# متت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AA%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [متت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: متت

الليث: متَّى اسم أَعجمي.
والمَتُّ كالمَدّ، إِلا أَن المَتَّ يُوصَلُ بقَرابةٍ ودالةٍ يُمَتُّ بها؛ وأَنشد:
إِن كنتَ في بَكْرٍ تَمُتُّ خُؤُولةً،
فأَنا المُقَابَلُ في ذُرَى الأَعْمامِ
والمَاتَّة: الحُرْمةُ والوَسِيلَةُ، وجمْعُها مَوَاتُّ.
يقال: فلان يَمُتُّ إِليك بقَرابةٍ. والمَوَاتُّ: الوسائلُ؛ ابن سيده: مَتَّ إِليه بالشيء يُمُتُّ متًّا: تَوَسَّلَ، فهو ماتٌّ؛ أَنشد يعقوب: تَمُتُّ بأَرْحامٍ، إِليك، وَشِيجَةٍ،
ولا قُرْبَ بالأَرْحَامِ ما لم تُقَرَّبِ
والمَتَاتُ: ما مُتَّ به.
ومَتَّه: طَلَبَ إِليه المَتاتَ.
ابن الأَعرابي: مَتْمَتَ الرجلُ إِذا تَقَرَّبَ بِمَوَدَّةٍ أَو قَرَابة.قال النَّضْر: مَتَتُّ إِليه برَحِمٍ أَي مَدَدْتُ إِليه وتَقَرَّبْتُ إِليه؛ وبيننا رَحِمٌ ماتَّةٌ أَي قريبة.
وفي حديث علي، كرم الله وجهه: لا يُمُتَّانِ إِلى الله بِحَبْلٍ، ولا يَمُدَّانِ إِليه بسبب؛ المَتُّ: التَّوَسُّلُ والتَّوصُّلُ بحُرْمةٍ أَو قرَابة أَو غير ذلك.
ومَتَّ في السَّير: كمَدَّ. والمَتُّ: المَدُّ، مَدُّ الحَبْل وغيره.يقال: مَتَّ ومَطَّ، وقَطَلَ
(* قوله «وقطل» كذا بالأَصل والتهذيب، ولعله
محرف عن معط، بالميم والعين المهملة.) ومَغَطَ، وشبَحَ، بمعنى واحد. ومتَّ الشيءَ مَتًّا: مدَّه.
وتَمَتَّى في الحَبْل: اعْتَمَدَ فيه ليَقْطَعَه أَو يُمُدَّه. وتَمَتَّى: لغة كتَمَطَّى في بعض اللغات، وأَصلُهما جميعاً تَمَتَّتَ، فكرهوا تضعيفه، فأُبْدلَتْ إِحدى التاءين ياء، كما قالوا: تَظَنَّى، وأَصله تَظَنَّن، غير أَنه سُمع تَظَنَّنَ، ولم يُسْمع تمَتَّتَ في الحَبْل. ومتٌّ: اسم.ومتَّى: أَبو يونُسَ، عليه السلام، سُرْيانيّ؛ وقيل: إِنما سمي مَتْثَى، وهو مذكور في موضعه من حرف الثاء؛ الأَزهري: يونس بنُ مَتَّى نبيٌّ، كان أَبوه يسمى مَتَّى، على فَعْلَى؛ فُعِل ذلك لأَنهم لما لم يكن لهم في كلامهم في إِجراء الاسم بعد فتحه على بناء مَتَّى، حملوا الياء على الفتحة التي قبلها، فجعلوها أَلفاً، كما يقولون: من غَنَّيْتُ غَنَّى، ومن تَغَنَّيْتُ تَغَنَّى، وهي بلغة السريانية مَتَّى؛ وأَنشد أَبو حاتم قول مُزاحم العُقَيْليِّ:
أَلم تَسْأَلِ الأَطْلالَ: متَّى عُهودُها؟
وهلْ تَنْطِقَنْ بَيْداءُ قَفْرٌ صَعِيدُها؟
قال أَبو حاتم: سأَلت الأَصمعي عن مَتَّى في هذا البيت، فقال: لا أَدري وقال أَبو حاتم: ثَقَّلَها كما تُثَّقَّلُ رُبَّ وتخفف، وهي مَتَى خفيفةً فثَقَّلَها؛ قال أَبو حاتم: وإِن كان يريد مصدر مَتَتُّ مَتًّا أَي طَويلاً أَو بعِيداً عُهودُها بالناس، فلا أَدري.
والمَتُّ: النَّزْعُ على غير بَكَرةٍ.

### Türkçe

الليث: **متَّى** yabancı (Arapça olmayan) bir isimdir.

