# مجد (م-ج-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AC%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Doymuş hayvandır

- Harfler: م - ج - د
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَجِيدٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AC%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Cömertliği çok olan | 2 | 2 | [11:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/ayet/11:73.md) |
| [الْمَجِيدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AC%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8F.md) | الْفَعِيلُ | Cömertliği çok olan | 1 | 1 | [85:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/ayet/85:15.md) |
| [الْمَجِيدِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AC%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%90.md) | الْفَعِيلِ | Cömertliği çok olan | 1 | 1 | [50:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/ayet/50:1.md) |

## Mücavir kökler — 11 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
2. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
3. [برك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Birkan yanardağ demektir
4. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
5. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beyt ev demektir
6. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hamd: Cümle kapısı demektir
7. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sahip
8. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hilal yeni ay demektir
9. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
10. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
11. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مجد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md), [شرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81.md), [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [خمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Canlının bol otlakta doyuma ulaşması, bünyenin kâfi miktarı alarak besili ve eksiksiz hale gelmesi. |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi zâtın lütuf ve azametteki sınırsız doygunluğu ile vahyin ve arşın tükenmez, sarsılmaz şerefi. |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın aşkın kemal karşısında noksanlıktan arınması, kendine yeten ve feyzi dışa taşan mükemmellik. |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca dünyevi soy üstünlüğü ve kuru bir şan algısına indirgeyip doygunluk ve tükenmez kerem boyutunu dışarıda bırakmak. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مج | Fazlalığı dışa vurma, akıtma, dolup taşarak yayılma ([مجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%B3.md), [مجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%B1.md)) | د | Yayılma ve dolma hareketini belirli bir sınır ve istikrar noktasına ulaştırarak doygunluk, tamlık ve kalıcı şeref haline dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Bolluk, besleyici kaynak, tükenmezlik ve içsel derinliği temsil eder. |
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Yükü yüklenme, hacim kazanma ve nitelikleri bünyede toplama hareketini temsil eder. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Eşiğe varma, yetkinlik sınırına ulaşma ve kararlılık kazanmayı temsil eder. |
| مجد | Suyun ve bolluğun (م) toplanıp hacim kazanarak (ج) kemal eşiğine ve nihai sınıra dayanması (د) | İçsel potansiyelin ve ihsanın tam bir doygunluğa erişerek eksiksiz şeref ve azamet oluşturması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Otlağın bol olması sebebiyle hayvanın karnının tam doyması (مَجَدَتِ الإبلُ مُجُوداً), bünyesinde açlık izinin kalmaması ve besili hale gelmesi; ağacın ateşi/özü tam alarak kıvama ermesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Kadim Arap darbımeselinde ağaçların ateş cevherini bünyelerine tam alıp doygunluğa ermesi anlamında kullanılmıştır: في كلِّ شَجرٍ نارٌ، واستَمْجَدَ المَرْخُ والعَفَار. Hayvanların taze otla açlıklarını tamamen dindirmesi durumu için de erken dönem bedevi dilinde yer almıştır. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde مجد kökü, özellikle Güney Sami (Arapça) kolunda içsel olgunluk ve ahlaki genişlik üzerinden yetkinleşmiş bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) kökün eşdeğeri olan m-g-d kök dizilimi, doğrudan "en lezzetli/değerli meyve, kıymetli armağan, seçkin lütuf" (İbranice méged מֶغֶד) semantik alanına dayanır. Bu kök Doğu Sami kolunda Akadca migru (rıza, lütuf, onaylanmış seçkinlik) biçimiyle ilahi inayete bağlanır. Arapçada hayvanın doyması ve kâfi miktarı alarak kemale ermesi gibi somut bir bedevi tecrübesiyle korunan çekirdek, Sami dillerinin genelinde "varlığın en kıymetli, en doygun ve en üstün mahsulü" tasarımıyla örtüşür. Kök, maddi bolluktan manevi şeref ve cömertliğe doğru düzenli bir semantik genişleme sergiler.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Hayvanın otla doyması ve ağacın cevheri tam çekmesi | Maddi doymuşluk ve kâfi gelme halinden ahlaki cömertlik, asalet ve şerefe intikal | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice méged (değerli ürün, üstün mahsul) | Olgunluk, mükemmellik ve bereket dairesinde ortak kök mirası | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akadca migru (lütuf, rıza, ilahi inayet) | Varlığın üstün mertebesi ve ihsanla dolması anlam alanında kök akrabalığı | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مجد | Anlamlı | Cömertlikte ve şerefte nihayete erme, doygunluk | Hedef köktür; lütuf ve yüceliğin zirvesini ifade eder | Kur'an'da geçer |
| [مدج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AC.md) | Anlamlı | Karanlığın bürümesi, örtme, küçük adımlarla yürüme | Kuşatma ve gizleme yönü baskındır | Kur'an'da geçmez |
| [جمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%AF.md) | Anlamlı | Sıvının katılaşması, donma, kuruluk | Akışkanlığın kesilmesi ve hareketsizlik bildirir | Kur'an'da geçer |
| [جدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%85.md) | Anlamlı | Kesmek, budamak, eksiltmek | Doygunluğun ve tamlığın zıddına bir parçalama ve koparma hareketidir | Kur'an'da geçmez |
| [دمج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AC.md) | Anlamlı | Bir şeyin içine sıkıca girmesi, kaynaşma, intizam | İki unsurun boşluk bırakmaksızın kenetlenmesi ve tam uyumudur | Kur'an'da geçmez |
| [دجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%85.md) | Anlamlı | Karanlığın çökmesi, alıştırma, dostluk kurma | Sarma, bürüme ve yavaşça uyum sağlama hareketidir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مجد | Merkez | Şeref ve cömertlik | Doygunluktan ve zâtî kemalden kaynaklanan sınırsız şeref ve lütuf | Varlığında eksiklik bulunmayan aşkın üstünlük |
| [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) | Komşu | Cömertlik ve asalet | Verme ve ihsan etme eylemini öne çıkarır; mecd bu cömertliğin nihai doygunluk ve azamet boyutudur | Kendiliğinden ve karşılıksız verme niteliği |
| [شرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | Yücelik ve itibar | Mekânsal ve konumsal yüksekliği bildirir; mecd zâtî doluluğu ve ahlaki olgunluğu kapsar | Dışsal olarak yükselme ve ayırt edilme |
| [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) | Komşu | Büyüklük ve kudret | Güç ve heybet ağırlıklıdır; mecd fazilet ve şerefin eksiksiz birikimidir | Kudret ve heybetle kuşatma |
| [خمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D9%84.md) | Zıt | Siliklik ve düşüklük | Tanınmama, şereften yoksun kalma ve sıradanlıktır | Mecddeki zâtî doluluk ve yüceliğin zıddı olarak silikleşme |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مجد | Şerefte nihayet, doygunluk, mutlak yücelik | Zâtî kemalin ve tükenmez cömertliğin bir aradalığını ifade eder | Kesin |
| Latince | maiestas, gloria | Ululuk, yücelik, görkem | Maiestas aşkın büyüklüğü, gloria şanı karşılar; içsel doygunluk ve feyiz nüansını tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | glory, majesty, boundless bounty | Görkem, aşkın yücelik, tükenmez kerem | Glory şan ve tecelliyi verir; kökün cömertlikte nihayete erme veçhesini dışarıda bırakabilir | Güçlü |
| Almanca | Herrlichkeit, Erhabenheit | İhtişam, azamet, yücelik | Herrlichkeit teolojik görkemi karşılar; bünyedeki besleyici bolluk boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | gloire, majesté | Şan, azamet, ululuk | Makamın yüksekliğini ve parlaklığı ifade eder; zâtî doygunluk ve sınırsız ihsan ayrımını vermez | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَجِيدٌ | Allah'ın zâtî hamd ve lütuf doygunluğu | İbrahim ailesine ilahi tebşirat ve rahmet müjdesi verilirken zât-ı ilahiyyenin nitelemesi; Hûd [11:73](https://lisan.digital/tr/ayet/11:73.md) |
| الْمَجِيدُ | Kur'an'ın tükenmez hakikat ve şerefi | Vahyin inkâra meydan okuyan, bereketi ve hikmeti eksiksiz mucizevi yapısı bağlamında; Kâf [50:1](https://lisan.digital/tr/ayet/50:1.md), Burûc [85:21](https://lisan.digital/tr/ayet/85:21.md) |
| الْمَجِيدُ | Arşın azameti veya Allah'ın arşa hükmeden aşkın şerefi | Kozmik egemenliğin ve varoluşun en kuşatıcı mertebesinin mükemmelliği bağlamında; Burûc [85:15](https://lisan.digital/tr/ayet/85:15.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esmâ-i hüsnâ ve zât-sıfat ilişkisi | "el-Mecîd" isminin zâtî bir azamet mi yoksa fiilî bir ihsan ve cömertlik mi bildirdiği meselesi | Zâtında hiçbir noksanlık bulunmayan ve lütfu tükenmeyen mutlak yetkinlik |
| Fıkıh | Namazdaki teşehhüt ve salevât lafızları | "Hamîdun Mecîd" terkibinin salli-bârik dualarında taabbüdî olarak tekrarlanması | Kulun aczini itiraf edip ilahi kemal ve cömertliği ikrar etmesi |
| Tefsir | Kur'an'ın vasıflandırılması | Mushafın "mecîd" olarak nitelenmesiyle taşıdığı dünya ve ahiret hayırlarının eksiksizliği | Bütün hikmetleri bünyesinde toplayan, tahrif edilemez ve doyurucu kelam |
| Hadis | Peygamber ailesine bereket duası | İbrahim ailesine verilen feyzin Muhammed ümmetine intikali ile mecd arasındaki bağ | İlahi bereketin, şerefin ve risalet silsilesinin kesintisiz sürekliliği |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ibadet | Aşkın yetkinlik | Kulun eksikliğini gideren kaynak | İbadet, kendi içinde tam ve eksiksiz olan el-Mecîd'e yöneliktir | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji | Kuşatıcı hakikat | Bilginin doygunluk noktası | Kur'an'ın mecd vasfı, sunduğu ilkelerin noksansızlığını temin eder | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve hükümranlık | Meşruiyet ve adil kudret | Hükmün zulümden arınması | Arşın mecd ile anılması, aşkın yönetimin baskıya değil kemale dayanmasıdır | Muhtemel |
| İktisadi | İnfak ve mülkiyet | Doygunluk ve dolaşım | Kaynakların hapsedilmemesi | Mecd, zenginliğin bencilce tutulmasını değil, taşarak yayılmasını temsil eder | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk ve kararlı denge (saturation equilibrium) | Bir sistemin alabileceği maksimum potansiyeli yüklenip dışsal bir girdiye muhtaç olmadan kararlı ve tam kapasite durumuna ulaşması yapısıyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ahlaki öz-yetkinlik ve doymuş karakter (eudaimonia) | Bireyin dışsal gösteriş ve eksiklik kaygısından sıyrılarak içsel fazilet, asalet ve kapsayıcı cömertlikle yetkin bir olgunluğa erişmesi yapısıyla örtüşür. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca feodal/kabilevî bir soy üstünlüğü, aristokratik şan veya salt kuru bir gösteriş ihtişamı olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün çekirdeğindeki doygunluk (şiba‘), eksiksizlik, cömertliğin ve şerefin zirveye ulaşarak kesintisiz bir feyiz kaynağı haline gelmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın ve Allah'ın mecdini kibirli bir üstünlük sanmak; mecdin içerdiği tükenmez feyiz, cömertlik, rahmet ve ontolojik yetkinliği gözden kaçırarak ilahi sıfatları soğuk bir tahakküm ilişkisine indirgemek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü mecd, ilahi zâtın sınırsız keremini, vahyin tükenmez hakikat zenginliğini ve arşın kâinatı kuşatan mükemmelliğini tek bir eksiksizlik ve doygunluk kavramında birleştirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi lütuf ve vaadin müjdelendiği kıssalarda (Hûd [11:73](https://lisan.digital/tr/ayet/11:73.md)), vahyin yüceliğinin ve sarsılmazlığının vurgulandığı yemin bağlamlarında (Kâf [50:1](https://lisan.digital/tr/ayet/50:1.md), Burûc [85:21](https://lisan.digital/tr/ayet/85:21.md)) ve kozmik egemenliğin anlatıldığı ayetlerde (Burûc [85:15](https://lisan.digital/tr/ayet/85:15.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şerefi soya, maddi güce veya dışsal unvanlara bağlayan Cahiliye anlayışını yıkar; hakiki şerefin ancak ilahi kemalle irtibat kurmak, noksanlıklardan arınmak ve cömertlikte zirveye varmakla mümkün olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canlının bol otlakta doyuma ulaşması, bünyesinin kâfi miktarı alıp açlıktan kurtularak besili ve tam hale gelmesi.
- Soyut anlam: Varlığın fazilet, cömertlik ve kemal bakımından nihai sınıra erişmesi; hiçbir eksikliği kalmayacak şekilde şeref ve ihsanda yetkinleşmesi.
- Sistematik karşılık: İlahi zâtın, vahyin ve arşın kendi içinde tam, aşkın, kendine yeten ve dışarıya kesintisiz feyiz aktaran doymuşluk sistemi.
- LaTeX modeli: $$\lim_{t \to \infty} Q(t) = Q_{\max} \implies \Delta Q = 0 \land \Phi(Q) > 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $Q(t)$ zaman içinde toplanan fazilet, kerem ve şeref potansiyelini temsil eder. Bu potansiyelin nihai doygunluk sınırına ($Q_{\max}$) ulaşması mecd halidir. Bu sınırda sistemik eksiklik veya artırılmaya muhtaçlık ortadan kalkar ($\Delta Q = 0$), buna karşın sistem dışına doğru kesintisiz bir feyiz ve ihsan akışı ($\Phi(Q) > 0$) devam eder.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AC%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/ayet/11:73.md) — مَجِيدٌ

قَالُوا أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ رَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

Meal (IK): Dediler ki: Allah’ın işine mi şaşarsın ey evin hanımı? Allah’ın rahmeti ve bereketleri sizin üzerinizedir. Muhakkak ki O, Hamid’dir, Mecid’dir.

### [Kaf 50:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/ayet/50:1.md) — الْمَجِيدِ

ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ

Meal (IK): Kaf. O şerefli Kur’an’a andolsun ki;

### [Buruc 85:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/ayet/85:15.md) — الْمَجِيدُ

ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ

Meal (IK): Arş’ın sahibidir, Mecid’dir.

### [Buruc 85:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/ayet/85:21.md) — مَجِيدٌ

بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ

Meal (IK): Doğrusu o; şanlı bir Kur’an’dır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Doymuş hayvandır. Eksiksiz anlamına gelir. Üç boyutlu uzayda hareket olabilmesi için dört boyutlu uzaya ihtiyaç vardır. Hareketin iradeli olabilmesi için beş boyutlu uzaya ihtiyaç vardır. Beş boyutlu uzayın içinde hayatın sürebilmesi için daha üstün bir uzaya ihtyaç yoktur. Çünkü beş boyutlu uzay doymuş bir uzaydır. Kur’an’da Allah, Kur’an ve arş için bu sıfatları kullanılmaktadır. Bunlar doymuş tam ve eksiksizdir. Bunun dışında herşey eksiktir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والدال والميم معهما
ج د م، د ج م، م ج د، ج م د، د م ج مستعملات
جدم:
يقال للفرس: اجدم وأقدم إذا هِيج ليمضي، وأقدم أجودهما.
دجم:
يقال انقشعت دُجَمُ الأباطيل، وأنّه لقي دُجَمِ العشقٌ والهوى أي في غمراتِه وظلمِه.
مجد:
المَجدُ: نيل الشَّرف، وقد مَجَدَ الرجل، ومَجُدَ: لغتان، وأمجَدَه كرمُ فعالهِ.
قال زائدة: أحسبنا وأمجدنا والله المجيد.
وتمجد "بفعاله"، ومَجَّدَه خُلُقُه تمجيداً أي تعظيماً.
ومَجَدَتِ الإبلُ مُجُوداً إذا نالت من الكلاءِ قريباً من الشِّبع وعُرفَ ذلك في أجسامها، وأمجَدَ القومُ إبلهم، وذلك في أول الرَّبيع أي أحسنوا رعيها وإسمانها.
جمد:
جَمَدَ الماءُ يجمد جُموداً.
ويقال: لك جامدُ هذا المالِ وذائبهُ، والذائب الظاهر والجامدُ الغائب الباطن.
ويقال: ذاب لفلانٍ عليك حقٌّ أي وجب وظهر.
ومُجَّةٌ جامدةٌ أي صُلبةٌ.
ورجل جامد العين: قل دمعُه.
وسنة جَمادٌ: جامدةٌ لا كلأ فيها ولا خِصبَ.
وعينُ جمادٌ: لا دمع فيها.
والجَمَدُ: الماء الجامدُ.
وأجمد القوم: قلَّ خبيرهم وبخلوا.
والجُدُدُ من أعلامِ الأرضِ كالنَّشز المرتفعِ، ويجمع على أجماد وجِماد.
والجُماديان: اسمان معرفة لشهرين، فإذا أضفت قلت: شهراً جُمادى، وشهر جُمادى دمج: دَمَجتِ الأرنب تدمجُ في عدوها، وهو سرعة تقارب القوائم.
ومتن مُدمجٌ وأعضاءٌ مدمجة كأنها أدرجت وملَّست كما تُمِج الماشِطةُ مِشطة المرأة إذا ضفرت ذوائبها.
وكلُّ ضفيرة منها على جيالها تُسمى دَمجاً واحداً.
ويقال: دمج في بيته أي دخل، والدُّموج الدُّخول.
وقال في إدماج الأعضاء:
حمراء في حاركها دُموجُ

##### Türkçe

باب **الجيم** ve**الدال** ve**الميم** onlarla birlikte
**ج د م**، **د ج م**، **م ج د**، **ج م د**، **د م ج** kullanılagelenlerdir.

**جدم**:
Ata denir: **اجدم** ve **أقدم**; yürüsün diye ürkütüldüğü zaman; ve **أقدم** ikisinin daha iyisidir.

**دجم**:
Denir: bâtılların **دُجَمُ**’i dağıldı; ve onun **دُجَمِ** aşk ve hevâ ile karşılaştığı, yani onun dalgaları ve karanlığı içinde.

**مجد**:
**المَجدُ**: şerefi elde etme. Ve adam **مَجَدَ**; ve **مَجُدَ**: iki lugattır. Ve onu fiillerinin keremi **أمجَدَه**.
Zâide dedi: Bizi en soylu kılan ve bizi en yüce kılan; ve Allah **المجيد**’dir.
Ve “fiilleriyle” **تمجد**; ve ahlâkı onu **مَجَّدَه** **تمجيداً**, yani tazim olarak.
Ve develer **مَجَدَتِ** **مُجُوداً**: otlaktan doyuma yakın bir pay aldıkları zaman; ve bu, bedenlerinde bilinir. Ve kavim develerini **أمجَدَ**; ve bu, ilkbaharın başında, yani onların otlatmasını ve semirtmesini güzel yaptılar.

**جمد**:
Su **جَمَدَ**; **يجمد** **جُموداً**.
Ve denir: Bu malın **جامدُ**’i ve **ذائبهُ** senindir; **الذائب** görünen, **الجامدُ** ise gaip, bâtın olandır.
Ve denir: Falan kimse lehine senin üzerinde bir hak **ذاب**; yani vacip oldu ve ortaya çıktı.
Ve **مُجَّةٌ جامدةٌ**: yani sert.
Ve **رجل جامد العين**: gözyaşı azaldı.
Ve **سنة جَمادٌ**: otlağı ve bolluğu olmayan donuk (kıt) yıl.
Ve **عينُ جمادٌ**: onda gözyaşı yoktur.
Ve **الجَمَدُ**: donmuş su.
Ve kavim **أجمد**: onların haberdarı azaldı ve cimrilik ettiler.
Ve yerin alâmetlerinden **الجُدُدُ**, yükselmiş tümsek gibi; ve **أجماد** ve **جِماد** üzerine cem‘ olunur.
Ve **الجُماديان**: iki ay için iki ma‘rife isimdir; izafet yaptığın zaman dersin ki: **شهراً جُمادى** ve **شهر جُمادى**

**دمج**:
Tavşan **دَمَجتِ**; koşusunda **تدمجُ**; ve o, ayakların birbirine yakın süratidir.
Ve **متن مُدمجٌ** ve **أعضاءٌ مدمجة**: sanki dürülmüş ve düzleştirilmiş; tıpkı saç örgücüsünün, kadının saçını ördüğü zaman onun saç tutamlarını **تُمِج** etmesi gibi.
Ve ondan her bir örgü, kendi sarkıntısı üzerinde, bir tek **دَمجاً** diye adlandırılır.
Ve denir: evine **دمج**; yani girdi; ve **الدُّموج** giriştir.
Ve uzuvların **إدماج**’ı hakkında dedi:
حمراء في حاركها دُموجُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَجْدُ: الكرم. والمَجيدُ: الكريم. وقد مَجُدَ الرجل بالضم، فهو مجيد وماجد. قال ابن السكيت: الشرف والمجد يكونان بالآباء. يقال: رجلٌ شريفٌ ماجدٌ: له آباءٌ متقدِّمون في الشرف. قال: والحسب والكرم يكونان في الرجل وإن لم يكن له آباءٌ لهم شرف. وتَماجَدَ القوم فيما بينهم. وماجَدْتُهُ فمَدَدْتُهُ أمْجُدُهُ، أي غلبته بالمجد. ومَجَدَت الإبلُ مُجوداً، أي نالت من الخلا قريباً من الشِبَع. ومَجَّدْتُها أنا تمجيداً. وقال أبو عبيد: أهل العالية يقولون: مَجَدْتُ الدابَّةَ أَمُْدُها مَجْداً، أي علَفْتها مِلء بطنها. وأهل نجد يقولون: مَجَّدْتها تَمْجيداً، أي علَفْتها نِصفَ بطنها. والتَمْجيدُ: أن يَنْسُبَ الرجل إلى المجد. وفي المثل: "في كلِّ شجرٍ نار، واسْتَمْجَدَ المَرْخُ والعَفار"، أي استكثرا منها، كأنَّهما أخذا من النار ما هو حَسْبُهُما. ويقال: لأنَّهما يُسرعان الوَرْيَ، فَشُبِّها بمن يكثر من العطاء طلباً للمجد.

