# متش (م-ت-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AA%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ت - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ت م
شمت ، شتم ، متش : مستعملة .
شتم : قال الليث : شَتَمَ فلانٌ فلاناً شَتْماً . وأسَدٌ شَتِيمٌ ، وحمارٌ شتيم ، وهو الكريهُ الوجه القبيح .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الشَّتْمُ : قبيحُ الكلام ، وليس فيه قَذف ، وقال : هو يشْتِمُهُ ويَشْتُمُه ، قال : والمشتَمةُ والشَّتِيمَةُ : الشَّتْم .
وأنشد أبو عُبيد :
ليْسَت يمَشْتِمَةٍ تُعَدُّ وعَفْوُها
عَرَقُ السِّقاءِ على القَعُودِ اللاَّغِبِ
يعني : كلمة كرِهَها وإنْ لم تُعدّ شَتْماً ؛ فإِنَّ العفْوَ عنها يَشتَدّ .
شمت : قال الليث : الشماتَةُ : فرحُ العدُوِّ ببِليّة تنزل بمن يُعاديه ؛ والفعل منها شمِتَ يشْمَتُ شماتةً ، وأشَمَتهُ الله بكذا وكذا ؛ ومنه قول الله جلّ وعزّ حكاية عن هارون أنه قال لأخيه : ( فَلاَ تُشْمِتْ بِىَ الأَعْدَآءَ ) ( الأعراف : 150 ) .
قال الفراء : هو من أشمت ، قال : وحدثني ابنُ عُيَيْنَة عن رجلٍ عن مجاهد أنه قرأ : ( فلا تَشْمَت بي الأعداء ) ، قال الفراء : ولم نَسمعها من العرب .
فقال الكسائيّ : ما أدْرِي لعلهم أرادوا ( فلا تُشْمِتْ بي الأعداء ) فإن تكن صحيحة فلها نَظَائِر : العربُ تقول : فَرِغْتُ وفَرَغْتُ ، فمن قال : فَرِغْتُ قال : أَفْرَغُ ، ومن قال : فَرَغْتُ ، قال : أَفْرُغُ .
وقال ابن السكيت في قوله :
فارْتاعَ من صَوْتِ كلاَّبٍ فَبَاتَ له
طَوْعَ الشَّوَامِتِ من خَوْفٍ ومن صَرَدِ
قال ابن السكيت : قوله : ( طَوعُ الشَّوامِت ) ، يقول : باتَ له ما أَطاعَ شامِته من البرْد والخوف ، أي بات له ما اشْتهَى شَوَامِتُه . قال : وسُرُورها به : طَوْعُها ، ومن ذلك يقال : اللهم لا تُطِيعَنَّ بي شامِتاً ، أي لا تفعل بي ما يُحبّ .
وقال أبو عبيدة : من رَفع ( طوع ) أراد : بَاتَ له ما يُسِرُّ الشَّوامِت اللواتي شَمِتْن به . قال : ومن رواه بالنَّصْب ، أراد بالشَّوامت القوائِم ، واسمُها الشَّوامت ، الواحِدَةُ شَامِتة ؛ يقول : فباتَ الثَّوْرُ طوعَ شَوامِته ، أي قوائمه ، أي بات قائماً .
روى أبو عبيد ، عن أبي عبيدة في تَفْسِيره نَحْواً منه .
وقال : طَوْعُ الشَّوامِت ، أراد بات له ما شَمِتَ به شماتة .
وقال أبو عبيد وغيره : شَمَّت العاطسَ وشَّمَته ، إذا دَعا له ، وكل داعٍ لأحد بخير فهو مُشَمِّت له ، قال : والشِّين أعلى وأفشى في كلامهم .
وأخبرني المنذريّ ، عن ابن العباس ، أنه قال : الأصل فيهما السّين من السَّمْت ، وهو الْقَصْدُ والهَدْي .
قال : وقال ابن الأعرابيّ : الاشْتِمَاتُ : أوَّلْ السِّمن ، وأنشدنا :
أرَى إبلي بَعْدَ اشْتِمَاتٍ كأَنَّما
تُصِيتُ بِسَجْعٍ آخر اللَّيْلِ نِيبُهَا
قال : وإبلٌ مشتَمِتة : إذا كانت كذلك .
ويقال : خَرَج القوم في غزاة فقفلوا شَماتَي ، ومُتَشَمِّتين .
قال : والتَّشَمّت : أن يَرْجعوا خائبين لم يَغْنَموا .
وقال غيره : كل دعاءٍ بخير فهو تَشْمِيتٌ ، ومنه تَشْميتُ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) فاطمة وعليّاً عليهما السلام حين أدخلها عليه .
متش : قال ابن دريد : المَتْشُ : تَفريقُك الشّيءَ بأَصَابعك ، تقول : متشت أَخْلَافَ النَّاقة بأَصابِعِي ، إذا احتَلَبَتهَا حَلْباً ضَعِيفاً .
قال : والْمَتْش : سُوءُ البصر ، رَجُلٌ أَمْتَش ، وامرأة متْشَاء .
وقال أيضاً : تَمَشْتُ الشّيْءَ تَمْشاً ، إذا جَمَعْتَه .
قلت : وهذا مُنْكَرٌ جدّاً .

