# مثث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AB%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: مثث

مَثَّ العَظمُ مَثًّا: سال ما فيه من الوَدَك؛ قال أَبو تراب: سمعت أَبا مِحْجَنٍ الضَّبَابِيَّ يقول: مُثَّ الجُرْحَ ومُشَّه أَي انْفِ عنه غَثِيثَتَهُ؛ ومَثَّ شاربَهُ إِذا أَطعمه شيئاً دَسِماً. ابن سيده: مَثَّ شارِبُهُ يُمُثُّ مَثّاً: أَصابه الدَّسَمُ فرأَيت له وَبِيصاً. قال ابن دُرَيْدٍ: أحْسَبُ أَن مَثَّ ونَثَّ بمعنى واحد، وسيأْتي ذكر نَثَّ؛ قال أَبو زيد: مَثَّ شارِبَهُ يَمُثُّهُ مثّاً إِذا أَصابه دَسَمٌ فمسحه بيديه، ويُرى أَثَرُ الدَّسَمِ عليه. قال أَبو تراب: سمعت واقعاً يقول: مَثَّ الجرحَ ونَثَّهُ إِذا دَهَنَهُ؛ وقال ذلك عرام. ومثَّ السِّقاءُ والزِّقُّ يَمُثُّ، وتَمَثْمَثَ: رَشَحَ؛ وقيل: نَتَحَ من مَهْنِهمْ له؛ قال الجوهري: ولا يقال فيه: نَضَح. ومَثَّ الرجلُ يَمُثُّ: عَرِقَ من سِمَنٍ. وروي في حديث عمر: يَمُثُّ مَثَّ الحَمِيتِ. ومَثَّ الحَمِيتُ: رَشَحَ، وهي المَثْمَثَةُ. وجاء يَمُثُّ إِذا جاء سَمِيناً يُرى على سَحْنَتِه وجلْده مثلُ الدُّهن؛ قال الفرزدق:
تَقُولُ كُلَيْبٌ، حِينَ مَثَّتْ جُلُودُها،
وأَخْصَبَ مِنْ مَرُّوتِها كلُّ جانِبِ
وفي حديث عمر: أَن رجلاً أَتاه يسأَله قال: هَلَكْتُ قال: أَهَلَكْتَ وأَنت تَمُثُّ مثَّ الحَميتِ؟ أَي تَرْشَحُ من السمن، ويروى بالنون. ونَبْتٌ مَثَّاثٌ: نَدٍ؛ قال:
أَرْعَلَ مَجَّاجَ النَّدى مَثَّاثا
ومَثَّ يده وأَصابعه بالمِنْدِيل أَو بالحَشِيشِ ونحوه مثًّا: مسحها، لغةٌ في مَشَّ؛ وفي حديث أَنس: كان له منديل يَمُثُّ به الماءَ إِذا توضأَ أَي يَمْسَحُ به أَثَرَ الماء وينشفه؛ وقيل: كل ما مسحته فقد مَثَثْتَهُ مَثًّا، وكذلك مَثّاً؛ قال امرؤ القيس:
نَمُثُّ بأَْعْرافِ الجِيادِ أَكُفَّنا،
إِذا نَحْنُ قُمْنا عن شِواءِ مُضَهَّبِ
ورواه غيره: نَمُشُّ؛ قال ابن دُرَيد: أَحْسَبُه مقلوباً عن ثَمَمْتُ. ومَثْمَثُوه، كَثَمْثَمُوه؛ عن ابن الأَعرابي. ومَثْمَثَ الرجلُ إِذا أَشبع الفَتيلَةَ من الدُّهْنِ؛ ويقال: مَثْمِثُوا بنا ساعَةً، وثَمْثِمُوا بنا ساعة، ولَثلِثوا ساعة أَي رَوِّحُوا بنا قليلاً. والمَثْمَثَةُ: التَّخلِيط؛ يقال: مَثْمَثَ أَمْرَهُم إِذا خَلَّطه. ومَثْمَثَه أَيضاً: مِثْلُ مَزْمَزَه، عن الأَصمعي. يقال: أَخذه فمَثْمَثَه ومَزْمَزَه إِذا حرَّكه، وأَقبل به وأَدْبَر؛ قال الشاعر:
ثم اسْتَحَثَّ ذَرْعَه اسْتِحْثاثا،
نَكَفْتُ حَيْثُ مَثْمَثَ المِثْماثا
قال: يقول انْتَكَفْتُ أَثرَه، والأَفْعَى تَخْلِطُ المَشْيَ؛ فأَراد أَنه أَصابَ أَثَراً مُخَلَّطاً.
والمِثْمَاثُ، بكسر الميم: المصدر، بالفتح الاسم.

