# مأن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%A3%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مأن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مأن

: ( *!المَأْنَةُ : السُّرَّةُ وما حَوْلَها ) ، ومنهم مَنْ خَصَّها بالفَرَسِ ؛ ( و ) من البَقَرِ : ( الطَّفْطَفَةُ أَو شَحْمَةُ ) قَصِّ الصَّدْرِ ( لاصِقَةٌ بالصِّفاقِ من باطِنِهِ ) مُطِيفَتُه كُلَّه ، أَو لَحمةٌ تحْتَ السُّرَّةِ إلى العانَةِ .
وقالَ سِيْبَوَيْه : هي تحتَ الكِرْكِرَةِ ؛ وأَنْشَدَ :
يُشَبَّهْنَ السَّفِينَ وهُنَّ بُخْتٌ عِراضاتُ الأباهِرِ *!والمُؤُونِ وقالَ غيرُهُ : باطِنُ الكِرْكِرَةِ ؛

*!كالمَأْنِ ، ( ج *!مَأْناتٌ ) ؛ ) وأَنْشَدَ أَبو زيْدٍ :
إذا ما كنتِ مُهْدِيةً فأَهْدِيمن *!المَأْناتِ أَو قِطَع السَّنامِ ( *!ومُؤُونٌ ) على غيرِ قِياسٍ كبَدْرَةٍ وبُدُورٍ ؛ وأَنْشَدَ سِيْبَوَيْه :
يُشَبَّهْنَ السَّفِينَ وهُنَّ بُخْتٌ عِراضاتُ الأَباهِرِ *!والمُؤُونِ ( *!ومَأَنَهُ ، كَمَنَعَهُ ) ، *!مَأْناً : ( أَصابَ *!مَأْنَتَهُ ) وهي ما بينَ سُرَّتِه وعانَتِه وشُرْسُوفِه .
( و ) *!مَأَنَهُ *!مَأْناً : ( اتَّقاهُ وحَذِرَهُ .
( و ) *!مَأَنَ ( القَوْمَ : احْتَمَلَ *!مَؤُنَتَهُمْ ، أَي قُوتَهُمْ ) وقامَ عليهم ، والاسمُ *!المَائِنَةُ ؛ ( وقد لا تُهْمَزُ ) *!المَؤُنَةُ ، وهي فَعُولَةٌ ، ( فالفِعْلُ ) على هذا ( *!مانَهُمْ ) ، كما سيَأْتي ، أَشارَ إليه الجوْهرِيُّ .
قالَ الفرَّاءُ : أَتانِي ( وما *!مَأَنْتُ *!مَأْنَهُ ) ، أَي ( لم أَكْتَرِثْ له أَو لم أشْعُرْ به ) ؛ ) عن أَبي زيْدٍ وابنِ الأعْرابيِّ ؛ ( أَو ما تَهَيَّأْتُ له ، وما أَخَذْتُ عُدَّتَهُ وأُهْبَتَهُ ) ولا عَمِلْتُ فيه ، عن الفرَّاء .
قالَ الأَزْهرِيُّ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى : وهذا يدلُّ على أنَّ *!المَؤُنةَ مَهْموزَةٌ .
وقالَ بعضُهم : ما انْتَبَهْتُ له ولا احْتَفَلْتُ به . ومن ذلك أَيْضاً : ولا هُؤْتُ هَوْأَهُ ولا رَبَأْتُ رَبْأْهُ .
( و ) قالَ بعضُهم : جاءَ الأَمْرُ وما مَأَنْتُ فيه *!مَأْنَةً ، أَي ( ما طَلَبْتُهُ ولا أَطَلْتُ التَّعَبَ فيه .

