. وأما المقية فموضع ذكره المعتل، على ما سيأتي بيانه إن شاء الله تعالى. فهذه عشر لغات: خمسة منها ذكرها أبو الهيثم، والسابعة الفراء وابن السكيت ونصير، والسادسة والثامنة والتاسعة اللحياني. ثم شرع المصنف في ضبط هذه اللغات بقوله: كمعق، ومعق بالفتح والضم ومعط، وقاض، ومال، وموقع على صيغة اسم الفاعل ومأوي الإبل بكسر الواو وسوق. وفاته: ماقئ كضارب وموقئ كمعسر ذكرهما اللحياني وابن بري الأولى بالهمز في اللغة الرابعة، والثانية بالهمز في اللغة السادسة، فصارت اللغات اثنتي عشرة. وأنشد أبو زيد في تثنية اللغة الأولى:
  يا من لعين لم تذق تغميضا
  وماقئين اكتحلا مضيضـا

  وقد ذكر المصنف هاتين اللغتين في تركيب م ق أ من باب الهمز، وقال هناك: هذا موضع ذكرهما لا القاف، كما وهم الجوهري. وذكرنا هناك أن ابن القطاع صرح بزيادة همزتها أو الياء، مع أن الجوهري رحمه الله تعالى لم يذكر هاتين اللغتين هنا، وإنما ذكر المؤق والمأق والمأقى فتأمل ذلك. وقال أبو علي: من قال ماق فالأصل ماقئ، ووزنه فالع، وكذلك جمعه مواق، ووزنه فوالع، فأخرت الهمزة وقلبت ياء، والدليل على ذلك ما حكي عن أبي زيد أن قوما يحققون الهمزة، فيقولون: ماقئ العين، قال الجوهري: مأقي العين لغة في مؤق العين، وهي فعلي، وليس بمفعل؛ لأن الميم من نفس الكلمة، وإنما زيد في آخره الياء للإلحاق، فلم يجدوا له نظيرا يلحقونه به؛ لأن فعلي، بكسر اللام نادر، لا أخت لها فألحق بمفعل، فلهذا جمعوه على مآق على التوهم، كما جمعوا مسيل الماء أمسلة ومسلانا، وجمعوا المصير مصرانا تشبيها لهما بفعيل على التوهم. وقال ابن السكيت: ليس في ذوات الأربعة مفعل، بكسر العين، إلا حرفان: مأقي العين، ومأوي الإبل. قال الفراء سمعتهما، والكلام كله مفعل، بالفتح نحو: رميته مرمى، ودعوته مدعى، وغزوته مغزى، وظاهر هذا القول - إن لم يتأول على ما ذكرناه - غلط، انتهى نص الجوهري. قلت: ونص الفراء في باب مفعل ما نصه: ما كان من ذوات الياء والواو من دعوت وقضيت فالمفعل فيه مفتوح اسما كان أو مصدرا، إلا المأقي من العين، فإن العرب كسرت هذا الحرف قال: وروي عن بعضهم أنه قال: في مأوى الإبل مأوي. فهذان نادران لا يقاس عليهما. قال ابن بري - عند قوله: وإنما زيد في آخره الياء للإلحاق قال - الياء في مأقي العين زائدة لغير إلحاق، كزيادة الواو في عرقوة وترقوة، وجمعها مآق كعراق وتراق، ولا حاجة الى تشبيه مأقي العين بمفعل في جمعه، كما ذكر في قوله فلهذا جمعوه على مآق على التوهم لما قدمت ذكره، فيكون مأق بمنزلة عرق جمع عرقوة، وكما أن الياء في عرقي ليست للإلحاق كذلك الياء في مأقي ليست للإلحاق. وقد يمكن أن تكون الياء في مأقي بدلا من واو بمنزلة عرق، والأصل عرقو، فانقلبت الواو ياء؛ لتطرفها وانضمام ما قبلها. وقال أبو علي: قلبت ياء لما بنيت الكلمة على التذكير. وقال ابن بري أيضا - بعد ما حكاه الجوهري عن ابن السكيت: إنه ليس في ذوات الأربعة الى آخره -: قال: وهذا وهم من ابن السكيت؛ لأنه قد ثبت كون الميم أصلا في قولهم: مؤق، فيكون وزنها فعلي، على ما تقدم. ونظير مأقي معدي فيمن جعله من