##### Türkçe

**المَجْدُ**: cömertlik. Ve **المَجيدُ**: cömert olan. Ve gerçekten adam **مَجُدَ** (ötre ile), artık o **مجيد** ve **ماجد**’dir. İbnü’s-Sikkît dedi: Şeref ve **المجد** babalarla olur. Denir: **رجلٌ شريفٌ ماجدٌ**: onun şerefte önde gelen babaları vardır. Dedi: Ve soy-sop ve cömertlik adamın kendisinde olur; şerefi olan babaları olmasa bile. Ve kavim kendi aralarında **تَماجَدَ**. Ve ben onunla **ماجَدْتُهُ**; böylece onu **فمَدَدْتُهُ**; onu **أمْجُدُهُ** (yani) onu **بالمجد** ile yendim. Ve develer **مَجَدَت** **مُجوداً**; yani otlaktan tokluğa yakın bir miktar elde etti. Ve ben onu **مَجَّدْتُها** **تمجيداً**. Ebû Ubeyd dedi: Âliye ehli der ki: ben biniti **مَجَدْتُ**; onu **أَمُْدُها** **مَجْداً**; yani onu karnı dolusu yemledim. Ve Necd ehli der ki: ben onu **مَجَّدْتها** **تَمْجيداً**; yani onu karnının yarısı kadar yemledim. Ve **التَمْجيدُ**: adamın birini **المجد**’e nispet etmesidir. Ve meselde: "Her ağaçta ateş vardır; ve **اسْتَمْجَدَ المَرْخُ والعَفار**", yani ondan çoğalttılar; sanki ateşten kendilerine yetecek olanı almış gibidirler. Ve denir: çünkü onlar **الوَرْيَ**’yi çabuklaştırırlar; böylece, **المجد** talebiyle çokça bağışta bulunan kimseye benzetildiler.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج د م
جدم ، جمد ، دجم ، دمج ، مجد ، مدج : مستعملة .
مدج : قال الليث : مُدَّجٌ : اسم سمكة بجرية . وأحسبه معرَّباً .
جدم : قال الليث : يقال للفرس : إجْدَم ، وأقدِم إذا هِيْجَ ليَمْضِيَ ، وأقدِمْ : أجودهما .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الجَدَمَةُ : القصير ، وجَمْعُها : جَدَمٌ . وأنشد أبو
الهيثم :
فما ليلى من الهَيْقَاتِ طُولاً
وما ليلى من الجَدَمِ القِصَارِ
والجُدَامُ : أصل السَّعُفِ .
وقال أبو زيد : هو على تلك الدِّجْمَةِ والدِّمَجةِ أي الطريقة .
( ابن الأعرابي ) : نخلة جُدَامِيَّةٌ : كثيرة السعف .
وفي نوادر الأعراب : أجدَمَ النخل ، وزبَّب إذا حَمَلَ حَمْلاً صِيْصَاء .
جمد : ( الليث ) : الجَمَدُ : الماء الجامد ، وقد جَمَدَ يَجْمُدُ جُمُوداً .
ويقال : لك جامد هذا المال وذائبه ، أي ما جَمَدَ منه ، وما ذاب .
ومُخَّةٌ جَامِدَةٌ أي صُلبة ، ورجل جَامِدُ العين إذا قلَّ دَمْعُهُ .
وسنة جَمَادٌ : جَامِدَةٌ لا كَلأَ فيها ولا خِصْبَ ولا مَطَرَ .
وَأجْمَدَ القوم إذا بَخِلُوا ، وقلَّ خيرهم .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : جَمَدَ الرجل يَجْمُدُ فهو جَامِدٌ ، إذا بَخِلَ بما يلزمه من الحق .
وَأَجْمَد يُجْمِدُ إجْمَاداً فهو مُجْمِدٌ إذا كان أميناً بين القوم .
قال : والجامدُ : البخيل .
قال : وقال محمد بن عمران التيمي : إنا والله لا نَجْمُدُ عند الحق ، ولا نتدفق عند الباطل .
واحتجَّ غيره في المُجْمِدِ بقول طرفة :
وأصفر مضبُوحٍ نَظَرْتُ حِوَارَهُ
على النار واستودعته كفَّ مُجْمِدِ
وقال أبو عبيدة : المُجْمِدُ : الأمين مع شح لا يخدع :
وقال خالد : رجل مُجْمِدٌ : بخيل شحيح .
وقال أبو عمرٍ و : استودعت هذا القِدْحَ رجلاً يأخذه بِكِلْتَا يديه فلا يخرج من يديه شيء .
( شمر ) : قال أبو عمرٍ و : الجُمُدُ : مكان حَزْنٌ .
وقال الأصمعي : هو المكان المرتفع الغليظ .
وقال ابن شميل : الجُمُدُ : قارة ليست بطويلة في السماء ، وهي غليظة تَغْلُظُ مرة ، وتلين أخرى ، تُنبت الشجر ، ولا تكون إلا في أرض غليظة ، سُمِّيَت جُمُداً من جُمُودها أي يُبسها .
والجُمُدُ : أصغر الآكام ، يكون مستديراً ، والقارة : مستديرة طويلة في السماء ، ولا ينقادان في الأرض ، وكلاهما غليظ الرأس ، ويسميان جميعاً أكَمَةً .
قال : وجماعة الجُمُد : جِمَادٌ ، يُنبت البَقْلَ والشجر .
قال : وأما الجُمُود فأسهل من الجُمُدِ ، وأشدُّ مخالَطَةً للسُّهُول ، وتكون الجُمُود في ناحيةِ القُفِّ ، وناحيةِ السُّهول .
وقال أبو عمرٍ و : وأرض جَمَادٌ : جَامِدَةٌ لم يُصِبْها مَطَرٌ ، ولا شيء فيها .
وقال الكُمَيتُ :
أمرعَت في نداه إذ قحط القطر فأمسى جَمَادُها ممطورا
ويُجمع الجُمُد : أجْمَاداً أيضاً .
قال لبيد :
فأجمادَ ذي رَقْدٍ فأكنافَ ثادِقٍ
والجَمَادُ : الناقة لا لبن بها .
وسنة جَمَادٌ : لا مطر فيها وقال الشاعر :
وفي السَّنَةِ الجَمَادِ يكُونُ غَيْثاً
إذا لم تُعط درَّتها العَصُوب
( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) : الجَوَامِدُ : الأُرَفُ ، وهي الحدود بين الأرضين ، واحدها : جَامِدٌ .
قال : وفلان مُجَامِدِي إذا كان جارك بَيْتَ بَيْتَ ، وكذلك : مُصَاقِبي ، ومُؤَارفي ، ومُتَاخمي .
وفي الحديث : ( إذا وُضِعَتِ الجَوَامِدُ فلا شُفعة ) .
( أبو عمرٍ و ) : سَيْفٌ جَمَّادٌ : صَارِمٌ : وأنشد :
والله لو كُنتمْ بأعلى تَلْعَةٍ
من رأسِ قُنْفُذ أو رُؤُوسِ صِمَادِ
لَسمِعْتُمُ مِنْ حَرِّ وَقْعِ سُيُوفِنَا
ضَرْباً بكُلِّ مُهَنَّدٍ جَمَّادِ
وقال الليث : الجُمَادَيَانِ : اسمان معرفة لشهرين ، فإذا أضفتَ قلتَ : شهرا جُمادى ، وشهر جُمادى .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم : جمادى ستة هي جمادى الآخرة وهي تمام ستة أشهر من أول السنة ، ورَجَبَ هو السابع ، وجُمادى خمسة هي جُمادى الأولى ، وهي الخامسة من أول شهور السنة ، قال لبيد :
حتى إذا سَلَخَا جُمادى ستة
هي جمادى الآخرة .
وقال أبو سعيد : الشتاء عند العرب : جُمَادَى ، لجُمُود الماء فيه ، وأنشد للطِّرِمَّاح :
ليلة هَاجَت جُمادية
ذات صرَ جِربِيَاء النّسام
أي ليلة شتوية ، وقال بعض الأنصار :
إذا جُمادى مَنَعَت قَطْرَهَا
زان جنابي عطَنٌ مُغْضِفَ
( سلمة عن الفرَّاء ) : الجِمَاد : الحجارة ، واحدها : جُمُدٌ .
( الكسائي ) : ظلَّت العين جُمَادَى أي جَامِدَةٌ لا تَدْمَعُ ، وأنشد :
مَنْ يطعم النوم أو يبت جَذَلاً
فالعين منِّي للهَمِّ لم تَنَمِ
ترعَى جُمَادَى النهار خاشِعَةً
والليل منها بِوَاكِفِ سَجِمِ
أي ترعى النهار جَامِدَةً ، فإذا جاءها الليل بكت .
دمج : قال الليثُ : دَمَجَتِ الأرنبُ تَدْمُجُ في عدوهَا ، وهو سرعةُ تقاربِ قوائمها في الأرضِ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) دَمَجَ عليهم وَدَمرَ ، وادْرَمَّجَ ، وتَعلَّى عليهم ، كلٌّ بمعنىَ واحدٍ .
وقال الليثُ : متنٌ مُدْمَجٌ ، وكذلك الأعضاءُ المُدْمَجَةُ كأنها أدمجِتْ ومُلِّسَتْ كما تُدِمجُ الماشطةُ مِشطَة المرأةِ إذا ضفرَتْ ذوائِبَها .
وكُلُّ ضفيرةٍ منها عَلَى حِيالها تُسمَّى دَمجاً وَاحداً .
قال : والدُّمُوجُ : الدُّخُولُ .
وقال أبو عمرٍ و : ليلةٌ دامجةٌ ، وليلٌ دامجٌ أي مظلمٌ .
وقال الأصمعيُّ : تَدَامَجَ القومُ عَلَى فلانٍ تَدَامُجاً إذا تَضَافَرُوا عليهِ .
وصُلحٌ دُمَاجٌ أي مُحْكَمٌ ، وقال ذو الرمةِ :
وإذْ نحنُ أسبابُ المَوَدَّةِ بَيْنَنَا
دُمَاجٌ قُوَاهَا لم يَخُنْهَا وصولُهَا
وادَّمجَ في الشيءِ إدِّماجاً ، وانْدَمَجَ فيه اندماجاً إذا دخل فيه .
( عمرو عن أبيه ) : الدُّمَاجُ : الصلح على دَخَنٍ .
مجد : قال الليث : المَجْدُ : نيل الشرف ، وقد مَجَدَ الرجل ، ومَجُدَ : لغتان ، والمَجْدُ : كرم فعاله ، والله تبارك وتعالى هو المجيد ، تَمَجَّدَ بفعاله ، ومَجَّدَهُ خُلُقُهُ لِعَظَمَتِهِ ، وقال جل وعز : ( ( الْوَدُودُ ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ ) ( البروج : 15 ) .
قال الفرَّاء : خَفَضَهُ يحيى وأصحابه كما قال : ( مُّحِيطٌ بَلْ هُوَ قُرْءَانٌ مَّجِيدٌ ) ( البروج : 21 ) فوصف القرآنَ بالمجَادَةِ . وقال غيره : يُقْرَأُ : ( بل هو قرآنُ مَجِيدٍ ) والقراءة : ( هُوَ قُرْءَانٌ ( ، ومن قرأ : ( قرآنُ مجيدٍ ) ، فالمعنى : بل هو قرآن ربَ مَجِيدٍ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : قرآنٌ مجيد ، المَجيدُ : الرفيع .
وقال أبو إسحاق : معنى المجيدِ : الكريمُ ، فمعنى خفضَ المجيدِ فمن صفة العرش ، ومن رفع فمن صفة ذو .
( أبو عبيد عن أبي عبيدة ) : قال : أهل العالية يقولون : مَجَدْتُ الدابة إذا علفتها ملء بطنها مخففة ، وأهل نجد يقولون : مَجَّدتُها إذا علفتها نصف بطنها .
( شمر عن ابن الأعرابي ) : مَجَدَتِ الإبِلُ إذا وقَعَتْ في مرعًى كثيرٍ واسعٍ .
وأمجَدَهَا المرعى ، وأمجَدتُها أنا ، قال : وقال ابن شميل : إذا شبعت الغنم مَجَدَتِ
الإبل تمجُدُ مَجْداً .
والمَجْدُ : نحوٌ من نصف الشِّبَع ، وقال أبو حَيَّةَ في صفة امرأة :
. . . . . . . . وليسَتْ
بِمَاجِدَةٍ للطعام ولا الشرابِ
أي ليست بكثيرة الطعام ولا الشراب .
وقال الأصمعي : أمجَدْتُ الدابة علفاً : أكثرتُ لها ذلك .
وقال الليث : مَجَدَتِ الإبل مُجُوداً إذا نالت من الكلأ قريباً من الشِّبَعِ ، وعُرف ذلك في أجسامها ، وأمْجَدَ القوم إِبلَهُم ، وذلك في أوَّلِ الربيع .
ومن أمثال العرب ( في كل الشجر نار ، واستَمْجَدَ المَرخ والعَفَار ) أي استكثرا من النار فصلحا للاقتداحِ بهما .
يقال أمْجَدَ فلان عطاءه ، ومَجَّده إذا كثَّره ، قال عديٌّ :
فاشتراني واصطفاني نِعْمَةً
مجَّد الهِنْءَ وأعطاني الثمن
ومَجْدُ : بنت تميم الأدرم بن عامر بن لؤيَ هي أم كلاب وكعب وعامر ، وكُلَيْبٍ بَنِي ربيعةَ بن عامرٍ ، وذكرها لبيدٌ ففخرَ بها :
سَقَى قَوْمِي بَنِي مَجْدٍ وأَسْقَى
نُميراً والقبائلَ من هلال
دجم : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الدُّجُومُ واحدهُمْ : دِجْمٌ ، وهم خاصةُ الخاصةِ ، ومثلهُ : قِدرٌ وقدورٌ .
قال الليث : ويقالُ : انْقَشَعَتْ دُجَمُ الأباطيلِ ، وإنهُ لَفِي دُجَمِ الهوَى أي في غمراتهِ وظُلَمِهِ ، الواحدةُ : دُجْمَةٌ .
( قلت ) : وقال غيرُهُ : دِجْمَةٌ ودِجَمٌ ، وهي العاداتُ :
ودِجْمُ الرجُلِ : صاحِبُهُ وخليلهُ .
وفلانٌ مُداجِمٌ لفلانٍ ، ومُدَامِجٌ لهُ ، وقال رؤبة :
وكَلَّ مِنْ طُولِ النِّضَال أسْهُمُه
واعْتَلَّ إِذْ بَانَ الصِّبَا ودِجَمُهْ

##### Türkçe

ج د م
**جدم** ، **جمد** ، **دجم** ، **دمج** ، **مجد** ، **مدج** : kullanımdadır.

**مدج** : **الليث** dedi: **مُدَّجٌ** : bir akarsuda (bulunan) bir balığın adıdır. Ve onu Arapçalaştırılmış sanıyorum.

**جدم** : **الليث** dedi: Ata: **إجْدَم** denir; ve (ona) ürkütülüp yürüsün diye: **أقدِم** (denir); ve **أقدِمْ**: ikisinin daha iyisidir.

( **أبو عبيد**’in **أبي عمرٍو**’dan rivayetiyle ) : **الجَدَمَةُ** : kısa (olan); onun çoğulu: **جَدَمٌ**. Ve **أبو الهيثم** inşad etti:
فما ليلى من الهَيْقَاتِ طُولاً
وما ليلى من الجَدَمِ القِصَارِ

Ve **الجُدَامُ** : hurma yapraklarının dip kısmıdır.

Ve **أبو زيد** dedi: O, şu **الدِّجْمَةِ** ve **الدِّمَجةِ** üzerinedir; yani yol, tarz.

( **ابن الأعرابي** ) : **نخلة جُدَامِيَّةٌ** : yaprağı çok olan hurma ağacı.

Ve **نوادر الأعراب**’da: Hurma ağaçları, sivri (ve zayıf) bir yükle meyve verdiğinde: **أجدَمَ النخل** ve **زبَّب**.

**جمد** : ( **الليث** ) : **الجَمَدُ** : donmuş su; ve (su) **جَمَدَ يَجْمُدُ جُمُوداً**.

Ve denir: Bu malın donuğu ve eriyiği senindir; yani ondan donan ve eriyen.

Ve **مُخَّةٌ جَامِدَةٌ** yani sert; ve **رجل جَامِدُ العين**: gözyaşı az olan kimse.

Ve **سنة جَمَادٌ** : otun ve bolluğun ve yağmurun bulunmadığı donuk (kurak) yıl.

Ve kavim cimrilik ettiğinde ve hayırları azaldığında: **أجْمَدَ القوم**.

( **ثعلب**’in **ابن الأعرابي**’den rivayetiyle ) : Adam, üzerine gerekli olan haktan cimrilik ettiğinde: **جَمَدَ الرجل يَجْمُدُ فهو جَامِدٌ**.

Ve **أَجْمَد يُجْمِدُ إجْمَاداً فهو مُجْمِدٌ**: kavim arasında emin olduğunda.

Dedi: Ve **الجامدُ** : cimri.

Dedi: Ve **محمد بن عمران التيمي** dedi: Biz, vallahi, hak yanında **نَجْمُدُ** etmeyiz; batıl yanında da taşmayız.

Ve başkası, **المُجْمِدِ** hakkında **طرفة**’nin sözüyle delil getirdi:
وأصفر مضبُوحٍ نَظَرْتُ حِوَارَهُ
على النار واستودعته كفَّ مُجْمِدِ

Ve **أبو عبيدة** dedi: **المُجْمِدُ** : aldatmayan, cimrilikle beraber emin (kimse).

Ve **خالد** dedi: **رجل مُجْمِدٌ** : cimri, pinti.

Ve **أبو عمرٍو** dedi: Bu **قِدْحَ**ı, onu iki eliyle alıp da elinden hiçbir şey çıkarmayan bir adama emanet ettim.

( **شمر** ) : **أبو عمرٍو** dedi: **الجُمُدُ** : sert (engebeli) bir yer.

Ve **الأصمعي** dedi: O, yüksek, kaba yerdir.

Ve **ابن شميل** dedi: **الجُمُدُ** : göğe doğru uzun olmayan bir kaya çıkıntısıdır; ve o kalındır; bir kere kalınlaşır, başka bir kere yumuşar; ağaç bitirir; ancak kalın (sert) bir arazide olur; **جُمُداً** diye adlandırıldı, onun **جُمُودها**’sından, yani kuruluğundan dolayı.

Ve **الجُمُدُ** : tümseklerin en küçüğüdür; yuvarlak olur. Ve **القارة** : yuvarlak, göğe doğru uzun (olan)dır; ikisi de yerde yayılıp uzanmaz; ikisinin de başı kalındır; ikisine birlikte **أكَمَةً** denir.

Dedi: **الجُمُد**’ün topluluğu: **جِمَادٌ**; ot ve ağaç bitirir.

Dedi: **الجُمُود** ise **الجُمُدِ**’den daha düzdür ve düzlüklerle daha çok karışıktır; ve **الجُمُود** uçurum tarafında ve düzlük tarafında olur.

Ve **أبو عمرٍو** dedi: **وأرض جَمَادٌ** : yağmur isabet etmemiş donuk (kurak) arazi; onda hiçbir şey yoktur.

Ve **الكُمَيتُ** dedi:
أمرعَت في نداه إذ قحط القطر فأمسى جَمَادُها ممطورا

Ve **الجُمُد** ayrıca **أجْمَاداً** diye de çoğul yapılır.

**لبيد** dedi:
فأجمادَ ذي رَقْدٍ فأكنافَ ثادِقٍ

Ve **الجَمَادُ** : sütü olmayan dişi deve.

Ve **سنة جَمَادٌ** : onda yağmur yoktur; şair dedi:
وفي السَّنَةِ الجَمَادِ يكُونُ غَيْثاً
إذا لم تُعط درَّتها العَصُوب

( **أبو العباس**’ın **ابن الأعرابي**’den rivayetiyle ) : **الجَوَامِدُ** : **الأُرَفُ**; onlar, araziler arasındaki sınırlardır; onun teki: **جَامِدٌ**.

Dedi: Ve falan kimse, ev ev komşun olduğunda: **مُجَامِدِي**’mdir; aynı şekilde: **مُصَاقِبي** ve **مُؤَارفي** ve **مُتَاخمي**.

Hadiste: ( **إذا وُضِعَتِ الجَوَامِدُ فلا شُفعة** ).

( **أبو عمرٍو** ) : **سَيْفٌ جَمَّادٌ** : keskin; ve inşad etti:
والله لو كُنتمْ بأعلى تَلْعَةٍ
من رأسِ قُنْفُذ أو رُؤُوسِ صِمَادِ
لَسمِعْتُمُ مِنْ حَرِّ وَقْعِ سُيُوفِنَا
ضَرْباً بكُلِّ مُهَنَّدٍ جَمَّادِ

Ve **الليث** dedi: **الجُمَادَيَانِ** : iki ay için iki özel isimdir; izafet yaptığında: **شهرا جُمادى** ve **شهر جُمادى** dersin.