( *!والمَئِنَّةُ في الحَدِيثِ ) الذي رَوَاهُ مُسْلِم عن ابنِ مَسْعودٍ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنه ، كمَظِنَّةٍ : ( العَلامَةُ ) . ) ونَصُّ الحدِيثِ : ( إنَّ طُولَ الصَّلاةِ وقِصَرَ الخُطْبةِ *!مَئِنَّة من فِقْه الرَّجُل ) ، أَي ذلِكَ ممَّا يعْرفُ به فِقْه الرَّجُلِ .
قالَ ابنُ الأثيرِ : وكلُّ شيءٍ دلَّ على شيءٍ فهو مَئِنَّةٌ له ؛ ( أَو ) هي ( مَفْعِلَةٌ من إنَّ كمَعْساة من عَسَى ) ، فالميمُ حينَئِذٍ زائِدَةٌ ، ( أي مَخْلَقَةٌ ومَجْدَرَةٌ أَنْ يقالَ فيه : إنَّه كذا وكذا ) .
( قالَ ابنُ الأثيرِ : حَقِيقَتُها أنَّها مَفْعِلَةٌ من معْنَى إنَّ التي للتَّحْقِيقِ والتّأْكيدِ غَيْر مُشْتَقَّة مِن لفْظِها ، لأنَّ الحُروفَ لا يُشْتَقُّ منها ، وإنّما ضُمِّنَتْ حُروفها دلالةً على أنَّ مَعْناها فيها ، ولو قيلَ : إنَّها اشتُقَّتْ من لَفْظِها بعْدَما جُعِلَت اسْماً لكَان قولاً ، قالَ : ومن أَغْرَب ما قيلَ فيها أنَّ الهَمْزَةَ بدلٌ من ظاءِ المَظِنَّةِ ، والميمُ في ذلك كلِّه زائِدَةٌ .
وقالَ ( الأصْمعيُّ ) : ) سَأَلَني شعْبَة عن هذا فقلْتُ : مئِنَّة أَي عَلامَةٌ لذلِكَ وخَلِيقٌ لذلِكَ ؛ قالَ الراجزُ :
إنَّ اكْتِحالاً بالنَّقِيِّ الأبْلَج ِونَظَراً في الحاجِبِ المُزَجَّجِ مَئِنَّةٌ من الفَعالِ الأَعْوجِ قالَ : وهذا الحَرْفُ هكذا يُرْوَى في الحدِيثِ والشِّعْرِ بتَشْديدِ النونِ ، و ( حَقُّها ) عنْدِي ( أَنْ تكونَ *!مَئِينَةٌ على فَعِيلَةٍ ) ، لأنَّ الميمَ أَصْليَّةٌ ، إلاَّ أَنْ يكونَ أَصلُ هذا الحَرْف مِن غيرِ هذا البابِ فيكون مِن إنَّ المَكْسُورَة المُشدَّدَة ، كما يقالُ : هو مَعْساةٌ من كذا أَي مَجْدَرَة ومَظِنَّة ، وهو مبْنيٌّ من عَسَى .
وكانَ ( أَبو زيْدٍ ) يقولُ : ( هي مَئِتَّةٌ بالمُثَنَّاةِ ) من ( فَوْق ) ، أَي مَخْلَقة لذلِكَ ومَجْدَرة ومَحْرَاة ونَحْو

ذلِكَ ، وهو ( مَفْعِلَةٌ من أَتَّهُ ) أَتًّا ( إذا غَلَبَه بالحُجَّةِ ) .
( قالَ ابنُ بَرِّي : المَئِنّة على قَوْلِ الجوْهرِيِّ والأزْهرِيّ كانَ يجبُ أَنْ تُذْكَرَ في أنن ، وكذا قالَ أبو عليَ في التذْكِرَةِ .
( وقيلَ : وَزْنُها فَعِلَّةٌ من مَأَنَ إذا احْتَمَلَ ) ، وحينَئِذٍ فالميمُ أَصْليَّة ، وهو مِن هذا الفَصْل .
( *!وماءَنَ في ) هذا ( الأَمْرِ ، كفاعَلَ ، *!مُمَاءَنَةً ) ، أَي ( رَوَّأَ ) ؛ ) عَنِ الأصْمعيِّ .
( *!والمَأْنُ : خَشَبَةٌ في رأْسِها حَديدَةٌ تُثارُ بها الأرْضُ ) ؛ ) عن أَبي عَمْرٍ و وابنِ الأَعْرابيِّ .
( *!وتَماءَنَ : قَدُمَ ) ، وبه فُسِّرَ قَوْلُ الهُذَليّ :
رُوَيدَ علِيًّا جُدَّ ما ثَدْيُ أُمِّهِمإلينا ولكنْ وُدُّهم *!مُتَمائِنُ أَي قدِيمٌ ، وهو مِن قوْلِهم : جاءَني الأَمْرُ وما *!مأَنْتُ فيه *!مأْنَةً ، أَي ما طَلَبْتُه وما أَطَلْتُ التعبَ فيه ، والْتِقاؤُهما إذاً في معْنَى الطُّولِ والبُعْدِ ، وهذا معْنَى القِدَمِ ، وقد رُوِيَ مُتَمايِنٌ بغيرِ هَمْزٍ ، فهو حينَئِذٍ مِن المَيْنِ ، وهو الكَذِبُ ، ويُرْوَى مُتَيامِنٌ أَي مائِلٌ إلى اليَمَنِ .
( *!والتَّمْئِنَةُ : التَّهْيِئَةُ والفِكْرُ والنَّظَرُ ) من *!مأَنْتُ إذا تَهَيَّأْتُ ، فالميمُ فيه أَصْليَّة ؛ وهكذا فَسَّر ابنُ الأَعْرابيِّ قَوْلَ المرَّار الفَقْعَسِيّ :
فتهامَسُوا شيئاً فقالوا عرَّسُوامن غيرِ *!تَمْئِنَةٍ لغيرِ مُعَرَّسِقالَ ابنُ بَرِّي : والذي في شِعْرِ المَرَّارِ فتَناءَمُوا أَي تَكَلَّمُوا مِن النَّئِيمِ ، وهو الصَّوْتُ ؛ وكذا رَوَاهُ ابنُ حَبيب .
( *!والمَمْأَنَةُ : المَخْلَقَةُ والمَجْدَرَةُ ) زِنَةً ومعْنًى ، والميمُ زائِدَةٌ .

