# متت — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%AA/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AA%D8%AA/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [متت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%AA.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: متت

باب التاء والميم
ت م، م ت يستعملان
تم:
تَمَّ الشيءُ يتِمُّ تَماماً، تَمَّمَه اللهُ تَتميماً وتَتِمَّةً.
وتَتِمَّةُ كلّ شيءٍ ما يكون تماماً لغايته كقولك: هذه الدراهِمُ تمام هذه المائة، وتَتِمَّةُ هذه المائة.
والتِّمُّ: الشيءُ التامُّ يقال: جَعَلتُه تِمّاً، أي بتمامِه.
والتَّميمةُ: قلادة من سُيُور، ورُبَّما جُعِلَت العُودة التي تُعَلَّقُ في أعناق الصِّبيان، قال:
وكيف يضِلُّ العَنْبَريُ ببَلْـدَةٍ		بها قُطِعَتْ عنه سُيُورُ التَّمائِم
وفي حديث ابن مسعود: أن التَّمائِمَ والرُّقَى والتِّوَلة من الشِّرْكِ.
واتَمَمْته إمتماً: عَلَّقْتُ عليه التَّميمةَ.
واستَتَمَّ نِعمةَ اللهِ بالشكر.
والتَّمْتَمةُ في الكلام ألاّ يُبَيِّنَ اللسلان، يُخطِئُ موضِعَ الحرف فيرجع إلى لفظٍ كأنَّه التاء والميم.
ورجلٌ تَمْتامٌ.
وتَمَّمَ الرجل إذا صارَ تَميميَّ الرأيِ والهَوَى.
والتِّمامُ: أطوَلُ ليلةٍ في السنة، ويقال: ليلة التِّمام ثلاث لا يستبان فيها نُقصان من زيادة، وقيل: بل ليلةُ أربعَ عْشَرةَ، وهي ليلة البَدْر، وفي الليلة التي يتِمُّ فيها القَمَرُ فيصير بدراً.
والتَّميم في لغة،: التَّمام، قال رؤية:
جَرَت تَميماً لم تخنِّقْ جَهضاً
والتَّميمُ: الشديدُ.
ويقال: أَبَى قائلُها إلا تِمّاً أي أَبَى إلاّ أن يُتِمَّ على ما قال.
مت:
المَتُ كالمَدِّ، إِلاّ أنّ المَتَّ يُوصَل بقَرابةٍ ودالةٍ يُمَتُّ بها، وأنشدَ فقال:
إنْ كنتَ في بَكرٍ تَمُتُّ خُؤولةً		فأنا المقابَلُ في ذُرَى الأَعمامِ
ومَتَّى اسمُ والدِ يُونُسَ -عليه السلام- بوزن فَعلَى، وذلك أَنّهم لمّا لم يكنْ في كلانهم في آخر الاسم بعد فتحةٍ على بناء مَتى حَمَلوا الياءَ على الفتحة التي قبلها فجعَلوها ألفاً كما يقولون: من غَنَّيْت غَنَّى، ومن تَغَنَّيْتُ تَغَنَّى، وهي بلغة السريانية مَتّي.

### Türkçe

باب **التاء** و**الميم**
**ت م**، **م ت** kullanılırlar
**تم**:
**تَمَّ** şey **يتِمُّ** **تَماماً**; Allah onu **تَمَّمَه** **تَتميماً** ve **تَتِمَّةً**.
Her şeyin **تَتِمَّةُ**: gayesine tamlık olarak olan şeydir; senin “bu dirhemler bu yüzün tamamıdır ve bu yüzün **تَتِمَّةُ**” demen gibi.
**التِّمُّ**: tam olan şeydir; “onu **تِمّاً** yaptım” denir; yani onun tamamıyla.
**التَّميمةُ**: kayışlardan bir gerdanlıktır; bazen de çocukların boyunlarına asılan çubuk yapılır; dedi ki:
Ve nasıl sapar **العَنْبَريُ** bir beldede		oradan kesildiği hâlde ondan **سُيُورُ التَّمائِم**
İbn Mesud hadîsinde: **التَّمائِمَ** ve **الرُّقَى** ve **التِّوَلة** şirktendir.
Onu **اتَمَمْته** **إمتماً**: ona **التَّميمةَ** astım.
Allah’ın nimetini şükürle **استَتَمَّ**.
Sözde **التَّمْتَمةُ**: dilin açıklamamasıdır; harfin yerinde hata eder, sonra bir lafza döner; sanki o **التاء** ve **الميم** gibidir.
Ve **تَمْتامٌ** bir adam.
Ve adam **تَمَّمَ** ettiğinde: görüş ve hevada **تَميميَّ** oldu.
**التِّمامُ**: senedeki en uzun gecedir; ve denir: **ليلة التِّمام** üçtür; onda artmadan eksilme seçilmez; ve denildi: bilakis on dördün gecesidir; o **البَدْر** gecesidir; ve ayın tamamlandığı gecede, böylece dolunay olur.
Bir dilde **التَّميم**: **التَّمام**dır; Ru’ye dedi:
Koştu **تَميماً**; **جَهضاً** boğmadı
**التَّميمُ**: şiddetli olandır.
Ve denir: söyleyeni onu ancak **تِمّاً** olarak reddetti; yani söylediği şey üzerine tamamlamaktan başka bir şeyi reddetti.
**مت**:
**المَتُ** **المَدِّ** gibidir; ancak **المَتَّ** akrabalık ve onunla **يُمَتُّ** olunan bir yakınlık ile bağlanır; ve şiir okudu, dedi ki:
Eğer **بَكرٍ** içinde dayılıkça **تَمُتُّ** ediyorsan		o hâlde ben amcaların zirvelerinde karşılayıcıyım
Ve **مَتَّى** Yunus’un -aleyhisselâm- babasının adıdır; **فَعلَى** vezninde; bu, onların kelamlarında ismin sonunda bir fethadan sonra **متى** binası üzere olmadığından, **الياءَ**yı ondan önceki fethaya hamlettiler de onu **ألفاً** yaptılar; “**غَنَّيْت**”ten “**غَنَّى**” derler gibi ve “**تَغَنَّيْتُ**”ten “**تَغَنَّى**”; ve Süryanice dilinde o **مَتّي**dir.
