# متن (م-ت-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AA%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Sağlam

- Harfler: م - ت - ن
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَتِينٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Sağlam | 2 | 2 | [7:183](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/ayet/7:183.md) |
| [الْمَتِينُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8F.md) | الْفَعِيلُ | Sağlam | 1 | 1 | [51:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/ayet/51:58.md) |

## Mücavir kökler — 6 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ملي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 23 · Süreyi uzattım
2. [كيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Tuzak demektir
3. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kuvvet
4. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sahip
5. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Üzüm demektir
6. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | متن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md), [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md), [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sırtın iki yanında uzanan sert et ve kas dokusu; zeminin sert, yüksek ve uzayıp giden omurgası |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi planın ve kudretin asla kopmayan, gevşemeyen, aşınmayan kesintisiz sağlamlığı |
| Çekirdek Özet 3 | Taşıyıcı omurganın iç dirençle gerilimi absorbe etmesi, zaman ve baskı karşısında bozulmaması |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca mekanik bir sertlik veya şiddet sanarak boyutsal süreklilik ve iç doku sağlamlığı nüansını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مت | Boyuna uzanma, gerilerek açılma ve mesafeyi katetme; bu kök ailesinde [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) faydalanmanın zamana yayılmasını, [متى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%89.md) ise zaman ufkundaki uzanışı ifade eder | ن | Asli çekirdeğin boyuna uzanma hareketine yoğunluk, iç doku sertliği, dayanıklılık ve kopmaz bir omurga karakteri ekleyerek anlamı fiziksel ve yapısal dirençle bütünleştirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su | Dalgalanma, yayılma, akışkan kütle ve kuşatıcı derinlik hissi verir |
| ت | İşaret, çarpı | Birbirine bağlanan sınır, kesişme, düğüm noktası ve yapısal sabitlemeyi temsil eder |
| ن | Filiz, balık | Süreklilik, omurgalı hareket, canlı bir hat boyunca uzanan esnek direnç taşır |
| متن | Akıcı bir kütlenin sınır çizgileriyle bağlanıp kesintisiz bir omurga boyunca sertleşmesi | Dalgalı ve yayvan bir yapının sınırlarla tutturularak içten dışa sağlam, yük taşıyabilen ve kopmadan uzanan dayanıklı bir hat haline gelmesini tasvir eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Omurga kemiğinin iki yanında uzanan sert, lifli ve damarlı et tabakası; aynı zamanda arazinin dümdüz ve sertçe yükselen, yeryüzünün sırtını oluşturan taşlık ve sağlam sırt kısmı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beyitinde binek atının sırt kaslarının dolgunluğunu ve sertliğini şöyle tasvir eder: لَهَا مَتْنَتَانِ خَظَاتَا كَمَا / أَكَبَّ عَلَى سَاعِدَيْهِ النَّمِرْ |
| Erken Arapça kullanım | Hâris b. Hillize şiirinde çölün sert ve uzayıp giden zeminini aşmayı şu mısra ile dile getirmiştir: أَنَّى اهْتَدَيْتِ وَكُنْتِ غَيْرَ رَجِيلَةٍ / وَالقَوْمُ قَدْ قَطَعُوا مِتَانَ السَّجْسَجِ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisānü’l-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde متن kökü doğrudan omurga, sırt, bel ve bedenin yük taşıyan merkez ekseniyle ilişkilidir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanda doğrudan soydaş olan biçimler bedenin bel veya sırt bölgesini (İbranice *motnayim* [bel/böğür/omurga etrafı], Süryanice *matnā* [sırt, bel kemiği]) ifade eder; bu bağlamda kök daima canlı bedeninin ağırlığı göğüsleyen en mukavim eksenini adlandırır. Akkadca belgelerde de benzer biçimde sırt ve beden kaslarının taşıyıcı direncine işaret eden sözcükler mevcuttur. Arapçada bu ilksel anatomik anlam korunmuş; oradan arazinin sert sırtına, bir nesnenin ana gövdesine (metin) ve nihayet hiçbir dış kuvvetin büküp kıramayacağı kopmaz bir dayanıklılık sıfatına (*metîn*) doğru semantik genişleme göstermiştir. Kökün temel anlamsal matrisi, kırılgan bir katılıktan ziyade gerilime ve basınca dayanan lifli ve esnek iç dirençtir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sırt kası ve yeryüzü omurgasından kopmaz sertliğe | Anatomik bir yapının sertlik ve süreklilik bildirmesinden türetilerek her türlü sağlam, kesintisiz ve sarsılmaz dokuya isim olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *motnayim*, Süryanice *matnā* | Bedenin bel ve sırt bölgesini, yük taşıma kapasitesinin merkezini ifade eden ortak Batı ve Güney Sami mirası | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin Sami dışı kollarında doğrulanmış güvenilir bir kök paraleli tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Gesenius ve Lisānü’l-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| متن | Anlamlı | Sertlik ve uzanma | Yük taşıyan sırt dokusu, aşınmaz zemin ve kopmaz dayanıklılık | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| منت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [تمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilimi klasik lügatlerce mühmel sayılmıştır | Kur'an'da geçmez |
| [تنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%85.md) | Anlamlı | Çöl bitkisi | Çöl arazisinde yetişen, develerin otladığı bodur ve lifli bir maki cinsi | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| [نمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%AA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sistematiğinde mühmel kategorisindedir | Kur'an'da geçmez |
| [نتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%85.md) | Anlamlı | Ağaç kabuğu veya koku | Tehzîb'de nadir bir kullanım olarak koku veya deri kabuğu bağlamında anılmıştır | Tehzîb'de müsta'mel; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| متن | Merkez | Taşıyıcı ve kopmaz sağlamlık | Boyuna uzanma, lifli esneklik ve iç direnç barındıran dayanıklılık | Yük altında ezilmeyen, aşınmayan ve kırılmayan ana omurga yapısı |
| [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) | Komşu | Enerji ve kudret | Eylemde bulunabilme yetisi ve kuvvet potansiyeli | Dışa dönük baskın güç; متن ise bu gücün bozulmaz içsel zeminidir |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Komşu | Yerinde durma | Konumunu koruma ve sarsılmama | Hareketsizlik ve kararlılık; متن ise yapısal doku sağlamlığıdır |
| [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) | Komşu | Sağlamlık ve düzen | Boşluksuz ve nizasız intizam | Tasarımsal muhkemlik; متن ise yük taşıma ve yıpranmama kapasitesidir |
| [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md) | Zıt | Zayıflık ve lif gevşemesi | İç direncin kaybolması, omurganın çökmesi | Dokunun gücünü yitirerek basınca karşı koyamaz hale gelmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | متن | Kopmaz, aşınmaz ve omurgalı sağlamlık | İç yapısı lifli ve gerilime dayanıklı olan, uzunlamasına sağlam zemin | Kesin |
| Latince | Firmus, solidus | Sağlam, dayanıklı | Yapının sarsılmazlığını karşılar ancak biyolojik omurga nüansı eksiktir | Güçlü |
| İngilizce | Tenacious, resilient, staunch | Kopmaz, dirençli, eğilmez | Çekme ve gerilim kuvvetine dayanma yönünü iyi yansıtır | Güçlü |
| Almanca | Reißfest, unerschütterlich | Kopmaya dayanıklı, sarsılmaz | Mekanik direnci tam verir; ontolojik zemin anlamını kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Inébranlable, tenace | Sarsılmaz, lifli bir dirençle tutunan | Dış tesirlere karşı bozulmama ve dayanma vasfını karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| متين | Bozulamaz ilahi tedbir ve tuzak | İnkarcıların planlarını hükümsüz kılan, gevşetilemez ve atlatılamaz düzenleme; A'râf [7:183](https://lisan.digital/tr/ayet/7:183.md) ve Kalem [68:45](https://lisan.digital/tr/ayet/68:45.md) |
| المتين | Zeval bulmaz, yorulmaz mutlak kudret | Rızık veren Allah'ın hiçbir sınır ve zayıflık tanımayan sarsılmaz sıfatı; Zâriyât [51:58](https://lisan.digital/tr/ayet/51:58.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye | İsmi fail ve sıfat-ı müşebbehe olarak Allah'ın kudretinin yorulma, zayıflama veya acziyet kabul etmemesi | Kudretin devamlılığı ve tükenmezliği |
| Fıkıh | Metin ve usul kavramı | Hukuki nassın veya akdin tahrif edilemez, değiştirilemez ana gövdesi (*metnü'l-hadîs*, *metnü'l-akd*) | Hükmün dayandığı ana taşıyıcı omurga |
| Tefsir | İstidrâc ve mekr analizi | Allah'ın inkarcılara tanıdığı mühletin gevşeklik değil, asla kaçılamaz metin bir tuzak oluşu | İlahi planın sarsılmaz kuşatıcılığı |
| Hadis | Rivayet ve şerh tekniği | İsnadın ulaştığı lafız omurgası (*metin*) ve ahlaki sebatı anlatan rivayetler | Tahrifata uğramayan ana taşıyıcı söz dokusu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve itikat | Sarsılmaz ontolojik zemin | Güven ve teslimiyet üretme | Varlığın tesadüflere değil, asla bükülmez bir kudret omurgasına yaslandığını bildirir | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve mantık | Aksiyomatik temel | Bilgi mimarisini ayakta tutma | Şüphe ve eleştiri darbeleri karşısında teorinin çökmesini engelleyen sağlam çekirdek | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve meşruiyet | Anayasal omurga | Devleti kriz anında ayakta tutma | İktidarın keyfiliğe kaymasını engelleyen ve sarsıntıları emen yapısal direnç | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve rızık güvenliği | Reel ve yıkılmaz altyapı | Krizlere karşı dayanıklılık | Spekülatif köpüklerin aksine rızkın tükenmez bir rezerve ve ilahi teminata bağlı oluşu | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekme dayanımı ve elastik modül (*tensile strength*) | Bir malzemenin kırılmadan veya kalıcı deformasyona uğramadan çekme gerilimine ve basınca direnç gösterebilme kapasitesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal rezilyans (*institutional resilience*) | Toplumsal veya hukuki bir yapının dış şoklara, krizlere ve çatışmalara rağmen ana omurgasını yitirmeden ayakta kalabilmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca mekanik bir sertlik veya taş gibi katılık olarak anlamak; içsel gerilimi ve kopmazlık karakterini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İlahi iradenin hem rızık vericilikte hem de inkarcılara karşı kurulan planda zaman içinde gevşemeyen, yorulmayan ve delinemeyen kuşatıcı dayanıklılığı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın inkarcılara mühlet vermesini acizlik veya ihmal zannetmek; oysa bu mühletin kopmaz bir tuzağın (*keyd*) omurgasını oluşturduğunu fark edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve tarih tasavvurunda ilahi yasaların ve ilahi kudretin yıpranmazlığını, rastlantısallık barındırmadığını ve hiçbir dış müdahaleyle kırılamayacağını kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkarcılara mühlet verilmesini konu edinen istidrâc ayetlerinde ve rızkın kaynağının tükenmezliğini bildiren uluhiyet beyanlarında anahtar rol oynar. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Gücün yalnızca anlık ve şiddetli bir darbeden ibaret olduğu yanılgısını giderir; hakiki gücün zamana yayılan, esneyebilen fakat asla kopmayan metanet olduğunu öğretir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yeryüzünün uzayıp giden sert sırtı ile omurgayı çevreleyen gerilimli, lifli ve kopmaz kas dokusu.
- Soyut anlam: Dış darbeler, aşındırıcı zaman ve ağır yükler karşısında şeklini ve işlevini koruyan sarsılmaz iç direnç.
- Sistematik karşılık: Sistemin yıkılmasını önleyen, tüm dinamik baskıları absorbe eden ve gevşemeye izin vermeyen taşıyıcı omurga.
- LaTeX modeli: $$\lim_{t \to \infty} \frac{\sigma(t)}{\epsilon(t)} = M > 0 \quad \text{ile} \quad \ointctrclockwise_{\Gamma} \vec{K} \cdot d\vec{r} \neq 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde zamana bağlı olarak uygulanan gerilimin malzemenin iç deformasyonuna oranı sonsuz zaman ufkunda sıfıra inmemekte, sabit ve pozitif bir metanet katsayısı ile temsil edilmektedir. İkinci kısımda ise kapalı bir eğri boyunca kurulan ilahi planın dışarıya hiçbir açık kapı bırakmaksızın muhafaza edildiği sembolize edilmektedir. Modelde yer alan sembollerden $t$ zamanı, $\sigma$ sisteme binen yük ve baskıyı, $\epsilon$ iç aşınma ve esneme miktarını, $M$ tükenmez iç direnç ve metaneti, $\Gamma$ inkarcıları çevreleyen kaçınılmaz ilahi tuzağın yörüngesini, $\vec{K}$ ise bozulamaz ilahi tedbirin yönlü kuvvetini ifade eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AA%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:183](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/ayet/7:183.md) — مَتِينٌ

وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ

Meal (IK): Ben, onlara mühlet veririm. Muhakkak ki Benim düzenim çetindir.

### [Zariyat 51:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/ayet/51:58.md) — الْمَتِينُ

إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ

Meal (IK): Şüphesiz ki rızıklandıran, güç ve kuvvet sahibi olan Allah’tır.

### [Kalem 68:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/ayet/68:45.md) — مَتِينٌ

وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ

Meal (IK): Ben; onlara mühlet veriyorum. Benim tuzağım muhakkak sağlamdır.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء والنون والميم معهما
ت ن م، م ت ن مستعملان
تنم:
التَّنُوم: شَجَرٌ له حَمْلٌ صِغارُه كمِثل خِلقْه الخِرْوَع، يَنْفَلِقُ عن حَبٍّ يأكُلُه أَهْلُ البادية، وكيفما زالَتِ الشمسُ تبعها بأعرض الورَق.
متن:
المَتنُ والمَتْنَةُ لغتان، يُذكَّر ويُؤَنَّث، وهما مَتنَتانِ لَحْمتانِ مَعصوبتانِ بينهما صُلْبُ الظَّهْر مَعْلُوَّتانِ بعَقَبٍ، والجميع المُتُونٌ.
ومَتَنْتُه: ضَرَبتُ مَتنَه بالسِّياط.
والمَتينُ: القويُّ من كلِّ شيءٍ، ومَتُنَ مَتانةً.
والمَتْنُ في الأرض: ما ارتَفَعَ وصَلُبَ، وجمعه مِتان.
ومَتْنُ كلِّ شيءٍ: ما ظَهَرَ منه، ومَتْن القِدْرِ والمَزادةِ: وَجُهُها البارز.
والمَتْنُ: مَتنُ السَّيف.
والمُماتَنة: المُباعَدة في الغاية، وسارَ سَيْراً مُماتِناً، أي بعيداً.
والمَتنُ: أنْ يُشَقَّقَ صَفَنُ الدّابّة فيُسْتَخْرَجُ أُنْثَياه بعُروقِهما، ومَتَنتُه مَتْناً، فالدابَّة مَمْتُونٌ.

##### Türkçe

باب **التاء** و**النون** و**الميم** معهما
ت ن م، م ت ن kullanımdadırlar.

**تنم**:
**التَّنُوم**: Küçükleri **الخِرْوَع** yaratılışı gibi olan küçük bir yükü (meyvesi) bulunan bir ağaçtır; bedevî halkın yediği bir tane (tohum) üzerine yarılır; güneş nasıl kayarsa ona, yaprağın enleriyle uyar.

**متن**:
**المَتنُ** ve**المَتْنَةُ** iki lugattır; müzekker de yapılır müennes de; ve ikisi, aralarında sırtın sert kemiği bulunan, bir topukla yukarı kaldırılmış, sinirle bağlanmış iki etli **مَتنَتانِ**dir; hepsi **المُتُونٌ**dur.
Ve **مَتَنْتُه**: onun **مَتن**ini kamçılarla vurdum.
Ve **المَتِينُ**: her şeyden kuvvetli olan; ve **مَتُنَ** **مَتانةً** (kuvvetli oldu).
Ve yerde **المَتْنُ**: yükselen ve sertleşen şeydir; cem‘i **مِتان**dır.
Ve her şeyin **مَتْنُ**i: ondan görünen şeydir; ve **مَتْن** **القِدْرِ** ve **المَزادةِ**: onların dışa çıkık yüzüdür.
Ve **المَتْنُ**: kılıcın **مَتن**idir.
Ve **المُماتَنة**: nihayette uzaklaştırma; ve **سارَ** **سَيْراً مُماتِناً**: yani uzak (olarak).
Ve **المَتنُ**: binitin **صَفَنُ**unun yarılmasıdır; böylece iki **أُنْثَياه**ı, ikisinin damarlarıyla çıkarılır; ve onu **مَتَنتُه** **مَتْناً**; artık binit **مَمْتُونٌ**dur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَتْنُ من الأرض: ما صلُب وارتفع، والجمع متانٌ ومُتونٌ. قال:
والقومُ قد طعنوا مِتانَ السَجْسَجِ
ومَتُنَ الشيء بالضم متانَةً، فهو مَتينٌ، أي صلبٌ. ومَتْنا الظَهْرِ: مُكْتَنَفا الصُلْبِ عن يمينٍ وشمالٍ من عصب ولحم، يذكَّر ويؤنَّث. ومَتَنْتُ الرجلَ مَتْناً: ضربت مَتْنَهُ. ومَتْنُ السهم: ما دون الرِيش منه إلى وسطه. ويقال أيضاً: رجلٌ مَتْنٌ من الرجال، أي صُلبٌ. ومَتَنَ به مَتْناً: سار به يومَه أجمع. والمُماتَنَةُ: المباعدة في الغاية. يقال: سار سيراً مُماتِناً، أي شديداً. وماتَنَهُ، أي ماطله. ومَتَنْتُ الكبشَ: شققت صُفْنه واستخرجت بيضتَه بعُروقها. وتَمْتينُ القوس بالعَقَبِ، والسِقاءِ بالرُّبِّ: شدُّه وإصلاحه بذلك.