( *!وامْأَنْ *!مَأْنَكَ واشْأَنْ شَأْنَكَ ) : ) أَي ( افْعَلْ ما تُحْسِنُه ) ؛ ) وأَنْشَدَ الجوْهرِيُّ :
إذا ما عَلِمْتُ الأمْرَ أقرَرْتُ عِلْمَهولا أَدَّعي ما لستُ *!أَمْأَنُه جَهْلا كفى بامرىءٍ يوماً يقولُ بعِلْمِهويسكتُ عمَّا ليس يَعْلَمُه فَضْلا وممَّا يُسْتدركُ عليه :
أَتاني ذلِكَ وما *!مأَنْتُ : أَي عَلِمْتُ بذلِكَ ؛ عن أعْرابيَ من سُلَيْم .
وقالَ اللَّحْيانيُّ : ما عَلِمْتُ عِلْمَه .
*!والتَّمِئَنَةُ : الإعْلامُ .
وقالَ الأصْمعيُّ : التَّعْريفُ ؛ وبه فسَّر قَوْلَ المَرَّار المَذْكُور .
وقالَ ابنُ حبيبٍ : هي الطُّمَأْنِينَةُ ، وبه فَسَّر قَوْلَهُ : يقولُ : عَرَّسُوا بغيرِ مَوْضِع الطُّمَأْنِينَة ، وقيلَ : هي مَفْعِلَةٌ من المَئِنَّة التي هي المَوْضِعُ المَخْلَقُ للنّزولِ أَي في غيرِ موْضِع تَعْريسٍ ولا عَلامَة تَدلّهم عليه .
ونُقِلَ عن ابنِ الأَعْرابيِّ : هو تَفْعِلةٌ من المَؤُونَةِ التي هي القُوتُ .
*!والمَائِنَةُ : اسمُ ما يُمَوَّنُ أَي يُتَكلَّفُ مِن *!المَؤُونَةِ ؛ عن الليْثِ .
واخْتُلِفَ في المونَةِ تُهْمَزُ ولا تُهْمَزُ وقد أَشارَ له المصنِّفُ ، رحِمَه اللَّهُ تعالَى ؛ ولكنَّ كَلامَ الجوْهرِيّ في ذلِكَ أَوْسَع ، فقيلَ : هو فَعُولَةٌ ؛ وقيلَ : مَفْعَلةٌ ، قالَ الفرَّاءُ : مِن الأَيْنِ ، وهو التَّعَبُ والشدَّةُ .
ويقالُ : هو مَفْعُلةٌ من الأَوْنِ وهو الخُرْجُ والعِدْلُ لأنَّه ثِقْلٌ على الإنْسانِ .
قالَ الخليلُ : ولو كانَ مَفْعُلة لكانَ مَئِينةً مِثْل مَعِيشةٍ ؛ وعنْدَ الأَخْفَش يَجوزُ أَنْ تكونَ مَفْعُلة ؛ هذا حاصِلُ ما نَقَلَه الجوْهرِيُّ رحِمَه اللَّهُ تعالى .

