# مثل — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AB%D9%84/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: مثل

مَثَلَ
1 مَثَلَ ذ aor. مَثُلَ , inf. n. مُثُولٌ; (S, M, K, &c.;) and مَثُلَ; (M, K;) He stood erect; (S, M, K, &c.;) بَيْنَ يَدَيْهِ before him. (S, &c.) ― -b2- مَثَلَ بِهِ, inf. n. مُثْلَةٌ, He mutilated him; castrated him; namely, a sheep or goat. (TA in art. دجن, from a trad.)

مَثَّلَ
2 مَثَّلَ ذ : see a verse of Kutheiyir in art. رود, conj. 4. ― -b2- مَثَّلَهُ: see شَبَّهَهُ.

مَاثَلَهُ
3 مَاثَلَهُ ذ i. q. شَابَهَهُ. (TA.)

أَمْثَلَهُ
4 أَمْثَلَهُ ذ He set it up: from مَثَلَ “ he stood erect. ” ― -b2- He set up a butt or mark: see an ex. voce غَرَضٌ.

تَمَثَّلَ بِكَذَا
5 تَمَثَّلَ بِكَذَا ذ [He affected to be like, or imitated, such a thing;] i. q. تَشَبَّهَ بِهِ. (TA, art. شبه.) ― -b2- تَمَثَّلَ البَيْتَ and [more commonly] بِالبَيْتِ He used, or applied, the verse as a proverb, or proverbially. (MA.) ― -b3- See تَشَبَّهَ.

تَمَاثَلَ
6 تَمَاثَلَ ذ He became nearly in a sound, or healthy, state; or near to convalescence: (K:) or he became more like the sound, or healthy, than the unsound, or unhealthy, who is suffering from a chronic and pervading disease; (TA;) or so تماثل لِلْبُرْءِ. (M.) Said also of a wound: (T, S in art. دمل:) and of a disease; like أَشْكَلَ. (TA, art. شكل.) ― -b2- تَمَاثَلَا i. q. تَشَابَهَا. (M, K in art. سوى.)

اِمْتَثَلَ أَمْرَهُ
8 اِمْتَثَلَ أَمْرَهُ ذ He followed his command, order, bidding, or injunction; did like as he commanded, ordered, &c.; (Mgh;) he obeyed his command, order, &c. (Msb.)

مِثْلٌ
مِثْلٌ ذ A like; a similar person or thing; match; fellow; an analogue. (K, &c.) See نِدٌّ and voce بَدَلٌ. ― -b2- A likeness, resemblance, or semblance; see شَبَهٌ. ― -b3- An equivalent; a requital. ― -b4- مِثْلَ, used as a denotative of state, means Like. Ex. مَرَّ مِثْلَ البَرْقِ He passed like the lightning. See an ex. in the Kur li. 23; and another, from Sakhr-el-Gheí, voce فَرْضٌ.

مَثَلٌ
مَثَلٌ ذ i. q. صِفَةٌ [as meaning A description, condition, state, case, &c.]; (S, K, &c.;) or وَصْفٌ [meaning the same]: (Msb:) or this is a mistake: (Mbr, AAF, TA:) or it may be a tropical signification: (MF, TA:) for in the language of the Arabs it means a description by way of comparison: (AAF, TA:) you say مثل زيد مثل فلان [The description of Zeyd, by way of comparison, or the condition, &c., is that of such a one]: it is from المِثاَلُ and الحَذْوُ: (Mbr, TA:) it is metaphorically applied to a condition, state, or case, that is important, strange, or wonderful. (Ksh, Bd in ii. 16.) The phrase here given is more literally, and better, rendered, The similitude of Zeyd is the similitude, or is that, of such a one; for a similitude is a description by way of comparison. ― -b2- You say also, جَعَلَهُ مَثَلًا لِكَذَا [He made it (an expression or the like) to be descriptive, by way of comparison, of such a thing]. (TA passim.) [And مَثَلٌ لِكَذَا means An expression denoting, by way of similitude, such a thing.] ― -b3- عَلَى المَثَلِ As indicative of resemblance to something. ― -b4- See بَدَلٌ.