Ve **المنذري** bana **أبي الهيثم**’den haber verdi: **جمادى ستة**: o, **جمادى الآخرة**’dır; o, yılın başından altı ayın tamamıdır; ve **رَجَبَ** yedincidir. Ve **جُمادى خمسة**: o, **جمادى الأولى**’dır; o, yılın aylarının başından beşincidir. **لبيد** dedi:
حتى إذا سَلَخَا جُمادى ستة
هي جمادى الآخرة .

Ve **أبو سعيد** dedi: Araplar yanında kış: **جُمَادَى**’dır; onda suyun donmasından dolayı. Ve **الطِّرِمَّاح**’a ait olarak inşad etti:
ليلة هَاجَت جُمادية
ذات صرَ جِربِيَاء النّسام

Yani kış gecesi. Ve ensardan bazıları dedi:
إذا جُمادى مَنَعَت قَطْرَهَا
زان جنابي عطَنٌ مُغْضِفَ

( **سلمة**’nin **الفرَّاء**’dan rivayetiyle ) : **الجِمَاد** : taşlar; onun teki: **جُمُدٌ**.

( **الكسائي** ) : Göz, **جُمَادَى** kaldı; yani donuk, gözyaşı dökmez; ve inşad etti:
مَنْ يطعم النوم أو يبت جَذَلاً
فالعين منِّي للهَمِّ لم تَنَمِ
ترعَى جُمَادَى النهار خاشِعَةً
والليل منها بِوَاكِفِ سَجِمِ

Yani gündüzü donuk olarak gözetir; gece ona geldiğinde ağladı.

**دمج** : **الليث** dedi: Tavşan, koşusunda **دَمَجَت** **تَدْمُجُ**; o, ayaklarının yerde hızlıca birbirine yaklaşmasıdır.

( **ثعلب**’in **ابن الأعرابي**’den rivayetiyle ) : Onlara karşı **دَمَجَ** ve **وَدَمرَ** ve **ادْرَمَّجَ** ve onlara karşı yükseldi; hepsi tek bir anlamdadır.

Ve **الليث** dedi: **متنٌ مُدْمَجٌ**; ve aynı şekilde **الأعضاءُ المُدْمَجَةُ**; sanki düzleştirilip yumuşatılmıştır; tıpkı tarayıcının, kadının saç örgülerini ördüğünde, kadının tarağını **تُدِمجُ** etmesi gibi.

Ve ondan her bir örgü, kendi başına, bir tek **دَمجاً** diye adlandırılır.

Dedi: Ve **الدُّمُوجُ** : giriş (içeri girme).

Ve **أبو عمرٍو** dedi: **ليلةٌ دامجةٌ** ve **ليلٌ دامجٌ** yani karanlık.

Ve **الأصمعيُّ** dedi: Kavim, falana karşı birleşip kenetlendiğinde: **تَدَامَجَ القومُ عَلَى فلانٍ تَدَامُجاً**.

Ve **صُلحٌ دُمَاجٌ** yani sağlam. Ve **ذو الرمةِ** dedi:
وإذْ نحنُ أسبابُ المَوَدَّةِ بَيْنَنَا
دُمَاجٌ قُوَاهَا لم يَخُنْهَا وصولُهَا

Ve bir şeye girdiğinde: **ادَّمجَ في الشيءِ إدِّماجاً** ve onda **انْدَمَجَ** **اندماجاً**.

( **عمرو**’nun babasından rivayetiyle ) : **الدُّمَاجُ** : bulanıklık (kin, dargınlık) üzere sulh.

**مجد** : **الليث** dedi: **المَجْدُ** : şerefe erişmek; ve adam **مَجَدَ** etti; ve **مَجُدَ**: iki lehçedir. Ve **المَجْدُ** : fiillerinin keremidir. Ve Allah, Tebâreke ve Teâlâ, O **المجيد**’dir; fiilleriyle **تَمَجَّدَ** etti; ve büyüklüğünden dolayı ahlâkı onu **مَجَّدَهُ**. Ve Azîz ve Celîl dedi: ( ( **الْوَدُودُ ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ** ) ( البروج : 15 ) ).

**الفرَّاء** dedi: Yahyâ ve arkadaşları onu cer etti; onun dediği gibi: ( **مُّحِيطٌ بَلْ هُوَ قُرْءَانٌ مَّجِيدٌ** ) ( البروج : 21 ); böylece Kur’an’ı **المجَادَةِ** ile vasfetti. Ve başkası dedi: Şöyle okunur: ( **بل هو قرآنُ مَجِيدٍ** ); ve kıraat: ( **هُوَ قُرْءَانٌ** (. Ve kim ( **قرآنُ مجيدٍ** ) okursa, mana: bilakis o, **رَبَ مَجِيدٍ**’in Kur’an’ıdır.

( **ثعلب**’in **ابن الأعرابي**’den rivayetiyle ) : **قرآنٌ مجيد**; **المَجيدُ** : yüce.

Ve **أبو إسحاق** dedi: **المجيدِ**’in manası: kerimdir. Öyleyse **المجيدِ**’in cer edilmesinin manası: arşın sıfatındandır; ref edilmesinin manası: **ذو**’nun sıfatındandır.

( **أبو عبيد**’in **أبي عبيدة**’den rivayetiyle ) : Dedi: **أهل العالية**: hayvanı, karnını dolduracak kadar yemlediğimde, hafifletilmiş olarak: **مَجَدْتُ الدابة** derler. Ve **أهل نجد**: onu, karnının yarısı kadar yemlediğimde: **مَجَّدتُها** derler.

( **شمر**’in **ابن الأعرابي**’den rivayetiyle ) : Develer, geniş ve çok otlu bir meraya düştüğünde: **مَجَدَتِ الإبِلُ**.

Ve mera onu **أمجَدَهَا** etti; ben de onu **أمجَدتُها** ettim. Dedi: Ve **ابن شميل** dedi: Koyun doyduğunda, develer **مَجَدَتِ الإبل تمجُدُ مَجْداً**.

Ve **المَجْدُ** : doymanın yarısı gibi bir şeydir. Ve **أبو حَيَّةَ** bir kadının vasfında dedi:
. . . . . . . . وليسَتْ
بِمَاجِدَةٍ للطعام ولا الشرابِ

Yani yemek ve içmekte çok değildir.

Ve **الأصمعي** dedi: Hayvanı yemle **أمجَدْتُ**: ona bunu çoğalttım.

Ve **الليث** dedi: Develer, doymaya yakın bir şekilde ottan elde ettiğinde: **مَجَدَتِ الإبل مُجُوداً**; bu, bedenlerinde bilinir. Ve kavim, develerini **أمْجَدَ** etti; bu, baharın başındadır.

Arapların darb-ı mesellerindendir: ( **في كل الشجر نار ، واستَمْجَدَ المَرخ والعَفَار** ) yani ateşi çoğalttılar; böylece ikisi, onlarla ateş yakmaya elverişli oldu.

Denir: Falan, bağışını **أمْجَدَ** etti; ve onu **مَجَّده** etti; yani onu çoğalttı. **عديٌّ** dedi:
فاشتراني واصطفاني نِعْمَةً
مجَّد الهِنْءَ وأعطاني الثمن

Ve **مَجْدُ** : **تميم الأدرم بن عامر بن لؤيَ**’nin kızıdır; o, **كلاب** ve **كعب** ve **عامر**’in annesidir; ve **كُلَيْبٍ** (de) **بَنِي ربيعةَ بن عامرٍ**’indir. **لبيدٌ** onu andı da onunla övündü:
سَقَى قَوْمِي بَنِي مَجْدٍ وأَسْقَى
نُميراً والقبائلَ من هلال

**دجم** : ( **ثعلب**’in **ابن الأعرابي**’den rivayetiyle ) : **الدُّجُومُ**: onların seçkinlerinin seçkini; onun teki: **دِجْمٌ**. Ve onun benzeri: **قِدرٌ** ve **قدورٌ**.

**الليث** dedi: Ve denir: **انْقَشَعَتْ دُجَمُ الأباطيلِ**; ve o, hevesin taşkınlıkları ve karanlıkları içinde olduğunda: **وإنهُ لَفِي دُجَمِ الهوَى**; onun teki: **دُجْمَةٌ**.

( قلت ) : Ve başkası dedi: **دِجْمَةٌ** ve **دِجَمٌ**; ve onlar âdetlerdir.

Ve **دِجْمُ الرجُلِ** : onun arkadaşı ve dostudur.

Ve falan, falana **مُداجِمٌ**’dir ve ona **مُدَامِجٌ**’dir. Ve **رؤبة** dedi:
وكَلَّ مِنْ طُولِ النِّضَال أسْهُمُه
واعْتَلَّ إِذْ بَانَ الصِّبَا ودِجَمُهْ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والجيم وما يثلثهما)
(مجد) الميم والجيم والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على بلوغ النِّهاية، ولا يكون إلاّ في محمود. منه المَجْد: بلوغ النِّهاية في الكَرَم. والله الماجد والمجيد، لا كَرَمَ فوق كرَمه. وتقول العرب: ماجَدَ فلانٌ فلاناً: فاخَرَه. ويقولون مثلاً: "في كلِّ شَجرٍ نارٌ، واستَمْجَدَ المَرْخُ والعَفَار"، أي استكثَرَا من النار وأخذا منها ما هو حَسبُهما، فهما قد تناهَيَا في ذلك، حتَّى إنَّه يُقْبَس منهما. وأمَّا قولهم: مَجَدتِ الإبلُ مُجوداً، فقالوا: معناه أنَّها نالت قريباً من شِبَعها(1) من الرُّطْبِ وغَيره. وقال قَومٌ: أَمْجَدْتُ الدَّابَّة: علَفْتُها ما كَفَاها. وهذا أشْبَه بقياس الباب.‏
(مجر) الميم والجيم والراء ثلاثُ كلماتٍ لا تنقاس.‏
فالأولى المَجْر، وهو الدَّهْم الكَثِير.‏
والثانية المَجْر: أن يُبَاعَ الشّيء بما في بَطْنِ الناقة. ونهى رسولُ الله صلى الله عليه وآله عن المَجْر. وكانت [العرب] في الجاهلية تفعله.‏
والثالثة المَجَر بفتح الجيم، وهو ما يكون في بطون الإِبل والشّاء من داءٍ. وشاةٌ مُمْجِرٌ ومِمجارٌ، إذا حملت فهُزِلت فلم تستطع القيام إلاَّ بمن يُقِيمها، وقَلَّما تسلمُ منه قال رجلٌ من العرب: "الضأْنُ مالُ صِدْق إذا أفلتَتْ من المجَر".‏
(مجس) الميم والجيم والسين كلمةٌ ما نَعرِفُ لها قياساً، وأظنُّها فارسيَّة، وهي قولنا هؤلاء المجوس. يقال: تَمَجَّسَ الرّجلُ، إذا صارَ منهم.‏
(مجع) الميم والجيم والعين كلمتان متباينتان.‏
فالأولى المَجْع: أكْل التَّمر باللَّبَن، وذلك هو المَجِيع. والمَجَّاعة(2): المُكْثِر منه. ومَجَاعة التَّمر واللَّبن: بقِيَّتُه(3). وشَرِبَ المجَاعَة. والأخرى تدلُّ على رداءةِ الشَّيء وقلة خيره. يقال لكلِّ شيءٍ رديء مِجْع. وربما قالوا للماجن مَجِعٌ. وامرأةٌ مَجِعَةٌ: تَكَلّمُ بالفُحْش. وفي نِساءِ بني فلانٍ مَجَاعةٌ، وهي أن يصرِّحْن بما يُكنَى عنه من الرَّفَث.‏
(مجل) الميم والجيم واللام كلمةٌ واحدة، وهي مَجِلَتْ يدُه تَمْجَلُ ومَجَلَتْ تَمجُلُ: تنفّطت. ويقولون: جاءَت الإبلُ كأنَّها المَجْل، أي ممتلئة كامتلاء المَجْل، وتَمَجَّلَ قَيْحاً: امتلأ.‏
وغَلط ابنُ دريدٍ في هذا البناء في موضعين(4): ذكر أنَّ المَاجِلَ: مستنقَعُ الماء، وهذا من باب (أجل)، وذكر أنّ المجلة: الصَّحيفة، هو من (جَلّ).‏
(مجن) الميم والجيم والنون كلمةٌ واحدة، هي مجن، يقال: إنّ المُجونَ: ألاَّ يُبَالِيَ الإنسانُ ما صَنَع. قالوا: وقياسه مِنَ(5) النَّاقة المُماجِن، وهي التي يَنْزُو عليها غيرُ واحدٍ من الفُحُولة، فلا تكاد تلقح. والمَجَّان، هو عَطِيّة الرّجل شيئاً بلا ثمن.‏
--------------ـــ
(1) في الأصل: "من شعبها"، تحريف.‏
(2) ويقال أيضاً "مجاع" بدون هاء وكذلك "مجاعة" هذه بضم الميم وتخفيف الجيم.‏
(3) في الأصل: "بعينه"، تحريف. و"المجاعة" هذه وردت في اللسان ولم ترد في القاموس، وضبطت في اللسان بفتح الميم، والقياس ضمها، كما هو وزن بقايا الأشياء.‏
(4) انظر الجمهرة (2: 111).‏
(5) في الأصل: "بين".‏

ـ

##### Türkçe

(**باب الميم والجيم وما يثلثهما**)

(**مجد**) **الميم** ve **الجيم** ve **الدال** sahih bir asıldır; nihayete ulaşmaya delâlet eder; ve ancak övülende olur. Ondandır **المَجْد**: keremde nihayete ulaşmak. Ve Allah **الماجد** ve **المجيد**’dir; O’nun kereminin üstünde kerem yoktur. Ve Araplar dersin: **ماجَدَ** falan falanı: onunla övünüşte yarıştı. Ve bir mesel olarak derler: "في كلِّ شَجرٍ نارٌ، واستَمْجَدَ المَرْخُ والعَفَار"، yani ikisi ateşten çoğalttı ve ondan kendilerine yeter olanı aldı; böylece bunda nihayete vardılar; hatta onlardan ateş alınır. Ve onların sözüne gelince: **مَجَدتِ الإبلُ مُجوداً**; dediler ki: manası, yaş olandan ve başkasından doygunluğuna yakın bir miktara erişmiş olmasıdır. Ve bir kavim dedi: **أَمْجَدْتُ الدَّابَّة**: ona, ona yeteni yemledim. Ve bu, babın kıyasına daha benzer.

(**مجر**) **الميم** ve **الجيم** ve **الراء** kıyasa gelmeyen üç kelimedir.
Birincisi **المَجْر**’dir; ve o, çokça itmedir.
İkincisi **المَجْر**: şeyin, devenin karnında olan karşılığında satılmasıdır. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله **المَجْر**’den nehyetti. Ve [Araplar] cahiliyede onu yapardı.
Üçüncüsü **المَجَر** (cîm’in fethiyle)’dir; ve o, develerin ve koyunların karınlarında olan hastalıktandır. Ve **شاةٌ مُمْجِرٌ** ve **مِمجارٌ**: gebe kaldığında zayıflayıp, kendisini kaldıran kimse olmaksızın kalkmaya güç yetiremediği zaman; ve ondan pek az kurtulur. Araplardan bir adam dedi: "الضأْنُ مالُ صِدْق إذا أفلتَتْ من المجَر".

(**مجس**) **الميم** ve **الجيم** ve **السين** kıyasını bilmediğimiz bir kelimedir; ve ben onun Farsça olduğunu zannediyorum; ve o, bizim “bunlar **المجوس**” sözümüzdür. Denir: **تَمَجَّسَ** adam, onlardan olduğu zaman.

(**مجع**) **الميم** ve **الجيم** ve **العين** birbirinden ayrı iki kelimedir.
Birincisi **المَجْع**: hurmayı sütle yemektir; ve bu, **المَجِيع**’dir. Ve **المَجَّاعة**: ondan çokça yapan kimsedir. Ve **مَجَاعة التَّمر واللَّبن**: onun artığıdır. Ve **شَرِبَ المجَاعَة**. Diğeri, şeyin kötülüğüne ve hayrının azlığına delâlet eder. Her kötü şeye **مِجْع** denir. Ve bazen edepsize **مَجِعٌ** dediler. Ve **امرأةٌ مَجِعَةٌ**: çirkin söz söyler. Ve falanoğullarının kadınlarında **مَجَاعةٌ** vardır; ve o, cinsel çirkin sözden kinaye edilen şeyi açıkça söylemeleridir.

(**مجل**) **الميم** ve **الجيم** ve **اللام** tek bir kelimedir; o da: **مَجِلَتْ** eli **تَمْجَلُ** ve **مَجَلَتْ تَمجُلُ**: kabarcıklandı. Ve derler: develer geldi, sanki **المَجْل** gibidir; yani **المَجْل**’ün doluluğu gibi dolu. Ve **تَمَجَّلَ قَيْحاً**: doldu.

İbn Düreyd bu binada iki yerde yanıldı: **المَاجِلَ**’in su birikintisi olduğunu zikretti; bu, (**أجل**) babındandır. Ve **المجلة**’nin sahife olduğunu zikretti; o, (**جَلّ**)dendir.

(**مجن**) **الميم** ve **الجيم** ve **النون** tek bir kelimedir; o, **مجن**’dir. Denir: **المُجونَ**: insanın yaptığı şeye aldırmamasıdır. Dediler: ve onun kıyası, **النَّاقة المُماجِن**’dendir; o, üzerine birden fazla erkek devenin sıçradığı dişi devedir; neredeyse gebe kalmaz. Ve **المَجَّان**: erkeğin, bir şeye bedelsiz olarak bağışıdır.

--------------ـــ
(1) Asılda: "من شعبها"; tahriftir.
(2) Ayrıca "مجاع" da denir; هاء’sız; ve yine bu "مجاعة" **الميم**’in zammıyla ve **الجيم**’in tahfifiyle.
(3) Asılda: "بعينه"; tahrif. Ve bu "المجاعة" Lisân’da geldi, Kâmûs’ta gelmedi; Lisân’da **الميم**’in fethiyle ضبط edildi; kıyas, onun zammıdır; şeylerin artıkları vezni üzere olduğu gibi.
(4) el-Cumhara’ya bak (2: 111).
(5) Asılda: "بين".

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- المجد: السعة في الكرم والجلال، وقد تقدم الكلام في الكرم. يقال: مجد يمجد مجدا ومجادة، وأصل المجد من قولهم: مجدت الإبل (انظر: الأفعال 4/154) : إذا حصلت في مرعى كثير واسع، وقد أمجدها الراعي، وتقول العرب: في كل شجر نار، واستمجد المرخ والعفار (المثل يضرب في تفضيل الرجال بعضهم على بعض. انظر: مجمع الأمثال 2/74؛ والمستقصى 2/183؛ وجمهرة الأمثال 2/292؛ ومجمل 3/823؛ وديوان الأدب 1/101؛ وفصل المقال ص 202)، وقولهم في صفة الله تعالى: المجيد. أي: يجري السعة في بذل الفضل المختص به (انظر: الأسماء والصفات للبيهقي ص 57؛ والمنهاج في شعب الإيمان للحليمي 1/197). وقوله في صفة القرآن: ﴿ق والقرآن المجيد﴾ [ق/1] (وقال البيهقي: قيل في تفسيرها: إن معناه الكريم، وقيل: الشريف. الأسماء والصفات ص 57) فوصفه بذلك لكثرة ما يتضمن من المكارم الدنيوية والأخروية، وعلى هذا وصفه بالكريم بقوله: ﴿إنه لقرآن كريم﴾ [الواقعة/77]، وعلى نحوه: ﴿بل هو قرآن مجيد﴾ [البروج/21]، وقوله: ﴿ذو العرش المجيد﴾ [البروج/15] فوصفه بذلك لسعة فيضة وكثرة جوده، وقرئ: ﴿المجيد﴾ (وبها قرأ حمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف ص 436) بالكسر فلجلالته وعظم قدره، وما أشار إليه النبي صلى الله عليه وسلم بقوله: (ما الكرسي في جنب العرش إلا كحلقة ملقاة في أرض فلاة) (الحديث تقدم في مادة (عرش) )، وعلى هذا قوله: ﴿لا إله إلا هو رب العرش العظيم﴾ [النمل/26] والتمجيد من العبد لله بالقول، وذكر الصفات الحسنة، ومن الله للعبد بإعطائه الفضل.