قالَ ابنُ بَرِّي : والذي نَقَلَه الجَوْهرِيُّ مِن مَذْهبِ الفرَّاء أَنَّ مَؤُونَةَ مِن الأيْنِ ، وهو التَّعَبُ والشدَّةُ ، صَحيحٌ إلاَّ أنَّه أَسْقَط تَمامَ الكَلامِ ؛ فأمَّا الذي غيَّره فهو قوْلُه : إنَّ الأَوْنَ هو الخُرْجُ ، وليسَ هو الخُرْجَ ، وإنَّما قالَ : والأَوْنانِ جانِبَا الخُرْجِ ، وهو الصَّحِيحُ ، لأنَّ أَوْنَ الخُرْجِ جانِبُه وليسَ إيَّاه ، وكذلِكَ ذَكَرَه الجوْهرِيُّ أَيْضاً في فَصْل أَوَنَ .
وقالَ المَازِنيُّ : لأنَّها ثِقْلٌ على الإنْسانِ يعْنِي المَؤُونَةَ ، فغيَّره الجوْهرِيُّ فقالَ : لأنَّه ، فذَكَّر الضَّميرَ وأَعادَهُ على الخُرْجِ ، وأَمَّا الذي أَسْقَطه فهو قَوْلُه بَعْده : ويقالُ للأَتانِ إذا أَقْرَبَتْ وعَظُمَ بطْنُها : قد أَونتْ ، وإذا أَكَلَ الإِنْسانُ وامْتَلأَ بَطْنُه وانْتَفَخَتْ خاصِرَتاه ، قيلَ : أَوَّنَ تأْوِيناً ، انْقَضَى كَلام المَازِنيّ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى .
قالَ : وأَمَّا قَوْلُ الجوْهرِيّ قالَ الخَليلُ لو كانَ مَفْعُلة لكانَ مَئِينةً ، قالَ : صَوابُه أَنْ يقولَ لو كانَ مَفْعُلة مِنَ الأَيْنِ دونَ الأوْن ، لأنَّ قِياسَها من الأَيْنِ مَئِينَة ومِن الأَوْن مَؤْنة ، وعلى قِياسِ مَذْهَب الأَخْفَش أنَّ مَفْعُلةً مِن الأَيْنِ مَؤُونة ، خِلاف قَوْل الخَلِيلِ ، وأَصْلُها على مَذْهَبِ الأَخْفَش مأْيُنَة ، فنقلتْ حَرَكةَ الياءِ إلى الهَمْزَةِ فصارَتْ مَؤُويْنَة ، فانْقَلبَتِ الواوُ ياءً لسكونِها وانْضِمامِ ما قَبْلها ، قالَ : وهذا مَذْهبُ الأَخْفَش .
متن )

### Türkçe

: ( **المَأْنَةُ**: göbek ve onun çevresi ) ; ve onlardan onu ata tahsis eden vardır; ( ve ) sığırdan: ( **الطَّفْطَفَةُ** yahut (ya da) bir yağ parçası ) göğsün alt kısmının, ( onun iç tarafından zar’a yapışık ) onun tamamını kuşatan; yahut göbek altından kasığa kadar bir et parçası.

Sîbeveyh dedi: o, **الكِرْكِرَةِ**’nin altındadır; ve inşâd etti:
Onlar gemilere benzetilir, hâlbuki onlar geniş damarları olan buht develeridir *ve* **والمُؤُونِ**
Başkası dedi: **الكِرْكِرَةِ**’nin iç tarafı;