##### Türkçe

**المَتْنُ** yerden: sertleşip yükselen şeydir; çoğulu **متانٌ** ve **مُتونٌ**dur. Dedi ki:
Ve kavim, **السَجْسَجِ**’in **مِتانَ**’ını mızrakladılar

Ve **مَتُنَ** şey (ötre ile) **متانَةً** (oldu); o hâlde o **مَتينٌ**dir; yani serttir. Ve **مَتْنا الظَهْرِ**: **الصُلْبِ**’ün sağdan ve soldan sinir ve etten olan iki yanı; müzekker de yapılır müennes de. Ve **مَتَنْتُ** adamı **مَتْناً**: onun **مَتْنَ**’ini vurdum. Ve **مَتْنُ السهم**: ondan tüyün altından orta kısmına kadar olan şeydir. Yine denir: erkeklerden bir adam **مَتْنٌ**dur; yani serttir. Ve onunla **مَتَنَ** (etti) **مَتْناً**: onunla gününün tamamını yürüdü. Ve **المُماتَنَةُ**: uç noktada uzaklaştırmadır. Denir: **مُماتِناً** bir yürüyüş yürüdü; yani şiddetli. Ve **ماتَنَهُ**: yani onu oyaladı. Ve **مَتَنْتُ** koçu: onun **صُفْنه**’ini yardım ve damarlarıyla birlikte yumurtasını çıkardım. Ve **تَمْتينُ القوس**’un **بالعَقَبِ** ile, ve **السِقاءِ**’ın **بالرُّبِّ** ile (sağlamlaştırılması): onu bununla sıkmak ve bununla düzeltmektir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ن م
متن ، تنم ، نتم : ( مستعملة ) .
( نتم ) : أهمل الليث : نتم .
وروي عن ابن السكيت في كتاب ( الألفاظ ) : قال أبو عمرو : انْتَتَمَ فلانٌ على فلانٍ بِقَوْلِ سَوْءٍ أي انْفَجَرَ بالقولِ القَبِيح . كَأَنَّه افْتَعَل من نَتَمَ كما يقال : من نَتَلَ انْتَتَل ، ومَن نَتَقَ انْتَتَقَ .
وأنشد أبو عمرو :
قد انْتَتَمَتْ عَلَيَّ بِقَوْلِ سُوءٍ
بُهَيْصِلَة لها وَجْهٌ دَمِيمُ
قلت : لا أدري : انتثمت بالثاء ، أو انتتمت بتاءَين ، والأقرب أنه من نَثَمَ يَنْثِمُ لأنه أشبه بالصواب ولا أعرف واحداً منهما .
وبعد هذا البيت :
حَليلةُ فاحشٍ وأْنٍ بَئِيل
مُزَوْزِكَةٌ لها حَسَبٌ لَئِيم
متن : قال الليث : المَتْنُ والْمَتْنَةُ لُغتان قال والمتنُ يُذَكَّر ويُؤَنّث ، وهما مَتنان لَحْمتان مَعْصُوبتان بينهما صُلْبُ الظَّهر ، مَعْلُوَّتانِ بِعقَبٍ والجميعُ المتون .
وقال امرؤ القيس في لغة من قال مَتْنَةٌ :
لها مَتْنَتان خَظَاتا كما
أَكَبَّ عَلَى سَاعِدَيْهِ النَّمِرُ
قال الليث : ويقال : مَتَنْتُ الرجلَ مَتْناً ، إذا ضَرَبتَ مَتْنَهُ بالسَّوط .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : مَتَنَهُ مِائةَ سَوْطٍ مَتْناً ، إذا ضرَبه ، ومَتَنَهُ مَتْناً إذا مَدَّه ، ومَتَنَ به مَتْناً ، إذا مَضى به يَوْمَه أجْمَع ، وهو يَمتُنُ به .
أبو عبيد عن الأمويّ : مَثنْتُه بالأمر مَثْناً بالثاء أي غَتَتُّهُ غَتَّا .
وقال شمر : لم أسمع مَثَنْتُه بهذا المعنى لِغير الأمويّ .
قلت : أحْسَبُه مَتَنْتُه مَتْناً بالتاء لا بالثاء مأخوذ من الشيء المتِين ، وهو القويّ الشديد ، والمُماتَنَةُ في السير . ويقال : ماتَنَ فلانٌ فلاناً إذا عارضَه في جَدَل أو خُصُومة .
وقال الطِّرِمَّاح :
أَبَوْا لِشقائِهم إلاَّ ابْتِعاثِي
ومِثْلِي ذو العُلالةِ والمِتانِ
وقال الليث : المُماتَنةُ المباعَدةُ في الغاية ، يقال : سار سيراً مُمَاتِناً أي بعيداً ، قال : والمتْنُ من الأرض ما ارتفع وصلُب ، والجميع : المِتان ، ومَتْنُ كل شيء ما ظَهَر منه ، ومَتْنُ السّيف عَيْرُه القائمُ في وسطه ، ومَتْنُ الْمَزادَة وَجْهُهَا البارزُ ، والمَتِينُ من كل شيء القويُّ ، وقد مَتُنَ مَتانةً .
أبو عبيد عن أبي زيد : إذا شَقَقتَ الصَّفْنَ وهو جِلدة الخُصْيَتَيْن وأخرجتَهما بعروقهما فذلك المتْنُ ، يقال : متَنْتُهُما أَمْتُنُهُمَا ، فهو مَمْتُونٌ .
رواه شمر : الصَّفْن رواه جَبَلة الصَّفَن .
وقال الله جلّ وعزّ : ( ( يُطْعِمُونِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ) ( الذاريات : 58 ) القراءة بالرفع ، المَتينُ صفة لقوله ذو القوة ، وهو الله .
ومعنى ذو القوة المتين : ذو الاقتدار الشديد ، والْمَتينُ في صفة الله تعالى القَوِيُّ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : التَّمْتِينُ تَضْرِيبُ المَظالِّ والفَساطِيطِ بالخُيوطِ . ويقال : مَتِّنْها تَمْتِيناً .
ويقال : مَتِّن خِباءَك تَمْتِيناً أي : أَجِدْ مَدَّ أَطْنابِهِ ، وهذا غيرُ المعنى الأول .
قال الحِرْمازِيُّ : التَّمْتِينُ أن تقُولَ لمن سابقَكَ : تَقَدَّمْنِي إلى موضع كذا وكذا ، ثم أَلْحَقُك ، فذلك التَّمتِين .
يقال : مَتَّنَ فلانٌ لِفلان كذا وكذا ذِراعاً ثمَّ لَحِقَه .
عمرو عن أبيه : الْمَتْنُ أن يُرَضَّ خُصْيَا الكَبْش حتى تَسْتَرْخِيا .
شمر عن ابن الأعرابي عن أبي عمرو : الْمُتُونُ جَوانبُ الأرض في إشْرَافٍ ، ويقال : مَتْنُ الأرض جلدُها .
وقال أبو زيد : طَرَّقُوا بيتهم تَطْرِيقاً ، ومتَّنُوا بَيْتهم تمتيناً ، والتَّمْتينُ أن يَجْعَلوا بَين الطرائق مُتُناً من شَعَر واحِدُها مِتانٌ .
تنم : في حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَن الشمس كُسِفَتْ على عهده فاسودَّت ، وآضَتْ كَأَنَّها تَنُّومَةٌ .
قال أبو عبيد : التَّنُّومَةُ هي من نبات الأرض فيه سوادُّ ، وفيه ثَمَرٌ يأكلُه النّعامُ وجمعها تَنُّومٌ .
وقال زهير :
أَصَكَّ مُصَلَّمُ الأُذْنَين أجْنَى
له بالسِّيء تَنُّومٌ وآءُ
قلت : التَّنُّومةُ شجرةٌ رأيتُها بالبادية يَضْرِبُ لونُ ورقِها إلى السواد ، ولها حَبٌّ كَحَبِّ الشاهدانج ، ورأيتُ نِساء البادية يَدْقُقْنَ حَبَّهُ ويَعْتَصِرن منه دُهناً أزرقَ فيه لُزوجةٌ ، ويَدْهِنَّ به شُعورَهن إذا امْتَشَطْنَ .
شمر عن أبي عمرو : التَّنُّومُ حَبَّةٌ دَسِمَة غَبْراء .
وقال ابن شميل : التَّنُومة تَمَهةُ الطعم لا يَحْمِدُها المالُ .

##### Türkçe

ت ن م
**متن** ، **تنم** ، **نتم** : (kullanılanlar).

(**نتم**) : el-Leys ihmal etti: **نتم**.
İbnü’s-Sikkît’ten ( **الألفاظ** ) kitabında rivayet edildi: Ebû Amr dedi: **انْتَتَمَ** falan, falana **بِقَوْلِ سَوْءٍ** ile; yani çirkin sözle patladı. Sanki **نَتَمَ**’dan ifti‘âl yapmış gibidir; nitekim şöyle denir: **نَتَلَ**’den **انْتَتَل**; **نَتَقَ**’dan **انْتَتَق**.

Ebû Amr inşad etti:
قد **انْتَتَمَتْ** عَلَيَّ **بِقَوْلِ سُوءٍ**
بُهَيْصِلَة لها وَجْهٌ دَمِيمُ

Dedim: Bilmiyorum; **انتثمت** ث ile mi, yoksa **انتتمت** iki ت ile mi; en yakın olan, **نَثَمَ يَنْثِمُ**’dendir; çünkü doğruya daha benzer; ikisinden birini de bilmiyorum.

Ve bu beyitten sonra:
حَليلةُ فاحشٍ وأْنٍ بَئِيل
مُزَوْزِكَةٌ لها حَسَبٌ لَئِيم

**متن** : el-Leys dedi: **المَتْنُ** ve **الْمَتْنَةُ** iki lugattır. Dedi ki: **المتن** müzekker de yapılır müennes de; ikisi, aralarında sırtın sert kısmı bulunan, iki etli, bağlanmış **مَتنان**dır; bir **عقَب** ile yukarı kaldırılmıştır; çoğulu **المتون**dur.

İmruü’l-Kays, **مَتْنَةٌ** diyenin lugatında söyledi:
لها **مَتْنَتان** خَظَاتا كما
أَكَبَّ عَلَى سَاعِدَيْهِ النَّمِرُ

el-Leys dedi: **مَتَنْتُ** adamı **مَتْناً**; eğer onun **مَتْن**’ini kamçıyla vurduysan.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: Onu yüz kamçı **مَتْناً** ile **مَتَنَهُ**; yani onu dövdü. Ve **مَتَنَهُ مَتْناً**; yani onu uzattı. Ve onunla **مَتَنَ به مَتْناً**; yani onunla bütün gün geçti; o da onunla gider, **يَمتُنُ به**.

Ebû Ubeyd, el-Emevî’den: **مَثنْتُه** işi onunla **مَثْناً** (ث ile); yani onu boğdum, boğma ile.

Şemmer dedi: Bu manada **مَثَنْتُه**’yi Emevî’den başkası için işitmedim.

Dedim: Onun **مَتَنْتُه مَتْناً** (ت ile, ث ile değil) olduğunu sanıyorum; **الشيء المتِين**’den alınmıştır; o, kuvvetli şiddetlidir; ve yürüyüşte **المُماتَنَةُ**. Ve denir: **ماتَنَ** falan, falanı; eğer onu bir cedel yahut husumette karşılamışsa.

et-Tırimmâh dedi:
أَبَوْا لِشقائِهم إلاَّ ابْتِعاثِي
ومِثْلِي ذو العُلالةِ والمِتانِ

el-Leys dedi: **المُماتَنةُ** gayede uzaklaştırmadır; denir: **سار سيراً مُمَاتِناً**; yani uzak (bir yürüyüş). Dedi ki: **المتْنُ** yerden yükselen ve sertleşen kısımdır; çoğulu: **المِتان**. Ve her şeyin **مَتْنُ**’ü, ondan görünen kısımdır. Ve kılıcın **مَتْنُ**’ü, ortasındaki dik duran **عَيْرُه**’dur. Ve **الْمَزادَة**’nin **مَتْنُ**’ü, onun dışa çıkık yüzüdür. Ve her şeyden **المَتِينُ**, kuvvetli olandır; ve **مَتُنَ مَتانةً**.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الصَّفْن**’ı—o, iki husyenin derisidir—yardığında ve ikisini damarlarıyla çıkardığında, işte o **المتْنُ**’dür. Denir: **متَنْتُهُما أَمْتُنُهُمَا**; o da **مَمْتُونٌ**dur.

Şemmer rivayet etti: **الصَّفْن**; Cebele **الصَّفَن** diye rivayet etti.

Allah—azze ve celle—dedi: ( ( **يُطْعِمُونِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ** ) ( **الذاريات : 58** ) ) okuma ref‘ iledir; **المَتينُ**, **ذو القوة** sözünün sıfatıdır; o da Allah’tır.

Ve **ذو القوة المتين**’in manası: şiddetli kudret sahibi. Ve Allah Teâlâ’nın sıfatında **الْمَتينُ**: güçlü olandır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّمْتِينُ**, gölgeliklerin ve çadırların iplerle sağlamlaştırılmasıdır. Ve denir: **مَتِّنْها تَمْتِيناً**.

Ve denir: **مَتِّن خِباءَك تَمْتِيناً**; yani onun **أَطْناب**’ının gerilmesini iyice yap; bu, birinci mananın dışındadır.

el-Hirmâzî dedi: **التَّمْتِينُ**, seni geçen kimseye şöyle demendir: “Beni falan falan yere kadar geç, sonra sana yetişirim”; işte bu **التَّمتِين**’dir.

Denir: **مَتَّنَ** falan, falan için falan falan arşın; sonra ona yetişti.

Amr, babasından: **الْمَتْنُ**, koçun iki husyesinin ezilmesidir; ta ki ikisi gevşesin.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den, Ebû Amr’dan: **الْمُتُونُ**, yerin yanlarıdır; bir yükseliş üzerindedir. Ve denir: yerin **مَتْنُ**’ü, onun derisidir.

Ebû Zeyd dedi: Evlerini **تَطْرِيقاً** **طَرَّقُوا**; evlerini **تمتيناً** **متَّنُوا**. Ve **التَّمْتينُ**, yolların arasına kıldan **مُتُناً** yapmalarıdır; bunun teki **مِتانٌ**dır.

**تنم** : Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: Güneş onun zamanında tutuldu da karardı; ve sanki **تَنُّومَةٌ** imiş gibi oldu.

Ebû Ubeyd dedi: **التَّنُّومَةُ**, yer bitkisindendir; onda bir karalık vardır; ve onda devekuşunun yediği bir meyve vardır; çoğulu **تَنُّومٌ**dur.

Züheyr dedi:
أَصَكَّ مُصَلَّمُ الأُذْنَين أجْنَى
له بالسِّيء **تَنُّومٌ** وآءُ

Dedim: **التَّنُّومةُ**, çölde gördüğüm bir ağaçtır; yaprağının rengi siyaha çalar; ve onda **الشاهدانج** tanesi gibi bir tane vardır. Çöl kadınlarını gördüm: onun tanesini döverler ve ondan, içinde yapışkanlık bulunan mavi bir yağ sıkarlar; tarandıklarında onunla saçlarını yağlarlar.

Şemmer, Ebû Amr’dan: **التَّنُّومُ**, tozlu, yağlı bir tanedir.