##### Türkçe

- **المجد**: cömertlikte ve ululukta genişliktir; cömertlik hakkında söz daha önce geçti. Denir ki: **مجد يمجد مجدا ومجادة**; **المجد**’in aslı onların şu sözündendir: **مجدت الإبل** (bak: **الأفعال** 4/154): yani çok ve geniş bir otlakta bulunduğu zaman; çoban da onu **أمجدها** etmiştir. Araplar der ki: **في كل شجر نار، واستمجد المرخ والعفار** (mesel, erkeklerin bazısını bazısına üstün tutmada darb olunur. bak: **مجمع الأمثال** 2/74; **والمستقصى** 2/183; **وجمهرة الأمثال** 2/292; **ومجمل** 3/823; **وديوان الأدب** 1/101; **وفصل المقال** s. 202). Ve onların, Allah Teâlâ’nın sıfatında söyledikleri: **المجيد**; yani, kendisine mahsus fazlı vermede genişliği yürütür (bak: **الأسماء والصفات للبيهقي** s. 57; **والمنهاج في شعب الإيمان للحليمي** 1/197). Ve onun, Kur’ân’ın sıfatında sözü: **﴿ق والقرآن المجيد﴾** [ق/1] (Beyhakî dedi ki: onun tefsirinde denildi: manası **الكريم**’dir; ve denildi: **الشريف**. **الأسماء والصفات** s. 57); onu bununla vasfetmesi, dünyevî ve uhrevî keremlerden içerdiği şeyin çokluğundandır. Ve bunun üzere, onu **الكريم** ile vasfetmesi, şu sözüyle: **﴿إنه لقرآن كريم﴾** [الواقعة/77]; ve onun benzeri üzere: **﴿بل هو قرآن مجيد﴾** [البروج/21]. Ve onun sözü: **﴿ذو العرش المجيد﴾** [البروج/15]; onu bununla vasfetmesi, feyzinin genişliği ve cûdunun çokluğundandır. Ve şöyle okunmuştur: **﴿المجيد﴾** (ve onunla Hamza, Kisâî ve Halef okudu. bak: **الإتحاف** s. 436) kesre ile; onun celâleti ve kadrinin büyüklüğü için; ve Peygamber’in صلى الله عليه وسلم şu sözüyle işaret ettiği şey: **(ما الكرسي في جنب العرش إلا كحلقة ملقاة في أرض فلاة)** (hadis, **(عرش)** maddesinde daha önce geçti). Ve bunun üzere onun sözü: **﴿لا إله إلا هو رب العرش العظيم﴾** [النمل/26]. Ve **التمجيد** kuldan Allah’a söz ile ve güzel sıfatları zikretmek iledir; Allah’tan kula ise ona fazlı vermek iledir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ج د
مجدت الغنم مجوداً‏:‏ أكلت البقل حتى هجع غرثها‏.‏
وراحت الماشية مجّداً ومواجد‏:‏ شباعاً‏.‏
ورأيت أرضاً قد مجد شاتها وبعيرها‏.‏
وأمجدت دابتي ومجدتها ومجدتها‏:‏ أجدت علفها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ مجد الرجل ومجد‏:‏ عظم كرمه فهو ماجد ومجيد وله شرف ومجد وقوم أمجاد وأماجد وتمجّد الله بكرمه وعباده يمجّدونه وهم أهل التماجيد وأمجد الله فلاناً ومجّده‏:‏ كرم فعاله وماجدته فمجدته وتماجدوا‏.‏
قال شبيب ابن البرصاء‏:‏ دعيني أماجد في الحياة فإنني إذا ما دعا داعي الوفاة مجيب ونزلوا بيني فلان فأمجدوهم قرًى‏.‏
قال عديّ‏:‏ نمجد المهنا إذا استهنأتنا ودفاعاً عنك بالأيدي الكبار وقال الحماسيّ‏:‏ أتيناه زوّاراً فأمجدنا قرّى من البث والداء الدخيل المخامر وأمجد فلان ولده ولولده إذا تخيّر لهم الأمهات‏.‏
وهؤلاء قوم أمجدهم أبوهم‏.‏
قال‏:‏ ليوث الغاب أمجدهم أبوهم بخيرات كرائم عن أبيه وفي مثل ‏"‏ في كلّ شجر نار واستمجد المرخ والعفار ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

م ج د
**مجدت الغنم مجوداً**: yeşilliği yedi; ta ki açlığı yatışıncaya kadar.
Ve davar **مجّداً** ve **مواجد** olarak döndü: tok olarak.
Ve ben, koyunu ve devesi **مجد** etmiş bir arazi gördüm.
Ve ben binek hayvanımı **أمجدت** ve **مجدتها** ve **مجدتها**: yemini iyi yaptım.
Ve mecazdan: adam **مجد** ve **مجد**: cömertliği büyüdü; o hâlde o **ماجد** ve **مجيد**dir; onun için şeref ve **مجد** vardır; ve kavim **أمجاد** ve **أماجد**dir; ve Allah, keremiyle **تمجّد** etti; kulları O’nu **يمجّدونه**; ve onlar **التماجيد** ehlidir; ve Allah falanı **أمجد** etti ve onu **مجّده**: fiillerini keremli kıldı; ve ben onunla **ماجدته**; böylece onu **مجدته**; ve onlar **تماجدوا**.
Şebîb ibn el-Barsâ’ dedi: “Bırak beni; hayatta **أماجد** edeyim; çünkü ben, ölümün çağırıcısı çağırdığı vakit, icabet ediciyim.” Ve “Benî Fülân” arasına indiler; böylece onları, ikram olarak **فأمجدوهم**.
Adiyy dedi: “Biz, bize iyi muamele ettiğinde **نمجد** ederiz; ve senin hakkında, büyük ellerle savunma (da yaparız).” Ve el-Hamâsî dedi: “Ona ziyaretçiler olarak geldik; böylece bizi, iç sıkıntısından ve içeri karışan, karışıp duran hastalıktan (kurtaracak) bir ikramla **فأمجدنا قرّى**.” Ve falan, oğluna ve oğlunun oğluna **أمجد** eder: onlar için anneleri seçtiği zaman.
Ve bunlar, babaları kendilerini **أمجدهم** etmiş bir kavimdir.
Dedi: “Ormanın aslanları; babaları onları **أمجدهم** etti; babasından (gelen) kerim hayırlardan.” Ve şu meselde: “Her ağaçta ateş vardır; ve **استمجد** edilen **المرخ** ve **العفار**dır.”.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَجْدُ: المُرُوءةُ والسخاءُ. والمَجْدُ: الكرمُ والشرفُ. ابن سيده: المجد نَيْل الشرف، وقيل: لا يكون إِلا بالآباءِ، وقيل: المَجْدُ كَرَمُ الآباء خاصة، وقيل: المَجْدُ الأَخذ من الشرف والسُّؤدَد ما يكفي؛ وقد مَجَدَ يَمْجُدُ مَجْداً، فهو ماجد. ومَجُد، بالضم، مَجادةً، فهو مجيد، وتَمَجَّد. والمجدُ: كَرَمُ فِعاله.
وأَمجَدَه ومَجَّده كلاهما: عظَّمَه وأَثنى عليه.
وتماجَدَ القومُ فيما بينهم: ذكَروا مَجْدَهم.
وماجَدَه مِجاداً: عارَضه بالمجد. وماجَدْتُه فمَجَدتُه أَمْجُدُه أَي غَلَبْتُه بالمجد. قال ابن السكيت: الشرفُ والمجدُ يكونان بالآباء. يقال: رجل شريف ماجدٌ، له آباءٌ متقدّمون في الشرف؛ قال: والحسب والكرم يكونان في الرجل وإِن لم يكن له آباء لهم شرف.
والتمجيدُ: أَن يُنْسب الرجل إِلى المجد.
ورجل ماجد: مِفضالٌ كثير الخير شريف، والمجيدُ، فعيل، منه للمبالغة؛ وقيل: هو الكريم المفضال، وقيل: إِذا قارَن شَرَفُ الذاتِ حُسْنَ الفِعال سمي مَجْداً، وفعِيلٌ أَبلغ من فاعِل فكأَنه يَجْمع معنى الجليل والوهَّابِ والكريم. والمجيدُ: من صفاتِ الله عز وجل. وفي التنزيل العزيز: ذو العرش المجيدُ. وفي اسماء الله تعالى: الماجدُ. والمَجْد في كلام العرب: الشرف الواسع. التهذيب: الله تعالى هو المجِيدُ تَمَجَّد بِفعاله ومَجَّده خلقه لعظمته. وقوله تعالى: ذو العرش المجيدِ؛ قال الفراء: خفضه يَحيى وأَصحابه كما قال: بل هو قرآنٌ مجيدٌ، فوصف القرآن بالمَجادة. وقيل يقرأُ: بل هو قرآنُ مجيدٍ، والقراءة قرآنٌ مجيدٌ. ومن قرأَ: قرآنُ مجيدٍ، فالمعنى بل هو قرآنُ ربٍّ مجيدٍ. ابن الأَعرابي: قرآنٌ مجيدٌ، المجيدُ الرفيع. قال أَبو اسحق: معنى المجيد الكريم، فمن خفض المجيد فمن صفة العرش، ومن رفع فمن صفة ذو. وقوله تعالى: ق والقرآن المجيد؛ يريد بالمجيد الرفيعَ العالي. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: ناوِلِيني المجيدَ أَي المُصْحَف؛ هو من قوله تعالى: بل هو قرآنٌ مجيدٌ.
وفي حديث قراءة الفاتحة: مَجَّدَني عَبْدي أَي شرَّفني وعَظَّمني. وكان سعد بن عبادة يقول: اللهمَّ هَبْ لي حَمْداً ومَجْداً، لا مَجْد إِلا بِفعال ولا فِعال إِلا بمال؛ اللهم لا يُصْلِحُني ولا أَصْلُحُ إِلا عليه
(* قوله «اللهم لا يصلحني ولا أصلح إلخ» كذا بالأصل).
ابن شميل: الماجدُ الحَسَن الخُلُق السَّمْحُ. ورجل ماجد ومجيد إِذا كان كريماً مِعْطاءً. وفي حديث عليّ، رضي الله عنه: أَمَّا نحن بنو هاشم فأَنجادٌ أَمْجادٌ أَي شِراف كِرام، جمع مجِيد أَو ماجد كأَشهاد في شَهيد أَو شاهد.
ومَجَدَتِ الإِبل تَمْجُدُ مُجُوداً، وهي مواجِدُ ومُجَّد ومُجُدٌ، وأَمْجَدَتْ: نالت من الكلإِ قريباً من الشبع وعرف ذلك في أَجسامها، ومَجَّدْتُها أَنا تمجيداً وأَمجَدَها راعيها وقد أَمجَدَ القومُ إِبلهم، وذلك في أَول الربيع. وأَما أَبو زيد فقال: أَمجَدَ الإِبلَ مَلأَ بطونها علفاً وأَشبعها، ولا فعل لها هي في ذلك، فإِن أَرعاها في أَرض مُكْلِئَةٍ فرعت وشبِعت. قال: مَجَدَتْ تَمْجُدُ مَجْداً ومُجوداً ولا فعل لك في هذا، وأَما أَبو عبيد فروى عن أَبي عبيدة أَن أَهل العالية يقولون مَجَد الناقةَ مخففاً إِذا علفها مِلءَ بطونها، وأَهل نجد يقولون مَجَّدها تمجيداً، مشدَّداً، إِذا علفها نصف بطونها. ابن الأَعرابي: مَجَدَتِ الإِبل إِذا وقعت في مَرْعًى كثير واسع؛ وأَمجَدَها الراعي وأَمجَدْتُها أَنا. وقال ابن شميل: إِذا شبعت الغنم مَجُدَت الإِبل تَمجُد، والمجد نَحْوٌ من نصف الشبع؛ وقال أَبو حية يصف امرأَة:
ولَيْسَت بماجِدةٍ للطعامِ ولا الشراب
أَي ليست بكثيرة الطعام ولا الشراب. الأَصمعي: أَمجَدْتُ الدابةَ علَفاً أَكثرت لها ذلك. ويقال: أَمجَدَ فلان عطاءَه ومَجَّده إِذا كثَّره؛ وقال عديّ:
فاشتراني واصطفاني نعْمةً،
مَجَّدَ الهِنْءَ وأَعطاني الثَّمَنْ
وفي المثل: في كل شَجَر نار، واسْتَمْجَدَ المَرْخُ والعَفار؛ اسْتَمْجَدَ استفضل أَي اسْتَكْثَرا من النار كأَنهما أَخذا من النار ما هو حسبهما فصلحا للاقتداح بهما، ويقال: لأَنهما يُسْرعانِ الوَرْيَ فشبها بمن يُكْثِر من العطاء طلباً للمجد. ويقال: أَمجَدَنا فلان قِرًى إِذا آتَى ما كَفَى وفضل.
ومَجْدٌ ومُجَيْدٌ وماجِدٌ: أَسماء. ومَجْد بنت تميم بن عامرِ بنِ لُؤَيٍّ: هي أُم كلاب وكعب وعامر وكُلَيْب بني ربيعة بن عامر بن صعصعة؛ وذكرها لبيد فقال يفتخر بها:
سَقَى قَوْمي بَني مَجْدٍ، وأَسْقى
نُمَيْراً، والقبائلَ من هِلالِ
وبَنو مَجْد: بنو ربيعة بن عامر بن صعصعة، ومجد: اسم أُمهم هذه التي فخر بها لبيد في شعره.

##### Türkçe

**المَجْدُ**: mertlik ve cömertlik. Ve **المَجْدُ**: kerem ve şeref. İbn Sîde: **المجد** şerefe erişmektir; ve denildi ki: ancak babalarla olur; ve denildi ki: **المَجْدُ** özellikle babaların keremidir; ve denildi ki: **المَجْدُ** şeref ve ululuktan yeterli olanı almaktır; ve gerçekten **مَجَدَ يَمْجُدُ مَجْداً**; o hâlde o **ماجد**dir. Ve **مَجُد** (ötre ile), **مَجادةً**; o hâlde o **مجيد**dir; ve **تَمَجَّد**. Ve **المجدُ**: fiillerinin keremi.

Ve **أَمجَدَه** ve **مَجَّده** ikisi de: onu yüceltti ve onu övdü.

Ve **تماجَدَ القومُ** kendi aralarında: **مَجْدَهم**i andılar.

Ve **ماجَدَه مِجاداً**: ona **المجد** ile karşı çıktı. Ve **ماجَدْتُه فمَجَدتُه أَمْجُدُه** yani onu **المجد** ile yendim. İbnü’s-Sikkît dedi: şeref ve **المجد** babalarla olur. Denilir: şerefli **ماجدٌ** bir adam; onun şerefte önde gelen babaları vardır; dedi: ve **الحسب** ve **الكرم** adamda olur, şerefi olan babaları olmasa bile.

Ve **التمجيدُ**: adamın **المجد**e nispet edilmesidir.

Ve **رجل ماجد**: çok ihsan eden, çok hayırlı, şerefli. Ve **المجيدُ** (فعيل), onda mübalağa içindir; ve denildi ki: o, kerim çok ihsan edendir; ve denildi ki: ne zaman zatın şerefi fiillerin güzelliğine eşlik ederse ona **مَجْداً** denir; ve **فعِيلٌ** **فاعِل**den daha beliğdir; sanki **الجليل** ve **الوهَّابِ** ve **الكريم** mânâsını toplar. Ve **المجيدُ**: Allah عز وجل’in sıfatlarındandır. Ve aziz tenzilde: **ذو العرش المجيدُ**. Ve Allah تعالى’nın isimlerinde: **الماجدُ**. Ve Arapların كلامında **المَجْد**: geniş şereftir. **التهذيب**: Allah تعالى **المجِيدُ**dur; fiilleriyle **تَمَجَّد**; ve mahlûkatı onu azameti için **مَجَّده**. Ve O’nun sözü تعالى: **ذو العرش المجيدِ**; Ferrâ dedi: onu Yahyâ ve ashabı cer etti; tıpkı dediği gibi: **بل هو قرآنٌ مجيدٌ**; böylece Kur’ân’ı **المَجادة** ile vasıfladı. Ve denildi ki şöyle okunur: **بل هو قرآنُ مجيدٍ**; ve kıraat **قرآنٌ مجيدٌ**dur. Ve kim **قرآنُ مجيدٍ** okursa, mânâ: bilakis o, **ربٍّ مجيدٍ**in Kur’ân’ıdır. İbnü’l-A‘râbî: **قرآنٌ مجيدٌ**; **المجيدُ** yücedir. Ebû İshâk dedi: **المجيد**in mânâsı kerimdir; kim **المجيد**i cer ederse arşın sıfatındandır; kim ref ederse **ذو**nun sıfatındandır. Ve O’nun sözü تعالى: **ق والقرآن المجيد**; **المجيد** ile yüce, âlî olanı kasteder. Ve Âişe’nin, رضي الله عنها, hadisinde: **ناوِلِيني المجيدَ** yani **المُصْحَف**; o, O’nun sözü تعالى: **بل هو قرآنٌ مجيدٌ**dendir.

Ve Fâtiha okuma hadisinde: **مَجَّدَني عَبْدي** yani beni şereflendirdi ve beni yüceltti.

Ve Sa‘d b. Ubâde derdi: Allah’ım, bana **حَمْداً** ve **مَجْداً** bağışla; fiiller olmaksızın **مَجْد** yoktur ve mal olmaksızın fiil yoktur; Allah’ım, onunla olmadıkça beni ıslah etmez ve ben de ıslah olmam
(* Sözü «اللهم لا يصلحني ولا أصلح إلخ» asılda böyle).

İbn Şümeyl: **الماجدُ** güzel ahlâklı, müsamahalıdır. Ve bir adam **ماجد** ve **مجيد** olur; eğer kerim, çok veren ise. Ve Ali’nin, رضي الله عنه, hadisinde: “Biz Hâşim oğulları ise **أَنجادٌ أَمْجادٌ**” yani şerefli kerimler; **مجِيد**in veya **ماجد**in çoğulu; tıpkı **شَهيد** veya **شاهد**de **أَشهاد** gibi.

Ve **مَجَدَتِ الإِبل تَمْجُدُ مُجُوداً**; ve onlar **مواجِدُ** ve **مُجَّد** ve **مُجُدٌ**dür; ve **أَمْجَدَتْ**: otlaktan doymaya yakın bir miktar elde etti ve bu bedenlerinde bilindi; ve ben onları **مَجَّدْتُها** **تمجيداً**; ve çobanı onu **أَمجَدَها**; ve kavim de develerini **أَمجَدَ**; bu, baharın başındadır. Ama Ebû Zeyd dedi: **أَمجَدَ الإِبلَ** karınlarını yemle doldurdu ve onları doyurdu; ve bunda onların fiili yoktur; çünkü onları otlu bir yerde otlatırsa otlar ve doyar. Dedi: **مَجَدَتْ تَمْجُدُ مَجْداً ومُجوداً**; ve bunda senin fiilin yoktur. Ama Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den rivayet etti ki: **العالية** ehli, karnını yemle doldurduğunda **مَجَد الناقةَ** (hafif) der; ve Necd ehli, karınlarının yarısını yemlediğinde **مَجَّدها تمجيداً** (şeddeli) der. İbnü’l-A‘râbî: **مَجَدَتِ الإِبل** çok ve geniş bir mer‘aya düştüğünde; ve çoban onu **أَمجَدَها** ve ben onu **أَمجَدْتُها**. İbn Şümeyl dedi: koyun doyduğunda develer **مَجُدَت**; **تَمجُد**; ve **المجد** doymanın yarısı gibi bir şeydir. Ve Ebû Hayye bir kadını vasfederek dedi:
ولَيْسَت بماجِدةٍ للطعامِ ولا الشراب
yani yemeği de içeceği de çok olan değildir. Asma‘î: **أَمجَدْتُ الدابةَ علَفاً** ona bunu çoğalttım. Ve denilir: falan, ihsanını **أَمجَدَ** ve onu **مَجَّده**; onu çoğalttığında; ve Adî dedi:
فاشتراني واصطفاني نعْمةً،
مَجَّدَ الهِنْءَ وأَعطاني الثَّمَنْ
Ve meselde: her ağaçta ateş vardır; ve **اسْتَمْجَدَ المَرْخُ والعَفار**; **اسْتَمْجَدَ** üstün geldi, yani ateşten çoğalttılar; sanki ateşten kendilerine yetecek olanı aldılar da onunla kıvılcım çıkarmaya elverişli oldular; ve denilir: çünkü onlar çabuk tutuşurlar; böylece, **المجد** talebiyle ihsanı çoğaltan kimseye benzetildiler. Ve denilir: falan bize **قِرًى** olarak **أَمجَدَنا**; yeterli olanı ve fazlasını verdiğinde.