**كالمَأْنِ** , ( çoğulu **مَأْناتٌ** ) ; ) ve Ebû Zeyd inşâd etti:
Eğer hediye edici iseniz, hediye edin **المَأْناتِ**’ı yahut hörgüç parçalarını
( **ومُؤُونٌ** ) قياس dışı olarak, **بَدْرَةٍ** ve **بُدُورٍ** gibi; ve Sîbeveyh inşâd etti:
Onlar gemilere benzetilir, hâlbuki onlar geniş damarları olan buht develeridir *ve* **والمُؤُونِ**
( **ومَأَنَهُ** , **كَمَنَعَهُ** ) , **مَأْناً**: ( **مَأْنَتَهُ**’na isabet etti ) ve o, göbeği ile kasığı ve **شُرْسُوفِه** arasında olandır.
( ve ) **مَأَنَهُ** **مَأْناً**: ( ondan sakındı ve ondan çekindi.
( ve ) **مَأَنَ** (kavmi: onların **مَؤُنَتَهُمْ**’ını, yani azıklarını yüklendi ) ve onların üzerine (işlerini) üstlendi; isim **المَائِنَةُ**’dır; ( ve bazen hemze yapılmaz ) **المَؤُنَةُ**; ve o **فَعُولَةٌ**’dır; ( fiil ) buna göre ( **مانَهُمْ** ) olur; ileride geleceği üzere; Cevherî buna işaret etti.
Ferrâ dedi: bana geldi ( ve ben onun **مَأَنْتُ** **مَأْنَهُ**’unu ), yani ( ona aldırış etmedim yahut onu hissetmedim ); ) Ebû Zeyd ve İbnü’l-A‘râbî’den; ( yahut ona hazırlanmadım, onun hazırlığını ve teçhizatını almadım ) ve onda çalışmadım; Ferrâ’dan.
Ezherî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: Bu, **المَؤُنةَ**’nin hemzeli olduğuna delâlet eder.
Bazıları dedi: ona uyanmadım ve onunla ilgilenmedim. Bundan ayrıca: onun **هُؤْتُ** **هَوْأَهُ**’unu da etmedim ve onun **رَبَأْتُ** **رَبْأْهُ**’unu da etmedim.
( ve ) bazıları dedi: iş geldi ve ben onda **مَأَنْتُ** **مَأْنَةً**; yani ( onu talep etmedim ve onda yorgunluğu uzatmadım.