İbn Şümeyl dedi: **التَّنُومة** tadı gevşek (yavan)dır; davar onu övmez.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والتاء وما يثلثهما)
(متح)  الميم والتاء والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على مَدِّ الشّيءِ وإطالته. ومَتَح النّهارُ: امتدَّ. وليلٌ مَتَّاح: طويل. ومته المَتْح وهو الاستقاء؛ مَتَح يمتَح مَتْحاً، وهو ماتح ومَتُوحٌ. وإنما قيل ذلك لمدِّ الرشاء. وبِئر مَتوحٌ: قريبةُ المَنزَع.
(متر)  الميم والتاء والراء. يقولون، وما أدري ما هو : مَتَرْتُ الشَّيءَ: قطعته؛ ولعله من الإبدال. وقال ابن دريد([1]): مَتَرْتُه مَتْراً. وامْتَرَّ الحبلُ: امتدَّ.
(متس)  الميم والتاء والسين فيه كلمةٌ حكاها ابن دريد([2])، هي مَتَسه يَمْتِسُه مَتْساً: أراغَه لينتزِعَه من بيتٍ أو غيره.
(متع)  الميم والتاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على منفعة وامتدادِ مُدّةٍ في خيرٍٍ. منه استمتعت بالشَّيء. والمُتْعة والمَتَاع: المنفعة في قوله تعالى: ﴿بُيُوتاً غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فيها مَتَاعٌ لَكُمْ﴾ [النور 29].، ومتَّعت المطلَّقة بالشَّيء، لأنَّها تنتفع به. ويقال أمْتَعْتُ بمالِي، بمعنى تمتَّعت. قال:
خليطَينِ من شعبيْنِ شَتَّى تجاورَا *** قديماً وكانا للتفرُّقِ أمتَعَا([3])ورواه الأصمعي: "بالتفرّق". يقول: لم تكن متعة أحدِهما لصاحبه إلاّ الفِراق. ويقولون: لئن اشتريتَ هذا الغلامَ لَتَمْتَعَنَّ منه بغلامٍ صالح([4]). ويقولون: حبل ماتِعٌ: جيِّد، ومعناهُ أنَّ المدّة تمتدّ به. ويقولون: مَتَع النَّهارُ: طال. ومَتَع النباتُ مُتُوعاً. فأمَّا قول النابغة:
إلى خير دينٍ نُسكه قد علمته *** وميزانُه في سُورة البِرِّ [ماتعُ]([5])فقالوا: معناه راجحٌ زائد. ومَتَع السّرابُ: طالَ في أوَّل النهار مُتوعاً* أيضاً. قال أبو بكر: والمتعة: ما تمتعت [به([6])]. ونِكاح المُتعة التي كُرِهتْ أحسَبها من هذا([7]). والمتاع من أمتعة البيت: ما يستمتع به الإنسانُ في حوائجه. ومتَّع الله به فلاناً تمتيعاً، وأمتَعَه به إمتاعاً بمعنىً واحد، أي أبقاه ليستمتع به فيما أحب من السرور والمنافع.
وذهب مِن أهل التَّحقيق بعضُهم إلى أنَّ الأصل في الباب التلذُّذ. ومَتَع النَّهارُ لأنهُ يُتَمتَّع بضيائه. ومَتع السّرابُ مشبَّه بتمتُّع النهار. والمتاع: الانتفاع بما فيه لذَّةٌ عاجلة. وذهبَ منهم آخرُ إلى أنَّ الأصلَ الامتدادُ والارتفاع، والمتاع انتفاعٌ ممتدُّ الوقت. وشراب ماتعٌ: أحمر، أي به يُتمتَّع لجودته.
(متك)  الميم والتاء والكاف. يقولون: المُتْك: الأُترُجّ، ويقال الزُّماوَرْد. ويقال: المتْك([8]): ما تُبقِيه الخاتِنة.
(متل)  الميم والتاء واللام. يقولون: مَتَله مَتْلاً: زعزَعَه.
(متن)  الميم والتاء والنون أصلٌ صحيح واحد يدلُّ على صلابةٍ في الشيء مع امتدادٍ وطول. منه المَتْن: ما صَلُبَ من الأرض وارتفعَ وانقاد، والجمع مِتانٌ.
ورأيته بذلك المَتْن. ومنه شبِّه المتنانِ من الإنسان: مُكتنِفا الصُّلْب من عصَبٍ ولحم. ومَتَنْتُه: ضربت مَتْنَه. ويقولون: مَتْنَةٌ، يذهبون إلى اللَّحمة. قال امرؤ القيس:
لها مَتْنَتَانِ خَظاتَا كَمَا *** أكبَّ على ساعِدَيه النَّمِرْ([9])ومَتَنَ قوسَه: وَتَّرها بعَقب من عَقَب المَتْن. ومَتَن يومَه: سارَهُ أجمَعَ، وهو على جهة الاستعارة. ومَتَنْتُه بالسَّوط أمْتِنُهُ: ضربتُه. وعندنا أن يكون ضرباً على المَتْن. والمُماتَنة: المباعَدة في الغاية. وسارَ سيراً مُماتِناً: شديداً بعيداً. وماتنه: ماطله. ومن الباب مُماتَنة الشَّاعرَين، إذا قال هذا بيتاً وذلك بيتاً، كأنَّهما يمتدَّان إلى غايةٍ يريدانِها.
ومما شذَّ عن الباب متَنْتُ الدّابةَ: شققت صَفْنَه واستخرجتُ بيضَتَه.
(مته)  الميم والتاء والهاء. يقولون: التمتُّه: الذَّهاب في البَطَالة والغَوَاية. وهو عندنا من باب الإبدال، الهاء من الحاء، كأنَّه التمتُّح، وقد ذكرناه. ومَتَهت الدّلْوَ: متحتُها.
(متي)  الميم والتاء والحرف المعتل فيه ثلاث كلمات:
إحداها يُستفهَم بها عن زمانٍ. تقول: متى يخرُجُ زيد؟
والكلمة الأخرى من باب الإبدال. يقولون: تمتَّى في نَزْع القَوس، وهو من تَمَطَّى وتمطَّطَ، وقد ذُكِرَ. قال امرؤ القيس:
فأتَتْه الوحشُ واردةً *** فتَمتَّى النَّزْعَ في يَسَرِهْ([10])والثالثة كلمةٌ هذليَّة، يقولون: جعلته متي كُمِّي، أي في وسط كُمِّي. قال أبو ذؤيب:
شربنَ بماءِ البحرِ ثم ترفَّعَتْ	 *** متى لُججٍ خُضْرٍ لهنَّ نئيجُ([11])
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (1: 13).
([2]) في الجمهرة (2: 17).
([3]) للراعي كما في اللسان (متع)، وهو في مجالس ثعلب 367.
([4]) بعده في المجمل واللسان: "أي لتذهبن".
([5]) التكملة من المجمل واللسان (متع). وليس في ديوان النابغة.
([6]) التكملة من الجمهرة (2: 22).
([7]) في الجمهرة: "ونكاح المتعة الذي ذكر أحسبه من هذا".
([8]) بفتح الميم وضمها.
([9]) ديوان امرئ القيس 14 واللسان (متن، خظا).
([10]) ديوان امرئ القيس 152 واللسان (متى، يسر). ويسره، أي حذاء وجهه، وأصله التسكين وحرك السين للشعر. ويروى: "يسره" بضم ففتح: جمع يسرى، وكذلك "يسره" بضمتين جمع يسار.
([11]) ديوان الهذليين (1: 52)، واللسان (متى).

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** ve **التاء** ve onları üçleyen şey)
(**متح**)  **الميم** ve **التاء** ve **الحاء**; şeyin uzatılmasına ve onun uzun kılınmasına delâlet eden köklü bir asıldır. Ve **مَتَح** gündüz: uzadı. Ve **ليلٌ مَتَّاح**: uzun. Ve **مته**: **المَتْح**tır; o da su çekmedir; **مَتَح** **يمتَح** **مَتْحاً**; ve o **ماتح** ve **مَتُوحٌ**dur. Ancak bu, **الرشاء**’ın uzatılmasından dolayı söylenmiştir. Ve **بِئر مَتوحٌ**: çıkarma yeri yakın olan (kuyu).

(**متر**)  **الميم** ve **التاء** ve **الراء**. Derler ki—ve ben onun ne olduğunu bilmiyorum—: **مَتَرْتُ** şeyi: onu kestim; ve belki de bu, ibdâldendir. İbn Düreyd dedi([1]): **مَتَرْتُه** **مَتْراً**. Ve **امْتَرَّ** ip: uzadı.

(**متس**)  **الميم** ve **التاء** ve **السين**; onda İbn Düreyd’in([2]) naklettiği bir kelime vardır; o, **مَتَسه** **يَمْتِسُه** **مَتْساً**: onu, bir evden veya başkasından söküp çıkarmak için kandırdı.

(**متع**)  **الميم** ve **التاء** ve **العين**; hayırda bir faydaya ve bir müddetin uzamasına delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan: **استمتعت بالشَّيء**. Ve **المُتْعة** ve **المَتَاع**: faydadır; Yüce Allah’ın sözü’nde: ﴿بُيُوتاً غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فيها مَتَاعٌ لَكُمْ﴾ [النور 29]. Ve **متَّعت** boşanmış kadını bir şeyle; çünkü o, onunla faydalanır. Ve denir: **أمْتَعْتُ** malımla; **تمتَّعت** mânâsında. Dedi ki:
خليطَينِ من شعبيْنِ شَتَّى تجاورَا *** قديماً وكانا للتفرُّقِ أمتَعَا([3])
Ve onu el-Asma‘î “**بالتفرّق**” diye rivayet etti. Der ki: ikisinden birinin diğerine metâı ancak ayrılık idi. Ve derler: Andolsun, eğer bu köleyi satın alırsan, ondan salih bir köle ile mutlaka faydalanacaksın([4]). Ve derler: **حبل ماتِعٌ**: iyi; ve mânâsı, müddetin onunla uzamasıdır. Ve derler: **مَتَع** gündüz: uzadı. Ve **مَتَع** bitki **مُتُوعاً**. Nâbiga’nın sözüne gelince:
إلى خير دينٍ نُسكه قد علمته *** وميزانُه في سُورة البِرِّ [ماتعُ]([5])
Dediler ki: mânâsı, ağır basan, fazla olandır. Ve **مَتَع** serap: günün evvelinde de **مُتوعاً** uzun oldu. Ebû Bekir dedi: ve **المتعة**: **ما تمتعت به**([6]). Ve kerih görülen **نِكاح المُتعة**; onu bunun içinden sayıyorum([7]). Ve ev eşyasından **المتاع**: insanın ihtiyaçlarında kendisiyle faydalandığı şeydir. Ve Allah onunla falancayı **متَّع** **تمتيعاً**, ve onu onunla **أمتَعَه** **إمتاعاً**; ikisi bir mânâdadır; yani onu, sevdiği sevinç ve menfaatlerde onunla faydalansın diye baki kıldı.

Ve tahkik ehlinin bazısı, babdaki aslın lezzetlenme olduğuna gitti. **مَتَع** gündüz; çünkü onun aydınlığıyla lezzetlenilir. Ve **مَتع** serap, gündüzün lezzetlenmesine benzetilmiştir. Ve **المتاع**: içinde acele bir lezzet bulunan şeyle faydalanmadır. Ve onlardan bir başkası, aslın uzama ve yükselme olduğuna gitti; ve **المتاع** vakti uzayan bir faydalanmadır. Ve **شراب ماتعٌ**: kırmızı; yani kalitesinden dolayı onunla lezzetlenilir.

(**متك**)  **الميم** ve **التاء** ve **الكاف**. Derler: **المُتْك**: turunçtur; ve **الزُّماوَرْد** denir. Ve denir: **المتْك**([8]): sünnetçinin bıraktığı şey.

(**متل**)  **الميم** ve **التاء** ve **اللام**. Derler: **مَتَله** **مَتْلاً**: onu sarstı.

(**متن**)  **الميم** ve **التاء** ve **النون**; şeyde uzama ve uzunlukla beraber bir katılığa delâlet eden tek sahih bir asıldır. Ondan **المَتْن**: yerden sert olan, yükselen ve uzanıp giden şeydir; çoğulu **مِتانٌ**dur.
Ve onu o **المَتْن** ile gördüm. Ondan, insandaki iki **المتنان** benzetilmiştir: sinir ve etten, bel kemiğini kuşatan iki yan. Ve **مَتَنْتُه**: onun **مَتْن**’ini vurdum. Ve derler: **مَتْنَةٌ**; et parçasını kastederler. İmru’ul-Kays dedi:
لها مَتْنَتَانِ خَظاتَا كَمَا *** أكبَّ على ساعِدَيه النَّمِرْ([9])
Ve **مَتَن** yayını: onu, **عَقَب**’dan, **عَقَب المَتْن**’den bir parça ile kirişledi. Ve **مَتَن** gününü: onu bütünüyle yürüdü; bu, istiare yoluyla olur. Ve **مَتَنْتُه** kamçıyla, **أمْتِنُهُ**: onu vurdum. Ve bizce, **المَتْن** üzerine bir vuruş olmasıdır. Ve **المُماتَنة**: gayede uzaklaştırmadır. Ve **سارَ** **سيراً مُماتِناً**: şiddetli, uzak bir yürüyüşle yürüdü. Ve **ماتنه**: onu oyaladı. Ve babdandır: iki şairin **مُماتَنة**si; şu bir beyit söylediğinde ve bu bir beyit söylediğinde; sanki ikisi, istedikleri bir gayeye doğru uzanırlar.

Ve babdan şâz olan şeylerdendir: **متَنْتُ** biniti: onun **صَفْن**’unu yardım ve onun **بيضَتَه**’sini çıkardım.

(**مته**)  **الميم** ve **التاء** ve **الهاء**. Derler: **التمتُّه**: boş işte ve sapıklıkta gitmektir. Ve o, bizce ibdâl babındandır; **الهاء**, **الحاء**’dandır; sanki o **التمتُّح**’tır; onu zikrettik. Ve **مَتَهت** kovayı: onu **متحتُها**.

(**متي**)  **الميم** ve **التاء** ve illetli harf; onda üç kelime vardır:
Birincisi, zaman hakkında onunla soru sorulur. Dersin: **متى** Zeyd çıkar?
İkinci kelime ibdâl babındandır. Derler: **تمتَّى** yay çekişinde; ve o, **تَمَطَّى** ve **تمطَّطَ**’dandır; zikredilmiştir. İmru’ul-Kays dedi:
فأتَتْه الوحشُ واردةً *** فتَمتَّى النَّزْعَ في يَسَرِهْ([10])
Üçüncüsü Hüzeylî bir kelimedir; derler: onu **متي كُمِّي** yaptım; yani kolumun ortasında. Ebû Züeyb dedi:
شربنَ بماءِ البحرِ ثم ترفَّعَتْ	 *** متى لُججٍ خُضْرٍ لهنَّ نئيجُ([11])
--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (1: 13).
([2]) el-Cemhere’de (2: 17).
([3]) er-Râ‘î’nindir; Lisân’da (**متع**)’da olduğu üzere; ve Seâlib’in Meclisleri 367’dedir.
([4]) Ondan sonra el-Mucmel ve Lisân’da: “yani mutlaka gideceksin”.
([5]) Tekmile el-Mucmel ve Lisân (**متع**)’dandır. Nâbiga divanında değildir.
([6]) Tekmile el-Cemhere (2: 22)’dendir.
([7]) el-Cemhere’de: “ve zikredilen **نكاح المتعة**; onu bunun içinden sayıyorum”.
([8]) **الميم**’in fethası ve zammıyla.
([9]) İmru’ul-Kays divanı 14 ve Lisân (**متن**، **خظا**).
([10]) İmru’ul-Kays divanı 152 ve Lisân (**متى**، **يسر**). Ve **يسره**; yani yüzünün hizası; aslı sükûndur, şiir için **السين**’i harekeledi. Ve “**يسره**” diye, zamme sonra fetha ile rivayet edilir: **يسرى**’nın cem‘i; ve yine “**يسره**” iki zamme ile **يسار**’ın cem‘idir.
([11]) Hüzeylîler divanı (1: 52) ve Lisân (**متى**).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- المتنان: مكتنفا الصلب، وبه شبه المتن من الأرض، ومتنته: ضربت متنه، ومتن: قوي متنه، فصار متينا، ومنه قيل: حبل متين، وقوله تعالى: ﴿إن الله الرزاق ذو القوة المتين﴾ [الذاريات/58].

##### Türkçe

- **المتنان**: sırtın iki yanı; ve onunla yerden **المتن**’e benzer olan (şey). Ve **متنته**: onun **متن**’ine vurdum. Ve **متن**: onun **متن**’i kuvvetli oldu; böylece **متين** oldu. Ve ondan denildi: **حبل متين**. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿إن الله الرزاق ذو القوة المتين﴾ [الذاريات/58].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ت ن
هو متين القوى وهم متان القوى وقد متن متانة‏.‏
ومتّن الشيء‏:‏ صلّبه‏.‏
ومتّن الدلو‏:‏ أحكمها‏.‏
ومتّن سقاءه بالرّبّ‏.‏
ورجل طويل المتن‏.‏
ورجال طوال المتون‏.‏
ومتنه بالسوط‏:‏ ضرب متنه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رأيٌ متين‏.‏
وشعر متين‏.‏
وفي رأيه متانة‏.‏
وماتنه في الشعر‏:‏ عارضه وتماتنا وتعال أماتنك أينا أمتن شعراً‏.‏
قال الطرماح‏:‏ أبوا لشقائهم إلا ابتعاثي ومثلي ذو العلالة والمتان وماتن التّوأم اليشكريّ امرأ القيس فلما رآه ماتنه ولم يكن في ذلك الحرس شاعر يماتنه آلى أن لا ينازع الشعر أحداً بعده حيريّ دهر وبينهما مماتنة‏:‏ معارضة في كلّ أمر ومباراة‏.‏
وماتنه‏:‏ باعده في الغاية‏.‏
قال رؤبة‏:‏ مماتن غايتها بعد النزق وسيف متين‏:‏ شديد المتن‏.‏
وفي متن الكتاب وحواشيه كذا وفي متون الكتب‏.‏
ونزلوا في متن من الأرض ومتان منها‏.‏
وثوب له متن إذا كان صلباً متيناً‏.‏
وقال جرير‏:‏ تجري السواك على أغرّ كأنه بردٌ تحدّر من متون غمام وسار متن النهار‏:‏ كله‏.‏