Ve **مَجْدٌ** ve **مُجَيْدٌ** ve **ماجِدٌ**: isimlerdir. Ve **مَجْد** Temîm b. Âmir b. Lüeyy’in kızı: o, Rabîa b. Âmir b. Sa‘sa‘a oğullarından Kilâb ve Ka‘b ve Âmir ve Küleyb’in annesidir; Lebîd onu andı ve onunla övünerek dedi:
سَقَى قَوْمي بَني مَجْدٍ، وأَسْقى
نُمَيْراً، والقبائلَ من هِلالِ
Ve **بَنو مَجْد**: Rabîa b. Âmir b. Sa‘sa‘a oğullarıdır; ve **مجد**: onların annesinin adıdır; Lebîd’in şiirinde onunla övündüğü bu kadındır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ج د * * المَجْدُ * الكرم وقد * مَجُدَ * الرجل بالضم * مَجْداً * فهو * مَجِيدٌ * و * مَاجِدٌ * وقد سبق الفرق بين المجد والحسب في ح س ب وفي المثل في كل شجر نار و * اسْتَمْجَدَ * المرخ والعفار أي استكثرا منها كأنهما أخذا من النار ما هو حسبهما ويقال لأنهما يسرعان الوري فشبها بمن يكثر في العطاء طلبا للمجد

##### Türkçe

* م ج د * * **المَجْدُ** * cömertliktir; ve muhakkak **مَجُدَ** adam (ötre ile) **مَجْداً**; artık o **مَجِيدٌ** ve **مَاجِدٌ**’dir. Ve **المجد** ile **الحسب** arasındaki fark, **ح س ب**’de ve “her ağaçta ateş vardır” meselinde daha önce geçti. Ve **اسْتَمْجَدَ** **المرخ** ve **العفار**; yani ondan çoğalttılar; sanki ateşten kendilerine yetecek olanı almış gibidirler. Ve denilir: çünkü onlar çakmağı çabuklaştırırlar; böylece, **المجد** talebiyle vermede çoğaltan kimseye benzetildiler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المجد: نيل الشرف، وقيل: هو الأخذ من الشرف والسودد ما يكفي. المجد: المروءة والسخاء والكرم. قال ابن سيده: أو لا يكون إلا بالآباء، قال ابن السكيت: الشرف والمجد يكونان بالآباء، يقال: رجل شريف ماجد: له آباء متقدمون في الشرف، قال: والحسب والكرم يكونان في الرجل وإن لم يكن له آباء لهم شرف.في المحكم: وقيل: المجد: كرم الاباء خاصة، وقيل: المجد كرم الآباء خاصة، وقيل: المجد كرم الفعال، وقيل: إذا قارن شرف الذات حسن الفعال سمي مجدا، وكان سعد بن عبادة يقول: اللهم هب لي حمدا ومجدا لا مجد إلا بفعال ولا فعال إلا بمال، اللهم لا يصلحني إلا هو، ولا أصلح إلا عليه. وفي الأساس: ومن المجاز مجد الرجل كنصر وهذه عن الصاغاني وكرم، يمجد ويمجد مجدا مصدر الأول، ومجادة مصدر الثاني فهو ماجد من الأول، ومجيد من الثاني. من المجار: أمجده ومجده، كلاهما: عظمه وأثنى عليه. وأمجد الله فلانا ومجده كرم فعاله. يقال: أمجد فلان العطاء ومجده، إذا كثره، وقال عدي بن زيد:
  فاشتراني واصطفاني نعمة                      مجد الهنء وأعطاني الثمن

  ويروي: أمجد الهنء. وتماجد الرجل: ذكر مجده أي حسن فعاله أو شرف آبائه. وماجده مجادا، بالكسر: عارضه بالمجد. وماجده فمجده، غلبه بالمجد، هو مجاز. والمجيد فعيل من المجد للمبالغة، وهو في أسمائه تعالى يجمع معنى الجليل والوهاب. وفي التنزيل العزيز  ذو العرش المجيد  قال الأزهري: الله تعالى هو المجيد، تمجد بفعاله، ومجده خلقه لعظمته. وقوله تعالى  ذو العرش المجيد  قال الفراء: خفضه يحيى وأصحابه، كما قال الفراء: خفضه يحيى وأصحابه، كما قال  بل هو قرآن مجيد  فوصف القرآن بالمجادة، وقيل: يقرأ: بل هو قرآن مجيد، أي قرآن رب مجيد. قال ابن الأعرابي: المجيد: الرفيع. وقوله تعالى  ق والقرآن المجيد  يريد بالمجيد الرفيع العالي. قال أبو إسحاق: معنى المجيد الكريم، فمن خفض المجيد فمن صفة العرش، ومن رفع فمن صفة ذو. قيل: المجيد: الكريم المفضال، في صفات الله تعالى. والمجيد أيضا: الشريف الذات الحسن الفعال. ومجدت الإبل تمجد مجدا ومجودا، الأخير بالضم، وهي مواجد ومجد ومجد، وأمجدت، إذا وقعتء في مرعى كثير واسع. وأمجدها الراعي، وأمجدتها أنا، وهذا قول ابن الأعرابي، أو مجدت وأمجدت، إذا نالت من الخلى، بفتح المعجمة واللام، وفي بعض النسخ: من الحلي، بكشر الحاء المهملة واللام وتشديد الياء، وفي غيره من الأمهات: من الكلإ قريبا من الشبع وعرف ذلك في أجسامها. قد مجدها مجدا وأمجدها راعيها، ومجدها تمجيدا: أشبعها وذلك في أول الربيع، أو أمجد الإبل: علفها ملء بطنها وأشبعها، ولافعل لها هي في ذلك، فإن أرعاها في أرض مكلئة فرعت وشبعت فمجدت تمجد مجدا ومجودا، ولا فعل لك في هذا. قاله الإمام أبو زيد. أو مجد الناقة، مخففا، إذا علفها ملء بطونها، رواه أبو عبيد عن أبي عبيدة عن أهل العالية، وقال: وأهل نجد يقولون مجدها تمجيدا، مشددا، إذا علفها نصف بطنها، وقال ابن شميل: المجد نحو من نصف الشبع. ومجيد، كأمير، ابن حيدة بن معد بن عدنان أبو بطن من الأشعريين، وقال الهمداني: وممن أخلت به النساب من قضاعة مجيد بن حيدان، وهموا فأدخلوهم في بطون الأشعر لقرب الدار من الدار. مجيد، كزبير: اسم رجل أواسم فحل، إلى أحدهما نسبت الإبل المجيدية، أوردها الفيومي في المصباح. قال شيخنا: وهي من غرائبه، قال الأزهري: وهي من إبل اليمن. ومجد، ممنوعا من الصرف، علم على بنت تميم بن غالب بن فهر، والذي في اللسان: بنت تميم بن عامر بن لؤي وقد تصرف، ومنه بنو مجد وهم كلاب وكعب وعامر وكليب، بنو ربيعة بن عامر بن صعصعة، نسبة إلى أمهم، وقد ذكرها لبيد فقال يفتخر بها:
  سقى قومي بني مجد وأسقى                      نميرا والقبائل من هـلال

  ومجدوان، بفتح الميم وضم الدال: بنسف، منها أبو جعفر محمد بن النضر بن رمضان المؤدب الزاهد أديب، سمع غريب الحديث لأبي عبيد من أبي الحسن محمد بن طالب بن علي النسفي وغيره، وعنه أبو العباس المستغفري. ومجدون، ويكسر أولها: ة، ببخارا منها أبو محمد عبد الله بن محمد الأزدي المؤذن، روى عنه الغنجار وغيره. وذو ماجد: باليمن من قرى ذمار. والماجد: الكثير الخير الشريف المفضال، قال ابن شميل: الماجد: الحسن الخلق السمح، ورجل ماجد ومجيد، إذا كان كريما معطاء. وفي حديث علي رضي الله عنه أما نحن بنو هاشم فأنجاد أمجاد أي أشراف كرام، جمع مجيد أو ماجد، كأشهاد في شهيد أو شاهد. وماجد أسم. من المجاز في المثل في كل شجر نار. واستمجد المرخ والعفار استمجد: استفضل، أي استكثرا من النار كأنهما أخذا من النار ما هو حسبهما فصلحا للاقتداح بهما، ويقال: لأنهما يسرعان الورى، فشبها بمن يكثر من العطاء طلبا للمجد. وأبو ماجدة الحنفي تابعي، ويقال أبو ماجد، ويقال العجلي الكوفي، قال أبو حاتم: اسمه عائذ بن نضلة، عن أبي مسعود، وعنه يحيى بن عبد الله الجابر، قاله المزي. وتماجدوا: تفاخروا. وتماجدوا: أظهروا مجدهم فيما بينهم، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: التمجيد: أن ينسب الرجل إلى المجد، والمجد: الشرف الواسع. وفي حديث عائشة رضي الله عنها ناوليني المجيد أي المصحف. وفي الأساس المجد: أكل الغنم البقل، يقال: مجدت الغنم مجودا: أكلت البقل حتى هجع غرثها. ومن المجاز: تمجد الله بكرمه. وعباده يمجدونه. وهو أهل التماجيد، أي الثناء بالمجد. ونزلوا بهم فأمجدوهم. وأمجد فلان ولده ولولده: تخير له الأمهات، وهؤلاء قوم أمجدهم أبوهم، كما في الأساس، وقال أبو حية يصف امرأة:
  وليست بماجدة للطعام ولا للشراب أي ليست بكثيرة الطعام ولا الشراب: ويقال: أمجدنا فلان قرى، إذا آتى ما كفى وفضل. وماجندان: من قرى سمرقند. وقال ابن القطاع في الأفعال: وأمجد الرجل سبا وذما، إذا أكثر له منهما. ومجد آباد. من قرى همذان. وأبو ماجدة السهمي، وقيل: ابن ماجدة، وقيل: علي بن ماجدة، تابعي، عن عمر، وعنه العلاء بن عبد الرحمن.

##### Türkçe

**المجد**: şerefi elde etme; ve denildi: o, şeref ve **السودد**’den (efendilik/önderlik) yeterli olanı almaktır. **المجد**: mertlik ve cömertlik ve keremdir. İbn Sîde dedi: yahut ancak babalarla olur; İbnü’s-Sikkît dedi: şeref ve **المجد** babalarla olur; denilir: şerefli **ماجد** adam: şerefte önde gelen babaları vardır; dedi: ve **الحسب** ve kerem, babaları şeref sahibi olmasa da adamda olur. **في المحكم**: ve denildi: **المجد**: özellikle babaların keremidir; ve denildi: **المجد** babaların keremi özellikle; ve denildi: **المجد** fiillerin keremidir; ve denildi: zatın şerefi fiillerin güzelliğine eşlik edince ona **مجدا** adı verilir; ve Sa‘d b. ‘Ubâde derdi: Allah’ım, bana bir hamd ve bir **مجدا** bağışla; fiiller olmaksızın **مجد** yoktur, mal olmaksızın fiil yoktur; Allah’ım, beni ancak o düzeltir, ben de ancak onun üzerine düzelirim. Ve **في الأساس**: ve mecazdan: adamın **مجد**’i, **نصر** gibi; bu, Sâğânî’dendir; ve kerem; **يمجد** ve **يمجد** **مجدا**: birincinin masdarı; ve **مجادة** ikincinin masdarıdır; o hâlde o, birinciden **ماجد**’dir, ikinciden **مجيد**’dir. **من المجار**: **أمجده** ve **مجده**; ikisi de: onu yüceltti ve onu övdü. Ve Allah falanı **أمجد** etti ve onu **مجده**: fiillerinin keremi. Denilir: falan, bağışı **أمجد** etti ve onu **مجده**; onu çoğalttıysa. ‘Adiyy b. Zeyd dedi:
  Beni satın aldı ve beni seçti, bir nimet olarak;
  **مجد الهنء** ve bana bedeli verdi

  Ve rivayet olunur: **أمجد الهنء**. Ve adam **تماجد** etti: **مجده**’ni, yani fiillerinin güzelliğini yahut babalarının şerefini andı. Ve onunla **ماجده** **مجادا** (kesre ile): ona **المجد** ile karşı çıktı. Ve onunla **ماجده** de, onu **مجده**: onu **المجد** ile yendi; bu mecazdır. Ve **المجيد**: mübalağa için **المجد**’den **فعيل**dir; ve O’nun تعالى isimlerinde, **الجليل** ve **الوهاب** manasını toplar. Ve aziz tenzilde: **ذو العرش المجيد**. Ezherî dedi: Allah تعالى O’dur **المجيد**; fiilleriyle **تمجد** etti; ve mahlûkatı, azameti için onu **مجده**. Ve O’nun تعالى sözü: **ذو العرش المجيد**; Ferrâ dedi: Yahyâ ve ashabı onu cer etti; Ferrâ’nın dediği gibi: Yahyâ ve ashabı onu cer etti; nitekim: **بل هو قرآن مجيد**; böylece Kur’ân’ı **المجادة** ile vasfetti; ve denildi: şöyle okunur: **بل هو قرآن مجيد**; yani **قرآن** bir **رب**’bin **مجيد**’idir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **المجيد**: yüce olandır. Ve O’nun تعالى sözü: **ق والقرآن المجيد**; **المجيد** ile yüce, yüksek olanı ister. Ebû İshâk dedi: **المجيد**’in manası **الكريم**’dir; artık **المجيد**’i cer eden kimseye göre o, **العرش**’ün sıfatındandır; ref eden kimseye göre ise **ذو**’nun sıfatındandır. Denildi: **المجيد**: kerem sahibi, ihsanı bol olan; Allah تعالى’nın sıfatlarında. Ve **المجيد** ayrıca: zatı şerefli, fiilleri güzel olan. Ve develer **مجدت** eder; **تمجد** **مجدا** ve **مجودا**; sonuncusu damme iledir; ve onlar **مواجد** ve **مجد** ve **مجد**’dir; ve **أمجدت**: bol, geniş bir otlağa düştüyse. Ve çoban onu **أمجدها** etti; ben de onu **أمجدتها** ettim; bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür. Yahut **مجدت** ve **أمجدت**: **الخلى**’dan (mu‘ceme ve **اللام** fethasıyla) elde ettiyse; ve bazı nüshalarda: **الحلي**’den (**الحاء** muhmele ve **اللام** kesresiyle ve **الياء**’ın şeddelenmesiyle); ve diğer ana nüshalarda: **الكلإ**’den, doyuma yakın olarak, ve bunun bedenlerinde bilindi. Onu **مجدها** etti **مجدا**; ve çobanı onu **أمجدها** etti; ve onu **مجدها** etti **تمجيدا**: onu doyurdu; bu, ilkbaharın başındadır. Yahut: develeri **أمجد** etti: karnını dolduracak kadar yem verdi ve onu doyurdu; bunda onun için bir fiil yoktur; çünkü onu otlu bir yerde otlatsa, o otlar ve doyar; böylece **مجدت** eder, **تمجد** **مجدا** ve **مجودا**; ve bunda senin için bir fiil yoktur. Bunu İmam Ebû Zeyd söyledi. Yahut: dişi deveyi **مجد** etti (tahfifli): karınlarını dolduracak kadar yem verdiyse; Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Ubeyde’den, **أهل العالية**’den rivayet etti; ve dedi: **أهل نجد** der ki: onu **مجدها** etti **تمجيدا** (müşedded): karnının yarısı kadar yem verdiyse. İbn Şümeyl dedi: **المجد** doyumun yarısı kadar bir şeydir.

**مجيد** ( **أمير** gibi): ‘Adnân’ın oğlu Ma‘d’ın oğlu Hayde’nin oğlu; Eş‘arîlerden bir batnın babasıdır. Hemdânî dedi: ve nesepçilerin **قضاعة**’dan kendisiyle yanıldığı kimselerden: Haydân’ın oğlu **مجيد**; ve yanıldılar da onları, evin eve yakınlığından dolayı, Eş‘ar’ın batınlarına soktular.

**مجيد** ( **زبير** gibi): bir adam adı yahut bir aygır adıdır; ikisinden birine nispetle develer **المجيدية** diye nispet edildi; Fîyûmî bunu **المصباح**’ta zikretti. Şeyhimiz dedi: ve o, onun gariplerindendir. Ezherî dedi: ve o, Yemen develerindendir.

**مجد** (sarf dışı bırakılmış olarak): Fihr’in oğlu Gâlib’in oğlu Temîm’in kızı üzerine bir özel addır. **اللسان**’da olan: Lüeyy’in oğlu ‘Âmir’in oğlu Temîm’in kızı; ve sarf edilir. Ondandır: **بنو مجد**; ve onlar **كلاب** ve **كعب** ve **عامر** ve **كليب**’tir; **صعصعة**’nın oğlu ‘Âmir’in oğlu Rabî‘a’nın oğulları; annelerine nispetle. Lebîd onu zikretti de onunla övünerek dedi:
  Kavmim **بني مجد**’i suladı ve suladı
  **نميرا**’yı ve **هـلال**’dan kabileleri

**مجدوان** ( **الميم** fethası ve **الدال** dammesiyle): Nesef’te bir yer; ondan: zâhid müeddib edip Ebû Ca‘fer Muhammed b. en-Nadr b. Ramadân; Ebû ‘Ubeyd’in **غريب الحديث**’ini Ebû’l-Hasen Muhammed b. Tâlib b. ‘Alî en-Nesefî’den ve başkasından dinledi; ondan da Ebû’l-‘Abbâs el-Mustagfirî rivayet etti.

**مجدون**; ve ilkinin kesrelenmesiyle: Buhârâ’da bir yer; ondan: müezzin Ebû Muhammed ‘Abdullah b. Muhammed el-Ezdî; ondan Guncâr ve başkası rivayet etti.

**ذو ماجد**: Yemen’de, Zimâr köylerinden bir köydür.

**الماجد**: hayrı çok, şerefli, ihsanı bol olandır. İbn Şümeyl dedi: **الماجد**: güzel ahlâklı, yumuşak huyludur. Ve adam **ماجد** ve **مجيد**: kerim, verici ise. ‘Alî رضي الله عنه hadîsinde: “Ama biz, Hâşim oğullarıyız; **أنجاد أمجاد**”, yani şerefli kerimler; **مجيد** yahut **ماجد**’in cem‘i; **شهيد** yahut **شاهد**’deki **أشهاد** gibi. Ve **ماجد** bir isimdir.

Mecazdan, meselde: “Her ağaçta ateş vardır.”

Ve **المرخ** ve **العفار** **استمجد** etti; **استمجد**: üstünlük istedi; yani ateşten çoğalttılar; sanki ateşten kendilerine yetecek olanı aldılar da onunla ateş yakmaya elverişli oldular. Ve denilir: çünkü onlar **الورى**’yı çabuk çıkarırlar; böylece, **المجد** talebiyle bağışı çoğaltan kimseye benzetildiler.

Ebû Mâcede el-Hanefî tâbiîdir; ve denilir: Ebû Mâcid; ve denilir: el-‘Aclî el-Kûfî. Ebû Hâtim dedi: adı ‘Âiz b. Nadle’dir; Ebû Mes‘ûd’dan; ondan da Yahyâ b. ‘Abdullah el-Câbir (rivayet etti); bunu Mizzî söyledi.

**تماجدوا**: övündüler.

**تماجدوا**: aralarında **مجد**’lerini ortaya koydular; bu mecazdır.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **التمجيد**: adamın **المجد**’e nispet edilmesidir. Ve **المجد**: geniş şereftir.

‘Âişe رضي الله عنها hadîsinde: “Bana **المجيد**’i uzat”, yani mushaf.

Ve **في الأساس**: **المجد**: koyunun otu yemesidir; denilir: koyun **مجدت** eder **مجودا**: otu yedi, ta ki açlığı yatıştı.

Ve mecazdan: Allah, keremiyle **تمجد** etti. Ve kulları onu **يمجدونه**. Ve O, **أهل التماجيد**’dir; yani **المجد** ile övme. Ve onların yanına indiler de onları **أمجدوهم** ettiler.

Ve falan, çocuğu için ve çocuğunun çocuğu için **أمجد** etti: ona anneleri seçti. Ve bunlar, babaları onları **أمجدهم** etmiş bir kavimdir; **في الأساس**’ta olduğu gibi. Ebû Hayye bir kadını vasfederek dedi:
  Ve o, yemek için **بماجدة** değildir, ne de içecek için; yani o, yemeği de içeceği de çok olan değildir.

Ve denilir: falan bize bir ikramı **أمجدنا** etti; yeterli olanı ve fazlasını verdiğinde.

**ماجندان**: Semerkand köylerindendir.

İbnü’l-Kattâ‘ **الأفعال**’de dedi: ve adam, ona **سبا** ve **ذما** bakımından **أمجد** etti; ikisini de ona çokça yaptığında.

**مجد آباد**: Hemedân köylerindendir.

Ebû Mâcede es-Sehmî; ve denildi: İbn Mâcede; ve denildi: ‘Alî b. Mâcede; tâbiîdir; ‘Ömer’den; ondan da el-‘Alâ b. ‘Abdirrahmân (rivayet etti).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَجَدَ
1 مَجَدَ ذ , aor. مَجُدَ , inf. n. مَجْدٌ; (L, K;) and مَجُدَ, aor. مَجُدَ , inf. n. مَجَادَةٌ; (S, L, K;) He (a man, S) was, or became, possessed of, or characterized by, مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.; he was, or became, glorious, in a state of honour or dignity, noble, &c.: see مَجْدٌ below]. (S, L, K.) ― -b2- See 3. ― -b3- مَجَدَتِ الاِبِلُ, (AZ, IAar, S, L, K,) aor. مَجُدَ , (AZ, L,) inf. n. مَجْدٌ (AZ, L, K) and مُجُودٌ; (AZ, S, L, K;) and ↓ امجدت; (L, K;) The camels fed in a land abounding with pasturage, and satiated themselves therewith: (AZ, L:) or, lighted upon abundant pasturage: (IAar, L, K:) or, obtained of fresh herbage, (خَلًى, S, K,) or of herbage, (L,) nearly as much as satiated them, (S, L, K,) and their bodies made this known. (L.) See 4. ― -b4- مَجَدَتِ الغَنَمُ, inf. n. مُجُودٌ, The sheep, or goats, ate of leguminous plants so as to blunt the sharpness of their hunger. (A.) ― -b5- [Hence, app., accord. to the A, the signification of مَجَدَ and مَجُدَ given in the commencement of this art.]

مجّدهُ
2 مجّدهُ ذ , inf. n. تَمْجِيدٌ, He attributed, or ascribed to him, مَجْد [or glory, honour, dignity, or nobility, &c.; he glorified him; honoured him; &c.]; (S, L;) he magnified him, and praised him; as also ↓ امجدهُ. (L, K.) ― -b2- مجّدهُ and ↓ امجدهُ He (God) honoured his (a man's) deeds, or actions: or may He honour his deeds, or actions! (A.) ― -b3- مجّدهُ and ↓ امجدهُ He made it (a gift) large, or abundant. (L, K.) ― -b4- See 4.

ماجدهُ
3 ماجدهُ ذ , inf. n. مِجَادٌ, He vied, or competed, with him (عَارَضَهُ) in مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.]. (L, K.) You say, ↓ مَاجَدْتُهُ فَمَجَدْتُهُ, (aor. of the latter مَجُدَ , S, L,) I vied, &c., with him in glory, &c., and overcame him therein. (S, L, K.)

4 أَمْجَدَ see 1 and 2. ― -b2- نَزَلُوا بِهِمْ فَأَمْجَدُوهُمْ [They alighted at their abode as guests, and they entertained them honourably]. (A.) ― -b3- امجد وَلَدَهُ, and لِوَلَدِهِ, He chose [noble or generous] mothers [whereon to beget his children; and thus caused his children to be noble or generous]. (A, TA.) ― -b4- أَمْجَدَنَا فُلَانٌ قِرًى Such a one gave us a sufficient and superabundant entertainment. (L.) ― -b5- امجدهُ سَبًّا وَذَمًّا He reviled and dispraised him much. (IKtt.) ― -b6- امجد الاِبِلَ; (AZ, IAar, L, K;) and ↓ مجّدها, (S, L, K,) inf. n. تَمْجِيدٌ; (S, L;) and ↓ مَجَدَهَا; (K;) He filled the camels bellies with fodder, (AZ, L, K,) and satiated them: (AZ, L:) or he fed the camels upon abundant pasturage: (IAar, L:) or he satiated the camels: (K:) or he fed them upon herbage so as nearly to satiate them, in the beginning of the [season called] رَبِيع: (L:) or he half-filled their bellies with fodder: (K:) the people of El-'Áliyeh say, النَّاقَةَ ↓ مَجَدَ, (L,) or الدَّابَّةَ, aor. مَجُدَ , inf. n. مَجْدٌ, (S,) he filled the belly of the she-camel, (L,) or of the beast of carriage, (S,) with fodder: (S, L:) and the people of Nejd, ↓ مجّدها, inf. n. تَمْجِيدٌ, he half-filled her belly with fodder: (AO, A'Obeyd, S, L:) and امجد الدَّابَّةٌ He gave the beast of carriage much fodder. (As, L.)