##### Türkçe

ش ت م
**شمت** ، **شتم** ، **متش** : kullanımdadır.

**شتم** : Leys dedi: Falan, falanı **شَتْماً** olarak **شَتَمَ** etti. Ve **أسَدٌ شَتِيمٌ** , ve **حمارٌ شتيم** ; o, yüzü iğrenç, çirkin olandır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّتْمُ** : çirkin söz(ler)dir; onda **قَذف** yoktur. Ve dedi: o, onu **يَشْتِمُهُ** ve onu **يَشْتُمُه** . Dedi: ve **المشتَمةُ** ve **الشَّتِيمَةُ** : **الشَّتْم**’dür.

Ebû ‘Ubeyd inşâd etti:
لَيْسَتْ يَمَشْتِمَةٍ تُعَدُّ وَعَفْوُهَا
عَرَقُ السِّقَاءِ عَلَى القَعُودِ اللاَّغِبِ

Yani: **شَتْماً** sayılmasa bile, kerih gördüğü bir kelime; çünkü ondan af(ve göz yumma) şiddetlenir.

**شمت** : Leys dedi: **الشماتَةُ** : düşmanın, kendisine düşmanlık edene inen bir belâya sevinmesidir; fiil ondan **شمِتَ** **يشْمَتُ** **شماتةً**’dır. Ve Allah onu şu ve şu ile **أشَمَتهُ** etti; ondan, Allah جلّ وعزّ’ün Hârûn’dan kardeşine dediğini hikâye ederek olan sözü: ( **فَلاَ تُشْمِتْ بِىَ الأَعْدَآءَ** ) (الأعراف: 150).

Ferrâ dedi: o, **أشمت**’tendir. Dedi: ve bana İbn ‘Uyeyne, bir adamdan, Mücâhid’den haber verdi ki o, şöyle okudu: ( **فلا تَشْمَت بي الأعداء** ). Ferrâ dedi: onu Araplardan işitmedik.

Bunun üzerine Kisâî dedi: bilmiyorum; belki onlar ( **فلا تُشْمِتْ بي الأعداء** ) istemişlerdir. Eğer sahih olursa onun benzerleri vardır: Araplar der: **فَرِغْتُ** ve **فَرَغْتُ**; kim **فَرِغْتُ** derse **أَفْرَغُ** der; kim **فَرَغْتُ** derse **أَفْرُغُ** der.

İbnü’s-Sikkît şu sözünde dedi:
فارْتاعَ مِنْ صَوْتِ كَلاَّبٍ فَبَاتَ لَهُ
طَوْعَ الشَّوَامِتِ مِنْ خَوْفٍ وَمِنْ صَرَدِ

İbnü’s-Sikkît dedi: onun sözü ( **طَوعُ الشَّوامِت** ); der ki: soğuktan ve korkudan, kendisine **شامِت**’inin itaat ettiği şey ile geceledi; yani **شَوَامِتُه**’nun arzu ettiği şey ile geceledi. Dedi: ve onunla sevinçleri: onun **طَوْعُ**’udur. Ve bundan denir: Allah’ım, benimle bir **شامِت**’i mutlaka itaat ettirme; yani benimle onun sevdiği şeyi yapma.

Ebû ‘Ubeyde dedi: kim ( **طوع** )u ref‘ ederse, muradı: kendisiyle, kendisi hakkında **شَمِتْن** eden **الشَّوامِت**’i sevindiren şey ile geceledi. Dedi: ve kim onu nasb ile rivayet ederse, **الشَّوامت** ile **القوائِم**i murad etti; onun adı **الشَّوامت**’tir; bir tanesi **شَامِتة**’dir. Der ki: öküz, **شَوامِته**’nin **طوعَ**ı olarak geceledi; yani ayakları; yani ayakta olarak geceledi.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Ubeyde’den, onun tefsirinde buna yakın bir şey rivayet etti.

Ve dedi: **طَوْعُ الشَّوامِت** ; muradı: kendisiyle **شماتة** olarak **شَمِتَ** ettiği şey ile geceledi.

Ebû ‘Ubeyd ve başkaları dedi: **شَمَّت** hapşıranı ve onu **وشَّمَته**; ona dua ettiği zaman. Ve her kim birine hayır ile dua ederse o, onun için **مُشَمِّت**tir. Dedi: ve **الشِّين** onların sözlerinde daha üstün ve daha yaygındır.

Münzirî bana haber verdi; İbn Abbâs’tan: o dedi ki: ikisinde de asl, **السّين**’dir; **السَّمْت**’ten; o da **الْقَصْدُ** ve **الهَدْي**’dir.

Dedi: ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الاشْتِمَاتُ** : semizliğin başlangıcıdır. Ve bize inşâd etti:
أرَى إِبْلِي بَعْدَ اشْتِمَاتٍ كَأَنَّمَا
تُصِيتُ بِسَجْعٍ آخِرَ اللَّيْلِ نِيبُهَا

Dedi: ve **إبلٌ مشتَمِتة** : öyle olduğu zaman.