( hadiste **والمَئِنَّةُ** ) Müslim’in İbn Mes‘ûd’dan, Allah Teâlâ ondan razı olsun, rivayet ettiği, **كمَظِنَّةٍ** gibi: ( alâmettir ). ) Hadisin lafzı: ( Şüphesiz namazın uzunluğu ve hutbenin kısalığı, erkeğin fıkhından bir **مَئِنَّة**’dir ); yani bu, erkeğin fıkhının kendisiyle bilindiği şeylerdendir.
İbnü’l-Esîr dedi: Her şey ki bir şeye delâlet eder, o onun için bir **مَئِنَّةٌ**’dir; ( yahut ) o, ( **إنَّ**’dan bir **مَفْعِلَةٌ**’dir; **عَسَى**’dan **مَعْساة** gibi ); o hâlde mîm زائد olur; ( yani onda “şu ve şu olduğu” denilmesine elverişli ve layık olan ) .
( İbnü’l-Esîr dedi: onun hakikati, tahkik ve te’kîd için olan **إنَّ** mânasından bir **مَفْعِلَةٌ** olmasıdır; lafzından türemiş değildir; çünkü harflerden türetme yapılmaz; ancak harfleri, mânasının onda olduğuna delâlet için içine katılmıştır; eğer “lafzından türetildi, sonra isim kılındıktan sonra” denilseydi, bir söz olurdu; dedi: onda söylenenlerin en garibi, hemzenin **المَظِنَّةِ**’nin ظ’sının bedeli olmasıdır; ve mîm, bunun hepsinde زائد’dır.
Ve ( Asma‘î ) dedi: ) Şu‘be bana bunu sordu da ben dedim: **مئِنَّة** yani bunun için bir alâmet ve bunun için layık olandır; râciz dedi:
Şüphesiz parlak saf (sürme) ile sürmelenmek
ve cilalı kaşta bakış
eğri fiilden bir **مَئِنَّةٌ**’dir
Dedi: Bu harf, hadiste ve şiirde nûn’un şeddeli kılınmasıyla böyle rivayet olunur; ve ( onun hakkı ) bence ( **مَئِينَةٌ**’nin **فَعِيلَةٍ** üzere olmasıdır ); çünkü mîm aslîdir; ancak bu harfin aslı bu babdan başka bir şeyden olursa, o zaman **إنَّ**’in kesreli şeddeli olanındandır; nitekim denir: o, şundan bir **مَعْساةٌ**’dır, yani bir **مَجْدَرَة** ve bir **مَظِنَّة**; ve o, **عَسَى**’dan bina edilmiştir.
Ve ( Ebû Zeyd ) derdi: ( o, üstten ikilenenle **مَئِتَّةٌ**’dir ); yani bunun için elverişli ve layık ve **مَحْرَاة** ve bunun benzeri; ve o, ( **أَتَّهُ**’dan bir **مَفْعِلَةٌ**’dir ) **أَتًّا** ( onu hüccetle yendiği zaman ).
( İbn Berrî dedi: **المَئِنّة** Cevherî ve Ezherî’nin sözüne göre **أنن**’de zikredilmesi gerekirdi; ve Ebû Ali de **التذْكِرَةِ**’de böyle dedi.
( Ve denildi: onun vezni, yüklendiği zaman **مَأَنَ**’dan **فَعِلَّةٌ**’dir ); o hâlde mîm aslîdir; ve o, bu fasldandır.
( **وماءَنَ** bu işte, **كفاعَلَ** , **مُمَاءَنَةً** ), yani ( düşündü/teemmül etti ); ) Asma‘î’den.
( **والمَأْنُ**: başında demir bulunan, onunla yerin kazıldığı bir tahta parçasıdır ); ) Ebû Amr ve İbnü’l-A‘râbî’den.
( **وتَماءَنَ**: eskidi ) ; ve Hüzeylî’nin sözü bununla tefsir edildi:
Yavaş ol, Aliyyâ; onların annelerinin memesi bize doğru cömertçe (akıyor) oldu
fakat onların sevgisi **مُتَمائِنُ**’dir
yani eski; ve bu, onların “iş bana geldi ve ben onda **مأَنْتُ** **مأْنَةً**” sözündendir; yani onu talep etmedim ve onda yorgunluğu uzatmadım; ikisinin buluşması o hâlde uzunluk ve uzaklık mânasındadır; bu da eskilik mânasıdır; ve hemzesiz **مُتَمايِنٌ** rivayet edilmiştir; o hâlde o, **المَيْنِ**’dendir; o da yalandır; ve **مُتَيامِنٌ** rivayet olunur; yani Yemen’e meyleden.
( **والتَّمْئِنَةُ**: hazırlık ve düşünme ve bakma ) **مأَنْتُ**’dan, hazırlandığım zaman; o hâlde mîm onda aslîdir; ve İbnü’l-A‘râbî, Merrâr el-Fak‘asî’nin sözünü böyle tefsir etti:
Bir şey fısıldaştılar da dediler: konaklayın
başka bir konaklayıcı için olmayan bir **تَمْئِنَةٍ** olmaksızın
İbn Berrî dedi: Merrâr’ın şiirinde olan **فتَناءَمُوا**’dur; yani konuştular; **النَّئِيمِ**’dendir; o da sestir; ve İbn Habîb de böyle rivayet etti.
( **والمَمْأَنَةُ**: elverişlilik ve layıklık ) vezin ve mânâca; ve mîm زائد’dır.

( **وامْأَنْ** **مَأْنَكَ** واشْأَنْ شَأْنَكَ ) : yani ( iyi yaptığın şeyi yap ) ؛ ve الجوْهرِيُّ inşad etti:
إذا ما عَلِمْتُ الأمْرَ أقرَرْتُ عِلْمَه
ولا أَدَّعي ما لستُ **أَمْأَنُه** جَهْلا
كفى بامرىءٍ يوماً يقولُ بعِلْمِه
ويسكتُ عمَّا ليس يَعْلَمُه فَضْلا

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:
أَتاني ذلِكَ وما **مأَنْتُ** : yani bununla bildim ؛ سُلَيْم’den bir a‘râbîden.

Ve اللَّحْيانيُّ dedi: onun bilgisini bilmedim.

**والتَّمِئَنَةُ** : bildirme.

Ve الأصْمعيُّ dedi: tanıtma; ve onunla, zikredilen المَرَّار’ın sözünü tefsir etti.