تمجّد
5 تمجّد ذ He had مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.,] attributed, or ascribed, to him. (L.)

تماجد
6 تماجد ذ He mentioned his [i. e. his own] مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c., made a show of glory, &c.]; (K;) or the goodness of his actions, and the glory, &c., of his ancestors. (TA.) ― -b2- تماجد القَوْمُ فِيمَا بَيْنَهُمْ The people vied among themselves, or competed, for, or in, مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.], each mentioning his own مجد. (S, * L, K. *)

استمجد
10 استمجد ذ [He desired, or sought, مَجْد, or glory, honour, dignity, nobility, &c.;] he gave largely from a desire of مَجْد. (S, L.) ― -b2- It is said in a proverb, فِى كُلِّ شَجَرٍ نَارْ وَاسْتَمْجَدَ الْمَرْخُ وَالْعَفَارْ (tropical:) In all trees is fire; but the markh and 'afár yield much fire: (S, L, K: *) as though they had taken as much fire as sufficed them, (S, L,) and were therefore fit substances for striking fire: (L:) or because they yield fire quickly; wherefore they are likened to him who gives largely from a desire of مَجْد. (S, L.) See مَرْخٌ, and عَفَارٌ.

مَجْدٌ
مَجْدٌ ذ Glory; honour; dignity; nobility; syn. عِزٌّ (Msb) and شَرَفٌ [q. v.] (L, Msb) and كَرَمٌ: (S, L, K:) or ample glory, honour, dignity, or nobility: (L:) or the acquisition of glory, honour, dignity, or nobility; syn. نَيْلُ شَرَفٍ: (M, L, K:) or the acquisition of what suffices thereof and of lordship: (L:) [and hence, acquired glory, honour, dignity, or nobility:] or only glory, honour, dignity, or nobility, transmitted by one's ancestors: (M, L, K:) ISk says, that مَجْد and شَرَف are [transmitted] by one's ancestors; but حَسَب [q. v.] and كَرَم may belong to a man without ancestors who possessed these qualities: (S, L:) or, specially, nobleness, or generosity, of ancestors: (M, L, K:) or personal glory, or nobility with goodness of actions: and nobleness, or generosity, of actions: (L:) or generosity; liberality; syn. كَرَمٌ (S, L, K) and سَخَآءٌ: (L:) or manly virtue or moral goodness; syn. مُرُوْءَةٌ. (L.) [Accord. to the A, مَجْدٌ thus used, and consequently each of the words in this art. derived from it, is tropical: but if so, it is a حَقِيقَة عُرْفِيَّة, or word so much used in a particular tropical sense as to be, in this sense, conventionally regarded as proper.]

مَجِيدٌ
مَجِيدٌ ذ (from مَجُدَ, L) and ↓ مَاجِدٌ (from مَجَدَ, L) A man (S) possessing, or characterized by, مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.; glorious, in a state of honour or dignity, noble, &c.]: (S, L, K:) glorious, in a state of honour or dignity, noble, abounding in good, and beneficent; but the former has a more intensive sense: or the latter, characterized by gloriousness or nobleness of actions: (K:) or, by personal glory or nobility with goodness of actions; and the former has a more intensive sense: or both, generous and munificent: (L:) and the latter, good in disposition, and liberal, bountiful, munificent, or generous: (ISh, L, K:) pl., either of the former or of the latter, أَمْجَادٌ. (L.) ― -b2- المَجِيدُ as an epithet of God signifies The Glorious, or Great, or Great in dignity, who gives liberally, or bountifully: or the Bountiful and beneficent: (L, TA:) and ↓ المَاجِدُ is applied in the same manner: (L:) or the former, He who is glorified for his deeds. (T, L.) ― -b3- مَجِيدٌ is also applied in the Kur as an epithet to the throne (عَرْش) of God; and to the Kur-án; (L.) and signifies exalted; sublime; (IAar. L, K;) noble; (Zj, L, K;) when thus applied: (IAar, Zj, L, K:) but in ch. lxxxv., v. 15, for ذُو العَرْشِ المَجِيدِ, some read ذو العَرْشِ المَجِيدُ, making المجيد an epithet of ذو; and in the same ch., v. 21, for هُوَ قُرَآنٌ مَجِيدٌ, some read هو قُرْآنٌ مَجِيدٍ, making مجيد an epithet of God. (L.) المَجِيدُ alone also occurs in a trad. as meaning the Kur-án. (L.)

مَاجِدٌ
مَاجِدٌ ذ : see مَجِيدٌ. ― -b2- Also, applied to a camel: see مَجَدَتِ الاِبِلُ: pl. مُجَّدٌ and مُجُدٌ and مَوَاجِدُ. (L.) ― -b3- مَاجِدٌ Much; abundant; syn. كَثِيرٌ. (K, TA.) [In the CK, كَثِيرٌ المَجْدِ.] ― -b4- لَيْسَتْ بِمَاجِدَةٍ لِلطَّعَامِ وَلَا لِلشَّرَابِ She does not eat or drink much. Said by Aboo- Habbeh, describing a woman. (L.)

أَمْجَدُ
أَمْجَدُ ذ [More, or most, glorious, honourable, noble, &c.]: pl. أَمَاجِدُ. (A.)

هُوَ أَهْلُ التَّمَاجِيدِ
هُوَ أَهْلُ التَّمَاجِيدِ ذ He is a fit, or deserving, object of praises for مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.]. (A, TA.)

##### Türkçe

**مَجَدَ**
1 **مَجَدَ** ذ , muzâri‘i **مَجُدَ** , mastar ismi **مَجْدٌ**; (L, K;) ve **مَجُدَ**, muzâri‘i **مَجُدَ** , mastar ismi **مَجَادَةٌ**; (S, L, K;) O (bir adam, S) **مَجْد** sahibi oldu, yahut **مَجْد** ile nitelenmiş oldu [yahut yücelik, şeref, haysiyet, soyluluk, vb.; yüce oldu, şeref yahut haysiyet hâlinde oldu, soylu oldu, vb.: aşağıda **مَجْدٌ**’e bak]. (S, L, K.) ― -b2- 3’e bak. ― -b3- **مَجَدَتِ الاِبِلُ**, (AZ, IAar, S, L, K,) muzâri‘i **مَجُدَ** , (AZ, L,) mastar ismi **مَجْدٌ** (AZ, L, K) ve **مُجُودٌ**; (AZ, S, L, K;) ve ↓ **امجدت**; (L, K;) Develer otlağı bol bir arazide otladı ve onunla doydu: (AZ, L:) yahut bol otlağa rastladı: (IAar, L, K:) yahut taze otlardan, (**خَلًى**, S, K,) yahut ottan, (L,) onları neredeyse doyuracak kadar elde etti, (S, L, K,) ve bedenleri bunu belli etti. (L.) 4’e bak. ― -b4- **مَجَدَتِ الغَنَمُ**, mastar ismi **مُجُودٌ**, Koyunlar yahut keçiler baklagil türü bitkilerden, açlıklarının keskinliğini köreltecek şekilde yedi. (A.) ― -b5- [Bundan dolayı, görünüşe göre, A’ya göre, bu maddenin başında verilen **مَجَدَ** ve **مَجُدَ** anlamı.]

**مجّدهُ**
2 **مجّدهُ** ذ , mastar ismi **تَمْجِيدٌ**, Ona **مَجْد** nispet etti [yahut yücelik, şeref, haysiyet yahut soyluluk, vb.; onu yüceltti; ona şeref verdi; vb.]; (S, L;) onu büyüttü ve onu övdü; bunun gibi ↓ **امجدهُ**. (L, K.) ― -b2- **مجّدهُ** ve ↓ **امجدهُ** O (Allah) onun (bir adamın) amellerini yahut fiillerini şereflendirdi: yahut amellerini yahut fiillerini şereflendirsin! (A.) ― -b3- **مجّدهُ** ve ↓ **امجدهُ** Onu (bir hediyeyi) büyük yahut bol yaptı. (L, K.) ― -b4- 4’e bak.

**ماجدهُ**
3 **ماجدهُ** ذ , mastar ismi **مِجَادٌ**, Onunla **مَجْد**’de [yahut yücelik, şeref, haysiyet, soyluluk, vb.] yarıştı yahut rekabet etti (**عَارَضَهُ**). (L, K.) Şöyle dersin: ↓ **مَاجَدْتُهُ فَمَجَدْتُهُ**, (ikincisinin muzâri‘i **مَجُدَ** , S, L,) Onunla yücelikte, vb. yarıştım, ve onda onu yendim. (S, L, K.)

4 **أَمْجَدَ** 1 ve 2’ye bak. ― -b2- **نَزَلُوا بِهِمْ فَأَمْجَدُوهُمْ** [Onların yanına misafir olarak indiler de onları şereflice ağırladılar]. (A.) ― -b3- **امجد وَلَدَهُ**, ve **لِوَلَدِهِ**, Çocukları için [soylu yahut cömert] anneler seçti [çocuklarını doğurtacağı; böylece çocuklarını soylu yahut cömert kıldı]. (A, TA.) ― -b4- **أَمْجَدَنَا فُلَانٌ قِرًى** Filân bize yeterli ve fazla bir ikram verdi. (L.) ― -b5- **امجدهُ سَبًّا وَذَمًّا** Ona çok sövdü ve onu çok yerdi. (IKtt.) ― -b6- **امجد الاِبِلَ**; (AZ, IAar, L, K;) ve ↓ **مجّدها**, (S, L, K,) mastar ismi **تَمْجِيدٌ**; (S, L;) ve ↓ **مَجَدَهَا**; (K;) Develerin karınlarını yemle doldurdu, (AZ, L, K,) ve onları doyurdu: (AZ, L:) yahut develeri bol otlakta otlattı: (IAar, L:) yahut develeri doyurdu: (K:) yahut **رَبِيع** denilen [mevsimin] başında onları neredeyse doyuracak şekilde otla otlattı: (L:) yahut karınlarını yemle yarı doldurdu: (K:) El-‘Âliye halkı, ↓ **مَجَدَ** **النَّاقَةَ**, (L,) yahut **الدَّابَّةَ**, muzâri‘i **مَجُدَ** , mastar ismi **مَجْدٌ**, (S,) dişi devenin karnını, (L,) yahut binek hayvanının karnını, (S,) yemle doldurdu (der): (S, L:) ve Necd halkı, ↓ **مجّدها**, mastar ismi **تَمْجِيدٌ**, onun karnını yemle yarı doldurdu (der): (AO, A'Obeyd, S, L:) ve **امجد الدَّابَّةٌ** Binek hayvanına çok yem verdi. (As, L.)

**تمجّد**
5 **تمجّد** ذ Kendisine **مَجْد** nispet edilmiş oldu [yahut yücelik, şeref, haysiyet, soyluluk, vb.]. (L.)

**تماجد**
6 **تماجد** ذ Kendi **مَجْد**’ünü andı [yani kendi yüceliğini, şerefini, haysiyetini, soyluluğunu, vb.; yücelik, vb. gösterişi yaptı]; (K;) yahut fiillerinin iyiliğini ve atalarının yüceliğini, vb. andı. (TA.) ― -b2- **تماجد القَوْمُ فِيمَا بَيْنَهُمْ** Kavim kendi aralarında **مَجْد** için yahut **مَجْد**’de [yahut yücelik, şeref, haysiyet, soyluluk, vb.] yarıştı yahut rekabet etti; her biri kendi **مجد**’ünü anarak. (S, * L, K. *)

**استمجد**
10 **استمجد** ذ [**مَجْد**’ü, yahut yücelik, şeref, haysiyet, soyluluk, vb. istedi yahut aradı;] **مَجْد** arzusundan dolayı bolca verdi. (S, L.) ― -b2- Bir darbımeselde şöyle denir: **فِى كُلِّ شَجَرٍ نَارْ وَاسْتَمْجَدَ الْمَرْخُ وَالْعَفَارْ** (mecaz:) Her ağaçta ateş vardır; fakat **الْمَرْخُ** ve **الْعَفَارْ** çok ateş verir: (S, L, K: *) sanki kendilerine yetecek kadar ateş almışlar gibi, (S, L,) ve bu yüzden ateş çakmaya elverişli maddeler olmuşlar: (L:) yahut çabuk ateş verdikleri için; bundan dolayı **مَجْد** arzusundan dolayı bolca verene benzetilirler. (S, L.) **مَرْخٌ**’a ve **عَفَارٌ**’a bak.

**مَجْدٌ**
**مَجْدٌ** ذ Yücelik; şeref; haysiyet; soyluluk; eşanlamlısı **عِزٌّ** (Msb) ve **شَرَفٌ** [bk.] (L, Msb) ve **كَرَمٌ**: (S, L, K:) yahut geniş yücelik, şeref, haysiyet yahut soyluluk: (L:) yahut yüceliği, şerefi, haysiyeti yahut soyluluğu elde etme; eşanlamlısı **نَيْلُ شَرَفٍ**: (M, L, K:) yahut bunlardan yeterli olanı ve efendiliği elde etme: (L:) [ve bundan dolayı, kazanılmış yücelik, şeref, haysiyet yahut soyluluk:] yahut yalnızca atalar tarafından intikal ettirilmiş yücelik, şeref, haysiyet yahut soyluluk: (M, L, K:) ISk der ki, **مَجْد** ve **شَرَف** atalar tarafından [intikal eder]; fakat **حَسَب** [bk.] ve **كَرَم** bu niteliklere sahip ataları olmayan bir adama da ait olabilir: (S, L:) yahut özellikle, ataların soyluluğu yahut cömertliği: (M, L, K:) yahut fiillerin iyiliğiyle birlikte şahsî yücelik yahut soyluluk: ve fiillerin soyluluğu yahut cömertliği: (L:) yahut cömertlik; eli açıklık; eşanlamlısı **كَرَمٌ** (S, L, K) ve **سَخَآءٌ**: (L:) yahut erkeklik erdemi yahut ahlâkî iyilik; eşanlamlısı **مُرُوْءَةٌ**. (L.) [A’ya göre, böyle kullanıldığında **مَجْدٌ**, ve dolayısıyla bu maddede ondan türeyen kelimelerin her biri, mecazdır: fakat eğer öyleyse, bu bir **حَقِيقَة عُرْفِيَّة**’dir; yahut belirli bir mecazî anlamda o kadar çok kullanılan bir kelimedir ki bu anlamda örfî olarak hakikat sayılır.]

**مَجِيدٌ**
**مَجِيدٌ** ذ (**مَجُدَ**’den, L) ve ↓ **مَاجِدٌ** (**مَجَدَ**’den, L) Bir adam (S) **مَجْد** sahibi olan yahut **مَجْد** ile nitelenmiş olan [yahut yüce, şerefli, haysiyetli, soylu, vb.]: (S, L, K:) yüce, şeref yahut haysiyet hâlinde, soylu, hayırda bol ve iyilik eden; fakat birincisi daha şiddetli bir anlam taşır: yahut ikincisi, fiillerin yüceliği yahut soyluluğu ile nitelenmiş: (K:) yahut fiillerin iyiliğiyle birlikte şahsî yücelik yahut soyluluk ile; ve birincisi daha şiddetli bir anlam taşır: yahut ikisi de cömert ve çok ihsan eden: (L:) ve ikincisi, tabiatça iyi, ve eli açık, bol veren, çok ihsan eden, yahut cömert: (ISh, L, K:) her ikisinin de çoğulu **أَمْجَادٌ**. (L.) ― -b2- **المَجِيدُ** Allah’ın sıfatı olarak Yüce; yahut Büyük; yahut haysiyette büyük, bolca veren yahut çokça ihsan eden: yahut bol ihsan eden ve iyilik eden: (L, TA:) ve ↓ **المَاجِدُ** de aynı şekilde kullanılır: (L:) yahut birincisi, fiilleri sebebiyle yüceltilen O’dur. (T, L.) ― -b3- **مَجِيدٌ** Kur’ân’da Allah’ın arşına (**عَرْش**) ve Kur’ân’a da sıfat olarak kullanılır; (L.) ve böyle kullanıldığında yüce; ulvî; (IAar. L, K;) soylu; (Zj, L, K;) anlamına gelir: (IAar, Zj, L, K:) fakat lxxxv. sûrede, 15. âyette, **ذُو العَرْشِ المَجِيدِ** yerine bazıları **ذو العَرْشِ المَجِيدُ** okur; **المجيد**’i **ذُو**’nun sıfatı yaparak; ve aynı sûrede, 21. âyette, **هُوَ قُرَآنٌ مَجِيدٌ** yerine bazıları **هو قُرْآنٌ مَجِيدٍ** okur; **مجيد**’i Allah’ın sıfatı yaparak. (L.) **المَجِيدُ** tek başına da bir rivayette Kur’ân anlamında gelir. (L.)

**مَاجِدٌ**
**مَاجِدٌ** ذ : **مَجِيدٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca, deveye uygulanır: **مَجَدَتِ الاِبِلُ**’e bak: çoğulu **مُجَّدٌ** ve **مُجُدٌ** ve **مَوَاجِدُ**. (L.) ― -b3- **مَاجِدٌ** Çok; bol; eşanlamlısı **كَثِيرٌ**. (K, TA.) [CK’de, **كَثِيرٌ المَجْدِ**.] ― -b4- **لَيْسَتْ بِمَاجِدَةٍ لِلطَّعَامِ وَلَا لِلشَّرَابِ** O, yemek için de içmek için de çok yiyen/içen değildir. Aboo-Habbeh tarafından, bir kadını tasvir ederek söylenmiştir. (L.)

**أَمْجَدُ**
**أَمْجَدُ** ذ [Daha çok, yahut en çok, yüce, şerefli, soylu, vb.]: çoğulu **أَمَاجِدُ**. (A.)

**هُوَ أَهْلُ التَّمَاجِيدِ**
**هُوَ أَهْلُ التَّمَاجِيدِ** ذ O, **مَجْد** için [yahut yücelik, şeref, haysiyet, soyluluk, vb. için] övgülere elverişli yahut övgülere lâyık bir kimsedir. (A, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَجَدَ
مَجَدَ U ( n. ac. مَجْد 1 ),
a.  Was great, glorious.

b.  Excelled, surpassed in glory &c.

c.  ( n. ac. مَجْد 1 ,  مُجُوْد 27 ), Came to rich pastureland, ate their full ( animals ).

d.  see II (b) .

مَجُدَ
مَجُدَ U ( n. ac. مَجَاْدَة 22t ),
a.  see supra (a) .

مَجَّدَ
مَجَّدَ II ,
a.  Glorified, magnified, extolled, exalted, lauded, praised, celebrated; vaunted.

b.  Filled, satisfied with herbage ( animals ).

c.  see IV (d) .

مَاْجَدَ
مَاْجَدَ III ,
a.  Vied with in glory &c.

أَمْجَدَ
أَمْجَدَ IV ,
a.  see 1 (c) & II ( a ), ( b ).

d.  Multiplied, made large ( gifts ).

e.  Entertained honourably.

تَمَجَّدَ
تَمَجَّدَ V ,
a.  Was glorified &c.

تَمَاْجَدَ
تَمَاْجَدَ VI ,
a.  Boasted, vaunted.

b.  Vied with each other in glory.

اِسْتَمْجَدَ
اِسْتَمْجَدَ X ,
a.  Sought for, claimed glory &c.; excelled in glory &c.

b.  Yielded the most fire ( wood ).

c.  [ Min ], Possessed much of.

مَجْد
مَجْد 1 ,
a.  Glory, honour; dignity; distinction; nobility.

b.  High ground, highland, upland.

أَمْجَدُ
أَمْجَدُ 14 , ( pl. أَمَاْجِدُ 37 ),
a.  Greater, more glorious &c.

مَاْجِد
مَاْجِد 21 , ( pl. أَمْجَاْد 38 ),
a.  Glorious, great, illustrious, distinguished; eminent; noble; excellent.

b.  Sublime, exalted.

c.  Much, abundant.

d.  ( pl. مُجَّد 11 ,  مَوَاْجِدُ 41 ), Satiated, well-fed ( camel ).

مَاْجِدَة
مَاْجِدَة 21t , ( pl. مَوَاْجِدُ 41 ),
a.  fem. of مَاْجِد 21 .

مَجِيْد
مَجِيْد 25 ,
a.  see 21 (a) , ( b ).

مَجِيْدِيّ
مَجِيْدِيّ 25yi ,
a.  Medjeedi ( silver coin ).

b.  A certain Turkish order.

أَمْجَاْد
أَمْجَاْد 38 ,
a.  coll. pl. of مَجْد 1 .

مَجَّدَ
N. P. مَجَّدَ II ,
a.  see 21 (a) .

مَجَّدَ
N. Ac. مَجَّدَ II ,
a.  Praise, laudation, glorification, exaltation.

بِمَجْدٍ
بِمَجْدٍ
a.  Gloriously; sublimely; honourably, nobly.

##### Türkçe

مَجَدَ
**مَجَدَ** U ( n. ac. **مَجْد** 1 ),
a. Büyük, yüce oldu.

b. Yücelikte vb. üstün geldi, geçti.

c. ( n. ac. **مَجْد** 1 , **مُجُوْد** 27 ), Zengin otlak yere geldi, (hayvanlar) doyuncaya kadar yedi.

d. II (b)’ye bak.