Ve denir: kavim bir gazvede çıktı; sonra **شَماتَي** ve **مُتَشَمِّتين** olarak döndüler.

Dedi: ve **التَّشَمّت** : ganimet elde etmeden, eli boş dönmeleridir.

Başkası dedi: hayır ile her dua **تَشْمِيتٌ**tir; ondan, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) Fâtıma’yı ve Ali’yi عليهما السلام, onu onun yanına soktuğu zaman **تَشْميتُ**i.

**متش** : İbn Düreyd dedi: **المَتْشُ** : şeyi parmaklarınla dağıtmandır. Dersin: parmaklarımla devenin memelerini **متشت** ettim; onu zayıf bir sağışla sağdığın zaman.

Dedi: ve **الْمَتْش** : görmenin kötülüğüdür. **رَجُلٌ أَمْتَش** ; ve **امرأة متْشَاء**.

Ve yine dedi: **تَمَشْتُ** şeyi **تَمْشاً**; onu topladığın zaman.

Dedim: ve bu, pek çok münkerdir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ابن دريد: المَتْشُ تَفْريقُك الشيءَ بأَصابعك. ومتَشَ الشيءَ يَمْتِشُه مَتْشاً: جمَعَه. ومتَشَ الناقةَ: حلَبَها بأَصابعه حلْباً ضعيفاً.والمَتَشُ: سوءُ البصَرِ. ومَتِشَت عينُه متَشاً: كمدِشَت، ورجل أَمْتَشُ وامرأَة مَتْشاء.

##### Türkçe

İbn Düreyd: **المَتْشُ**, şeyi parmaklarınla ayırmandır. Ve **متَشَ** şeyi
**يَمْتِشُه** **مَتْشاً**: onu topladı. Ve **متَشَ** dişi deveyi: onu parmaklarıyla, zayıf bir sağış olarak sağdı.
Ve **المَتَشُ**: görmenin kötülüğüdür. Ve **مَتِشَت** gözü **متَشاً**: **كمدِشَت** gibi; ve **أَمْتَشُ** bir adam ve **مَتْشاء** bir kadın.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

متشه، أهمله الجوهري، وقال ابن دريد: متشه يمتشه متشا: فرقه بأصابعه. ومن ذلك: متش أخلاف الناقة متشا، إذا احتلبها احتلابا ضعيفا. وعن ابن دريد: المتش، بالفتح: الوبش، وهو بياض يكون على أظفار الأحداث، كما سيأتي. والمتش، سياقه يقتضي أن يكون بالفتح، وضبطه الصاغاني بالتحريك، وهو الصواب: سوء البصر، وقد متش بصره، كمدش، ورجل أمتش: يشق عليه النظر، وامرأة متشاء. ومما يستدرك عليه: متش الشيء يمتشه متشا، وتمشه: جمعه. وأبو الفتح يوسف بن أحمد بن المتش، بضمتين، الدباس، عن أبي غالب بن التياني. قال الحافظ: كان هو وأخوه داوود على رأس الستمائة.

##### Türkçe

متشه: el-Cevherî onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi ki: **متشه** **يمتشه** **متشا**: onu parmaklarıyla ayırdı. Bundan: **متش** devenin memelerini **متشا**; onu zayıf bir sağışla sağdığı zaman. İbn Düreyd’den: **المتش** (fetha ile): **الوبش**; o, çocukların tırnakları üzerinde bulunan bir beyazlıktır; ileride geleceği üzere. Ve **المتش**: sevki onun fetha ile olmasını gerektirir; es-Sağânî onu hareke ile ضبط etti ve o doğrudur: görmenin kötülüğü; ve görmesi **متش** oldu, **كمدش** gibi; ve **أمتش** bir adam: bakmak ona zor gelir; ve **متشاء** bir kadın. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **متش** şeyi **يمتشه** **متشا** ve **تمشه**: onu topladı. Ve Ebü’l-Feth Yûsuf b. Ahmed b. **المتش** (iki damme ile), ed-Debbâs, Ebû Gâlib b. et-Teyyânî’den. Hâfız dedi ki: o ve kardeşi Dâvûd altı yüzün başında idi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَتَشَ
مَتَشَ I ( n. ac. مَتْش 1 ),
a.  Parted with the fingers.

b.  Milked gently.

مَتْش
مَتْش 1 ,
a.  White spot on the nails.

b.  Weak sight.

أَمْتَشُ
أَمْتَشُ 14 ,
a.  Weaksighted.

##### Türkçe

مَتَشَ
مَتَشَ I (isim-fiil: **مَتْش** 1),
a. Parmaklarla ayırdı.

b. Yumuşakça sağdı.

مَتْش
مَتْش 1,
a. Tırnaklarda beyaz leke.

b. Zayıf görme.

أَمْتَشُ
أَمْتَشُ 14,
a. Zayıf gören.