Ve **المَتُّ** **المَدّ** gibidir; ancak **المَتَّ**, onunla **يُمَتُّ** olunan bir akrabalık ve bir itibar/hatır ile bağlanır; ve (şu beyti) okudu:
Eğer **بَكْر** içinde dayılık bakımından (onlara) **تَمُتُّ** ediyorsan,
ben de amcaların zirvelerinde karşılık gelenim.

Ve **المَاتَّة**: hürmet ve vesiledir; çoğulu **مَوَاتُّ**tur.
Denir ki: falan, bir akrabalık ile sana **يَمُتُّ** eder. Ve **المَوَاتُّ**: vesilelerdir; İbn Sîde:
Bir şey ile ona **مَتَّ** eder, **يُمُتُّ** **متًّا**: tevessül etti; o hâlde o **ماتٌّ**dur; Ya‘kūb (şu beyti) okudu:
Sana, sağlam bir bağ (olan) rahimler ile **تَمُتُّ** edersin,
rahimler ile yakınlık yoktur, yakınlaştırılmadıkça.

Ve **المَتَاتُ**: onunla **مُتَّ** olunan şeydir.
Ve **مَتَّه**: ondan **المَتاتَ**ı talep etti.

İbnü’l-A‘râbî: Adam **مَتْمَتَ** eder; sevgiyle yahut akrabalıkla yakınlaştığı zaman. en-Naḍr dedi: Ona bir rahim ile **مَتَتُّ** ettim; yani ona uzattım ve ona yaklaştım; ve aramızda yakın, yani yakın (olan) bir rahim **ماتَّةٌ** vardır.

Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: Allah’a bir ip ile **يُمُتَّانِ** etmezler, ve ona bir sebep ile uzatmazlar; **المَتُّ**: bir hürmet ile yahut akrabalık ile yahut bunun dışındaki bir şey ile tevessül ve (ona) ulaşmaya çalışmadır.

Ve yürüyüşte **مَتَّ** etti: **مَدَّ** gibi. Ve **المَتُّ**: uzatmadır; ipin uzatılması ve başkası. Denir ki: **مَتَّ** ve **مَطَّ** ve **قَطَلَ**
(* «وقطل» sözü: asılda ve et-Tehzîb’de böyle; ve muhtemelen **مَعَطَ**’tan, **الميم** ve noktasız **العين** ile, tahrif edilmiştir.) ve **مَغَطَ** ve **شبَحَ**; tek bir mânâdadır. Ve bir şeyi **مَتَّ** **مَتًّا**: onu uzattı.

Ve ipte **تَمَتَّى** etti: onu kesmek yahut onu uzatmak için onda dayandı.
Ve **تَمَتَّى**: bazı lehçelerde **تَمَطَّى** gibi bir dildir; ve ikisinin aslı da bütünüyle **تَمَتَّتَ**tir; onun ikizlenmesini çirkin gördüler de iki **التاء**dan biri **ياء**ya çevrildi; nitekim **تَظَنَّى** dediler; aslı **تَظَنَّن**dir; ancak **تَظَنَّنَ** işitildi, ipte **تمَتَّتَ** işitilmedi. Ve **متٌّ**: bir isimdir. Ve **ومتَّى**: Ebû Yûnus’tur, عليه السلام, Süryânîdir; ve denildi ki: ancak **مَتْثَى** diye adlandırıldı; ve o, **الثاء** harfinin yerinde zikredilmiştir; el-Ezherî: Yûnus b. **مَتَّى** bir nebîdir; babası **مَتَّى** diye adlandırılırdı, **فَعْلَى** üzere; bu, şundan dolayı yapıldı ki: onlar, kendi sözlerinde, ismi fethinden sonra **مَتَّى** binası üzere yürütmede (kullanımda) (bir örnek) olmayınca, **الياء**yı kendinden önceki fethaya hamlettiler de onu **ألف** yaptılar; nitekim: **غَنَّيْتُ**’tan **غَنَّى**, ve **تَغَنَّيْتُ**’tan **تَغَنَّى** derler; ve o, Süryânî diliyle **مَتَّى**dır; ve Ebû Hâtim, Muzâhim el-‘Uḳaylî’nin sözünü okudu:
Harabelere sormadın mı: onun ahitleri ne zaman?
Ve ıssız bir çöl, düzlük olanı konuşur mu?

Ebû Hâtim dedi: Bu beyitteki **مَتَّى** hakkında el-Asma‘î’ye sordum; dedi ki: bilmiyorum.
Ve Ebû Hâtim dedi: Onu, **رُبَّ** ağırlaştırıldığı gibi ağırlaştırdı ve hafifletilir; o, hafif olarak **مَتَى**dır; onu ağırlaştırdı; Ebû Hâtim dedi: Eğer **مَتَتُّ** **مَتًّا** masdarını kastediyorsa; yani insanların (arasında) onun ahitleri uzun yahut uzak (zamandır), bilmiyorum.

Ve **المَتُّ**: bir makara olmaksızın çekip çıkarma/çekmedir.