##### Türkçe

م ت ن
O, kuvvetçe sağlamdır; onlar da kuvvetçe sağlamlardır. Ve o, sağlamlıkla sağlam oldu.
Ve **متّن** şey: onu katılaştırdı.
Ve **متّن** **الدلو**: onu sağlamlaştırdı.
Ve **متّن** kırbasını **الرّبّ** ile.
Ve adam, sırtı uzun (olan).
Ve adamlar, sırtları uzun (olanlar).
Ve onu kamçıyla **متنه**: sırtını dövdü.
Ve mecazdan: sağlam bir görüş.
Ve sağlam şiir.
Ve onun görüşünde sağlamlık vardır.
Ve şiirde onunla **ماتنه**: ona karşı koydu; ve **تماتنا**; ve “Gel, şiirce hangimiz daha sağlamız, seni **أماتنك** (şiirde sağlamlıkça yarışayım)” (dedi).
**الطرماح** dedi: “Onlar, bedbahtlıkları sebebiyle, ancak beni göndermeyi (seçtiler); ve benim gibisi, hastalıklı ve sağlam (olan)dır. Ve **التّوأم اليشكريّ** **امرأ القيس** ile şiirde **ماتن** etti; onu görünce onunla **ماتنه** etti; ve o muhafızlar içinde onunla **يماتنه** edecek bir şair yoktu. Ondan sonra hiçbir kimseyle şiirde çekişmemeye yemin etti; **حيريّ** bir dehr; ve ikisi arasında **مماتنة** vardır: her işte karşı koyma ve yarışma.”
Ve onunla **ماتنه**: onu nihayette uzaklaştırdı.
**رؤبة** dedi: “**مماتن**; onun gayesi, ataklıktan sonra uzaktır.”
Ve sağlam kılıç: sırtı şiddetli (olan).
Ve kitabın metninde ve haşiyelerinde böyledir; ve kitapların metinlerinde.
Ve yerden bir **متن** ve ondan bir **متان** içinde indiler.
Ve elbise, eğer katı, sağlam olursa, onun bir **متن**i vardır.
Ve **جرير** dedi: “Misvak, parlak yüzlü üzerinde akar; sanki, bulutların **متون**undan yuvarlanıp inmiş bir doludur.”
Ve gündüzün **متن**i yürüdü: onun tamamı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَتْنُ من كل شيء: ما صَلُبَ ظَهْرُه، والجمع مُتُون ومِتَانٌ؛ قال الحرث بن حِلِّزة:
أَنَّى اهتَدَيْتِ، وكُنتِ غيرَ رَجِيلةٍ،
والقومُ قد قطَعُوا مِتَانَ السَّجْسج
أَراد مِتانَ السَّجاسِج فوضع الواحد موضع الجمع، وقد يجوز أَن يريد مَتْنَ السَّجْسَجِ فجمع على أَنه جعل كلَّ جزء منه مَتْناً. ومَتْنُ كل شيء: ما ظهر منه. ومَتْنُ المَزادة: وجهُها البارزُ. والمَتْنُ: ما ارتفع من الأَرض واستوَى، وقيل: ما ارتفع وصَلُبَ، والجمع كالجمع. أَبو عمرو: المُتُونُ جوانب الأَرض في إِشْراف. ويقال: مَتْنُ الأَرض جَلَدُها. وقال أَبو زيد: طَرَّقوا بينهم تَطْريقاً ومَتَّنُوا بينهم تمتيناً، والتَّمْتِين: أَن يجعلوا بين الطرائق مُتُناً من شَعَر، واحدها مِتانٌ. ومَتَّنُوا بينهم: جعلوا بين الطرائق مُتُناً من شعر لئلا تُخرّقه أَطرافُ الأَعمدة. والمَتْنُ والمِتانُ: ما بين كل عمودين، والجمع مُتُنٌ. والتَّمْتِينُ والتِّمْتِين والتِّمْتانُ: الخَيْط
(* قوله «والتمتان الخيط» ضبطه المجد
بكسر التاء والصاغاني بفتحها) الذي يُضَرَّبُ به الفُسْطاطُ؛ قال ابن بري: التَّمْتِينُ، على وزن تَفْعِيل، خُيوط تُشدُّ بها أَوْصالُ الخِيام. ابن الأَعرابي: التَّمْتِينُ تَضريبُ المَظَالِّ والفَساطِيطِ بالخُيوطِ. يقال: مَتِّنْها تمتِيناً. ويقال: مَتِّنْ خِباءَكَ تمتيناً أَي أَجِدْ مَدَّ أَطْنابه، قال: وهذا غير معنى الأَول. وقال الحِرْمازي: التَّمْتِين أَن تقول لمن سابقك تقَدَّمني إِلى موضع كذا وكذا ثم أَلْحَقك، فذلك التَّمتين. يقال: مَتَّنَ فلانٌ لفلان كذا وكذا ذراعاً ثم لَحِقَه. والمَتْنُ: الظَّهْرُ، يذكر ويؤنث؛ عن اللحياني، والجمع مُتونٌ، وقيل: المَتْنُ والمَتْنةُ لغتان، يذكر ويؤنث، لَحمتان مَعصُوبتان بينهما صُلْبُ الظهر مَعْلُوَّتان بعَقَب. الجوهري: مَتْنا الظهر مُكتَنَفا الصُّلْبِ عن يمين وشمال من عَصَبٍ ولحم، يذكر ويؤنث، وقيل: المَتْنانِ والمَتْنَتانِ جَنَبَتا الظهر، وجمعُهما مُتُون، فمَتْنٌ ومُتُون كظهْرٍ وظُهُور، ومَتْنَة ومُتُونٌ كمَأْنةٍ ومُؤُون؛ قال امرؤ القيس يصف الفرس في لغة من قال مَتْنة:لها مَتْنَتانِ خَظَاتا، كما
أَكَبَّ على ساعِدَيْهِ النَّمِرْ
ومَتَنه مَتْناً: ضَرب مَتْنه. التهذيب: مَتَنْتُ الرجل مَتْناً إِذا ضربته، ومَتَنه مَتْناً إِذا مَدَّه، ومَتَنَ به مَتْناً إِذا مضى به يومه أَجمع، وهو يَمْتُنُ به. ومَتْنُ الرُّمح والسهم: وسطُهُما، وقيل: هو من السهم ما دون الزَّافِرة إِلى وسطه، وقيل: ما دون الريش إِلى وسطه. والمَتْنُ: الوَتر. ومَتَنه بالسَّوْط مَتْناً: ضربه به أَيَّ موضع كان منه، وقيل: ضربه به ضرباً شديداً. وجِلْدٌ له مَتْنٌ أَي صَلابة وأَكْلٌ وقُوَّة. ورجل مَتْنٌ: قَوِيٌّ صُلْب. ووَتَرٌ مَتِين: شديد. وشيء متين: صُلْب. وقوله عز وجل: إِن الله هو الرَّزَّاقُ ذو القُوَّة المَتِين: معناه ذو الاقتدار والشِّدَّة، القراءة بالرفع، والمَتِينُ صفة لقوله ذو القُوَّة، وهو الله تبارك وتقَدَّس، ومعنى ذو القُوَّة المَتِينُ ذو الاقتدار الشديد، والمَتِينُ في صفة الله القَوِيُّ؛ قال ابن الأَثير: هو القوي الشديد الذي لا يلحقه في أَفعاله مشقةٌ ولا كُلْفة ولا تعَبٌ، والمَتانةُ: الشِّدَّة والقُوَّة، فهو من حيث أَنه بالغ القدرة تامُّها قَوِيّ، ومن حيث أَنه شديد القُوَّة متِينٌ؛ قال ابن سيده: وقرئ المَتينِ بالخفض على النعت للقُوَّة، لأَن تأْنيث القُوَّة كتأْنيث الموعظة من قوله تعالى: فمن جاءه مَوْعِظَة؛ أَي وَعْظٌ. والقوّة: اقْتدارٌ. والمَتِينُ من كل شيء: القَوِيُّ. ومَتُنَ الشيء، بالضم، مَتَانةً، فهو مَتِين أَي صُلْبٌ. قال ابن سيده: وقد مَتُنَ مَتانة ومَتَّنه هو.
والمُماتَنة: المُباعدة في الغاية. وسير مُماتِنٌ: بعيد. وسار سيراً مُماتِناً أَي بعيداً، وفي الصحاح أَي شديداً. ومَتَن به مَتْناً: سار به يومه أَجمع. وفي الحديث: مَتَنَ بالناس يوم كذا أَي سار بهم يومه أَجمع. ومَتَنَ في الأَرض إِذا ذهب. وتَمْتِينُ القَوْس بالعَقَب والسقاء بالرُّبِّ: شَدُّه وإِصلاحُه بذلك. ومَتَنَ أُنْثَيَي الدابة والشاة يَمْتُنُهما مَتْناً: شَقَّ الصَّفْنَ عنهما فسلَّهما بعروقهما، وخصَّ أَبو عبيد به التَّيسَ. الجوهري: ومَتَنْتُ الكَبشَ شققت صَفْنه واستخرجت بيضته بعروقها. أَبو زيد: إِذا شققتَ الصَّفَنَ وهو جلدة الخُصْيَتين فأَخرجتهما بعروقهما فذلك المَتْنُ، وهو مَمْتُون، ورواه شمر الصَّفْن، ورواه ابن جَبَلة الصَّفَن. والمَتْنُ: أَن تُرَضَّ خُصْيتا الكبش حتى تسترخيا. وماتَنَ الرجلَ: فعَلَ به مثل ما يفعل به، وهي المُطاولة والمُماطَلة. وماتَنه: ماطَله. الأُمَوِيّ: مَثَنْته بالأَمر مَثْناً، بالثاء، أَي غَتَتُّه به غَتّاً؛ قال شمر: لم أَسمع مَثَنْته بهذا المعنى لغير الأُموي؛ قال أَبو منصور: أَظنه مَتَنْته مَتْناً، بالتاء لا بالثاء، مأْخوذ من الشيء المَتينِ وهو القوي الشديد، ومن المُماتنة في السير. ويقال: ماتَنَ فلانٌ فلاناً إِذا عارضه في جَدَلٍ أَو خصومة. قال ابن بري: والمُماتَنة والمِتانُ هو أَن تُباقيه
(* قوله: تباقيه؛ هكذا في الأصل، ولم نجد فعل باقى في
المعاجم التي بين أيدينا). في الجَرْي والعطية؛ وقال الطرماح: أَبَوْا لِشَقائِهم إِلاّ انْبِعاثي،
ومِثْلي ذو العُلالةِ والمِتانِ
ومَتَنَ بالمكان مُتُوناً: أَقام. ومَتَنَ المرأَةَ: نكحها، والله أَعلم.

##### Türkçe

**المَتْنُ** her şeyden: sırtı katılaşan şeydir; çoğulu **مُتُون** ve **مِتَانٌ**’dır;

el-Hâris b. Hillize dedi ki:
Nereden hidayet buldun, hâlbuki sen **رَجِيلةٍ** olmayan idin,
ve kavim **السَّجْسج**’in **مِتَانَ**’ını kesmişlerdi

**مِتانَ السَّجاسِج**’i kastetti; tekili çoğulun yerine koydu; ve caiz olur ki kastı **مَتْنَ السَّجْسَجِ** olsun da, onun her bir parçasını bir **مَتْناً** kılmış olması itibarıyla çoğul yaptı. Ve her şeyin **مَتْنُ**’u: ondan görünen şeydir. Ve **مَتْنُ المَزادة**: onun dışa çıkık yüzüdür. Ve **المَتْنُ**: yerden yükselen ve düzleşen şeydir; ve denildi: yükselen ve katılaşan şeydir; çoğulu, çoğul gibidir. Ebû Amr: **المُتُونُ** yükselti hâlinde olan yerin yanlarıdır. Ve denilir: yerin **مَتْنُ**’u onun derisidir. Ebû Zeyd dedi: aralarında **تَطْريقاً** ile **طَرَّقوا** ettiler ve aralarında **تمتيناً** ile **مَتَّنُوا** ettiler; ve **التَّمْتِين**: yolların arasına kıldan **مُتُناً** yapmalarıdır; onun teki **مِتانٌ**’dır. Ve aralarında **مَتَّنُوا**: direklerin uçları onu delmesin diye yolların arasına kıldan **مُتُناً** yaptılar. Ve **المَتْنُ** ve **المِتانُ**: her iki direk arasındaki şeydir; çoğulu **مُتُنٌ**’dur. Ve **التَّمْتِينُ** ve **التِّمْتِين** ve **التِّمْتانُ**: iptir
(* “**والتمتان الخيط**” sözü: Mecd onu **التاء**’nın kesresiyle ضبط etti, Sâğânî ise onun fethasıyla) ki onunla çadır kurulur; İbn Berrî dedi: **التَّمْتِينُ**, **تَفْعِيل** vezni üzere, çadırların eklemlerinin onunla sıkıldığı iplerdir. İbnü’l-A‘râbî: **التَّمْتِينُ** gölgeliklerin ve çadırların iplerle çakılmasıdır. Denilir: onu **تمتيناً** ile **مَتِّنْها**. Ve denilir: çadırını **تمتيناً** ile **مَتِّنْ**; yani onun iplerinin uzatılmasını sağlamlaştır; dedi ki: bu, birincinin manası değildir. Hirmâzî dedi: **التَّمْتِين** şudur: seni geçen kimseye “beni falan falan yere kadar geç, sonra sana yetişeyim” demendir; işte bu **التَّمتين**’dir. Denilir: falan kimse falan kimse için falan falan arşın **مَتَّنَ** etti, sonra ona yetişti.

Ve **المَتْنُ**: sırttır; müzekker ve müennestir; Lihyânî’den; çoğulu **مُتونٌ**’dur. Ve denildi: **المَتْنُ** ve **المَتْنةُ** iki lugattır; müzekker ve müennestir; aralarında sırtın omurgası bulunan, bir **عَقَب** ile yukarı kaldırılmış iki bağlanmış et parçasıdır. Cevherî: sırtın **مَتْنا**’sı, sağdan ve soldan sinir ve etten, omurgayı kuşatan iki taraftır; müzekker ve müennestir. Ve denildi: **المَتْنانِ** ve **المَتْنَتانِ** sırtın iki yanıdır; ikisinin çoğulu **مُتُون**’dur; böylece **مَتْنٌ** ve **مُتُون** tıpkı **ظهْرٍ** ve **ظُهُور** gibi; ve **مَتْنَة** ve **مُتُونٌ** tıpkı **مَأْنةٍ** ve **مُؤُون** gibi. İmruü’l-Kays, **مَتْنة** diyenin lugatında, atı vasfederek dedi ki:
Onun iki **مَتْنَتانِ**’ı vardır, iki uyluğu kalın; tıpkı
kaplanın iki önkolu üzerine kapanması gibi

Ve onu **مَتْناً** ile **مَتَنه**: onun sırtına vurdu. **التهذيب**: **مَتَنْتُ** adamı **مَتْناً** (ile), ona vurduğum zaman; ve onu **مَتْناً** ile **مَتَنه** (yani) onu uzattığı zaman; ve onunla **مَتْناً** ile **مَتَنَ** (yani) onunla bütün gün geçtiği zaman; ve o, onunla **يَمْتُنُ** eder. Ve mızrağın ve okun **مَتْنُ**’u: ikisinin ortasıdır. Ve denildi: o, oktan **الزَّافِرة**’den aşağısından ortasına kadardır. Ve denildi: tüyden aşağısından ortasına kadardır. Ve **المَتْنُ**: kiriş. Ve onu kamçıyla **مَتْناً** ile **مَتَنه**: ondan hangi yer olursa olsun onunla vurdu; ve denildi: onunla şiddetli bir vuruşla vurdu. Ve **جِلْدٌ** ki onun için **مَتْنٌ** vardır: yani katılık ve dayanma ve kuvvet. Ve **رجل مَتْنٌ**: güçlü, katı. Ve **وَتَرٌ مَتِين**: şiddetli. Ve **شيء متين**: katı.

Ve Aziz ve Celil olanın sözü: **إِن الله هو الرَّزَّاقُ ذو القُوَّة المَتِين**: manası kudret ve şiddet sahibidir; kıraat ref‘ iledir; ve **المَتِينُ**, **ذو القُوَّة** sözüne sıfattır; ve o, Allah’tır, mübarek ve mukaddes; ve **ذو القُوَّة المَتِينُ**’ün manası şiddetli kudret sahibidir; ve Allah’ın sıfatında **المَتِينُ**: güçlü olandır. İbnü’l-Esîr dedi: o, fiillerinde ona meşakkat, külfet ve yorgunluk erişmeyen güçlü, şiddetli olandır. Ve **المَتانةُ**: şiddet ve kuvvettir; böylece o, kudreti nihayetine ulaşmış, tamamı olan olması bakımından güçlüdür; ve kuvveti şiddetli olması bakımından **متِينٌ**’dir. İbn Sîde dedi: **المَتينِ** cer ile, **القُوَّة**’ye na‘t olarak da okundu; çünkü **القُوَّة**’nin te’nîsi, Allah Teâlâ’nın sözü olan **فمن جاءه مَوْعِظَة**’deki **الموعظة**’nin te’nîsi gibidir; yani **وَعْظٌ**. Ve **القوّة**: iktidardır. Ve her şeyden **المَتِينُ**: güçlü olandır. Ve şey, damme ile, **مَتُنَ**; **مَتَانةً** (olarak); böylece o **مَتِين**’dir, yani katıdır. İbn Sîde dedi: ve gerçekten o **مَتُنَ** oldu, **مَتانة** (ile); ve onu o **مَتَّنه**.

Ve **المُماتَنة**: nihayette uzaklaştırmadır. Ve **سير مُماتِنٌ**: uzaktır. Ve **مُماتِناً** bir yürüyüşle yürüdü: yani uzakça; ve **الصحاح**’ta: yani şiddetlice. Ve onunla **مَتْناً** ile **مَتَنَ**: onunla bütün gün yürüdü. Ve hadiste: **مَتَنَ بالناس يوم كذا**: yani onlarla bütün gün yürüdü. Ve yerde **مَتَنَ**: gittiği zaman. Ve **تَمْتِينُ القَوْس بالعَقَب** ve tulumun **بالرُّبِّ** ile: onunla sıkmak ve onunla düzeltmektir. Ve binitin ve koyunun iki husyesini **مَتْناً** ile **مَتَنَ** eder, ikisini **يَمْتُنُهما**: **الصَّفْنَ**’ı ikisinden yarıp, ikisini damarlarıyla çekip çıkardı; Ebû Ubeyd bunu özellikle teke için söyledi. Cevherî: ve koçu **مَتَنْتُ**: onun **صَفْنه**’ini yardım ve yumurtasını damarlarıyla çıkardım. Ebû Zeyd: **الصَّفَنَ**’ı—ki o, iki husyenin derisidir—yardığın zaman, sonra ikisini damarlarıyla çıkardığın zaman, işte bu **المَتْنُ**’dür; ve o **مَمْتُون**’dur. Şemmer onu **الصَّفْن** diye rivayet etti; İbn Cebele onu **الصَّفَن** diye rivayet etti. Ve **المَتْنُ**: koçun iki husyesini ezmendir; ta ki ikisi gevşeyip sarksın. Ve adamla **ماتَنَ**: onunla, onunla yapılanın benzerini yaptı; ve o, uzatma ve oyalamadır. Ve onu **ماتَنه**: onu oyaladı. Ümevî: işte onu, **بالثاء** ile, **مَثَنْته** işiyle **مَثْناً**: yani onu onunla boğdum, boğma ile; Şemmer dedi: bu manada **مَثَنْته**’yi Ümevî’den başkası için işitmedim. Ebû Mansûr dedi: zannederim o, **بالتاء** ile, **مَتَنْته مَتْناً**’dır, **بالثاء** ile değil; katı olan şeyden, yani güçlü şiddetli olandan, ve yürüyüşteki **المُماتنة**’den alınmıştır. Ve denilir: falan kimse falan kimseyle **ماتَنَ** eder; onunla bir cedelde yahut bir husumette karşı koyduğu zaman. İbn Berrî dedi: ve **المُماتَنة** ve **المِتانُ** şudur: onunla
(* “**تباقيه**” sözü: asılda böyledir; elimizdeki sözlüklerde **باقى** fiilini bulmadık) koşuda ve bağışta yarışmandır; Tırmâh dedi:
Onlar, kardeşleri için, benim atılmamdan başka bir şeyi reddettiler,
ve benim gibisi, **العُلالةِ** ve **المِتانِ** sahibi olandır

Ve mekânda **مُتُوناً** ile **مَتَنَ**: ikamet etti. Ve kadını **مَتَنَ**: onunla cinsel ilişkide bulundu; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ت ن * * مَتُنَ * الشيء صلب وبابه ظرف فهو * مَتِينٌ * و * مَتْنَا * الظهر مكتنفا الصلب عن يمين وشمال من عصب ولحم يذكر ويؤنث

##### Türkçe

* م ت ن * * **مَتُنَ** * şey sert oldu; babı **ظرف**’tır; o hâlde o **مَتِينٌ**’dir; ve **مَتْنَا**: sırtın, sert kısmı sağdan ve soldan sinir ve etten kuşatan iki yanı; müzekker de söylenir, müennes de.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