مَجُدَ
**مَجُدَ** U ( n. ac. **مَجَاْدَة** 22t ),
a. Yukarıdaki (a)’ya bak.

مَجَّدَ
**مَجَّدَ** II ,
a. Yüceltti, büyüttü, övdü, yükseltti, methetti, sena etti, kutladı; övündü.

b. (Hayvanları) otla doldurdu, doyurdu.

c. IV (d)’ye bak.

مَاْجَدَ
**مَاْجَدَ** III ,
a. Yücelikte vb. ile yarıştı.

أَمْجَدَ
**أَمْجَدَ** IV ,
a. 1 (c) ve II (a), (b)’ye bak.

d. Çoğalttı, büyük yaptı (hediyeleri).

e. Şereflice ağırladı.

تَمَجَّدَ
**تَمَجَّدَ** V ,
a. Yüceltildi vb.

تَمَاْجَدَ
**تَمَاْجَدَ** VI ,
a. Övündü, böbürlendi.

b. Birbirleriyle yücelikte yarıştılar.

اِسْتَمْجَدَ
**اِسْتَمْجَدَ** X ,
a. Yücelik vb. aradı, talep etti; yücelikte vb. üstün geldi.

b. En çok ateş verdi (odun).

c. [ Min ], Çokça sahip oldu.

مَجْد
**مَجْد** 1 ,
a. Yücelik, şeref; haysiyet; seçkinlik; soyluluk.

b. Yüksek yer, yüksek arazi, yayla.

أَمْجَدُ
**أَمْجَدُ** 14 , ( pl. **أَمَاْجِدُ** 37 ),
a. Daha büyük, daha yüce vb.

مَاْجِد
**مَاْجِد** 21 , ( pl. **أَمْجَاْد** 38 ),
a. Yüce, büyük, şanlı, seçkin; seçkin/önde gelen; soylu; mükemmel.

b. Yüce, yüksek.

c. Çok, bol.

d. ( pl. **مُجَّد** 11 , **مَوَاْجِدُ** 41 ), Doymuş, iyi beslenmiş (deve).

مَاْجِدَة
**مَاْجِدَة** 21t , ( pl. **مَوَاْجِدُ** 41 ),
a. **مَاْجِد** 21’in müennesi.

مَجِيْد
**مَجِيْد** 25 ,
a. 21 (a), (b)’ye bak.

مَجِيْدِيّ
**مَجِيْدِيّ** 25yi ,
a. Mecidi (gümüş sikke).

b. Belli bir Türk nişanı.

أَمْجَاْد
**أَمْجَاْد** 38 ,
a. **مَجْد** 1’in cem‘-i küllîsi.

مَجَّدَ
N. P. **مَجَّدَ** II ,
a. 21 (a)’ya bak.

مَجَّدَ
N. Ac. **مَجَّدَ** II ,
a. Övgü, methiye, yüceltme, yükseltme.

بِمَجْدٍ
**بِمَجْدٍ**
a. Yücelikle; yücece; şereflice, soyluca.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

مجد
مَجَدَ - يَمْجُدُ (مَجُدَ - يَمْجُدُ)
مَجَدَ - يَمْجُدُ (مَجُدَ - يَمْجُدُ) + الكائن: تظهر عليه أرفع وأعلى علامات القوة والرفعة والغنى والنعمة والاكتفاء
تَمْجُدُ الإبل: تظهر عليها علامات الشبع والارتواء والنضرة والقوة ، بعد أن ترعى مرعى خصب وفير
مَجِيْد: على وزن" فعيل ": اسم فاعل مبالغة من " مَجَدَ - يَمْجُدُ ": الذي يكون رفيع المقام والدرجات وغنياً عن غيره منعماً مكتفياً، وقوياً قادراً على العطاء وإكرام الآخرين
مَجَّدَ - يُمَجِّدُ: جعله " يَمْجُدُ " على وجه التكرار والشدة: عامله وقال فيه ما يدل على أنه " مجيد " بكثرة وشدة: عظمه وأثنى عليه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " صفات الجلالة والمجد والقدسية والعزة والإكرام"، وهي:
قَدُسَ - يَقْدُس، جَلَّ - يَجِلُّ، عَزَّ - يَعِزُّ، جَدَّ - يَجُدُّ، مَجَدَ - يَمْجُدُ (مَجُدَ - يَمْجُدُ)،كَرُمَ - يَكْرُمُ
الله مجيد
 	﴿قالوا أتعجبين من أمر الله رحمة الله وبركاته عليكم أهل البيت إنه حميد مجيد (73)﴾ هود ﴿ذو العرش المجيد(15)﴾ البروج
القرآن مجيد
 ﴿بل هو قرآن مجيد(21)﴾ البروج ﴿ق والقرآن المجيد(1)﴾ ق
مختار الصحاح
● [مجد] م ج د: المَجْدُ الكرم وقد مَجُدَ الرجل بالضم مَجْداً فهو مَجِيدٌ و مَاجِدٌ وقد سبق الفرق بين المجد والحسب في ح س ب وفي المثل في كل شجر نار و اسْتَمْجَدَ المرخ والعفار أي استكثرا منها كأنهما أخذا من النار ما هو حسبهما ويقال لأنهما يسرعان الوري فشبها بمن يكثر في العطاء طلبا للمجد
الراغب
مجد
- المجد: السعة في الكرم والجلال، وقد تقدم الكلام في الكرم. يقال: مجد يمجد مجدا ومجادة، وأصل المجد من قولهم: مجدت الإبل (انظر: الأفعال 4/154) : إذا حصلت في مرعى كثير واسع، وقد أمجدها الراعي، وتقول العرب: في كل شجر نار، واستمجد المرخ والعفار (المثل يضرب في تفضيل الرجال بعضهم على بعض. انظر: مجمع الأمثال 2/74؛ والمستقصى 2/183؛ وجمهرة الأمثال 2/292؛ ومجمل 3/823؛ وديوان الأدب 1/101؛ وفصل المقال ص 202)، وقولهم في صفة الله تعالى: المجيد. أي: يجري السعة في بذل الفضل المختص به (انظر: الأسماء والصفات للبيهقي ص 57؛ والمنهاج في شعب الإيمان للحليمي 1/197). وقوله في صفة القرآن: }ق والقرآن المجيد﴿[ق/1] (وقال البيهقي: قيل في تفسيرها: إن معناه الكريم، وقيل: الشريف. الأسماء والصفات ص 57) فوصفه بذلك لكثرة ما يتضمن من المكارم الدنيوية والأخروية، وعلى هذا وصفه بالكريم بقوله:﴾إنه لقرآن كريم﴿[الواقعة/77]، وعلى نحوه:﴾بل هو قرآن مجيد﴿[البروج/21]، وقوله:﴾ذو العرش المجيد﴿[البروج/15] فوصفه بذلك لسعة فيضة وكثرة جوده، وقرئ:﴾المجيد﴿(وبها قرأ حمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف ص 436) بالكسر فلجلالته وعظم قدره، وما أشار إليه النبي صلى الله عليه وسلم بقوله: (ما الكرسي في جنب العرش إلا كحلقة ملقاة في أرض فلاة) (الحديث تقدم في مادة (عرش) )، وعلى هذا قوله:﴾لا إله إلا هو رب العرش العظيم{ [النمل/26] والتمجيد من العبد لله بالقول، وذكر الصفات الحسنة، ومن الله للعبد بإعطائه الفضل.
ملخص اللسان:
1.     المَجْدُ: المُرُوءةُ والسخاءُ.
2.      والمَجْدُ: الكرمُ والشرفُ. المجد نَيْل الشرف،
3.      وقيل: لا يكون إِلا بالآباءِ، وقيل: المَجْدُ  كَرَمُ الآباء خاصة، رجل شريف ماجدٌ، له آباءٌ متقدّمون في الشرف؛ قال: والحسب والكرم
4.      وقيل: المَجْدُ الأَخذ من الشرف والسُّؤدَد ما يكفي؛  وقد مَجَدَ يَمْجُدُ مَجْداً، فهو ماجد. ومَجُد، بالضم، مَجادةً، فهو مجيد،  وتَمَجَّد.
5.      والمجدُ: كَرَمُ فِعاله.
6.      وأَمجَدَه ومَجَّده كلاهما: عظَّمَه وأَثنى عليه.  مَجَّدَني عَبْدي أَي شرَّفني وعَظَّمني
7.      ومَجَدَتِ الإِبل تَمْجُدُ مُجُوداً، وهي مواجِدُ ومُجَّد ومُجُدٌ،وأَمْجَدَتْ: نالت من الكلإِ قريباً من الشبع وعرف ذلك في أَجسامها،  ومَجَّدْتُها أَنا تمجيداً وأَمجَدَها راعيها وقد أَمجَدَ القومُ إِبلهم، وذلك في  أَول الربيع ،مَجَدَتِ الإِبل إِذا وقعت  في مَرْعًى كثير واسع؛ وأَمجَدَها الراعي وأَمجَدْتُها
8.      ويقال: أَمجَدَ فلان عطاءَه ومَجَّده إِذا كثَّره
لسان العرب
● - مجد: المَجْدُ: المُرُوءةُ والسخاءُ. والمَجْدُ: الكرمُ والشرفُ. ابن  سيده: المجد نَيْل الشرف، وقيل: لا يكون إِلا بالآباءِ، وقيل: المَجْدُ  كَرَمُ الآباء خاصة، وقيل: المَجْدُ الأَخذ من الشرف والسُّؤدَد ما يكفي؛  وقد مَجَدَ يَمْجُدُ مَجْداً، فهو ماجد. ومَجُد، بالضم، مَجادةً، فهو مجيد،  وتَمَجَّد. والمجدُ: كَرَمُ فِعاله.  وأَمجَدَه ومَجَّده كلاهما: عظَّمَه وأَثنى عليه.  وتماجَدَ القومُ فيما بينهم: ذكَروا مَجْدَهم.  وماجَدَه مِجاداً: عارَضه بالمجد. وماجَدْتُه فمَجَدتُه أَمْجُدُه أَي  غَلَبْتُه بالمجد. قال ابن السكيت: الشرفُ والمجدُ يكونان بالآباء. يقال:  رجل شريف ماجدٌ، له آباءٌ متقدّمون في الشرف؛ قال: والحسب والكرم يكونان  في الرجل وإِن لم يكن له آباء لهم شرف.  والتمجيدُ: أَن يُنْسب الرجل إِلى المجد.  ورجل ماجد: مِفضالٌ كثير الخير شريف، والمجيدُ، فعيل، منه للمبالغة؛  وقيل: هو الكريم المفضال، وقيل: إِذا قارَن شَرَفُ الذاتِ حُسْنَ الفِعال  سمي مَجْداً، وفعِيلٌ أَبلغ من فاعِل فكأَنه يَجْمع معنى الجليل والوهَّابِ  والكريم. والمجيدُ: من صفاتِ الله عز وجل. وفي التنزيل العزيز: ذو العرش  المجيدُ. وفي اسماء الله تعالى: الماجدُ. والمَجْد في كلام العرب: الشرف  الواسع. التهذيب: الله تعالى هو المجِيدُ تَمَجَّد بِفعاله ومَجَّده  خلقه لعظمته. وقوله تعالى: ذو العرش المجيدِ؛ قال الفراء: خفضه يَحيى  وأَصحابه كما قال: بل هو قرآنٌ مجيدٌ، فوصف القرآن بالمَجادة. وقيل يقرأُ: بل  هو قرآنُ مجيدٍ، والقراءة قرآنٌ مجيدٌ. ومن قرأَ: قرآنُ مجيدٍ، فالمعنى بل  هو قرآنُ ربٍّ مجيدٍ. ابن الأَعرابي: قرآنٌ مجيدٌ، المجيدُ الرفيع. قال  أَبو اسحق: معنى المجيد الكريم، فمن خفض المجيد فمن صفة العرش، ومن رفع  فمن صفة ذو. وقوله تعالى: ق والقرآن المجيد؛ يريد بالمجيد الرفيعَ العالي.  وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: ناوِلِيني المجيدَ أَي المُصْحَف؛ هو من  قوله تعالى: بل هو قرآنٌ مجيدٌ.  وفي حديث قراءة الفاتحة: مَجَّدَني عَبْدي أَي شرَّفني وعَظَّمني.  وكان سعد بن عبادة يقول: اللهمَّ هَبْ لي حَمْداً ومَجْداً، لا مَجْد  إِلا بِفعال ولا فِعال إِلا بمال؛ اللهم لا يُصْلِحُني ولا أَصْلُحُ إِلا  عليه  (* قوله «اللهم لا يصلحني ولا أصلح إلخ» كذا بالأصل).  ابن شميل: الماجدُ الحَسَن الخُلُق السَّمْحُ. ورجل ماجد ومجيد إِذا كان  كريماً مِعْطاءً. وفي حديث عليّ، رضي الله عنه: أَمَّا نحن بنو هاشم  فأَنجادٌ أَمْجادٌ أَي شِراف كِرام، جمع مجِيد أَو ماجد كأَشهاد في شَهيد  أَو شاهد.  ومَجَدَتِ الإِبل تَمْجُدُ مُجُوداً، وهي مواجِدُ ومُجَّد ومُجُدٌ،  وأَمْجَدَتْ: نالت من الكلإِ قريباً من الشبع وعرف ذلك في أَجسامها،  ومَجَّدْتُها أَنا تمجيداً وأَمجَدَها راعيها وقد أَمجَدَ القومُ إِبلهم، وذلك في  أَول الربيع. وأَما أَبو زيد فقال: أَمجَدَ الإِبلَ مَلأَ بطونها علفاً  وأَشبعها، ولا فعل لها هي في ذلك، فإِن أَرعاها في أَرض مُكْلِئَةٍ فرعت  وشبِعت. قال: مَجَدَتْ تَمْجُدُ مَجْداً ومُجوداً ولا فعل لك في هذا،  وأَما أَبو عبيد فروى عن أَبي عبيدة أَن أَهل العالية يقولون مَجَد الناقةَ  مخففاً إِذا علفها مِلءَ بطونها، وأَهل نجد يقولون مَجَّدها تمجيداً،  مشدَّداً، إِذا علفها نصف بطونها. ابن الأَعرابي: مَجَدَتِ الإِبل إِذا وقعت  في مَرْعًى كثير واسع؛ وأَمجَدَها الراعي وأَمجَدْتُها أَنا. وقال ابن  شميل: إِذا شبعت الغنم مَجُدَت الإِبل تَمجُد، والمجد نَحْوٌ من نصف  الشبع؛ وقال أَبو حية يصف امرأَة:  ولَيْسَت بماجِدةٍ للطعامِ ولا الشراب  أَي ليست بكثيرة الطعام ولا الشراب. الأَصمعي: أَمجَدْتُ الدابةَ علَفاً  أَكثرت لها ذلك. ويقال: أَمجَدَ فلان عطاءَه ومَجَّده إِذا كثَّره؛ وقال  عديّ:  فاشتراني واصطفاني نعْمةً،  مَجَّدَ الهِنْءَ وأَعطاني الثَّمَنْ  وفي المثل: في كل شَجَر نار، واسْتَمْجَدَ المَرْخُ والعَفار؛  اسْتَمْجَدَ استفضل أَي اسْتَكْثَرا من النار كأَنهما أَخذا من النار ما هو حسبهما  فصلحا للاقتداح بهما، ويقال: لأَنهما يُسْرعانِ الوَرْيَ فشبها بمن  يُكْثِر من العطاء طلباً للمجد. ويقال: أَمجَدَنا فلان قِرًى إِذا آتَى ما  كَفَى وفضل.  ومَجْدٌ ومُجَيْدٌ وماجِدٌ: أَسماء. ومَجْد بنت تميم بن عامرِ بنِ  لُؤَيٍّ: هي أُم كلاب وكعب وعامر وكُلَيْب بني ربيعة بن عامر بن صعصعة؛ وذكرها  لبيد فقال يفتخر بها:  سَقَى قَوْمي بَني مَجْدٍ، وأَسْقى  نُمَيْراً، والقبائلَ من هِلالِ  وبَنو مَجْد: بنو ربيعة بن عامر بن صعصعة، ومجد: اسم أُمهم هذه التي فخر  بها لبيد في شعره.
مقاييس اللغة:
(مجد) الميم والجيم والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على بلوغ النِّهاية، ولا يكون إلاّ في محمود. منه المَجْد: بلوغ النِّهاية في الكَرَم. والله الماجد والمجيد، لا كَرَمَ فوق كرَمه. وتقول العرب: ماجَدَ فلانٌ فلاناً: فاخَرَه. ويقولون مثلاً: "في كلِّ شَجرٍ نارٌ، واستَمْجَدَ المَرْخُ والعَفَار"، أي استكثَرَا من النار وأخذا منها ما هو حَسبُهما، فهما قد تناهَيَا في ذلك، حتَّى إنَّه يُقْبَس منهما. وأمَّا قولهم: مَجَدتِ الإبلُ مُجوداً، فقالوا: معناه أنَّها نالت قريباً من شِبَعها(1) من الرُّطْبِ وغَيره. وقال قَومٌ: أَمْجَدْتُ الدَّابَّة: علَفْتُها ما كَفَاها. وهذا أشْبَه بقياس الباب.‏
القاموس المحيط:
المجْدُ نَيلُ الشَّرَفِ، والكَرَمُ، أو لا يكونُ إلاَّ بالآباءِ، أو كَرَمُ الآباءِ خاصَّةً. مَجَدَ، كنَصَرَ وكَرُمَ، مَجْداً ومَجادَةً، فهو ماجِدٌ ومَجِيدٌ. وأمْجَدَهُ ومَجَّدَهُ عَظَّمَه، وأثْنَى عليه، والعطاءَ كَثَّرَهُ. وتَماجَدَ ذَكَرَ مَجْدَهُ. وماجَدَهُ مِجاداً عارَضَهُ بالمَجْدِ فَمَجَدَهُ غَلَبَهُ. والمَجيدُ الرَّفيعُ العالِي، والكَرِيمُ، والشَّريفُ الفِعالِ. ومَجَدَتِ الإِبِلُ مَجْداً ومُجُوداً، وأمْجَدَتْ وقَعَتْ في مَرْعىً كَثيرٍ، أو نالَتْ مِنَ الخَلى قَريباً من الشِّبَعِ. ومَجَدَها وأمْجَدَها ومَجَّدَها أشْبَعَها، أو عَلَفَها مِلْءَ بَطْنِها، أو نِصفَ بَطْنِها. ومَجِيدُ بنُ حَيْدَةَ بنِ مَعَدٍّ أبو بطْنٍ من الأَشْعَرِيِّينَ. وكزُبَيْرٍ اسْمٌ، ومَجْدُ بِنْتُ تَميمِ بنِ غالِبِ بنِ فِهْرٍ، وقد تُصْرَفُ، ومنه بَنُو مَجْدٍ. ومَجْدُوانُ ة بِنَسَفَ. ومَجْدونُ، ويُكْسَرُ أوَّلُها ة بِبُخارى. وذُو ماجِدٍ ة باليَمنِ. والماجِدُ الكثيرُ، والحَسَنُ الخُلُقِ، السَّمْحُ، واسْمٌ. واسْتَمْجَدَ المَرْخُ، والعَفارُ اسْتَكْثَروا منَ النَّارِ. وأبو ماجِدَةَ الحَنَفيُّ تابِعيٌّ. وتَماجَدُوا تَفاخَرُوا، وأظْهَروا مجدَهُمْ.
تاج العروس:
م ج د
المَجْدُ : نَيْلُ الشَّرَفِ وقيل : هو الأَخْذِ مِن الشَّرف والسُّودَدِ ما يَكْفِي . المَجْدُ : المُروءَةُ والسَّخَاءُ والكَرَمُ . قال ابنُ سِيدَه : أَو لا يَكُون إِلاَّ بالآباءِ قال ابنُ السِّكْيت : الشَّرَفُ والمَجْد يَكُونَان بالآباءِ يقال : رَجُلٌ شَرِيف ماجِدٌ : له آباءٌ متقدِّمون في الشَّرَف قال : والحَسَبُ والكَرَمُ يكونان في الرجُلِ وإِن لم يكن له آباءٌ لهم شَرَفٌ . في المحكم : وقيل : المجْد : كَرَمُ الاباءِ خاصَّةً وقيل : المَجْدُ كَرَمُ الآباءِ خاصَّةً وقيل : المَجْدُ كَرَمُ الفِعَالِ وقيل : إِذَا قَارَنَ شَرَفُ الذَّاتِ حُسْنَ الفِعَالِ سُمِّيَ مَجْداً وكان سَعْدُ بن عُبَادَة يقول : اللهُمَّ هَبْ لِي حَمْداً ومَجْداً لا مَجْدَ إِلاَّ بِفِعَالٍ ولا فِعَالَ إِلاَّ بِمَالٍ اللهمّ لا يُصْلِحُني إِلاَّ هو ولا أَصْلُح إِلاَّ عَلَيْه . وفي الأَساس : ومن المَجَاز مَجَدُ الرجُلُ كنَصَر وهذه عن الصاغانيّ وكَرُمَ يَمْجُد ويَمْجُد مَجْداً مَصْدَرُ الأَوّل ومَجَادَةً مصدر الثاني فهو ماجِدٌ من الأَول ومَجِيدٌ من الثاني . من المَجار : أَمْجَدَه ومَجَّدَه كِلاهما : عَظَّمَه وأَثْنَى عليه . وأَمْجد اللهُ فُلاناً ومَجَّدَه كَرَّمَ فِعَالَه . يقال : أَمْجَدَ فلانٌ العَطَاءَ ومَجَّدَه إِذا كَثَّرهَ وقال عَدِيُّ بنُ زَيْدٍ :
فَاشْتَرَانِي واصْطَفَانِي نِعْمَةً ... مَجَّدَ الهَنْءَ وأَعْطَانِي الثَّمَنْ
ويَرْوي : أَمْجَدَ الهَنْءَ . وتَمَاجَدَ الرجلُ : ذَكَرَ مَجْدَه أَي حُسْنَ فِعَالِه أَو شَرَفَ آبائِه . ومَاجَدَه مِجاداً بالكسر : عَارضَهُ بالمَجْدِ . وماجَدهُ فَمَجَدَهُ غَلَبَه بالمَجْدِ هو مَجاز . والمَجِيدُ فَعِيلٌ مِن المَجْدِ للمبالَغَةِ وهو في أَسمائه تَعالى يَجْمَع مَعْنَى الجَلِيل والوَهَّابِ . وفي التنزيل العزيز " ذُو العَرْشِ المَجِيدُ " قال الأَزهريّ : الله تعالى هو المَجِيد تَمَجَّدَ بِفِعَالَه ومَجَّدَه خَلْقُه لعظَمته . وقوله تعالى " ذُو العَرْشِ المَجِيد " قال الفَّراءُ : خَفَضهُ يَحيَى وأَصحابُه كما قال الفَّراءُ : خَفَضهُ يَحيَى وأَصحابُه كما قال " بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ " فوصف القرآنَ بالمَجادَة وقيل : يُقْرَأُ : بل هو قُرآنُ مَجِيد أَي قُرآنُ رَبٍّ مَجيدٍ . قال ابن الأَعرابيّ : المَجيدُ : الرَّفيعُ . وقوله تعالى " ق والقرآنِ المَجِيدِ " يريد بالمَجِيدِ الرَّفِيع العالِي . قال أَبو إِسحاق : معنى المَجِيد الكَرِيمُ فمن خَفَض المَجِيد فمِنْ صِفَة العَرْشِ ومن رَفع فمِنْ صِفَة ذو . قيل : المَجِيد : الكَرِيمُ المِفْضَالُ في صفات الله تعالى . والمَجِيدُ أَيضاً : الشَّرِيفُ الذاتِ الحَسَن الفِعَالِ . ومَجَدَتِ الإِبلُ تَمْجُدُ مَجْداً ومُجُوداً الأَخير بالضمّ وهي مَواجِدُ ومُجَّدٌ ومُجُدٌ وأَمْجَدَتْ إِذا وَقَعَتء في مَرْعىً كَثيرٍ واسعٍ . وأَمْجَدَهَا الراعِي وأَمْجَدْتُها أَنا وهذا قولُ ابنِ الأَعرابيّ أَو مَجَدَتْ وأَمْجَدَت إِذا نَالَتْ مِن الخَلَى بفتح المُعْجَمَة واللامِ وفي بعض النُّسخ : من الحِليّ بكشر الحاءِ المهملة واللام وتشديد الياءِ وفي غيره من الأُمَّهَات : مِن الكَلإِ قَرِيباً من الشِّبَعِ وعُرِفَ ذلك في أَجْسَامها . قد مَجَدَها مَجْداً وأَمْجَدَها راعيها ومَجَّدَها تَمجِيداً : أَشْبَعَها وذلك في أَوَّلِ الربيع أَو أَمْجَدَ الإِبلَ : عَلَفَها مِلْءَ بَطْنِها وأَشْبَعَهَا ولافِعْل لها هي في ذلك فإِن أَرْعَاها في أَرْضٍ مُكْلِئةٍ فرَعَتْ وشَبِعَت فَمَجَدت تَمْجُد مَجْداً ومُجَوداً ولا فِعْل لك في هذا . قاله الإِمام أَبو زيد . أَو مَجَدَ النَّاقَةَ مُخَفَّفاً إِذا عَلَفَهَا مِلْءَ بُطونِها رواه أَبو عُبَيْدٍ عن أَبي عُبَيْدَة عن أَهلِ العَالِيَةِ وقال : وأَهلُ نَجْدٍ يَقولُون مَجَّدَها تَمْجِيداً مُشَدَّداً إِذا عَلَفها نِصْفَ بَطْنِها وقال ابنُ شُمَيْل : المَجْدُ نَحْوٌ مِن نِصْفِ الشِّبَعِ . ومَجِيد كأَميرٍ ابنُ حَيْدَةَ بن مَعَدّ بن عَدْنَان أَبو بَطْنٍ من الأَشْعَرِيِّينَ وقال الهَمْدَانِيّ : وممَّنْ أَخَلَّتْ به النُّسَّابُ من قُضَاعةَ مَجِيدُ بن حَيْدانَ وَهِمُوا فأَدْخَلُوهم في بُطُونِ الأَشْعَرِ لِقُرْبِ الدَّارِ من الدّارِ . مُجَيْد كَزُبَيْرٍ : اسم رجل أَواسم فَحْل إِلى أَحَدِهما نُسِبَت الإِبلُ المُجَيْدِيَّة أَورَدَهَا الفيوميُّ في المِصباح . قال شيخُنَا : وهي من غرائبه قال الأَزهريُّ : وهي من إِبل اليمن . ومَجْد ممنوعاً من الصَّرْف عَلَمٌ على بنْت تَمِيمِ بنِ غالِبِ بن فِهْرٍ والذي في اللسانِ : بِنْتُ تَمِيمِ بن عامِرِ بن لُؤَيٍّ وقَدْ تُصْرَف ومنه بنو مَجْدٍ وهم كِلاَبٌ وكَعْبٌ وعامِرٌ وكُلَيْبٌ بنو رَبِيعَةَ بنِ عامرِ بن صَعْصَعَةَ نِسْبَة إِلى أُمِّهم وقد ذَكَرَهَا لَبِيدٌ فقال يفتخرُ بها :
سقَى قَوْمِي بَنِي مَجْدٍ وأَسْقَى ... نُمَيْراً والقَبَائلَ مِنْ هِلاَلِ
ومَجْدُوانُ بفتح الميم وضمّ الدال : بِنَسَفَ منها أَبو جعفر محمّد بن النّضْر بن رمَضَانَ المؤدِّب الزاهدُ أَديبٌ سمِع غريبَ الحدِيث لأَبي عُبَيْد من أَبي الحسن محمد بن طالِبِ بن عَلِيٍّ النَّسفِيّ وغيرِه وعنه أَبو العَبَّاس المُسْتَغْفِرِيّ . ومَجْدُونُ ويكسر أَوَّلُهَا : ة بِبُخَارَا منها أَبو محمّد عبد الله بن محمّد الأَزديُّ المُؤَذِّن روَى عنه الغُنْجَارُ وغيرُه . وذو ماجِدٍ : باليمن من قُرى ذَمَارِ . والماجِدُ : الكَثِيرُ الخَيْرِ الشريفُ المِفْضَال قال ابنُ شُمَيْل : الماجِدُ : الحَسنُ الخُلُقِ السَّمْحُ ورجُل ماجِدٌ وَمَجِيدٌ إِذا كان كريماً مِعْطَاءً . وفي حديث عَلِيٍّ رضي الله عنه أَمَّا نَحْنُ بنو هاشمٍ فَأَنْجَادٌ أَمْجَادٌ أَي أَشرافٌ كِرَامٌ جمع مَجِيدٍ أَو ماجِدٍ كأَشْهَادٍ في شَهِيدٍ أَو شاهِدٍ . وماجِدٌ أسْمٌ . من المَجاز في المثَل في كُلٍّ شَجَرٍ نَارٌ . واسْتَمْجَدَ المَرْخُ والعَفَارُ اسْتَمْجَد : اسْتَفْضَلَ أَي استَكْثَرَا من النَّارِ كأَنَّهما أَخَذَا مِن النارِ ما هو حسْبُهُمَا فصَلَحَا للاقتداحِ بهما ويقال : لأَنهما يُسْرِعَانِ الوَرْىَ فشُبِّهَا بمن يُكْثِر من العَطَاءِ طَلَباً للمَجْدِ . وأَبو ماجِدةَ الحَنَفِيّ تابِعِيٌّ ويقال أَبو ماجدٍ ويقال العِجْلِيّ الكَوفِيّ قال أَبو حاتمٍ : اسمه عائذُ بنُ نَضْلَةَ عن أَبي مسعودٍ وعنه يحيى بن عبد الله الجابر قاله المِزِّيّ . وتَمَاجَدُوا : تَفَاخَرُوا . وتَماجَدوا : أَظْهَرُوا مَجْدَهُمْ فيما بَيْنَهم وهو مَجاز . ومما يستدرك عليه : التَّمْجِيد : أَن يُنْسَب الرَّجُلُ إِلى المَجْد والمَجْدُ : الشَّرَفُ الواسِعُ . وفي حديث عائشةَ رضي الله عنها نَاوِلِيني المَجِيدَ أَي المُصْحف . وفي الأَساس المَجْدُ : أَكْلُ الغَنَمِ البَقْلَ يقال : مَجَدَت الغَنَمُ مُجُوداً : أَكَلت البَقْلَ حَتَّى هجَعَ غَرَثُها . ومن المجازِ : تَمَجَّدَ اللهُ بِكَرَمِه . وعِبَادُه يُمَجِّدُونَه . وهو أَهلُ التَّمَاجِيدِ أَي الثَّنَاءِ بالمجْدِ . وَنَزَلوا بهم فأَمْجَدُوهم . وأَمْجَد فُلانٌ وَلَدَه ولِوَلَدِه : تَخَيَّرَ له الأُمَّهاتِ وهؤلاءِ قَومٌ أَمْجَدَهُم أَبوهم كما في الأَساس وقال أَبو حَيَّة يَصِف امرأَةً :
" ولَيْسَتْ بِمَاجدةٍ للطَّعَامِ ولا للشَّرَاب أَي ليست بكثيرةِ الطعام ولا الشرابِ : ويقال : أَمْجَدَنا فُلانٌ قِرًى إِذَا آتَى ما كَفَى وفَضَلَ . وماجنْدَانُ : من قُرى سَمَرْقَنْد . وقال ابنُ القَطَّاع في الأَفعال : وأَمْجَد الرجُلَ سَبًّا وذَمًّا إِذا أَكثرَ له منهما . ومَجْد آباد . من قُرَى هَمَذَان . وأَبو ماجِدَةَ السَّهْمِيُّ وقيل : ابن ماجِدَة وقيلَ : علِيّ بنُ ماجِدَةَ تابِعِيّ عن عُمَر وعنه العلاءُ بن عبد الرحمن