### Türkçe

**مَثَّ** kemik **مَثًّا**: içinde bulunan **الوَدَك** (içyağı) aktı; Ebû Turâb dedi: işittim, Ebû Mihcen ed-Dabbâbî şöyle derdi: **مُثَّ الجُرْحَ** ve **مُشَّهُ** yani ondan **غَثِيثَتَهُ**nu (kötü/bozuk akıntısını) akıt; ve **مَثَّ شاربَهُ**: ona yağlı bir şey yedirdiği zaman. İbn Sîde: **مَثَّ شارِبُهُ يُمُثُّ مَثًّا**: ona yağ isabet etti de onun için bir parıltı gördün. İbn Düreyd dedi: sanırım **مَثَّ** ve **نَثَّ** bir tek mânâdadır; **نَثَّ**ın zikri gelecektir; Ebû Zeyd dedi: **مَثَّ شارِبَهُ يَمُثُّهُ مثًّا**: ona bir yağ isabet edip de onu iki eliyle sildiği zaman; ve yağın izi onun üzerinde görülür. Ebû Turâb dedi: Vâki‘in şöyle dediğini işittim: **مَثَّ الجرحَ** ve **نَثَّهُ**: onu yağladığı zaman; Arrâm da bunu söyledi. Ve **مَثَّ السِّقاءُ** ve **الزِّقُّ** **يَمُثُّ**, ve **تَمَثْمَثَ**: sızdı; ve denildi: onların **مَهْنِهمْ**inden (yağlarından) ondan için damladı; Cevherî dedi: onda “**نَضَح**” denilmez. Ve **مَثَّ الرجلُ يَمُثُّ**: şişmanlıktan terledi. Ömer’in hadisinde rivayet olundu: **يَمُثُّ مَثَّ الحَمِيتِ**. Ve **مَثَّ الحَمِيتُ**: sızdı; o, **المَثْمَثَةُ**dir. Ve **يَمُثُّ** geldi: semiz olarak geldiği zaman; yüzünde ve derisinde yağ gibi bir şey görülür; Ferazdak dedi:
تَقُولُ كُلَيْبٌ، حِينَ مَثَّتْ جُلُودُها،
وأَخْصَبَ مِنْ مَرُّوتِها كلُّ جانِبِ
Ömer’in hadisinde: bir adam ona gelip ondan sordu; dedi: “Helâk oldum.” Dedi: “Helâk mi oldun, hâlbuki sen **تَمُثُّ مثَّ الحَميتِ**?” yani şişmanlıktan sızarsın/terlersin; ve **بالنون** ile de rivayet olunur. Ve **نَبْتٌ مَثَّاثٌ**: nemli/ıslak; dedi:
أَرْعَلَ مَجَّاجَ النَّدى مَثَّاثا
Ve **مَثَّ** elini ve parmaklarını mendil ile yahut ot ile ve benzeriyle **مثًّا**: onları sildi; **مَشَّ** hakkında bir dildir. Enes’in hadisinde: onun bir mendili vardı, abdest aldığı zaman onunla suyu **يَمُثُّ** idi; yani suyun izini onunla siler ve onu kurutur; ve denildi: her neyi sildiysen onu **مَثَثْتَهُ مَثًّا**, ve yine **مَثّاً**. İmru’ul-Kays dedi:
نَمُثُّ بأَْعْرافِ الجِيادِ أَكُفَّنا،
إِذا نَحْنُ قُمْنا عن شِواءِ مُضَهَّبِ
Başkası onu **نَمُشُّ** diye rivayet etti; İbn Düreyd dedi: sanırım o, **ثَمَمْتُ**dan çevrilmiş (kalb edilmiş)tir. Ve **مَثْمَثُوه**; **كَثَمْثَمُوه** gibi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **مَثْمَثَ الرجلُ**: fitili yağdan doyurduğu zaman; ve denilir: **مَثْمِثُوا بنا ساعَةً** ve **ثَمْثِمُوا بنا ساعة** ve **لَثلِثوا ساعة** yani bizi biraz dinlendirin. Ve **المَثْمَثَةُ**: karıştırma; denilir: **مَثْمَثَ أَمْرَهُم**: onların işini karıştırdığı zaman. Ve **مَثْمَثَه** de: Asma‘î’den, **مِثْلُ مَزْمَزَه**. Denilir: onu aldı da **فمَثْمَثَه** ve **مَزْمَزَه**: onu hareket ettirdiği, onu ileri getirdiği ve geri götürdüğü zaman; şair dedi:
ثم اسْتَحَثَّ ذَرْعَه اسْتِحْثاثا،
نَكَفْتُ حَيْثُ مَثْمَثَ المِثْماثا
Dedi: “Onun izini silkeledim” der; ve engerek yürüyüşü karıştırır; böylece o, karıştırılmış bir iz isabet ettiğini murad etti.
Ve **المِثْمَاثُ**, mimin kesresiyle: mastardır; fetha ile isimdir.