Ve ابنُ حبيبٍ dedi: o, **الطُّمَأْنِينَةُ**’dir; ve onunla, onun sözünü tefsir etti: der ki: **الطُّمَأْنِينَة** yerinin dışında konakladılar; ve denildi ki: o, iniş için hazırlanmış yer olan **المَئِنَّة**’den bir **مَفْعِلَةٌ**’dir; yani konaklama yeri ve onları ona delâlet eden bir alâmet olmaksızın.

Ve ابنِ الأَعْرابيِّ’den nakledildi: o, azık olan **المَؤُونَة**’den bir **تَفْعِلةٌ**’dir.

Ve **والمَائِنَةُ** : **المَؤُونَةِ**’den, yani külfete girilen şeyin adı; الليْث’den.

Ve **المونَةِ** hakkında ihtilâf edildi: hemzelenir mi hemzelenmez mi; ve musannif, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, buna işaret etti; lâkin bu hususta الجوْهرِيّ’nin sözü daha geniştir: denildi ki: o, **فَعُولَةٌ**’dır; ve denildi ki: **مَفْعَلةٌ**’dir; الفرَّاءُ dedi: **الأَيْنِ**’den, o da yorgunluk ve şiddettir.

Ve denilir: o, **الأَوْنِ**’den bir **مَفْعُلةٌ**’dir; o da **الخُرْجُ** ve **العِدْلُ**’dür; çünkü o, insan üzerine bir ağırlıktır.

الخليلُ dedi: eğer **مَفْعُلة** olsaydı, **مَعِيشةٍ** gibi **مَئِينةً** olurdu; ve الأَخْفَش nezdinde **مَفْعُلة** olması câizdir; bu, الجوْهرِيُّ’nün, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, naklettiğinin hâsılıdır.

ابنُ بَرِّي dedi: الجوْهرِيُّ’nün الفرَّاءُ mezhebinden naklettiği, **مَؤُونَةَ**’nin **الأيْنِ**’den olduğu, o da yorgunluk ve şiddet olduğu, sahihtir; ancak o, sözün tamamını düşürmüştür; değiştirdiği şeye gelince, onun sözü şudur: “şüphesiz **الأَوْنَ** **الخُرْجُ**’dür”; hâlbuki o, **الخُرْجَ** değildir; ancak şöyle dedi: “**الأَوْنانِ** **الخُرْجِ**’ün iki yanıdır”; ve bu sahihtir; çünkü **الخُرْجِ**’ün **أَوْنَ**’ı onun yanıdır, onun kendisi değildir; ve كذلك, الجوْهرِيُّ bunu **أَوَنَ** faslında da zikretti.

Ve المَازِنيُّ dedi: çünkü o, insan üzerine bir ağırlıktır; yani **المَؤُونَةَ**; derken الجوْهرِيُّ onu değiştirip şöyle dedi: “çünkü o”; böylece zamiri müzekker yaptı ve onu **الخُرْجِ** üzerine iade etti; düşürdüğü şeye gelince, ondan sonra söylediği şudur: “ve **الأَتانِ**’a, yaklaştığında ve karnı büyüdüğünde: ‘**أَونتْ**’ denilir; ve insan yiyip karnı dolduğunda ve böğürleri şiştiğinde: ‘**أَوَّنَ** **تأْوِيناً**’ denilir”; المَازِنيّ’nin, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, sözü bitti.

Dedi: ve الجوْهرِيّ’nin “الخَليلُ dedi: eğer **مَفْعُلة** olsaydı **مَئِينةً** olurdu” sözüne gelince; dedi: onun doğrusu, “**الأوْن**’dan değil **الأَيْنِ**’den **مَفْعُلة** olsaydı” demesidir; çünkü onun **الأَيْنِ**’den kıyası **مَئِينَة**’dir, **الأَوْن**’dan ise **مَؤْنة**’dir; ve الأَخْفَش mezhebinin kıyasına göre, **الأَيْنِ**’den **مَفْعُلةٌ** **مَؤُونة**’dir; الخَلِيلِ’in sözüne muhalif olarak; ve onun aslı, الأَخْفَش mezhebine göre **مأْيُنَة**’dir; sonra yâ’nın harekesini hemzeye nakletti de **مَؤُويْنَة** oldu; sonra vâv, sükûnu ve öncesinin dammeli oluşu sebebiyle yâ’ya döndü; dedi: ve bu, الأَخْفَش’in mezhebidir.

متن )