مِثَالٌ
مِثَالٌ ذ Quality, made, manner, fashion, and form; (Msb;) a model according to which another thing is made or proportioned; a pattern, (مِقْدَارٌ) by which a thing is measured, proportioned, or cut out: (T:) an example of a class of words, of a rule, &c. ― -b2- مِنْ غَيْرِ سَبْقِ مِثاَلٍ [Without there having been any precedent]. (Msb in art. قرح, &c.) ― -b3- [A bed:] بَناَتُ المِثَالِ The daughters of the bed; meaning women. (T in art. بنى.)

جَوْزُ مَاثِلٍ
جَوْزُ مَاثِلٍ ذ : see جَوْزٌ.

تَمَاثِيلُ
تَمَاثِيلُ ذ , in the following hemistich of Ibn-Ahmar,
تَمَاثِيلُ قِرْطَاسٍ عَلَى هَبْهَبِيَّةٍ
signifies كُتُبٌ يَكْتُبُونَهَا. (L, in TA, voce هَبْهَبِىٌّ, as signifying a “ light, or active, ” camel.)

### Türkçe

مَثَلَ
1 **مَثَلَ** ذ aor. **مَثُلَ** , inf. n. **مُثُولٌ**; (S, M, K, &c.;) ve **مَثُلَ**; (M, K;) O dimdik durdu; (S, M, K, &c.;) **بَيْنَ يَدَيْهِ** onun önünde. (S, &c.) ― -b2- **مَثَلَ بِهِ**, inf. n. **مُثْلَةٌ**, O onu sakatladı; onu iğdiş etti; yani, bir koyun veya keçi. (TA, دجن maddesinde, bir rivayetten.)

مَثَّلَ
2 **مَثَّلَ** ذ : رود maddesinde, 4. bab, Kutheiyir’in bir beytine bak. ― -b2- **مَثَّلَهُ**: **شَبَّهَهُ**’ye bak.

مَاثَلَهُ
3 **مَاثَلَهُ** ذ i. q. **شَابَهَهُ**. (TA.)

أَمْثَلَهُ
4 **أَمْثَلَهُ** ذ O onu dikti/ayağa kaldırdı: **مَثَلَ** “o dimdik durdu”dan. ― -b2- O bir hedef veya nişan dikti: غَرَضٌ lafzında bir örneğe bak.

تَمَثَّلَ بِكَذَا
5 **تَمَثَّلَ بِكَذَا** ذ [O, böyle bir şeye benzer görünmeye yeltendi, yahut onu taklit etti;] i. q. **تَشَبَّهَ بِهِ**. (TA, شبه maddesi.) ― -b2- **تَمَثَّلَ البَيْتَ** ve [daha yaygın olarak] **بِالبَيْتِ** O beyti bir darbımesel olarak, yahut darbımesel tarzında kullandı veya uyguladı. (MA.) ― -b3- **تَشَبَّهَ**’ye bak.

تَمَاثَلَ
6 **تَمَاثَلَ** ذ O, sağlam yahut sıhhatli bir hâle yaklaşır oldu; yahut iyileşmeye yakın oldu: (K:) yahut o, kronik ve yaygın bir hastalıktan muzdarip olan sağlam olmayan/sıhhatsiz olana nispetle, sağlam/sıhhatliye daha çok benzer oldu; (TA;) yahut böyledir: **تماثل لِلْبُرْءِ**. (M.) Yara hakkında da söylenir: (T, S, دمل maddesinde:) ve hastalık hakkında; **أَشْكَلَ** gibi. (TA, شكل maddesi.) ― -b2- **تَمَاثَلَا** i. q. **تَشَابَهَا**. (M, K, سوى maddesinde.)

اِمْتَثَلَ أَمْرَهُ
8 **اِمْتَثَلَ أَمْرَهُ** ذ O, onun emrine/fermanına/talimatına/tenbihine uydu; onun emrettiği, buyurduğu vb. gibi yaptı; (Mgh;) onun emrine, buyruğuna vb. itaat etti. (Msb.)