( المَتْنُ : النِّكاحُ ) وقد مَتَنَها مَتْناً .
( و ) المَتْنُ : ( الحَلِف .
( و ) المَتْنُ : ( الضَّرْبُ ) بالسَّوطِ في أَي مَوْضِعٍ كانَ ، وهو مجازٌ ، ( أَو شَديدُه .
( و ) المَتْنُ : ( الذِّهابُ في الأَرضِ .
( و ) المَتْنُ : ( المَدُّ ) ، وقد مَتَنَه مَتْناً : إذا مَدّهُ .
( و ) مِن المجازِ : المَتْنُ ( ما صَلُبَ مِن الأرضِ وارْتَفَعَ ) واسْتَوَى ، ( كالمَتْنَةِ ) ، والجَمْعُ مُتُونٌ ومِتَانٌ ؛ قالَ الحارِثُ بنُ حِلِّزة :
أَنَّى اهْتَدَيْتِ وكُنْتِ غيرَ رَجِيلةٍ والقومُ قد قطَعُوا مِتَانَ السَّجْسَجوقالَ أَبو عَمْرٍ و : المُتُونُ جَوانِبُ الأَرضِ في إشْرافٍ .
ويقالُ : مَتْنُ الأرضِ : جَلَدُها .
( و ) المَتْنُ ( من السَّهْمِ : ما بين الرِّيشِ ) ، أَو ما دونَ الزَّافِرةِ ( إلى وَسَطِه ) ؛ ) وقيلَ : مَتْنُ السَّهْمِ وَسَطُه .
( و ) المَتْنُ : ( الرَّجُلُ الصُّلْبُ ) القوِيُّ . يقالُ : رجُلٌ مَتْنٌ . ( و ) قد ( مَتُنَ ، ككَرُمَ : صَلُبَ .
( ومَتْنَا الظَّهْرِ : مُكْتَنِفا الصُّلْبِ ) عن يمينٍ وشمالٍ من عَصَبٍ ولحْمٍ ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ . وقيلَ : هو ما اتَّصَلَ بالظَّهْرِ إلى العجزِ .
وقالَ اللّحْيانيُّ : المَتْنُ : الظَّهْرُ ، يُذَكَّرُ ( ويُؤَنَّثُ ) ، والجَمْعُ متون . يقالُ : رجُلٌ طَويلُ المَتْنِ ، ورِجالٌ طِوالُ المُتُونِ .
وقيلَ : المَتْنانِ : لَحْمتانِ مَعْصُوبتانِ بَيْنهما صُلْبُ الظَّهْرِ .
( ومَتَنَ الكَبْشَ ) يَمْتُنُه مَتْناً : ( شَقَّ صَفْنَه واسْتَخْرَجَ بَيْضَه بعُرُوقِها ) ،

كما في الصِّحاحِ .
وقالَ أَبو زيْدٍ : إذا شَقَقْتَ الصَّفَنَ ، وهو جِلْدَةُ الخُصْيَتينِ وأَخْرَجْتَهما بعُرُوقِهما فذلِكَ المَتْنُ ، وهو مَمْتُونٌ .
ورَوَاهُ شَمِرٌ الصَّفْن .
ورَوَاهُ ابنُ جَبَلة الصَّفَن .
وقيلَ : المَتْنُ : أَنْ تُرَضَّ خُصْيا الكَبْشِ حتى يَسْتَرْخيا .
وقيلَ : هو عامٌّ في كلِّ أُنْثى للدابَّةِ .
( و ) مِن المجازِ : مَتَنَ ( فُلاناً ) : ) إذا ( ضَرَبَ مَتْنَهُ ، كأَمْتَنَهُ .
( و ) مِن المجازِ : مَتَنَ ( به ) يَمْتنُ : إذا ( سارَ به يَوْمَهُ أَجمعَ ) ؛ ) ومنه الحدِيثُ : مَتَنَ بالناسِ يَوْمَ كذا ) .
( و ) مَتَنَ ( بالمكانِ مُتوناً : أَقامَ ) به .
( والتَّمْتِينُ : خُيوطٌ ) تُشَدُّ بها أَوْصالُ ( الخِيامِ كالتمتسا ، بالكسْرِ ، ج تَماتينُ .
( و ) قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : التَّمْتِينُ : ( ضَرْبُ ) ، كذا في النسخِ والصَّوابُ تَضْريبُ ، ( الخِيامِ ) والمَظَالِّ والفَساطِيطِ ( بخُيوطِها ) . ) يقالُ : مَتِّنْها تَمْتِيناً . ويقالُ : مَتِّنْ خِباءَكَ تَمْتِيناً ، أَي أَجِدْ مَدَّ أَطْنابِه ، وهذا معْنًى غَيْر الأوَّل .
( و ) قالَ الحِرْمازِيُّ : التَّمتِينُ ( أَن تقولَ لمَنْ سابَقَكَ تَقَدَّمَنِي إلى مَوْضِعِ كذا ) وكذا ( ثم أَلْحَقُكَ ) . ) يقالُ : مَتَّنَ فلانٌ لفلانٍ كذا وكذا ذِراعاً ثم لَحِقَه .
( و ) التَّمْتِينُ : ( أَنْ تَجْعَلَ ما بينَ طَرائِقِ البَيْتِ مَتْناً من شَعَرٍ لئَلاَّ تُمَزِّقَه أَطْرافُ الأَعْمِدَةِ ) ، وكذلِكَ التَّطْرِيقُ .

( و ) التَمْتِينُ : ( شَدُّ القَوْسِ بالعَقَبِ .
( و ) أَيْضاً : شَدُّ ( السِّقاءِ بالرُّبِّ ) وإصْلاحُه به .
( والمُماتَنَةُ : المُماطَلَةُ ) ، وقد ماتَنَهُ .
( و ) مِن المجازِ : المُماتَنَةُ ( المُباعَدَةُ في الغايَةِ ) ؛ ) كما في الأساسِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
المَتْنُ من كلِّ شيءٍ : ما صَلُبَ ظَهْرُه .
ومَتْنُ المَزادَةِ : وَجْهُها البارِزُ .
ومَتْنُ العُودِ : وَجْهُه ، أَو وَسَطُه .
ومِن المجازِ : هو في مَتْنِ الكِتابِ وحَواشيهِ ومُتُونِ الكُتُبِ .
والمَتْنُ والمِتانُ : ما بينَ كلِّ عَمُودَيْن ، والجَمْعُ مُتُنٌ ، بضمَّتَيْنِ .
والتَّمْتِينُ ، بالكسْرِ : لُغَةٌ في التَّمْتِينِ .
والمَتْنَةُ : لُغَةٌ في المَتْنِ .
وقيلَ : المَتَّنانِ والمَتْنَتانِ : جَنَبَتا الظَّهْرِ ، وجَمْعُهما مُتُونٌ ، كمأْنَةٍ ومُؤُونٌ ؛ قالَ امرؤُ القَيْسِ يَصِفُ الفَرَسَ في لُغَةِ مَنْ قالَ مَتْنَة :
لها مَتْنانِ خَظَاتا كماأَكَبَّ على ساعِدَيْهِ النَّمِرْوالمَتْنُ ، الوَتَرُ الشَّديدُ .
وجِلْدٌ له مَتْنٌ : أَي صَلابَةٌ . وأَكْلٌ وقُوَّةٌ .
والمَتِينُ في أَسْماءِ اللَّهِ ، عزَّ وجلَّ ، ذُو القُوَّةِ والاقْتِدارِ والشِّدَّةِ والقُوَّة .
وقالَ ابنُ الأَثيرِ : هو القَوِيُّ الشَّديدُ الذي لا تَلْحقُه في أَفْعالِه مَشقَّةٌ ولا كُلْفَةٌ ولا تَعَبٌ .
والمَتانَةُ : الشِّدَّةُ والقُوَّةُ ، فهو مِن حيثُ أنَّه بالِغُ القُدْرَةِ تامُّها قَوِيٌّ ، ومِن حيثُ أنَّه شَديدُ القوَّةِ مَتِينٌ

ومَتَّنَهُ تَمْتِيناً : صَلَّبَه .
ومَتَّنَ الدَّلْوَ : أَحْكَمَها .
وسيرٌ مُماتِنٌ : بَعِيدٌ ؛ وفي الصِّحاحِ : شَديدٌ .
ورأْيٌ مَتِينٌ ، وشِعْرٌ مَتِينٌ .
ومَتَنَه بالأَمْرِ مَتْناً : عَتَبَه ؛ ورَوَاهُ الأُمويُّ بالثاءِ المُثلَّثةِ .
قالَ شَمِرٌ : ولم أَسْمَعْه لغيرِهِ . وسَيَأْتي للمصنِّفِ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى .
والمُماتَنَةُ : المُعارَضَةُ في جَدَلٍ أَو خُصومَةٍ ؛ ومنه المُمَاتَنَةُ في الشِّعْرِ ؛ وقد تَماتَنا أَيُّهما أَمْتَنُ شِعْراً .
وقالَ ابنُ بَرِّي : المُماتَنَةُ والمِتانُ هو أَن تُباهِيَه في الجَرْيِ والعطيةِ ومنه قَوْلُ الطرمَّاحِ :
أَبَوْا لِشَقائِهم إلاَّ اتْبِعانيومِثْلي ذو العُلالةِ والمِتانِوسيفٌ مَتِينٌ : شَديدُ المَتْنِ .
وثَوْبٌ مَتِينٌ : صُلْبٌ .
ومَتْنُ ابن علياء : شعْبٌ بمكَّةَ عنْدَ ثَنيَّةِ ذي طَوًى ، عن نَصْر ، رحِمَه اللَّهُ تعالى .
( (

##### Türkçe

( **المَتْنُ** : **النِّكاحُ** ) ve onu **مَتَنَها** **مَتْناً** yaptı.
( ve ) **المَتْنُ** : ( **الحَلِف** .
( ve ) **المَتْنُ** : ( **الضَّرْبُ** ) kamçı ile, hangi yer olursa olsun; ve o mecazdır, ( yahut onun şiddetlisi.
( ve ) **المَتْنُ** : ( **الذِّهابُ في الأَرضِ** .
( ve ) **المَتْنُ** : ( **المَدُّ** ) ve onu **مَتَنَه** **مَتْناً** yaptı: onu uzattığı zaman.
( ve ) mecazdandır: **المَتْنُ** ( yerden sertleşen ve yükselen ) ve düzleşen şeydir, ( **كالمَتْنَةِ** ) gibi; çoğulu **مُتُونٌ** ve **مِتَانٌ**’dır; **الحارِثُ بنُ حِلِّزة** dedi ki:
أَنَّى اهْتَدَيْتِ وكُنْتِ غيرَ رَجِيلةٍ والقومُ قد قطَعُوا مِتَانَ السَّجْسَج
Ve **أَبو عَمْرٍ** dedi: **المُتُونُ** yerin yanlarıdır, bir yükselti içinde.
Ve denilir: yerin **مَتْنُ**’ü: onun derisidir.
( ve ) **المَتْنُ** ( oktan: tüy ile arasındaki şeydir ), yahut **الزَّافِرةِ**’nin altından ( onun ortasına ) kadar olan şeydir; ) ve denildi: okun **مَتْنُ**’ü onun ortasıdır.
( ve ) **المَتْنُ** : ( sert adam ) güçlü. Denilir: **رَجُلٌ مَتْنٌ**. ( ve ) ( **مَتُنَ** , **ككَرُمَ** : sertleşti.
( Ve **مَتْنَا الظَّهْرِ** : sertliğin iki yanıdır ) sağdan ve soldan, sinir ve etten; onu **الجوْهرِيُّ** nakletti. Ve denildi: o, sırt ile sağrıya kadar bitişen şeydir.
Ve **اللّحْيانيُّ** dedi: **المَتْنُ**: sırt; müzekker kılınır ( ve müennes kılınır ); çoğulu **متون**. Denilir: **رَجُلٌ طَويلُ المَتْنِ** ve **رِجالٌ طِوالُ المُتُونِ**.
Ve denildi: **المَتْنانِ**: aralarında sırtın sertliği bulunan, sinirle bağlanmış iki et parçasıdır.
( Ve **مَتَنَ الكَبْشَ** ) onu **يَمْتُنُه** **مَتْناً**: ( onun torbasını yardı ve damarlarıyla birlikte yumurtasını çıkardı ),

**الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi.
Ve **أَبو زيْدٍ** dedi: torbayı yardığın zaman—ki o, iki husyenin derisidir—ve ikisini damarlarıyla çıkardığın zaman, işte o **المَتْنُ**’dür; ve o **مَمْتُونٌ**’dur.
Ve onu **شَمِرٌ** **الصَّفْن** diye rivayet etti.
Ve onu **ابنُ جَبَلة** **الصَّفَن** diye rivayet etti.
Ve denildi: **المَتْنُ**: koçun iki husyesini, gevşeyinceye kadar ezmendir.
Ve denildi: o, binek hayvanının her dişisi hakkında geneldir.
( ve ) mecazdandır: **مَتَنَ** ( falancayı ): ) ( onun **مَتْنَ**’ini vurduğu zaman ), **كأَمْتَنَهُ** gibi.
( ve ) mecazdandır: **مَتَنَ** ( onunla ) **يَمْتنُ**: ( onunla bütün gün yürüdüğü zaman ); ) ve ondan hadis: ( falanca gün insanlarla **مَتَنَ** ) .
( ve ) **مَتَنَ** ( mekânda ) **مُتوناً**: ( ikamet etti ) onda.
( Ve **التَّمْتِينُ**: iplerdir ) ki onunla ( çadırların eklemleri ) bağlanır; **كالتمتسا** gibi, kesre ile; çoğulu **تَماتينُ**.
( ve ) **ابنُ الأَعْرابيِّ** dedi: **التَّمْتِينُ**: ( vurma ), nüshalarda böyle; doğrusu **تَضْريبُ**’dir, ( çadırların ) ve gölgeliklerin ve büyük çadırların ( ipleriyle ) . ) Denilir: onu **مَتِّنْها** **تَمْتِيناً**. Ve denilir: çadırını **مَتِّنْ** **تَمْتِيناً**; yani onun kazık iplerinin uzatmasını sağlamlaştır; ve bu, birinciden başka bir mânadır.
( ve ) **الحِرْمازِيُّ** dedi: **التَّمتِينُ** ( seni geçen kimseye “beni falanca yere kadar geç” demendir ) ve şöyle şöyle ( sonra sana yetişirim ). ) Denilir: falanca, falancaya şöyle şöyle arşın **مَتَّنَ** sonra ona yetişti.
( ve ) **التَّمْتِينُ**: ( evin kiriş yolları arasına, direklerin uçları onu yırtmasın diye, kıldan bir **مَتْن** yapmandır ); ve كذلك **التَّطْرِيقُ**.

( ve ) **التَمْتِينُ**: ( yayı sinirle germektir.
( ve ) ayrıca: ( kırbayı **الرُّبِّ** ile ) germek ve onu onunla düzeltmektir.
( Ve **المُماتَنَةُ**: oyalamadır ), ve onu **ماتَنَهُ** yaptı.
( ve ) mecazdandır: **المُماتَنَةُ** ( nihayette uzaklaştırmadır ); ) **الأساسِ**’ta olduğu gibi.
Ona istidrâk olunan şeylerdendir:
**المَتْنُ** her şeyden: sırtı sert olan şeydir.
Ve **مَتْنُ المَزادَةِ**: onun çıkıntılı yüzüdür.
Ve **مَتْنُ العُودِ**: onun yüzü, yahut onun ortasıdır.
Ve mecazdandır: o, kitabın **مَتْنِ**’inde ve kenar notlarında ve kitapların **مُتُونِ**’undadır.
Ve **المَتْنُ** ve **المِتانُ**: her iki direk arasındaki şeydir; çoğulu **مُتُنٌ**’dür, iki damme ile.
Ve **التَّمْتِينُ** , kesre ile: **التَّمْتِينِ**’de bir lugattır.
Ve **المَتْنَةُ**: **المَتْنِ**’de bir lugattır.
Ve denildi: **المَتَّنانِ** ve **المَتْنَتانِ**: sırtın iki yanıdır; ikisinin çoğulu **مُتُونٌ**’dur; **كمأْنَةٍ** ve **مُؤُونٌ** gibi; **امرؤُ القَيْسِ** **مَتْنَة** diyenin lugatında atı vasfederek dedi ki:
لها مَتْنانِ خَظَاتا كماأَكَبَّ على ساعِدَيْهِ النَّمِرْ
Ve **المَتْنُ**: şiddetli kiriş.
Ve **جِلْدٌ له مَتْنٌ**: yani sertlik. Ve yeme ve kuvvet.
Ve **المَتِينُ** Allah’ın isimlerindendir, عزَّ وجلَّ: kuvvet ve kudret ve şiddet ve kuvvet sahibi.
Ve **ابنُ الأَثيرِ** dedi: o, fiillerinde meşakkat ve külfet ve yorgunluk kendisine erişmeyen güçlü, şiddetli olandır.
Ve **المَتانَةُ**: şiddet ve kuvvettir; o, kudreti tam ve tamamına ulaşmış olması bakımından güçlüdür; ve kuvveti şiddetli olması bakımından **مَتِينٌ**’dir

Ve onu **مَتَّنَهُ** **تَمْتِيناً** yaptı: onu sertleştirdi.
Ve kovayı **مَتَّنَ**: onu sağlamlaştırdı.
Ve **سيرٌ مُماتِنٌ**: uzak; ve **الصِّحاحِ**’ta: şiddetli.
Ve **رأْيٌ مَتِينٌ** ve **شِعْرٌ مَتِينٌ**.
Ve onu iş ile **مَتَنَه** **مَتْناً** yaptı: onu azarladı; ve onu **الأُمويُّ** üç noktalı **الثاءِ** ile rivayet etti.
**شَمِرٌ** dedi: onu ondan başkası için işitmedim. Ve musannif için gelecektir, Allah تعالى ona rahmet etsin.
Ve **المُماتَنَةُ**: bir cedel yahut husumette karşı koymadır; ve ondan şiirde **المُمَاتَنَةُ**; ve ikisi **تَماتَنا**: hangisi şiirce daha **أَمْتَنُ**.
Ve **ابنُ بَرِّي** dedi: **المُماتَنَةُ** ve **المِتانُ**: koşuda ve bağışta ona karşı övünmendir; ve ondan **الطرمَّاحِ**’ın sözü:
أَبَوْا لِشَقائِهم إلاَّ اتْبِعانيومِثْلي ذو العُلالةِ والمِتانِ
Ve **سيفٌ مَتِينٌ**: **المَتْنِ**’i şiddetli.
Ve **ثَوْبٌ مَتِينٌ**: sert.
Ve **مَتْنُ ابن علياء**: Mekke’de **ثَنيَّةِ ذي طَوًى** yanında bir geçittir; **نَصْر**’dan, Allah تعالى ona rahmet etsin.
( (

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَتَّنَهُ
2 مَتَّنَهُ ذ , inf. n. تَمُتِينٌ, He made it, or rendered it, strong, stout, form, or hard. (TA.) ― -b2- مَتَّنَ He seasoned a skin with rob, or inspissated juice (رُبّ). (K.)