معد، أي: أبعد، ووزنه فعلي. وقال ابن بري: يقال في المؤق: مؤق ومأق، وتثبت الياء فيهما مع الإضافة والألف واللام. قال أبو علي: وأما مؤقي فالياء فيه للإلحاق ببرثن وأصله مؤقو بزيادة الواو للإلحاق، كعنصوة، إلا أنها قلبت كما قلبت في أدل. وأما مأقي العين، فوزنه فعلي زيدت الياء فيه لغير إلحاق، كما زيدت الواو في ترقوة وقد يحتمل أن تكون الياء فيه منقلبة عن الواو، فتكون للإلحاق بالواو، فيكون وزنه في الأصل فعلو كترقو، إلا أن الواو قلبت ياء لما بنيت الكلمة على التذكير. انتهى كلام أبي علي. طرفها مما يلي الأنف، وهو مجرى الدمع من العين واللحاظ طرفها مما يلي الأذن، كما في الصحاح أو مقدمها أو مؤخرها هذه إشارة الى قول الليث، فإنه قال: مؤق العين: مؤخرها ومأقها: مقدمها، رواه عن أبي الدقيش، قال: وروي عن رسول الله صلى الله عليه وسلم: أنه كان يكتحل من قبل مؤقه مرة، ومن قبل مأقه مرة يعني مقدم العين ومؤخرها. قال الأزهري: وأهل اللغة مجمعون على أن المؤق والمأق: حرف العين الذي يلي الأنف، وأن الذي يلي الصدغ يقال له: اللحاظ. والحديث الذي

  استشهد به غير معروف. ج: آماق، وأمآق مثل آبار وأبآر، وهما جمعان للمؤق والمأق. والموق والماق، والأخيران. قد يجمعان أيضا على أمواق إلا في لغة من قلب، فقال: آماق. وأنشد ابن بري شاهدا على الأول قول الخنساء:شهد به غير معروف. ج: آماق، وأمآق مثل آبار وأبآر، وهما جمعان للمؤق والمأق. والموق والماق، والأخيران. قد يجمعان أيضا على أمواق إلا في لغة من قلب، فقال: آماق. وأنشد ابن بري شاهدا على الأول قول الخنساء:
  ... ترى آماقها الدهر تدمع وشاهد الثاني قول الشاعر:
  فارقت ليلى ضلة                      فندمت عند فراقها
  فالعين تذري دمعها                      كالدر من أمآقهـا ومن قال: ماقي قال في جمعه: مواق ومواقي. قال الشاعر:
  فظل خليلي مستكينا كـأنـه                      قذى في مواقي مقلتيه يقلقل ومن قال: موقي، كموقع، قال في جمعه: مواقي، قاله اللحياني، وقد أغفله المصنف. ومن قال: مؤق، كمعط، ومأقي كمأوي، وبالهمز أيضا، قال في جمعه: مآق. قال حسان رضي الله عنه:
  ما بال عينك لا تنام كأنمـا                      كحلت مآقيها بكحل الإثمد وقال آخر:
  والخيل تطعن شزرا في مآقيها وقال حميد الأرقط:
  كأنما عيناه في وقبي حجر
  بين مآق لم تخرق بالإبر والمأقة، محركة: شبه الفواق يأخذ الإنسان كأنه نفس ينقلع من الصدر عند البكاء والنشيج. وقد مئق الصبي، كفرح يمأق، مأقا، فهو مئق. وامتأق مثله، كما في الصحاح. قالت أم تأبط شرا: ولا أبته مئقا، وفي المثل: أنت تئق، وأنا مئق، فكيف نتفق? يضرب لغير المتوافقين. وقد ذكر في ت أ ق قال رؤبة:
  كأنما عولتها بعد التأق
  عولة ثكلى ولولت بعد المأق وقال اللحياني: مئقت المرأة مأقة: إذا أخذها شبه الفواق عند البكاء قبل أن تبكي. ومئق الرجل: كاد أن يبكي أو بكى وقيل: بكى واحتد. وقال ابن السكيت: المأق: شدة البكاء. والمؤق، بالضم عن الليث ويترك همزه، من الأرضين: نواحيها الغامضة من أطرافها ج: أمآق قاله الليث، وأنشد:
  تفضي الى نازحة الأمآق ويقال: أرض بعيدة الأمآق، أي: بعيدة النواحي، وهو مجاز. وقال الأصمعي: امتأق غضبه امتئاقا: اشتد. وقال الليث: أمأق الرجل على أفعل: دخل في المأقة كما تقول: أكأب: دخل في الكأبة. ومنه الحديث كتب النبي - صلى الله عليه وسلم - الى بعض الوفود من اليمانيين: )ما لم تضمروا الإمآق وتأكلوا الرماق(. أي: الغيظ والبكاء مما يلزمكم من الصدقة. ويقال: أراد به الغدر والنكث، كما في الصحاح. قال الصاغاني: ويروى الآماق، على نقل الهمزة وتليينها. زاد صاحب اللسان: ترك الهمز من الإمآق ليوازن به الرماق. يقول لكم الوفاء بما كتبت لكم ما لم تأتوا بالمأقة، فتغدروا، وتنكثوا، وتقطعوا رباق العهد الذي في أعناقكم. قال الزمخشري: وأوجه من هذا أن يكون الإماق مصدر أماق وهو أفعل من الموق بمعنى الحمق. والمراد إضمار الكفر، والعمل على ترك الاستبصار في دين الله تعالى. ومما يستدرك عليه: المأقة، بالفتح: الحقد. وروى ابن القطاع: المأقة، بالتحريك: شدة الغيظ والغضب. وقال غيره: المأقة، بالفتح: الأنفة والحمية، وقد أمأق: دخل فيها. قال النابغة الجعدي:
  وخصمي ضرار ذوي مأقة                      متى يدن رسلهما يشعـب فمأقة على هذا، ومأقة، مثل: رحمة ورحمة. وقال أبو وجزة:
  كان الكمي مع الرسول كأنه                      أسد بمأقته مدل مـلـحـم

  وامتأق إليه بالبكاء: أجهش إليه به. ويقال: قدم علينا فلان فامتأقنا إليه، وهو شبه التباكي إليه؛ لطول الغيبة. وقال أبو زيد: مأق الطعام: إذا رخص، وسيأتي في م و ق. ومما يستدرك عليه:

### Türkçe

**مأق** gözün, ve onun **مؤق**’u da hemzelidir, Ebû’l-Heysem’den. Ve ayrıca denilir: onun **مؤقي**’si sonu eksik (nakısü’l-âhir) ve onun **ماقي**’si, **القاف**’ın kesriyle ve **التحتية**’nin sükûnuyla. Mu‘kır el-Bârikî dedi:
  Ve onun gözünün **ماقي**’si: çevik, dolaşan. Ve Muzâhim el-Ukaylî onun tesniyesinde dedi:
  Onun **مأقييهـا**’sını aşağı indiriyor mu sanırsın                      Sana galip geldi; ve gök ve onu bina eden (hakkı için) Ve rivayet olunur:
  Onun **ماقياها**’sını aşağı indiriyor mu sanırsın. Ve hadiste: **المأقيين**’i meshederdi. Şair dedi:
  Sanki onun bakışıyla **المأقيين**’in çarpışması                      Dizgiyi dizeninin ipi ıskaladığı inci tanelerini savurmadır. Ve onun **ماق**’ı, birinci lugatta hemzeyi terk ile, Ebû’l-Heysem’den. Hansâ dedi:
  Onun için bir gözyaşının **ماقي**’si asla kurumaz. Dedi: Ve ayrıca denilir: onun **موقئ**’si; ve dördüncü lugatta hemzelenir; böylece denilir: bu onun **مأقي**’sidir. Ve bunun Arapların كلامında bir benzeri yoktur, Nasîr en-Nahvî’nin dediğine göre; çünkü dört harflilerden her fâ‘ilin elifi, **داع** ve **قاض** ve **رام** ve **عال** gibi, hemzelenmez. Ve **المأقي**’de özellikle hemzeyi nakletti. Ve onun **موق**’u, ikinci lugatta hemzeyi terk ile, Ebû’l-Heysem’den; ve onun **أمق**’u ve onun **مقيتها**’sı, ikisini de zamme ile; yani: bu iki sonuncunun zammesiyle. **أمق**’a gelince, el-Lihyânî dedi: dili **مأق** olan kimse için **مأق**’ta kalb (harf değişimi) vardır; ve **مؤق**: gözün **أمق**’udur; çünkü onu cem‘de de böyle buldular; ve musannif için onun zikri **أ م ق**’da geçmişti. **المقية**’ye gelince, onun zikrinin yeri “mu‘tel”dir, ileride beyan edileceği üzere inşâallah Teâlâ. İşte bunlar on lugattır: beşi Ebû’l-Heysem’in zikrettiği, yedincisi el-Ferrâ ve İbnü’s-Sikkît ve Nasîr’in, altıncısı ve sekizincisi ve dokuzuncusu el-Lihyânî’nin. Sonra musannif bu lugatların ضبط’ına şu sözüyle başladı: **كمعق**; ve **معق** fetha ve zamme ile; ve **معط**; ve **قاض**; ve **مال**; ve ism-i fâ‘il sîgası üzere **موقع**; ve **مأوي الإبل** **الواو**’nun kesriyle; ve **سوق**. Ve ondan kaçan: **ماقئ** **كضارب** ve **موقئ** **كمعسر**; ikisini el-Lihyânî ve İbn Berrî zikretti: birincisi dördüncü lugatta hemze ile, ikincisi altıncı lugatta hemze ile; böylece lugatlar on iki oldu. Ebû Zeyd birinci lugatın tesniyesinde inşâd etti:
  Ey, göz için (kim var) ki bir göz kırpmayı tatmadı
  Ve iki **ماقئ** (vardır ki) acı (bir sürme) ile sürmelendi

  Musannif bu iki lugatı hemze bâbından **م ق أ** terkibinde zikretmişti ve orada dedi: burası onların zikrinin yeridir, **القاف** değil; Cevherî’nin vehmettiği gibi. Ve orada zikrettik ki İbnü’l-Kattâ‘ onun hemzesinin yahut **الياء**’sının ziyadeliğini açıkça söyledi; bununla beraber Cevherî رحمه الله تعالى bu iki lugatı burada zikretmedi; ancak **المؤق** ve **المأق** ve **المأقى**’yı zikretti; öyleyse bunu teemmül et. Ebû Ali dedi: kim **ماق** derse, asl **ماقئ**’dir; ve vezni **فالع**’dır; ve cem‘i de böyledir: **مواق**; ve vezni **فوالع**’dır; böylece hemze te’hîr edildi ve **ياء**’a çevrildi. Bunun delili, Ebû Zeyd’den nakledilendir: bir kavim hemzeyi tahkik eder, böylece derler: **ماقئ العين**. Cevherî dedi: **مأقي العين** **مؤق العين**’de bir lugattır; ve o **فعلي**’dir, **بمفعل** değildir; çünkü **الميم** kelimenin kendisindendir; ancak sonunda **الياء** ilhâk için ziyade edildi; böylece ona ilhâk edecek bir nazîr bulamadılar; çünkü **فعلي** (lâmın kesriyle) nâdirdir; onun bir kızkardeşi yoktur; böylece **بمفعل**’e ilhâk edildi; bu yüzden onu vehim üzere **مآق** üzerine cem‘ ettiler; nitekim suyun akıntısı **مسيل**’i **أمسلة** ve **مسلانا** diye cem‘ ettiler; ve **المصير**’i **مصرانا** diye cem‘ ettiler; ikisini vehim üzere **فعيل**’e benzeterek. İbnü’s-Sikkît dedi: dört harflilerde **مفعل** (aynın kesriyle) yoktur, iki harf müstesna: **مأقي العين** ve **مأوي الإبل**. el-Ferrâ dedi: ikisini işittim; ve sözün hepsi **مفعل**’dir, fetha ile; şu gibi: onu attım **مرمى**; onu çağırdım **مدعى**; onu gazâ ettim **مغزى**. Bu sözün zâhiri — eğer zikrettiğimize te’vîl edilmezse — hatadır. Cevherî’nin nassı bitti. Dedim: el-Ferrâ’nın **مفعل** bâbındaki nassı şudur: **دعوت** ve **قضيت**’ten olan **الياء** ve **الواو** sahiplerinden her ne ise, onda **المفعل** fethalıdır; isim de olsa masdar da olsa; ancak gözden **المأقي** müstesna; çünkü Araplar bu harfi kesreli kıldılar. Dedi: ve bazılarından rivayet olundu ki dedi: **مأوى الإبل** hakkında **مأوي**. İşte bu ikisi nâdirdir; onlara kıyas edilmez. İbn Berrî — “ancak sonunda **الياء** ilhâk için ziyade edildi” sözü yanında — dedi: **مأقي العين**’deki **الياء** ilhâk için olmayan bir ziyadedir; **عرقوة** ve **ترقوة**’deki **الواو** ziyadesi gibi. Ve onun cem‘i **مآق**’tır; **عراق** ve **تراق** gibi. **مأقي العين**’i cem‘inde **مفعل**’e benzetmeye ihtiyaç yoktur; onun “bu yüzden onu vehim üzere **مآق** üzerine cem‘ ettiler” sözünde zikrettiği gibi; çünkü benim zikrettiğim şey önden geçti. Böylece **مأق** **عرق**’un menzilesinde olur; **عرقوة**’nin cem‘i **عرق** gibi. Ve **عرقي**’deki **الياء** ilhâk için olmadığı gibi **مأقي**’deki **الياء** da ilhâk için değildir. Ve mümkün olur ki **مأقي**’deki **الياء**, **واو**’dan bedel olsun; **عرق** menzilesinde; asl **عرقو**’dur; sonra **الواو** **ياء**’a döndü; onun uçta oluşu ve öncesinin zammesi sebebiyle. Ebû Ali dedi: kelimeyi müzekker üzerine bina ettiğinde **ياء**’a çevrildi. İbn Berrî ayrıca — Cevherî’nin İbnü’s-Sikkît’ten naklettiği “dört harflilerde yoktur…”dan sonra — dedi: bu, İbnü’s-Sikkît’ten bir vehimdir; çünkü **مؤق** sözlerinde **الميم**’in asl oluşu sabit olmuştur; böylece onun vezni, geçtiği üzere, **فعلي** olur. Ve **مأقي**’nin nazîri **معدي**’dir; onu **معد**’dan yapan kimse için; yani: “uzaklaştır”; ve vezni **فعلي**’dir. İbn Berrî dedi: **المؤق** hakkında denilir: **مؤق** ve **مأق**; ve izâfet ile ve **الألف واللام** ile birlikte ikisinde de **الياء** sabit olur. Ebû Ali dedi: **مؤقي**’ye gelince, onda **الياء** **برثن**’e ilhâk içindir; ve aslı **مؤقو**’dur; ilhâk için **الواو** ziyadesiyle; **عنصوة** gibi; ancak o, **أدل**’de çevrildiği gibi çevrildi. **مأقي العين**’e gelince, vezni **فعلي**’dir; onda **الياء** ilhâk için olmaksızın ziyade edildi; **ترقوة**’de **الواو**’nun ziyade edilmesi gibi. Ve muhtemeldir ki onda **الياء**, **الواو**’dan münkalib olsun; böylece **الواو** ile ilhâk için olur; böylece aslında vezni **فعلو** olur; **ترقو** gibi; ancak kelimeyi müzekker üzerine bina ettiğinde **الواو** **ياء**’a çevrildi. Ebû Ali’nin sözü bitti. Onun ucu, buruna bitişik olan taraftandır; o, gözden yaşın akış yoludur. Ve **اللحاظ** onun kulağa bitişik olan taraftaki ucudur; **الصحاح**’ta olduğu gibi; yahut onun önü yahut onun arkası. Bu, Leys’in sözüne bir işarettir; çünkü o dedi: **مؤق العين**: onun arkasıdır; ve onun **مأق**’ı: onun önüdür; onu Ebû’d-Dukayş’ten rivayet etti. Dedi: ve Resûlullah صلى الله عليه وسلم’den rivayet olundu: o, bir kere **مؤق**’undan önce, bir kere **مأق**’undan önce sürmelenirdi; yani gözün önü ve arkası. Ezherî dedi: ve ehl-i lugat icmâ etmiştir ki **المؤق** ve **المأق**: buruna bitişik olan göz kenarıdır; ve şakak tarafına bitişik olana **اللحاظ** denilir. Ve o hadis ki

  onunla istişhâd etti, mâruf değildir. Cem‘: **آماق** ve **أمآق**; **آبار** ve **أبآر** gibi; ve ikisi **المؤق** ve **المأق** için iki cem‘dir. Ve **الموق** ve **الماق**; ve bu ikisi sonuncu. Ayrıca **أمواق** üzerine de cem‘ olunabilir; ancak kalb yapanın lugatında müstesna; böylece dedi: **آماق**. İbn Berrî birinciye şâhid olarak Hansâ’nın sözünü inşâd etti:
  ... onun **آماق**’ını zaman boyunca ağlar görürsün Ve ikinciye şâhid, şairin sözü:
  Leylâ’dan ayrıldım, bir sapma (ile)                      Onun ayrılığında pişman oldum
  Böylece göz yaşını saçar                      **أمآق**’ından inci gibi. Ve kim **ماقي** derse, onun cem‘inde der: **مواق** ve **مواقي**. Şair dedi:
  Böylece iki dostum sakin kaldı, sanki o                      Gözbebeklerinin **مواقي**’sinde bir çöp titrer. Ve kim **موقي** derse, **كموقع**, onun cem‘inde der: **مواقي**; el-Lihyânî söyledi; musannif onu ihmal etti. Ve kim **مؤق** derse, **كمعط**, ve **مأقي** **كمأوي**, hemze ile de; onun cem‘inde der: **مآق**. Hassân رضي الله عنه dedi:
  Gözün neyi var ki uyumaz, sanki                      Onun **مآقي**’si **الإثمد** sürmesiyle sürmelendi. Bir başkası dedi:
  Ve atlar şaşı bakışla onun **مآقي**’sine saplar. Humeyd el-Arkat dedi:
  Sanki iki gözü bir tulumda taş
  İğnelerle delinmemiş **مآق** arasında. Ve **المأقة**, harekeli: insanı tutan, sanki göğüsten kopup gelen bir nefes gibi olan, ağlama ve hıçkırık esnasında (gelen) **الفواق** benzeri. Ve çocuk **مئق** etti, **كفرح**: **يمأق**, **مأقا**; böylece o **مئق**’tir. Ve **امتأق** da onun gibidir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ümmü Teebbete Şerran dedi: ve onu **مئقا** olarak asla büyütmem. Ve meselde: sen **تئق**’sin, ben **مئق**’im; nasıl uyuşalım? Uyuşmayanlar için darb olunur. Ve **ت أ ق**’ta zikredildi. Ru’be dedi:
  Sanki onun feryadı **التأق**’tan sonra