مِثْلٌ
**مِثْلٌ** ذ Bir benzer; benzer bir kişi veya şey; denk; eş; bir analoğ. (K, &c.) **نِدٌّ**’e ve بَدَلٌ lafzına bak. ― -b2- Bir benzerlik, benzeyiş, yahut görünüş; **شَبَهٌ**’e bak. ― -b3- Bir muadil; bir karşılık (mükâfat/ceza). ― -b4- **مِثْلَ**, hâlin delâleti olarak kullanıldığında, “gibi” demektir. Ör. **مَرَّ مِثْلَ البَرْقِ** O, şimşek gibi geçti. Kur li. 23’te bir örneğe; ve Sakhr-el-Gheí’den bir diğerine, فَرْضٌ lafzında bak.

مَثَلٌ
**مَثَلٌ** ذ i. q. **صِفَةٌ** [“bir tasvir, durum, hâl, keyfiyet, vaka, vb.” mânasında]; (S, K, &c.;) yahut **وَصْفٌ** [aynı mânada]: (Msb:) yahut bu bir hatadır: (Mbr, AAF, TA:) yahut mecazî bir mânâ olabilir: (MF, TA:) zira Arapların dilinde o, kıyas yoluyla bir tasvir demektir: (AAF, TA:) sen dersin: مثل زيد مثل فلان [Zeyd’in tasviri, kıyas yoluyla, yahut durumu vb., falancanınkidir]: o, **المِثاَلُ** ve **الحَذْوُ**’dandır: (Mbr, TA:) o, önemli, garip, yahut hayret verici olan bir durum, hâl veya vakaya mecazen uygulanır. (Ksh, Bd, ii. 16’da.) Burada verilen ibare daha lafzen, ve daha iyi, şöyle tercüme edilir: “Zeyd’in benzetmesi falancanın benzetmesidir; yahut falancanınkidir”; zira benzetme, kıyas yoluyla bir tasvirdir. ― -b2- Sen ayrıca dersin: **جَعَلَهُ مَثَلًا لِكَذَا** [O, onu (bir ifadeyi veya benzerini) böyle bir şey için, kıyas yoluyla tasvir edici kıldı]. (TA, muhtelif yerlerde.) [Ve **مَثَلٌ لِكَذَا**, benzerlik yoluyla böyle bir şeyi gösteren bir ifade demektir.] ― -b3- **عَلَى المَثَلِ** Bir şeye benzerliğin göstergesi olarak. ― -b4- **بَدَلٌ**’e bak.

مِثَالٌ
**مِثَالٌ** ذ Nitelik, yapılış, tarz, biçim ve şekil; (Msb;) başka bir şeyin yapıldığı veya oranlandığı bir modele göre; bir örnek; (**)مِقْدَارٌ***) bir şeyin ölçüldüğü, oranlandığı veya kesilip çıkarıldığı bir ölçü: (T:) kelimeler sınıfının, bir kuralın vb. bir örneği. ― -b2- **مِنْ غَيْرِ سَبْقِ مِثاَلٍ** [Herhangi bir önceki örnek bulunmaksızın]. (Msb, قرح maddesinde, &c.) ― -b3- [Bir döşek:] **بَناَتُ المِثَالِ** Döşeğin kızları; kadınlar mânasında. (T, بنى maddesinde.)

جَوْزُ مَاثِلٍ
**جَوْزُ مَاثِلٍ** ذ : **جَوْزٌ**’e bak.

تَمَاثِيلُ
**تَمَاثِيلُ** ذ , İbn-Ahmar’ın aşağıdaki mısra yarısında,
**تَمَاثِيلُ قِرْطَاسٍ عَلَى هَبْهَبِيَّةٍ**
**كُتُبٌ يَكْتُبُونَهَا** mânasına gelir. (L, TA’da, هَبْهَبِىٌّ lafzında; “hafif, yahut çevik” bir deve mânasında.)