مَتْنُ الظَّهْرِ
مَتْنُ الظَّهْرِ ذ is The erector spinæ muscle, which consists of the sacro-lumbalis and longissimus dorsi and spinalis dorsi. The مَتْنٌ is The back: (M, Msb:) or, as also ↓ مَتْنَةٌ, (M,) or مَتْنَانِ, (T,) two portions of firmly-bound flesh between which is the back-bone, [or that confine the back-bone,] rendered firm by being tied (مَعْلُوبَتَانِ) with, or by, عَقَب [or sinews,] (T, M,) or the مَتْنَتَانِ are the two sides of the back. (M.) ― -b2- مَتْنَا الظَهْرِ The two portions of flesh and sinew next the back-bone, on each side. (S.) ― -b3- مَتْنٌ [The broad side, or the middle of the broad side, of the blade, of a sword;] the part in the middle of which is the [ridge called] عَمُود, (En-Nadr, in L, voce عَمُودٌ,) or the part in which is the [ridge called] شُطْبَة, (K, voce سَفْسَقَةٌ,) and شَطِيبَة, and عَمُود: (K, voce عَمُودٌ:) or the ridge [itself] (عَيْر) rising in the middle of a sword. (T.) ― -b4- مَتْنٌ The hard and outer or apparent part of anything: pl. مُتُونٌ and مِتَانٌ. (M.) ― -b5- مَتْنٌ The middle of a bow, and of a spear. (Munjid of Kr.) ― -b6- مَتْنُ أُذُنِ الفَرَسِ: see عَيْرٌ. ― -b7- مَتْنٌ The part between two poles of a بَيْت, or tent. (AZ in TA, art. ربع.) ― -b8- مَتْنٌ Elevated, and level, or plain, ground: (M:) or hard and elevated ground. (S, Msb, K.) ― -b9- مَتْنُ الفَرَسِ One of the four bright stars in Pegasus, that (a) at the extremity of the neck: see الفَرْغُ. ― -b10- مَتْنٌ i. q. حَدِيثٌ and خَبَرٌ and أَثَرٌ, A tradition of Mohammad, or of another, namely a companion of Mohammad, &c. (IbrD.)

مَتْنَةٌ
مَتْنَةٌ ذ : see مَتْنٌ.

مَتِينٌ
مَتِينٌ ذ Strong; stout; firm; hard. (S, K, Msb.) [Well seasoned. Possessing any quality in a strong degree.]

أَمْتَنُ حَلَاوَةً
أَمْتَنُ حَلَاوَةً ذ , i. q. أَشَدُّ حَلَاوَةً, More sweet. (TA, voce حَمْتٌ.)

تِمْتَانٌ
تِمْتَانٌ ذ : see تَمْتِينٌ.

تَمْتِينٌ
تَمْتِينٌ ذ (a subst., properly speaking, like تَلْبِيبٌ, q. v.) and ↓ تِمْتَانٌ The threads, or strings, of tents. (K.)

##### Türkçe

**مَتَّنَهُ**
2 **مَتَّنَهُ** ذ , mastar ismi **تَمُتِينٌ**, onu güçlü, iri yapılı, sağlam, yahut sert yaptı veya kıldı. (TA.) ― -b2- **مَتَّنَ** bir deriyi **رُبّ** (kıvamlaştırılmış özsu) ile terbiye etti. (K.)

**مَتْنُ الظَّهْرِ**
**مَتْنُ الظَّهْرِ** ذ, sakro-lumbalis ve longissimus dorsi ve spinalis dorsi’den oluşan erector spinæ kasıdır. **مَتْنٌ**, sırt(tır): (M, Msb:) yahut, bunun gibi ↓ **مَتْنَةٌ**, (M,) veya **مَتْنَانِ**, (T,) aralarında omurga bulunan [yahut omurgayı kuşatan] iki sıkı bağlanmış et parçasıdır; bağlanmakla sağlam kılınmış, (T, M,) **عَقَب** [yahut sinirler] ile, yahut ile, (T, M,) ( **مَعْلُوبَتَانِ** ) bağlanmış; yahut **مَتْنَتَانِ** sırtın iki yanıdır. (M.) ― -b2- **مَتْنَا الظَهْرِ** omurganın yanındaki, her iki tarafta, et ve sinirden iki parçadır. (S.) ― -b3- **مَتْنٌ** [bir kılıcın ağzının geniş yanı, yahut geniş yanının ortası;] ortasında [**عَمُود** denilen] sırt bulunan kısım, (En-Nadr, L’de, **عَمُودٌ** maddesinde,) yahut içinde [**شُطْبَة** denilen] sırt bulunan kısım, (K, **سَفْسَقَةٌ** maddesinde,) ve **شَطِيبَة**, ve **عَمُود**: (K, **عَمُودٌ** maddesinde:) yahut bir kılıcın ortasında yükselen sırtın [kendisi] ( **عَيْر** ). (T.) ― -b4- **مَتْنٌ** herhangi bir şeyin sert ve dış yahut görünen kısmı: çoğulu **مُتُونٌ** ve **مِتَانٌ**. (M.) ― -b5- **مَتْنٌ** bir yayın ve bir mızrağın ortası. (Kr.’nin Munjid’i.) ― -b6- **مَتْنُ أُذُنِ الفَرَسِ**: bk. **عَيْرٌ**. ― -b7- **مَتْنٌ** bir **بَيْت**in, yahut çadırın, iki direği arasındaki kısım. (AZ, TA’da, **ربع** maddesinde.) ― -b8- **مَتْنٌ** yüksek ve düz, yahut ova, yer: (M:) yahut sert ve yüksek yer. (S, Msb, K.) ― -b9- **مَتْنُ الفَرَسِ** Pegasus’taki dört parlak yıldızdan biri; (a) boynun ucunda olan: bk. **الفَرْغُ**. ― -b10- **مَتْنٌ** **حَدِيثٌ** ve **خَبَرٌ** ve **أَثَرٌ** ile aynı anlamdadır; Muhammed’in, yahut bir başkasının, yani Muhammed’in bir sahâbîsinin vb. rivayeti. (IbrD.)

**مَتْنَةٌ**
**مَتْنَةٌ** ذ : bk. **مَتْنٌ**.

**مَتِينٌ**
**مَتِينٌ** ذ güçlü; iri yapılı; sağlam; sert. (S, K, Msb.) [İyi terbiye edilmiş. Herhangi bir niteliğe güçlü derecede sahip.]

**أَمْتَنُ حَلَاوَةً**
**أَمْتَنُ حَلَاوَةً** ذ , **أَشَدُّ حَلَاوَةً** ile aynı anlamdadır, daha tatlı. (TA, **حَمْتٌ** maddesinde.)

**تِمْتَانٌ**
**تِمْتَانٌ** ذ : bk. **تَمْتِينٌ**.

**تَمْتِينٌ**
**تَمْتِينٌ** ذ (bir isim, aslında **تَلْبِيبٌ** gibi, bk. o) ve ↓ **تِمْتَانٌ** çadırların iplikleri, yahut ipleri. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَتَنَ
مَتَنَ U ( n. ac. مُتُوْن 27 )
a.  [ Bi ], Stayed, abode in.

b.  I ,  U ( n. ac. مَتْن 1 ), Belaboured on the back.

c.  U ( n. ac. مَتْن 1 ), Stretched.

d.  Lay with.

e.  Departed; journeyed.

f.  Swore.

مَتُنَ
مَتُنَ U ( n. ac. مَتَاْنَة 22t ),
a.  Was firm, solid; was strong, hardy.

مَتَّنَ
مَتَّنَ II ,
a.  Strengthened; made solid, consolidated, solidified.

b.  [ La ], Gave a start to, started ( in racing ).

مَاْتَنَ
مَاْتَنَ III ,
a.  Granted a delay to.

b.  Withdrew from.

c.  Equalled in strength.

أَمْتَنَ
أَمْتَنَ IV ,  اِمْتَتَنَ VIII ,
a.  see I (b) .

مَتْن
مَتْن 1 , ( pl. مِتَاْن 23 ,  مُتُوْن 27 ),
a.  Back; middle ( of the road ); pith, gist ( of a speech ).

b.  Text.

c.  Rising ground, knoll.

d.  see 25 .

مَتْنَة
مَتْنَة 1t ,
a.  see 1 (c) .

مَتَن
مَتَن 4 ,
a.  A certain plant.

مَاْتِن
مَاْتِن 21 ,
a.  Author.

مَتَاْنَة
مَتَاْنَة 22t ,
a.  Firmness, solidity; strength, hardihood.

مَتِيْن
مَتِيْن 25 ,
a.  Firm, solid; strong, robust, hardy.

مَتَّنَ
N. Ac. مَتَّنَ II ,
a.  Consolidation; strengthening; solidification.

##### Türkçe

مَتَنَ
مَتَنَ U ( n. ac. **مُتُوْن** 27 )
a. [ Bi ], İçinde kaldı, ikamet etti.

b. I , U ( n. ac. **مَتْن** 1 ), Sırt üzerinde yordu.

c. U ( n. ac. **مَتْن** 1 ), Gerdi.

d. İle yattı.

e. Ayrıldı; yolculuk etti.

f. Yemin etti.

مَتُنَ
مَتُنَ U ( n. ac. **مَتَاْنَة** 22t ),
a. Sağlam, katı oldu; güçlü, dayanıklı oldu.

مَتَّنَ
مَتَّنَ II ,
a. Sağlamlaştırdı; katı yaptı, pekiştirdi, katılaştırdı.

b. [ La ], Bir başlangıç verdi, başladı (yarışta).

مَاْتَنَ
مَاْتَنَ III ,
a. Bir gecikme verdi.

b. -den çekildi.

c. Güçte eşit oldu.

أَمْتَنَ
أَمْتَنَ IV , **اِمْتَتَنَ** VIII ,
a. I (b)’ye bak.

مَتْن
**مَتْن** 1 , ( pl. **مِتَاْن** 23 , **مُتُوْن** 27 ),
a. Sırt; (yolun) ortası; (bir sözün) özü, esası.

b. Metin.

c. Yükselen yer, tepecik.

d. 25’e bak.

مَتْنَة
**مَتْنَة** 1t ,
a. 1 (c)’ye bak.

مَتَن
**مَتَن** 4 ,
a. Belli bir bitki.

مَاْتِن
**مَاْتِن** 21 ,
a. Müellif.

مَتَاْنَة
**مَتَاْنَة** 22t ,
a. Sağlamlık, katılık; güç, dayanıklılık.

مَتِيْن
**مَتِيْن** 25 ,
a. Sağlam, katı; güçlü, kuvvetli, dayanıklı.

مَتَّنَ
N. Ac. **مَتَّنَ** II ,
a. Pekiştirme; sağlamlaştırma; katılaştırma.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

