# مثل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AB%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مثل

باب الثاء واللام والميم معهما
م ث ل، ث م ل، ل ث م، ث ل م مستعملات
مثل:
الْمَثَلُ: الشيءُ يُضرَبُ للشيء فيُجْعَل مِثْلَه.
والْمَثَلُ: الحديث نفسُه.
وأكثرُ ما جاءَ في القرآن نحوُ قوله- جَلَّ وعزَّ-: "مثل الجنَّةِ التي وُعِدَ المُتَّقُونَ" فيها أنهار، فمَثَلُها هو الخَبَرُ عنها.
وكذلك قوله تعالى: "ضُرِبَ مَثَلٌ فاستمِعوا له"، ثمّ أخبَرَ: أَنَّ الذين تَدعونَ من دونِ اللهِ، فصارَ خَبَرُه عن ذلك مَثَلاً، ولم تكن هذه الكلماتُ ونحوُها مَثَلاً ضُرِبَ لشيءٍ آخر كقوله تعالى: "كَمثَلِ الحِمارِ يَحمِلُ"، و"كَمَثلَ الكلْبِ".
والمِثلُ: شِبْهُ الشيءِ في المِثال والقَدْر ونحوِه حتى في المعنى.
ويقال: ما لهذا مَثيلٌ.
والمِثالُ: ما جُعِلَ مقداراً لغيره، وجمعُه مُثُل، وثلاثة أمثلةٍ.
والمُثُول: الانتِصابُ قائماً، والفعل: مَثَلَ يَمْثُلُ، قال لبيد:
ثم أَصدَرُنا هُما فـي وارِدٍ		صادِرٍ وَهْمٍ صُواهُ قد مَثَلْ
والتَّمثيل: تصويرُ الشيءِ كأنَّه تنظُر إليه.
والتِّمثال: اسْمٌ للشيءِ المُمَثَّل المُصَوَّر على خِلْقةِ غيره، كَسَرْتَ التاءَ حيث جَعَلت اسماً بمنزلةِ التِّجفافِ وشِبْهِهِ، ولو أرَدْتَ مصدراً لفَتَحتَ، وجاءتْ تِفعالٌ في حروف قليلةٍ نحو تِمراد وتِلقاء، وإنّما صارَ تِلقاءُ اسماً لأنّه صار في حال لدُن، وفي حال حِيال، وما كانَ مصدراً فالتّاء مفتوحةٌ يُجرَى مُجرَى المصدر في كلام العرب، لا يُجمَع ولا يُصَغَّرُ، وهذا أمثَلُ من ذلك، أي أفضَلُ.
ثمل:
الثَّميلةُ: الماءُ القليل الباقي في الحَوض والسِّقاء.
والثَّمَلةُ: خِرْقة الهِناء، وتكون ايضاً من الصوف ونحوِه.
والثَّمَل: الظِّلُّ.
والثَّمَل: السُّكْرُ.
والمُثَمَّلُ: السُّمُّ لأنه يُثَمِّلُ من يلجَأ إليه.
لثم:
اللَّثْمُ: وضعُكَ فاكَ على في آخَرَ، ومنه اللِّثامُ، أي شَدُّكَ الفَمَ بالمِقنَعةِ.
ثلم:
الثَّلمة معروفة، ثَلْمَةُ الحائط ونحوِه.
ملث:
مَلثُ الظلام ونحوِه أي اختِلاط السواد.

### Türkçe

باب **الثاء** ve**اللام** ve**الميم** onlarla birlikte

**م ث ل**، **ث م ل**، **ل ث م**، **ث ل م** kullanımdadırlar.

**مثل**:
**الْمَثَلُ**: bir şey için bir şeye vurulan (misal getirilen) şeydir; böylece onun benzeri kılınır.
Ve **الْمَثَلُ**: hadisin kendisidir.
Ve Kur’ân’da en çok gelen, onun sözü -yüce ve aziz- gibidir: “**مثل** cennetin ki takvâ sahiplerine vaad olundu”; onda ırmaklar vardır; onun **مَثَلُ**i, onun hakkında haberdir.
Ve yine O’nun sözü (yüce): “**ضُرِبَ مَثَلٌ**; öyleyse onu dinleyin”; sonra haber verdi: Allah’tan başka çağırdıklarınız; böylece onun bunun hakkında haberi bir **مَثَل** oldu; ve bu kelimeler ve benzerleri, O’nun sözü (yüce) gibi başka bir şeye vurulmuş bir **مَثَل** değildi: “**كَمثَلِ الحِمارِ يَحمِلُ**” ve “**كَمَثلَ الكلْبِ**”.
Ve **المِثلُ**: misalde, ölçüde ve benzerinde, hatta manada, şeyin benzeridir.
Ve denilir: bunun için bir **مَثيلٌ** yoktur.
Ve **المِثالُ**: başkası için ölçü kılınan şeydir; onun çoğulu **مُثُل**dür; ve “üç **أمثلةٍ**”.
Ve **المُثُول**: ayakta dikilmedir; fiil: **مَثَلَ يَمْثُلُ**. Lebîd dedi:
ثم أَصدَرُنا هُما فـي وارِدٍ		صادِرٍ وَهْمٍ صُواهُ قد مَثَلْ
Ve **التَّمثيل**: sanki ona bakıyormuşsun gibi şeyin tasvir edilmesidir.
Ve **التِّمثال**: başkasının yaratılışı üzere temsil edilmiş, tasvir edilmiş şey için bir isimdir; **التاء**’yı kesreledin; çünkü **التِّجفاف** ve benzeri menzilesinde bir isim kıldın; eğer bir mastar isteseydin fetha ederdin. Ve **تِفعالٌ** az harflerde geldi; **تِمراد** ve **تِلقاء** gibi. Ancak **تِلقاءُ** isim oldu; çünkü **لَدُن** hâlinde ve **حِيال** hâlinde oldu. Ve mastar olan şeyde **التّاء** fethalıdır; Arapların كلامında mastarın yürütüldüğü gibi yürütülür; cem‘ edilmez ve küçültülmez. Ve bu, ondan daha **أمثَلُ**dür; yani daha faziletlidir.

**ثمل**:
**الثَّميلةُ**: havuzda ve kırbada kalan az sudur.
Ve **الثَّمَلةُ**: kına bezi parçasıdır; ve ayrıca yün ve benzerinden de olur.
Ve **الثَّمَل**: gölgedir.
Ve **الثَّمَل**: sarhoşluktur.
Ve **المُثَمَّلُ**: zehirdir; çünkü ona sığınanı **يُثَمِّلُ**.

**لثم**:
**اللَّثْمُ**: ağzını bir başkasının ağzına koymandır; ondan **اللِّثامُ**; yani ağzı **المِقنَعةِ** ile bağlamandır.

**ثلم**:
**الثَّلمة** bilinir; duvarın ve benzerinin **ثَلْمَةُ**si.

**ملث**:
**مَلثُ** karanlığın ve benzerinin; yani siyahlığın karışması.