  Bir çocuğunu yitirmişin feryadı ve **المأق**’tan sonra uluması. el-Lihyânî dedi: kadın **مئقت**: **مأقة**; eğer ağlamadan önce ağlamada **الفواق** benzeri onu tutarsa. Ve erkek **مئق** etti: ağlayacaktı yahut ağladı. Ve denildi: ağladı ve şiddetlendi. İbnü’s-Sikkît dedi: **المأق**: ağlamanın şiddeti. Ve **المؤق**, zamme ile, Leys’ten; ve onun hemzesi terk olunur: yerlerden, uçlarının kapalı (gizli) tarafları; cem‘: **أمآق**; Leys söyledi. Ve inşâd etti:
  Uzak **الأمآق**’a varır. Ve denilir: **أرض بعيدة الأمآق**; yani: uzak tarafları (nâhiyeleri) uzak; ve o mecazdır. Asma‘î dedi: onun öfkesi **امتأق** etti, **امتئاقا**: şiddetlendi. Leys dedi: adam **أمأق** etti, **على أفعل**: **المأقة**’ye girdi; nitekim dersin: **أكأب**: **الكأبة**’ye girdi. Ondandır hadis: Nebî صلى الله عليه وسلم Yemenlilerden bazı heyetlere yazdı: “**الإمآق**’ı gizlemediğiniz ve **الرماق**’ı yemediğiniz sürece.” Yani: sadakadan size lâzım gelecek şeyden ötürü size lâzım olan öfke ve ağlama. Ve denilir: onunla murad, hıyanet ve ahdi bozmadır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Sâgânî dedi: **الآماق** diye rivayet olunur; hemzeyi nakletmek ve onu yumuşatmak üzere. Lisân sahibi ziyade etti: **الإمآق**’tan hemzeyi terk etti ki onunla **الرماق**’ı denkleştirsin. Size yazdığım şeyde vefâ size aittir; **المأقة** ile gelmediğiniz sürece; böylece hıyanet eder, bozarsınız; ve boyunlarınızdaki ahid bağını koparırsınız. Zemahşerî dedi: bundan daha vechli olan, **الإماق**’ın **أماق**’ın masdarı olmasıdır; o da **أفعل**’dir, **الموق**’tan; **الحمق** manasında. Murad: küfrü gizlemek ve Allah Teâlâ’nın dininde basîreti terk etmeye çalışmaktır. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **المأقة**, fetha ile: kin. İbnü’l-Kattâ‘ rivayet etti: **المأقة**, tahrîk ile: öfke ve gazabın şiddeti. Başkası dedi: **المأقة**, fetha ile: izzet-i nefis ve hamiyet; ve **أمأق** etti: ona girdi. Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
  Ve hasmım Dırâr, **مأقة** sahiplerindendir                      Ne zaman ikisinin elçisi yaklaşsa, (iş) ayrılır. Böylece **مأقة** bu üzere, ve **مأقة**, **رحمة** ve **رحمة** gibi. Ebû Vecze dedi:
  Resûl ile birlikte yiğit, sanki o                      **مأقته**’siyle bir aslan; şiddetli, savaşçı

  Ve ona ağlayışla **امتأق** etti: onunla ona hıçkırarak yöneldi. Ve denilir: falan bize geldi de ona doğru **امتأق** ettik; ve o, uzun ayrılıktan dolayı ona doğru bir çeşit ağlar gibi yapmadır. Ebû Zeyd dedi: **مأق** yiyecek: eğer ucuzladıysa; ve **م و ق**’ta gelecektir. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