متن
مَتُنَ - يَمْتُنُ - مَتِيْن
مَتُنَ - يَمْتُنُ + الكائن (الظهرُ أو الحبل): يكون شديداً متماسكاً يقوى على الحمل والشد
مَتِيْن: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة من " مَتُنَ - يَمْتُنُ ": شديد وقوي ومتماسك
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التماسك والصلابة والترابط والقوة والشدة في كائن"، وهي:
مَتُنَ - يَمْتُنُ، كَرِسَ - يَكْرَسُ، غَلُظَ - يَغْلُظُ، لَجَّ - يَلِجُّ (لَجَّ - يَلَجُّ)، شَدَّ - يَشُدُّ، لَزَبَ - يَلْزُبُ
متين
 	﴿وأملي لهم إن كيدي متين(183)﴾ الأعراف ﴿وأملي لهم إن كيدي متين(45)﴾ القلم
 	﴿إن الله هو الرزاق ذو القوة المتين(58)﴾ الذاريات
جاء في التفسير: متين: شديد
مختار الصحاح
● [متن] م ت ن: مَتُنَ الشيء صلب وبابه ظرف فهو مَتِينٌ و مَتْنَا الظهر مكتنفا الصلب عن يمين وشمال من عصب ولحم يذكر ويؤنث
الراغب
متن
- المتنان: مكتنفا الصلب، وبه شبه المتن من الأرض، ومتنته: ضربت متنه، ومتن: قوي متنه، فصار متينا، ومنه قيل: حبل متين، وقوله تعالى: }إن الله الرزاق ذو القوة المتين{ [الذاريات/58].
ملخص اللسان:
1.    المَتْنُ من كل شيء: ما صَلُبَ ظَهْرُه، والجمع مُتُون ومِتَانٌ
2.     ومَتْنُ كل شيء: ما ظهر منه
3.    والمَتْنُ: ما ارتفع من الأَرض واستوَى، وقيل: ما ارتفع وصَلُبَ، والجمع كالجمع. المُتُونُ جوانب الأَرض في إِشْراف
4.    والمَتْنُ والمِتانُ: ما بين كل عمودين، والجمع مُتُنٌ. والتَّمْتِينُ والتِّمْتِين والتِّمْتانُ: الخَيْط الذي يُضَرَّبُ به الفُسْطاطُ؛ قال ابن   بري: التَّمْتِينُ، على وزن تَفْعِيل،خُيوط تُشدُّ بها أَوْصالُ الخِيام
5.     والمَتْنُ: الظَّهْرُ، يذكر ويؤنث
6.      والمَتْنُ: الوَتر. ومَتَنه بالسَّوْط مَتْناً: ضربه به أَيَّ موضع كان منه
7.      ورجل مَتْنٌ: قَوِيٌّ صُلْب. ووَتَرٌ مَتِين: شديد. وشيء متين: صُلْب.
8.      وقوله عز وجل: إِن الله هو الرَّزَّاقُ ذو القُوَّة المَتِين: معناه ذو الاقتدار والشِّدَّة،
9.     ومَتَنه مَتْناً: ضَرب مَتْنه. التهذيب: مَتَنْتُ الرجل مَتْناً إِذا ضربته، ومَتَنه مَتْناً إِذا مَدَّه، ومَتَنَ به مَتْناً إِذا مضى به يومه   أَجمع، وهو يَمْتُنُ به
لسان العرب
● -    متن: المَتْنُ من كل شيء: ما صَلُبَ ظَهْرُه، والجمع مُتُون ومِتَانٌ؛   قال الحرث بن حِلِّزة: أَنَّى اهتَدَيْتِ، وكُنتِ غيرَ رَجِيلةٍ،   والقومُ قد قطَعُوا مِتَانَ السَّجْسج   أَراد مِتانَ السَّجاسِج فوضع الواحد موضع الجمع، وقد يجوز أَن يريد   مَتْنَ السَّجْسَجِ فجمع على أَنه جعل كلَّ جزء منه مَتْناً. ومَتْنُ كل   شيء: ما ظهر منه. ومَتْنُ المَزادة: وجهُها البارزُ. والمَتْنُ: ما ارتفع من   الأَرض واستوَى، وقيل: ما ارتفع وصَلُبَ، والجمع كالجمع. أَبو عمرو:   المُتُونُ جوانب الأَرض في إِشْراف. ويقال: مَتْنُ الأَرض جَلَدُها. وقال   أَبو زيد: طَرَّقوا بينهم تَطْريقاً ومَتَّنُوا بينهم تمتيناً،   والتَّمْتِين: أَن يجعلوا بين الطرائق مُتُناً من شَعَر، واحدها مِتانٌ. ومَتَّنُوا   بينهم: جعلوا بين الطرائق مُتُناً من شعر لئلا تُخرّقه أَطرافُ الأَعمدة.   والمَتْنُ والمِتانُ: ما بين كل عمودين، والجمع مُتُنٌ. والتَّمْتِينُ   والتِّمْتِين والتِّمْتانُ: الخَيْط   (* قوله «والتمتان الخيط» ضبطه المجد   بكسر التاء والصاغاني بفتحها) الذي يُضَرَّبُ به الفُسْطاطُ؛ قال ابن   بري: التَّمْتِينُ، على وزن تَفْعِيل، خُيوط تُشدُّ بها أَوْصالُ الخِيام.   ابن الأَعرابي: التَّمْتِينُ تَضريبُ المَظَالِّ والفَساطِيطِ بالخُيوطِ.   يقال: مَتِّنْها تمتِيناً. ويقال: مَتِّنْ خِباءَكَ تمتيناً أَي أَجِدْ   مَدَّ أَطْنابه، قال: وهذا غير معنى الأَول. وقال الحِرْمازي: التَّمْتِين   أَن تقول لمن سابقك تقَدَّمني إِلى موضع كذا وكذا ثم أَلْحَقك، فذلك   التَّمتين. يقال: مَتَّنَ فلانٌ لفلان كذا وكذا ذراعاً ثم لَحِقَه.   والمَتْنُ: الظَّهْرُ، يذكر ويؤنث؛ عن اللحياني، والجمع مُتونٌ، وقيل: المَتْنُ   والمَتْنةُ لغتان، يذكر ويؤنث، لَحمتان مَعصُوبتان بينهما صُلْبُ الظهر   مَعْلُوَّتان بعَقَب. الجوهري: مَتْنا الظهر مُكتَنَفا الصُّلْبِ عن يمين   وشمال من عَصَبٍ ولحم، يذكر ويؤنث، وقيل: المَتْنانِ والمَتْنَتانِ   جَنَبَتا الظهر، وجمعُهما مُتُون، فمَتْنٌ ومُتُون كظهْرٍ وظُهُور، ومَتْنَة   ومُتُونٌ كمَأْنةٍ ومُؤُون؛ قال امرؤ القيس يصف الفرس في لغة من قال   مَتْنة:لها مَتْنَتانِ خَظَاتا، كما   أَكَبَّ على ساعِدَيْهِ النَّمِرْ   ومَتَنه مَتْناً: ضَرب مَتْنه. التهذيب: مَتَنْتُ الرجل مَتْناً إِذا   ضربته، ومَتَنه مَتْناً إِذا مَدَّه، ومَتَنَ به مَتْناً إِذا مضى به يومه   أَجمع، وهو يَمْتُنُ به. ومَتْنُ الرُّمح والسهم: وسطُهُما، وقيل: هو من   السهم ما دون الزَّافِرة إِلى وسطه، وقيل: ما دون الريش إِلى وسطه.   والمَتْنُ: الوَتر. ومَتَنه بالسَّوْط مَتْناً: ضربه به أَيَّ موضع كان منه،   وقيل: ضربه به ضرباً شديداً. وجِلْدٌ له مَتْنٌ أَي صَلابة وأَكْلٌ   وقُوَّة. ورجل مَتْنٌ: قَوِيٌّ صُلْب. ووَتَرٌ مَتِين: شديد. وشيء متين: صُلْب.   وقوله عز وجل: إِن الله هو الرَّزَّاقُ ذو القُوَّة المَتِين: معناه ذو   الاقتدار والشِّدَّة، القراءة بالرفع، والمَتِينُ صفة لقوله ذو القُوَّة،   وهو الله تبارك وتقَدَّس، ومعنى ذو القُوَّة المَتِينُ ذو الاقتدار   الشديد، والمَتِينُ في صفة الله القَوِيُّ؛ قال ابن الأَثير: هو القوي الشديد   الذي لا يلحقه في أَفعاله مشقةٌ ولا كُلْفة ولا تعَبٌ، والمَتانةُ:   الشِّدَّة والقُوَّة، فهو من حيث أَنه بالغ القدرة تامُّها قَوِيّ، ومن حيث   أَنه شديد القُوَّة متِينٌ؛ قال ابن سيده: وقرئ المَتينِ بالخفض على   النعت للقُوَّة، لأَن تأْنيث القُوَّة كتأْنيث الموعظة من قوله تعالى: فمن   جاءه مَوْعِظَة؛ أَي وَعْظٌ. والقوّة: اقْتدارٌ. والمَتِينُ من كل شيء:   القَوِيُّ. ومَتُنَ الشيء، بالضم، مَتَانةً، فهو مَتِين أَي صُلْبٌ. قال ابن   سيده: وقد مَتُنَ مَتانة ومَتَّنه هو.   والمُماتَنة: المُباعدة في الغاية. وسير مُماتِنٌ: بعيد. وسار سيراً   مُماتِناً أَي بعيداً، وفي الصحاح أَي شديداً. ومَتَن به مَتْناً: سار به   يومه أَجمع. وفي الحديث: مَتَنَ بالناس يوم كذا أَي سار بهم يومه أَجمع.   ومَتَنَ في الأَرض إِذا ذهب. وتَمْتِينُ القَوْس بالعَقَب والسقاء   بالرُّبِّ: شَدُّه وإِصلاحُه بذلك. ومَتَنَ أُنْثَيَي الدابة والشاة يَمْتُنُهما   مَتْناً: شَقَّ الصَّفْنَ عنهما فسلَّهما بعروقهما، وخصَّ أَبو عبيد به   التَّيسَ. الجوهري: ومَتَنْتُ الكَبشَ شققت صَفْنه واستخرجت بيضته   بعروقها. أَبو زيد: إِذا شققتَ الصَّفَنَ وهو جلدة الخُصْيَتين فأَخرجتهما   بعروقهما فذلك المَتْنُ، وهو مَمْتُون، ورواه شمر الصَّفْن، ورواه ابن جَبَلة   الصَّفَن. والمَتْنُ: أَن تُرَضَّ خُصْيتا الكبش حتى تسترخيا. وماتَنَ   الرجلَ: فعَلَ به مثل ما يفعل به، وهي المُطاولة والمُماطَلة. وماتَنه:   ماطَله. الأُمَوِيّ: مَثَنْته بالأَمر مَثْناً، بالثاء، أَي غَتَتُّه به   غَتّاً؛ قال شمر: لم أَسمع مَثَنْته بهذا المعنى لغير الأُموي؛ قال أَبو   منصور: أَظنه مَتَنْته مَتْناً، بالتاء لا بالثاء، مأْخوذ من الشيء المَتينِ   وهو القوي الشديد، ومن المُماتنة في السير. ويقال: ماتَنَ فلانٌ فلاناً   إِذا عارضه في جَدَلٍ أَو خصومة. قال ابن بري: والمُماتَنة والمِتانُ هو   أَن تُباقيه   (* قوله: تباقيه؛ هكذا في الأصل، ولم نجد فعل باقى في   المعاجم التي بين أيدينا). في الجَرْي والعطية؛ وقال الطرماح:   أَبَوْا لِشَقائِهم إِلاّ انْبِعاثي،   ومِثْلي ذو العُلالةِ والمِتانِ   ومَتَنَ بالمكان مُتُوناً: أَقام. ومَتَنَ المرأَةَ: نكحها، والله   أَعلم.
مقاييس اللغة:
(متن) الميم والتاء والنون أصلٌ صحيح واحد يدلُّ على صلابةٍ في الشيء مع امتدادٍ وطول. منه المَتْن: ما صَلُبَ من الأرض وارتفعَ وانقاد، والجمع مِتانٌ.
ورأيته بذلك المَتْن. ومنه شبِّه المتنانِ من الإنسان: مُكتنِفا الصُّلْب من عصَبٍ ولحم. ومَتَنْتُه: ضربت مَتْنَه. ويقولون: مَتْنَةٌ، يذهبون إلى اللَّحمة. قال امرؤ القيس:
لها مَتْنَتَانِ خَظاتَا كَمَا *** أكبَّ على ساعِدَيه النَّمِرْ([9])
ومَتَنَ قوسَه: وَتَّرها بعَقب من عَقَب المَتْن. ومَتَن يومَه: سارَهُ أجمَعَ، وهو على جهة الاستعارة. ومَتَنْتُه بالسَّوط أمْتِنُهُ: ضربتُه. وعندنا أن يكون ضرباً على المَتْن. والمُماتَنة: المباعَدة في الغاية. وسارَ سيراً مُماتِناً: شديداً بعيداً. وماتنه: ماطله. ومن الباب مُماتَنة الشَّاعرَين، إذا قال هذا بيتاً وذلك بيتاً، كأنَّهما يمتدَّان إلى غايةٍ يريدانِها.
ومما شذَّ عن الباب متَنْتُ الدّابةَ: شققت صَفْنَه واستخرجتُ بيضَتَه.
القاموس المحيط:
المَتْنُ النِّكاحُ، والحَلِف، والضَّرْبُ، أو شَديدُه، والذَّهابُ في الأرضِ، والمَدُّ، وما صَلُبَ من الأرضِ وارْتَفَعَ، كالمَتْنَةِ، و من السَّهْمِ ما بين الريشِ إلى وَسَطِهِ، والرجلُ الصُّلْبُ.
ومَتُنَ، ككرُمَ: صَلُبَ. ومَتْنا الظَّهْرِ: مُكْتَنِفا الصُّلْبِ، ويُؤَنَّثُ. ومَتَنَ الكَبْشَ: شَقَّ صَفْنَه، واسْتَخْرَجَ بَيْضَهُ بعُرُوقِها، و فلاناً: ضَرَبَ مَتْنَهُ، كأمْتَنَهُ، و به: سار به يومَهُ أجمعَ، و بالمكان مُتُوناً: أقامَ. والتَّمْتينُ: خُيوطُ الخِيامِ، كالتِّمْتانِ، بالكسر ج: تَماتينُ، وضَرْبُ الخِيامِ بِخُيوطِها، وأن تقولَ لمن سابَقَكَ: تَقَدَّمْنِي إلى مَوْضِعِ كذا ثم ألْحَقُكَ، وأن تَجْعَلَ ما بين طَرائِقِ البَيْتِ مَتْناً من شَعَرٍ، لئَلاَّ تُمَزِّقَه أطْرافُ الأعْمِدَةِ، وشَدُّ القَوْسِ بالعَقَبِ، والسِّقاءِ بالرُّبِّ.
والمُماتَنَةُ: المُماطَلَةُ، والمُباعَدَةُ في الغايَةِ.
تاج العروس:
( المتن النكاح ) وقد متنها متنا ( و ) المتن ( الحلف و ) المتن ( الضرب ) بالسوط في أي موضع كان وهو مجاز ( أو شديده و ) المتن ( الذهاب في الارض و ) المتن ( المد ) وقد متنه متنا إذا مدة ( و ) من المجاز المتن ( ما صلب من الارض وارتفع ) واستوى ( كالمتنة ) والجمع متون ومتان قال الحرث بن حلزة انى اهتديت وكنت غير رجيلة * والقوم قد قطعو امتان السجسج وقال أبو عمر والمتان جوانب الارض في اشراف ويقال متن الارض جلدها ( و ) المتن ( من السهم ما بين الريش ) اوما دون الزافرة ( الى وسطه ) وقيل متن السهم وسطه ( و ) المتن ( الرجل الصلب ) القوى يقال رجل متن ( و ) قد ( متن ككرم صلب ومتنا الظهر مكتنفا الصلب ) عن يمين وشمال من عصب ولحم نقله الجوهرى وقيل هو ما اتصل بالظهر الى العجز وقال اللحيانى المتن الظهر يذكر ( ويونث ) والجمع منون يقال رجل طويل المتن ورجل طوال المتون وقيل المتنان لحمتان معصوبتان بينهما صلب الظهر ( ومتن الكبش ) يمتنه متنا ( شق صفنه واستخرج بيضه بعروقها ) كما في الصحاح وقال أبو زيد إذا اشققت الصفن وهو جلدة الخصيتين واخرجتهما بعروقهما فذلك المتن وهو ممتون ورواه شمر الصفن ورواه ابن جبله الصفن وقيل المتن ان ترض خصيا الكبش حتى يسترخيا وقيل هو عام في كل انثى للدابة ( و ) من المجاز متن ( فلانا ) إذا ( ضرب متنه كامتنه و ) من المجاز متن ( به ) يمتن إذا ( سار به يومه اجمع ) ومنه الحديث متن بالناس يوم كذا ( و ) متن ( بالمكان متونا اقام ) به ( والتمتين خيوط ) تشد بها اوصال ( الخيام كالتمتسا بالكسرج تماتين و ) قال ابن الاعرابي التمتسين ( ضرب ) كذا النسخ والصواب تضريب ( الخيام ) والمظال والفساطيط ( بخيوطها ) يقال متنها تمتينا ويقال متن خباءك تمتينا أي اجد مد اطنابه وهذا منعى غير الاول ( و ) قال الحرمازى التمتين ( ان تقول لمن سابقك تقد منى الى موضع كذا ) وكذا ( ثم الحقك ) يقال متن فلان لفلان كذا وكذا ذراعا ثم لحقه ( و ) التمتين ( ان تجعل ما بين طرائق البيت متنامن شعر لئلا تمزقه اطراف الاعمدة ) وكذلك التطريق ( و ) التمتين ( شد القوس بالعقب و ) ايضا شد ( السقاء بالرب ) واصلاحه به ( والمماتنة المماطلة ) وقد ماتنه ( و ) من المجاز المماتنة ( المباعدة في الغاية ) كما في الاساس * ومما
يستدرك عليه المتن من كل شى ما صلب ظهره ومتن المزادة وجهها البارز ومتن العود وجهه أو وسطه ومن المجاز هو في متن الكتاب وحواشيه ومتون الكتب والمتن والمتان ما بين كل عمودين والجمع متن بضمتين والتمتين بالكسر لغة في التمتيمن بالكسر لغة في التمتين والمتنة لغة في المتن وقيل المتنان والمتنتان جنبتا الظهر وجمعها متون كمانة وموون قال امر والقيس يصف الفرس في لغة من قال متنة لها متنان خظاتا كما * اكب على ساعديه النمر والمتن الوتر الشديد وجلد له متن أي صلابة واكل وقوة والمتين في اسماء الله عز وجل ذو القوة والاقتدار والشدة والقوة وقال ابن الاثير هو القوى الشديد الذى لا تلحقه في افعاله مشقة ولا كلفة ولا تعب والمتانة الشدة والقوة فهو من حيث انه بالغ القدرة تامها قوى ومن حيث انه شديد القوة متين ومتنه تمتينا صلبه ومتن الدلو احكمها وسير مما تن بعيد وفى الصحاح شديد وراى متين وشعر متين ومتنه بالامر متناعتبه ورواه الاموى بالثاء المثلثة قال شمرولم اسمعه لغيره وسياتى للمصنف رحمه الله والمماتنة العارضة في جدل أو خصومة ومنه المماتنة في الشعر وقد تماتنا ايهما امتن شعرا وقال ابن برى المماتنة والمتان هو ان تباهيه في الجرى والعطية ومنه قول الطرماح أبو الشقائهم الا انبعاتى * ومثلى ذو العلالة والمتان وسيف متين شديد المتن وثوب متين صلب ومتن ابن عليا مشعب بمكة عند ثنية ذى طوى عن نصر رحمه الله تعالى

##### Türkçe

**متن**
**مَتُنَ - يَمْتُنُ - مَتِيْن**
Pazar, 13 Şubat/Februvar 2011 21:49 yazar: Administrator
**مَتُنَ - يَمْتُنُ** + varlık (sırt veya ip): sert, sıkı tutarlı olur; yük taşımaya ve çekmeye güç yetirir.
**مَتِيْن**: “فعيل” vezni üzere, **مَتُنَ - يَمْتُنُ**’dan mübalağa ism-i fâil: şiddetli, güçlü ve tutarlı.
Ve lafız, “bir varlıkta tutarlılık, katılık, bağlanıklık, güç ve şiddet” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**مَتُنَ - يَمْتُنُ**، **كَرِسَ - يَكْرَسُ**، **غَلُظَ - يَغْلُظُ**، **لَجَّ - يَلِجُّ** (**لَجَّ - يَلَجُّ**)، **شَدَّ - يَشُدُّ**، **لَزَبَ - يَلْزُبُ**

**متين**
 	﴿Ve onlara mühlet veririm; şüphesiz benim tuzağım **متين**’dir (183)﴾ el-A‘râf ﴿Ve onlara mühlet veririm; şüphesiz benim tuzağım **متين**’dir (45)﴾ el-Kalem
 	﴿Şüphesiz Allah, O rızık verendir; kuvvet sahibi, **المتين**’dir (58)﴾ ez-Zâriyât
Tefsirde geldi: **متين**: şiddetli.

مختار الصحاح
● [**متن**] م ت ن: **مَتُنَ** şey: katılaştı; kapısı **ظرف**’tır; o hâlde o **مَتِينٌ**’dir. Ve **مَتْنَا** sırt: katı kısmın sağından ve solundan sinir ve etten iki yan; müzekker de söylenir müennes de.

الراغب
**متن**
- **المتنان**: katı kısmın iki yanıdır; bununla yerin **متن**’i benzetilmiştir. Ve **متنته**: onun **متن**’ini vurdum. Ve **متن**: onun **متن**’i güçlü oldu; böylece **متينا** oldu. Ve ondan denildi: **حبل متين**. Ve Yüce’nin sözü: ﴿**إن الله الرزاق ذو القوة المتين**﴾ [ez-Zâriyât/58].

ملخص اللسان:
1.    Her şeyden **المَتْنُ**: sırtı katı olan şey; çoğulu **مُتُون** ve **مِتَانٌ**.
2.     Her şeyin **مَتْنُ**’ü: ondan görünen şey.
3.    **المَتْنُ**: yerden yükselen ve düzleşen şey; ve denildi: yükselen ve katılaşan; çoğul, çoğul gibidir. **المُتُونُ**: yükselti hâlinde yerin yanlarıdır.
4.    **المَتْنُ** ve **المِتانُ**: her iki direk arasındaki şey; çoğulu **مُتُنٌ**. Ve **التَّمْتِينُ** ve **التِّمْتِين** ve **التِّمْتانُ**: çadırın onunla vurulduğu ip; İbn Berrî dedi: **التَّمْتِينُ**, **تَفْعِيل** vezni üzere, çadırların eklemlerinin kendisiyle sıkıldığı iplerdir.
5.     **المَتْنُ**: sırt; müzekker de söylenir müennes de.
6.      **المَتْنُ**: kiriş. Ve onu kamçıyla **مَتْناً**: onu onunla vurdu; yani ondan hangi yer olursa olsun.
7.      **رجل مَتْنٌ**: güçlü, katı. Ve **وَتَرٌ مَتِين**: şiddetli. Ve **شيء متين**: katı.
8.      Ve Aziz ve Celil’in sözü: **إِن الله هو الرَّزَّاقُ ذو القُوَّة المَتِين**: manası, kudret ve şiddet sahibidir.
9.     Onu **مَتْناً**: onun **مَتْن**’ini vurdu. **التهذيب**: **مَتَنْتُ** adamı **مَتْناً**: onu vurduğum zaman; ve onu **مَتْناً**: onu uzattığım zaman; ve onunla **مَتْناً**: onunla gününü bütünüyle geçirdiği zaman; ve o, onunla **يَمْتُنُ**.

