# متس — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B3/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AA%D8%B3/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [متس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B3.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: متس

س ت م
سمت ، متس
استعمل من وجوهها : سمت ، متس .
متس : قال الليث : المَتْسُ : لغةٌ في المَطْس . وهو الرَّمْي بالجِعْس .
سمت : قال النَّصْر بن شمَيل : التَّسْميت : الدعاء بالبركة تقول بارك الله فيك . وقال الليث : السمت : حسن النَّحْو في مذهب الدين والفِعل منه سَمَت يسمت سَمْتاً وإنه لحسَنُ السمت . والسمت : الطريق ، يقال : الزَمْ هذا السمت .
قال : والسَّمْت أيضاً : السيْرُ بالحدْس والظّنّ على غير طريق ، وأنشد :
ليس بها زيغٌ لِسمْتِ السّامِتِ
قال : والتَّسميتُ : ذِكرُ الله على كلّ شيء . والتَّسميتُ : قولُك للعاطس : يرحمُك الله .
وأخبَرَني المنذريّ عن أبي العبّاس أنه قال : يقال : سَمَّتَ فلانٌ العاطسَ تسميتاً ، وشَمّته تشْميتاً : إذا دعا له بالهَدْيِ ، وقصْدِ السمتِ المستقيم ، والأصل فيه السين فقلبت شيناً .
وقال الأصمعي : يقال : تعمّده تعمُّداً ، وتسمّته تسمُّتاً : إذا قصد نحوه .
وقال شمر : السمتُ : تنسُّمُ القَصْد .
وقال الفراء : يقال : سمَتَ لهم يَسْمِتُ سَمْتاً : إذا هو هَيّأ لهم وَجْه العمل ووجه الكلام والرأي . وهو يسمِت سَمْتَه ، أي : يَنحُو نحوه . وفلان حسَنُ السمْت ، أي : حسن القَصْد .
وفي حديث حُذيفة : ( ما أعلم أحداً أشبهَ سمتاً وهَدياً ودَلاًّ برسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) من ابن أم عبد ) .
قال شمر : قال خالد بن جَنْبة : السمتُ : اتّباعُ الحق والهَدْيِ وحسن الجِوار وقلّةُ الأذيّة . قال : ودلَّ الرجلُ : حَسُنَ حديثُه ومَزْحُه عند أهله .
وقال غيره : فلانٌ حسنُ السمت : إذا كان حسنَ القصد والمذهب في دينه ودنياه .
وقال أعرابي من قيس :
سوف تجُوبين بغير نَعْتْ
تعسُّفاً أو هكذا بالسَّمْتِ
السمتُ : القَصد . والعَسْف : السير على غير علم ولا أثر .
وقد أهملت السين مع الطاء إلى آخر الحروف ، ومع الدال إلى آخرها ، ومع الثاء إلى آخرها فلم يُستعمل من جميع وجوهها شيء في مُصاص كلام العرب .
وأما قولهم : هذا قضاءُ سَذُوم بالذال : فقد تقدّم القول فيه أنّه عجمي ، وكذلك البُسَّذ لهذا الجوْهر ليس بعربي ، وكذلك السَّبَذَة فارسيّ .

### Türkçe

س ت م
**سمت** , **متس**
Onun vecihlerinden kullanılan: **سمت** , **متس** .

**متس** : Leys dedi: **المَتْسُ**: **المَطْس**’ta bir dildir. Ve o, **الجِعْس** ile atmadır.

**سمت** : Nasr b. Şemayl dedi: **التَّسْميت**: bereketle dua etmektir; “Allah seni mübarek kılsın” dersin. Leys dedi: **السمت**: din mezhebinde güzel **النَّحْو**’dur; fiili ondan **سَمَت** **يسمت** **سَمْتاً**’dır; ve o, elbette güzel **السَّمت** sahibidir. Ve **السمت**: yoldur; denilir: “Şu **السمت**’e yapış.”

Dedi: Ve **السَّمْت** ayrıca: yol olmaksızın sezgi ve zan ile yürüyüştür; ve inşad etti:
ليس بها زيغٌ لِسمْتِ السّامِتِ

Dedi: Ve **التَّسميتُ**: her şey üzerinde Allah’ı anmaktır. Ve **التَّسميتُ**: aksırana senin “Allah sana rahmet etsin” demendir.

Münzirî bana Ebû’l-Abbâs’tan haber verdi ki o dedi: Denilir: Falan, aksırana **سَمَّتَ** **تسميتاً**; ve onu **شَمّته** **تشْميتاً**: ona hidayetle, ve dosdoğru **السمت**’in kastıyla dua ettiğinde; aslı onda **السين**’dir, sonra **شين**’e çevrildi.

Asma‘î dedi: Denilir: onu kasten yaptı, **تعمُّداً**; ve ona yöneldi, **تسمُّتاً**: ona doğru kastettiğinde.

Şemr dedi: **السمتُ**: kastı koklayıp sezmedir.

Ferrâ dedi: Denilir: onlar için **سمَتَ** **يَسْمِتُ** **سَمْتاً**: onlar için işin yüzünü ve sözün yüzünü ve görüşü hazırladığında. Ve o, onun **سَمْت**’ini **يسمِت**; yani: ona doğru yönelir. Ve falan **حسَنُ السمْت**’tir; yani: güzel kast sahibidir.

Huzeyfe’nin hadisinde: “(Ben, **سمتاً** ve **هَدياً** ve **دَلاًّ** bakımından, İbn Ümm Abd’den Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) daha çok benzeyen birini bilmiyorum.)”

Şemr dedi: Hâlid b. Cenebe dedi: **السمتُ**: hakka ve hidayete uymak, komşuluğun güzelliği ve eziyetin azlığıdır. Dedi: Ve adam **دلَّ**: ehli yanında sözü ve şakası güzel oldu.

Başkası dedi: Falan **حسنُ السمت**: dininde ve dünyasında kastı ve mezhebi güzel olduğunda.

Kays’tan bir a‘râbî dedi:
سوف تجُوبين بغير نَعْتْ
تعسُّفاً أو هكذا بالسَّمْتِ

**السمتُ**: kasttır. Ve **العَسْف**: ilim ve iz olmaksızın yürümektir.

Ve **السين**; **الطاء** ile harflerin sonuna kadar, ve **الدال** ile sonuna kadar, ve **الثاء** ile sonuna kadar ihmal edildi; Arapların sözünün özünde onun bütün vecihlerinden hiçbir şey kullanılmadı.

Ama onların “Bu, **سَذُوم**’un kazasıdır” demeleri; **بالذال** ile: onda sözün geçtiği üzere, onun acemî olduğu (söylenmişti). Ve yine bu cevher için **البُسَّذ** Arapça değildir. Ve yine **السَّبَذَة** Farsçadır.