لسان العرب
● -    **متن**: Her şeyden **المَتْنُ**: sırtı katı olan şey; çoğulu **مُتُون** ve **مِتَانٌ**; el-Hâris b. Hillize dedi:
أَنَّى اهتَدَيْتِ، وكُنتِ غيرَ رَجِيلةٍ،
والقومُ قد قطَعُوا مِتَانَ السَّجْسج
**مِتانَ السَّجاسِج**’i kastetti; tekili çoğulun yerine koydu; ve her bir parçasını bir **مَتْناً** kılmış gibi onu **مُتُون** üzere çoğul yapmayı istemesi de caiz olur. Ve her şeyin **مَتْنُ**’ü: ondan görünen şey. Ve **مَتْنُ المَزادة**: onun dışa çıkık yüzüdür. Ve **المَتْنُ**: yerden yükselen ve düzleşen şey; ve denildi: yükselen ve katılaşan; çoğul, çoğul gibidir. Ebû Amr: **المُتُونُ** yerin yükselti hâlindeki yanlarıdır. Ve denilir: yerin **مَتْنُ**’ü onun derisidir. Ebû Zeyd dedi: aralarında **تَطْريقاً** ile **طَرَّقوا** ettiler ve aralarında **تمتيناً** ile **مَتَّنُوا** ettiler; ve **التَّمْتِين**: yolların arasına kıldan **مُتُناً** yapmalarıdır; onun tekili **مِتانٌ**’dır. Ve aralarında **مَتَّنُوا**: direklerin uçları onu delmesin diye yolların arasına kıldan **مُتُناً** yaptılar. Ve **المَتْنُ** ve **المِتانُ**: her iki direk arasındaki şey; çoğulu **مُتُنٌ**. Ve **التَّمْتِينُ** ve **التِّمْتِين** ve **التِّمْتانُ**: çadırın onunla vurulduğu iptir;
(* “**والتمتان الخيط**” sözü: Mecd onu **التاء**’nın kesresiyle ضبط etti; es-Sâğânî ise fethasıyla)
İbn Berrî dedi: **التَّمْتِينُ**, **تَفْعِيل** vezni üzere, çadırların eklemlerinin kendisiyle sıkıldığı iplerdir. İbnü’l-A‘râbî: **التَّمْتِينُ** gölgeliklerin ve çadırların iplerle vurulmasıdır. Denilir: onu **تمتيناً** ile **مَتِّنْ**. Ve denilir: çadırını **تمتيناً** ile **مَتِّنْ**; yani kazıklarının gerilmesini sağlamlaştır; dedi: bu, ilkinin manası değildir. Ve el-Hirmâzî dedi: **التَّمْتِين**: seni geçen kimseye “şu şu yere benden önce geç, sonra sana yetişirim” demendir; işte bu **التَّمتين**’dir. Denilir: falan, falana şu şu arşın **مَتَّنَ** etti, sonra ona yetişti. Ve **المَتْنُ**: sırt; müzekker de söylenir müennes de; el-Lihyânî’den; çoğulu **مُتونٌ**; ve denildi: **المَتْنُ** ve **المَتْنةُ** iki lugattır; müzekker de söylenir müennes de: aralarında sırtın katı kısmı bulunan, sinirle bağlanmış iki et parçası; topukla yükseltilmiş. el-Cevherî: **مَتْنا الظهر** katı kısmın sağından ve solundan sinir ve etten iki yan; müzekker de söylenir müennes de. Ve denildi: **المَتْنانِ** ve **المَتْنَتانِ** sırtın iki yanıdır; ikisinin çoğulu **مُتُون**’dur; böylece **مَتْنٌ** ve **مُتُون** tıpkı **ظهْرٍ** ve **ظُهُور** gibi; ve **مَتْنَة** ve **مُتُونٌ** tıpkı **مَأْنةٍ** ve **مُؤُون** gibi; İmru’ul-Kays, **مَتْنة** diyenin lugatında atı vasfederken dedi:
لها مَتْنَتانِ خَظَاتا، كما
أَكَبَّ على ساعِدَيْهِ النَّمِرْ
Ve onu **مَتْناً**: onun **مَتْن**’ini vurdu. **التهذيب**: **مَتَنْتُ** adamı **مَتْناً**: onu vurduğum zaman; ve onu **مَتْناً**: onu uzattığım zaman; ve onunla **مَتْناً**: onunla gününü bütünüyle geçirdiği zaman; ve o, onunla **يَمْتُنُ**. Ve mızrağın ve okun **مَتْنُ**’ü: ikisinin ortasıdır; ve denildi: okun **الزَّافِرة**’den ortasına kadar olan kısmıdır; ve denildi: tüyden ortasına kadar olan kısmıdır. Ve **المَتْنُ**: kiriş. Ve onu kamçıyla **مَتْناً**: onu onunla vurdu; yani ondan hangi yer olursa olsun; ve denildi: onu onunla şiddetli bir vuruşla vurdu. Ve “onun bir **مَتْنٌ**’ü olan deri”: yani katılık, dayanıklılık ve güç. Ve **رجل مَتْنٌ**: güçlü, katı. Ve **وَتَرٌ مَتِين**: şiddetli. Ve **شيء متين**: katı. Ve Aziz ve Celil’in sözü: **إِن الله هو الرَّزَّاقُ ذو القُوَّة المَتِين**: manası kudret ve şiddet sahibidir; رفع ile kıraat: **المَتِينُ**, “**ذو القُوَّة**” sözünün sıfatıdır; ve o, Allah’tır—mübarek ve mukaddes. Ve “**ذو القُوَّة المَتِينُ**” manası: şiddetli kudret sahibi. Ve Allah’ın sıfatında **المَتِينُ**: güçlü olandır. İbnü’l-Esîr dedi: O, güçlü şiddetli olandır; fiillerinde ona meşakkat, külfet ve yorgunluk erişmez. Ve **المَتانةُ**: şiddet ve güçtür; böylece o, kudreti nihayetine varmış ve tamamı itibarıyla güçlüdür; ve gücü şiddetli olması itibarıyla **متِينٌ**’dir. İbn Sîde dedi: **المَتينِ** cer ile de okundu; **القُوَّة**’ye sıfat olarak; çünkü **القُوَّة**’nin te’nîsi, Yüce’nin sözü **فمن جاءه مَوْعِظَة**’deki **الموعظة**’nin te’nîsi gibidir; yani **وَعْظٌ**. Ve **القوّة**: kudret. Ve her şeyden **المَتِينُ**: güçlü olandır. Ve şey **مَتُنَ**, damme ile, **مَتَانةً**; o hâlde o **مَتِين**’dir; yani katıdır. İbn Sîde dedi: ve gerçekten o **مَتُنَ** **مَتانة** ile; ve onu o **مَتَّنه**. Ve **المُماتَنة**: nihayette uzaklaştırmadır. Ve **سير مُماتِنٌ**: uzak. Ve **سار سيراً مُماتِناً**: yani uzak; ve **الصحاح**’ta: yani şiddetli. Ve onunla **مَتْناً**: onunla gününü bütünüyle yürüdü. Ve hadiste: “**مَتَنَ** insanlarla falan gün”: yani onlarla gününü bütünüyle yürüdü. Ve **مَتَنَ** yerde: gittiği zaman. Ve **تَمْتِينُ القَوْس**’un topukla ve kırbanın pekmezle: onunla sıkmak ve onunla düzeltmektir. Ve binitin ve koyunun iki testisini **مَتَنَ** eder; ikisini **مَتْناً** ile: ikisinden **الصَّفْن**’i yarar, sonra ikisini damarlarıyla çıkarır; Ebû Ubeyd bunu özellikle teke için söyledi. el-Cevherî: ve ben koçu **مَتَنْتُ**: **صَفْنه**’ni yardım ve testisini damarlarıyla çıkardım. Ebû Zeyd: **الصَّفَن**’i—o, iki testinin derisidir—yardığın zaman ve ikisini damarlarıyla çıkardığın zaman, işte bu **المَتْنُ**’dür; ve o **مَمْتُون**’dur. Şemmer onu **الصَّفْن** diye rivayet etti; İbn Cebele onu **الصَّفَن** diye rivayet etti. Ve **المَتْنُ**: koçun iki testisini ezmendir; ta ki gevşesinler. Ve **ماتَنَ** adamı: ona, onunla yapılanın benzerini yaptı; ve o, uzatma ve oyalamadır. Ve onu **ماتَنه**: onu oyaladı. el-Ümevî: ona işte **مَثَنْته** ile, **مَثْناً** ile—**الثاء** ile—yani onu onunla boğdum, boğma ile; Şemmer dedi: bu manada **مَثَنْته**’yi Ümevî’den başkası için işitmedim. Ebû Mansûr dedi: zannederim o, **مَتَنْته** **مَتْناً** ile—**التاء** ile, **الثاء** ile değil—katı olan şeyden, yani güçlü şiddetli olandan; ve yürüyüşte **المُماتنة**’den alınmıştır. Ve denilir: falan, falanla **ماتَنَ** eder; bir cedelde yahut bir husumette ona karşı çıktığı zaman. İbn Berrî dedi: ve **المُماتَنة** ve **المِتانُ**: koşuda ve bağışta onunla “**تُباقيه**” etmendir. et-Tırmâh dedi:
أَبَوْا لِشَقائِهم إِلاّ انْبِعاثي،
ومِثْلي ذو العُلالةِ والمِتانِ
Ve mekânda **مُتُوناً** ile **مَتَنَ**: ikamet etti. Ve kadını **مَتَنَ**: onunla cinsel ilişkide bulundu. Ve Allah daha iyi bilir.

مقاييس اللغة:
(**متن**) **الميم** ve **التاء** ve **النون**: tek bir sahih asıldır; şeyde, uzama ve uzunlukla birlikte bir katılığa delalet eder. Ondan **المَتْن**: yerden katı olan, yükselen ve boyun eğen şey; çoğulu **مِتانٌ**.
Ve onu o **المَتْن** ile gördüm. Ve ondan, insandan **المتنانِ** benzetildi: sinir ve etten, sırtın katı kısmını iki yandan kuşatan. Ve onu **مَتَنْتُه**: onun **مَتْن**’ini vurdum. Ve derler: **مَتْنَةٌ**; et parçasına giderler. İmru’ul-Kays dedi:
لها مَتْنَتَانِ خَظاتَا كَمَا *** أكبَّ على ساعِدَيه النَّمِرْ([9])
Ve yayını **مَتَنَ**: onu, **المَتْن**’in topuğundan bir topukla kirişledi. Ve gününü **مَتَنَ**: onu bütünüyle yürüdü; bu, istiare yoluyla. Ve onu kamçıyla **أمْتِنُهُ**: onu vurdum. Ve bizce, **المَتْن** üzerine bir vuruş olmasıdır. Ve **المُماتَنة**: nihayette uzaklaştırmadır. Ve **سارَ سيراً مُماتِناً**: şiddetli, uzak. Ve onu **ماتنه**: onu oyaladı. Ve babdan: iki şairin **مُماتَنة**’si; şu bir beyit söylediğinde ve bu bir beyit söylediğinde; sanki ikisi, istedikleri bir gayeye doğru uzanırlar.
Ve babdan şâz olan: biniti **متَنْتُ**: onun **صَفْن**’ini yardım ve testisini çıkardım.

القاموس المحيط:
**المَتْنُ**: nikâh, yemin, vurma yahut onun şiddetlisi, yerde gitme, uzatma; ve yerden katı olan ve yükselen şey; **كالمَتْنَةِ**; ve oktan, tüy ile ortası arasındaki şey; ve katı adam.
Ve **مَتُنَ**—**ككرُمَ**: katılaştı. Ve **مَتْنا الظَّهْرِ**: katı kısmın iki yanıdır; müennes yapılır. Ve koçu **مَتَنَ**: onun **صَفْن**’ini yardı ve testisini damarlarıyla çıkardı. Ve falanı: onun **مَتْن**’ini vurdu; **كأمْتَنَهُ**. Ve onunla: onunla gününü bütünüyle yürüdü. Ve mekânda **مُتُوناً** ile: ikamet etti. Ve **التَّمْتينُ**: çadırların ipleridir; **كالتِّمْتانِ**; kesre ile; çoğulu: **تَماتينُ**. Ve çadırların ipleriyle vurulmasıdır. Ve seni geçen kimseye “şu şu yere benden önce geç, sonra sana yetişirim” demendir. Ve evin yolları arasına, direklerin uçları onu yırtmasın diye kıldan bir **مَتْناً** yapmandır. Ve yayı topukla sıkmandır; ve kırbayı pekmezle sıkmandır.
Ve **المُماتَنَةُ**: oyalamadır; ve nihayette uzaklaştırmadır.

تاج العروس:
(**المتن** nikâhtır) ve gerçekten onu **متنها متنا** ile yaptı. (Ve) **المتن** (yemindir). Ve **المتن** (vurmaktır) kamçıyla, hangi yer olursa olsun; ve bu mecazdır. (Yahut onun şiddetlisidir.) Ve **المتن** (yerde gitmektir). Ve **المتن** (uzatmadır); ve gerçekten onu **متنه متنا** ile: onu uzattığı zaman. (Ve) mecazdan **المتن** (yerden katı olan ve yükselen) ve düzleşen şeydir; (**كالمتنة**); çoğulu **متون** ve **متان**. el-Hâris b. Hillize: “أَنَّى اهتَدَيْتِ...” beytini söyledi. Ebû Ömer dedi: **المتان** yerin yükselti hâlindeki yanlarıdır; ve denilir: yerin **متن**’i onun derisidir. (Ve) **المتن** (oktan, tüy ile) yahut **الزافرة**’den (ortasına) kadar olan şeydir; ve denildi: okun **متن**’i onun ortasıdır. (Ve) **المتن** (katı adamdır), güçlüdür; denilir: **رجل متن**. (Ve) gerçekten (o) **متن ككرم**: katılaştı. Ve **مَتْنا الظهر**: katı kısmın sağından ve solundan sinir ve etten iki yan; el-Cevherî nakletti. Ve denildi: o, sırta sağrıya kadar bitişen şeydir. el-Lihyânî dedi: **المتن** sırt demektir; müzekker (ve müennes) söylenir. Çoğulu **منون**; denilir: **رجل طويل المتن** ve **رجل طوال المتون**. Ve denildi: **المتنان** sırtın katı kısmı arasında bulunan, sinirle bağlanmış iki et parçasıdır. (Ve) koçu **متن** eder; onu **يمتنه متنا** ile: onun **صفنه**’ni yarar ve testisini damarlarıyla çıkarır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ebû Zeyd dedi: **الصفن**’i—o, iki testinin derisidir—yardığında ve ikisini damarlarıyla çıkardığında, işte bu **المتن**’dür; ve o **ممتون**’dur. Şemmer onu **الصفن** diye rivayet etti; İbn Cebele onu **الصفن** diye rivayet etti. Ve denildi: **المتن** koçun iki testisini ezmendir; ta ki gevşesinler. Ve denildi: o, binitin her dişisi için geneldir. (Ve) mecazdan: falanı **متن**: onun **متن**’ini vurduğu zaman; **كامتنه**. (Ve) mecazdan: onunla **متن**; **يمتن**: onunla gününü bütünüyle yürüdüğü zaman; ve ondan hadis: “falan gün insanlarla **متن** etti”. (Ve) mekânda **متونا** ile **متن**: orada ikamet etti. (Ve) **التمتين**: çadırların eklemlerinin kendisiyle bağlandığı iplerdir; **كالتمتسا**; kesre ile; çoğulu **تماتين**. İbnü’l-A‘râbî dedi: **التمتسين** (vurma) ... nüshalarda böyle; doğrusu: (iplerle) çadırların, gölgeliklerin ve büyük çadırların (vurulmasıdır). Denilir: onu **تمتينا** ile **متنها**. Ve denilir: çadırını **تمتينا** ile **متن**; yani kazıklarının gerilmesini sağlamlaştır; ve bu, ilkinin manası değildir. (Ve) el-Hirmâzî dedi: **التمتين**: seni geçen kimseye “şu şu yere benden önce geç” demendir; sonra “sana yetişirim”. Denilir: falan, falana şu şu arşın **متن** etti, sonra ona yetişti. (Ve) **التمتين**: evin yolları arasına, direklerin uçları onu yırtmasın diye kıldan bir **متنا** yapmandır; ve **التطريق** da böyledir. (Ve) **التمتين**: yayı topukla sıkmaktır. (Ve) ayrıca: kırbayı pekmezle sıkmak ve onunla düzeltmektir. (Ve) **المماتنة**: oyalamadır; ve gerçekten onu **ماتنه**. (Ve) mecazdan **المماتنة**: nihayette uzaklaştırmadır; **الاساس**’ta olduğu gibi. *Ve bundan*
Üzerine istidrâk edilenler: her şeyden **المتن**: sırtı katı olan şeydir. Ve **متن المزادة**: onun dışa çıkık yüzüdür. Ve **متن العود**: onun yüzü yahut ortasıdır. Ve mecazdan: o, kitabın **متن**’indedir ve kenar notlarındadır. Ve kitapların **متون**’u. Ve **المتن** ve **المتان**: her iki direk arasındaki şeydir; çoğulu **متن** iki damme ile. Ve **التمتين** kesre ile, **التمتين**’in kesre ile lugatıdır. Ve **المتنة**: **المتن**’in lugatıdır. Ve denildi: **المتنان** ve **المتنتان** sırtın iki yanıdır; çoğulu **متون**; tıpkı **كمانة** ve **موون** gibi. İmru’ul-Kays, **متنة** diyenin lugatında atı vasfederken: “لها متنان خظاتا...” dedi. Ve **المتن**: şiddetli kiriş. Ve “bir derinin **متن**’i vardır”: yani katılık, dayanıklılık ve güç. Ve Allah’ın isimlerinden **المتين**: kuvvet, kudret ve şiddet sahibidir. İbnü’l-Esîr dedi: O, güçlü şiddetli olandır; fiillerinde ona meşakkat, külfet ve yorgunluk erişmez. Ve **المتانة**: şiddet ve güçtür; böylece o, kudreti nihayetine varmış ve tamamı itibarıyla güçlüdür; ve gücü şiddetli olması itibarıyla **متين**’dir. Ve onu **تمتينا** ile **متنه**: onu katılaştırdı. Ve kovayı **متن** etti: onu sağlamlaştırdı. Ve **سير مما تن**: uzak; ve **الصحاح**’ta: şiddetli. Ve **رأى متين** ve **شعر متين**. Ve onu işte **متنه بالامر متنا**: onu onunla azarladı. el-Ümevî onu üç noktalı **الثاء** ile rivayet etti. Şemmer dedi: onu başkası için işitmedim. Ve musannif—Allah ona rahmet etsin—için ileride gelecektir. Ve **المماتنة**: cedelde yahut husumette karşı çıkmadır. Ve ondan: şiirde **المماتنة**; ve gerçekten ikisi **تماتنا** etti: hangisi şiirce daha **أمتن**? İbn Berrî dedi: **المماتنة** ve **المتان**: koşuda ve bağışta onunla övünmendir. Ve ondan et-Tırmâh’ın sözü:
أبو الشقائهم الا انبعاتى * ومثلى ذو العلالة والمتان
Ve **سيف متين**: şiddetli **المتن**’li. Ve **ثوب متين**: katı. Ve **متن ابن عليا**: Mekke’de **ثنية ذى طوى** yanında bir geçittir; Nasr’dan—Allah ona rahmet etsin.