##### Türkçe

مجد
**مَجَدَ - يَمْجُدُ** (**مَجُدَ - يَمْجُدُ**)
**مَجَدَ - يَمْجُدُ** (**مَجُدَ - يَمْجُدُ**) + varlık: üzerinde güç, yücelik, zenginlik, nimet ve yetinmenin en yüce ve en yüksek alâmetleri görünür.
**تَمْجُدُ الإبل**: verimli, bol bir otlakta otladıktan sonra; üzerinde tokluk, suya kanmışlık, tazelik ve güç alâmetleri görünür.
**مَجِيْد**: “فعيل” vezninde: **مَجَدَ - يَمْجُدُ**’dan ism-i fâil mübalağası: makam ve dereceler bakımından yüce olan; başkasına muhtaç olmaksızın zengin, nimet içinde, yetinen; ve başkalarına vermeye ve onları ikram etmeye güçlü, muktedir olan.
**مَجَّدَ - يُمَجِّدُ**: onu, tekrar ve şiddet üzere “**يَمْجُدُ**” kıldı: ona muamele etti ve onda, çokluk ve şiddetle “**مجيد**” olduğuna delâlet eden şeyi söyledi: onu yüceltti ve ona övgüde bulundu.

Ve lafız, “صفات الجلالة والمجد والقدسية والعزة والإكرام” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**قَدُسَ - يَقْدُس**، **جَلَّ - يَجِلُّ**، **عَزَّ - يَعِزُّ**، **جَدَّ - يَجُدُّ**، **مَجَدَ - يَمْجُدُ** (**مَجُدَ - يَمْجُدُ**)، **كَرُمَ - يَكْرُمُ**

Allah **مجيد**’dir
﴿قالوا أتعجبين من أمر الله رحمة الله وبركاته عليكم أهل البيت إنه حميد مجيد (73)﴾ هود ﴿ذو العرش المجيد(15)﴾ البروج

Kur’an **مجيد**’dir
﴿بل هو قرآن مجيد(21)﴾ البروج ﴿ق والقرآن المجيد(1)﴾ ق

مختار الصحاح
● [مجد] م ج د: **المَجْدُ** keremdir; adam **مَجُدَ** (damme ile) **مَجْداً** (oldu), artık o **مَجِيدٌ** ve **مَاجِدٌ**’dir. **المجد** ile **الحسب** arasındaki fark daha önce **ح س ب**’de geçti. Ve meselde: “في كل شجر نار” ve “**اسْتَمْجَدَ** **المرخ** ve **العفار**” yani ondan çoğalttılar; sanki ikisi, ateşten kendilerine yetecek olanı almış gibidir. Ve denilir: çünkü ikisi, kıvılcımı çabuk çıkarırlar; böylece, **المجد** talebiyle bağışı çoğaltan kimseye benzetildiler.

الراغب
مجد
- **المجد**: keremde ve celâlde genişliktir; kerem hakkında söz daha önce geçti. Denilir: **مجد يمجد مجدا ومجادة**. Ve **المجد**’in aslı, onların şu sözündendir: **مجدت الإبل** (bak: الأفعال 4/154): yani çok ve geniş bir otlakta bulunduğu zaman; ve çoban onu **أمجدها** (kıldı). Araplar der: “في كل شجر نار” ve “**واستمجد المرخ والعفار**” (mesel, erkeklerin bazısını bazısına üstün tutmada darb olunur. bak: مجمع الأمثال 2/74؛ والمستقصى 2/183؛ وجمهرة الأمثال 2/292؛ ومجمل 3/823؛ وديوان الأدب 1/101؛ وفصل المقال ص 202). Ve onların, Allah Teâlâ’nın sıfatında sözleri: **المجيد**; yani kendisine mahsus fazlı bol bol vermede genişliği yürütür (bak: الأسماء والصفات للبيهقي ص 57؛ والمنهاج في شعب الإيمان للحليمي 1/197). Ve Kur’an’ın sıfatında sözü: }ق والقرآن المجيد﴿[ق/1] (Beyhakî dedi: onun tefsirinde denildi: manası **الكريم**’dir; ve denildi: **الشريف**’tir. الأسماء والصفات ص 57). Böylece onu bununla vasfetti; dünya ve âhiret keremlerinden çokça ihtiva ettiği için. Ve bunun üzere, onu şu sözüyle **الكريم** ile vasfetti:﴾إنه لقرآن كريم﴿[الواقعة/77]. Ve onun benzeri üzere:﴾بل هو قرآن مجيد﴿[البروج/21]. Ve sözü:﴾ذو العرش المجيد﴿[البروج/15]; onu bununla vasfetti; feyzinin genişliği ve cûdunun çokluğu için. Ve şöyle okunmuştur:﴾المجيد﴿(bununla Hamza, Kisâî ve Halef okudu. bak: الإتحاف ص 436) kesre ile; celâleti ve kadrinin büyüklüğü için. Ve Peygamber’in صلى الله عليه وسلم şu sözüyle işaret ettiği şey: (ما الكرسي في جنب العرش إلا كحلقة ملقاة في أرض فلاة) (hadis, (عرش) maddesinde geçti). Ve bunun üzere onun sözü:﴾لا إله إلا هو رب العرش العظيم{ [النمل/26]. Ve **التمجيد** kuldan Allah’a, söz ile ve güzel sıfatları zikretmek iledir; Allah’tan kula ise, ona fazlı vermek iledir.

ملخص اللسان:
1. **المَجْدُ**: mürüvvet ve cömertliktir.
2. Ve **المَجْدُ**: kerem ve şereftir. **المجد** şerefi elde etmektir.
3. Ve denildi: ancak babalarla olur; ve denildi: **المَجْدُ** özellikle babaların keremidir. Şerefli **ماجدٌ** adam: şerefte öne geçmiş babaları vardır; dedi ki: ve **الحسب** ve **الكرم**.
4. Ve denildi: **المَجْدُ**, şeref ve seyyidlikten yetecek kadarını almaktır. Ve **مَجَدَ يَمْجُدُ مَجْداً**; artık o **ماجد**’dir. Ve **مَجُد** (damme ile) **مَجادةً**; artık o **مجيد**’dir. Ve **تَمَجَّد**.
5. Ve **المجدُ**: fiillerinin keremidir.
6. **أَمجَدَه** ve **مَجَّده** ikisi de: onu yüceltti ve ona övgüde bulundu. “**مَجَّدَني عَبْدي**” yani beni şereflendirdi ve beni yüceltti.
7. Ve **مَجَدَتِ الإِبل تَمْجُدُ مُجُوداً**; ve o, **مواجِدُ** ve **مُجَّد** ve **مُجُدٌ**’dür. Ve **أَمْجَدَتْ**: otlaktan, tokluğa yakın bir miktarı elde etti ve bu, bedenlerinde bilindi. Ve ben onu **مَجَّدْتُها** **تمجيداً**; ve çobanı onu **أَمجَدَها**; ve kavim, develerini **أَمجَدَ** etti. Ve bu, ilkbaharın başındadır. **مَجَدَتِ الإِبل**: çok ve geniş bir otlağa düştüğü zaman. Ve çoban onu **أَمجَدَها**; ve ben onu **أَمجَدْتُها**.
8. Ve denilir: falan, bağışını **أَمجَدَ** etti ve onu **مَجَّده** etti; onu çoğalttığı zaman.

لسان العرب
● - مجد: **المَجْدُ**: mürüvvet ve cömertliktir. Ve **المَجْدُ**: kerem ve şereftir. İbn Sîde: **المجد** şerefi elde etmektir. Ve denildi: ancak babalarla olur. Ve denildi: **المَجْدُ** özellikle babaların keremidir. Ve denildi: **المَجْدُ**, şeref ve seyyidlikten yetecek kadarını almaktır. Ve **مَجَدَ يَمْجُدُ مَجْداً**; artık o **ماجد**’dir. Ve **مَجُد** (damme ile) **مَجادةً**; artık o **مجيد**’dir. Ve **تَمَجَّد**. Ve **المجدُ**: fiillerinin keremidir. Ve **أَمجَدَه** ve **مَجَّده** ikisi de: onu yüceltti ve ona övgüde bulundu. Ve kavim, kendi aralarında **تماجَدَ** etti: şanlarını (**مَجْدَهم**) zikrettiler. Ve onu **ماجَدَه مِجاداً**: ona şan ile karşı koydu. Ve ben onu **ماجَدْتُه** de, onu **مَجَدتُه أَمْجُدُه**; yani onu şan ile yendim. İbnü’s-Sikkît dedi: şeref ve **المجد** babalarla olur. Denilir: şerefli **ماجدٌ** adam; şerefte öne geçmiş babaları vardır. Dedi ki: ve **الحسب** ve **الكرم**, adamda olur; şerefli babaları olmasa bile. Ve **التمجيدُ**: adamın **المجد**’e nisbet edilmesidir. Ve **ماجد** adam: çokça veren, çok hayırlı, şerefli olandır. Ve **المجيدُ**, “فعيل”dir; mübalağa için ondan. Ve denildi: o, çokça veren kerimdir. Ve denildi: zatın şerefi, fiillerin güzelliğine eşlik ettiği zaman ona **مَجْداً** denilir. Ve “فعيل”, “فاعل”den daha beliğdir; sanki celîl, çok bağışlayan ve kerim manasını toplar. Ve **المجيدُ**: Allah عز وجل’in sıfatlarındandır. Ve aziz tenzilde: **ذو العرش المجيدُ**. Ve Allah Teâlâ’nın isimlerinde: **الماجدُ**. Ve Arapların كلامında **المَجْد**: geniş şereftir. Tehzîb: Allah Teâlâ, O **المجِيدُ**’dir; fiilleriyle **تَمَجَّد** etti; ve mahlûkatı, azameti için onu **مَجَّده** etti. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **ذو العرش المجيدِ**; Ferrâ dedi: onu cer ile okudu, Yahyâ ve ashabı; tıpkı şu sözde olduğu gibi: **بل هو قرآنٌ مجيدٌ**; böylece Kur’an’ı **المَجادة** ile vasfetti. Ve denildi: şöyle okunur: **بل هو قرآنُ مجيدٍ**; ve kıraat: **قرآنٌ مجيدٌ**. Ve kim **قرآنُ مجيدٍ** okursa, mana: “bilakis o, **ربٍّ مجيدٍ**’in Kur’an’ıdır.” İbnü’l-A‘râbî: **قرآنٌ مجيدٌ**; **المجيدُ** yüce olandır. Ebû İshâk dedi: **المجيد**’in manası **الكريم**’dir; artık kim **المجيد**’i cer ederse, o, arşın sıfatındandır; kim ref ederse, o, **ذو**’nun sıfatındandır. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **ق والقرآن المجيد**; **المجيد** ile yüce, yüksek olanı kasteder. Ve Âişe’nin, رضي الله عنها, hadisinde: “**ناوِلِيني المجيدَ**” yani mushaf; o, Allah Teâlâ’nın şu sözündendir: **بل هو قرآنٌ مجيدٌ**. Ve Fâtiha okuma hadisinde: “**مَجَّدَني عَبْدي**” yani beni şereflendirdi ve beni yüceltti. Ve Sa‘d b. Ubâde derdi: “Allah’ım, bana hamd ve **مَجْد** ver; fiiller olmaksızın **مَجْد** yoktur; mal olmaksızın fiil yoktur. Allah’ım, onunla (mal ile) beni ıslah etmezsen ben ıslah olmam.” (* “اللهم لا يصلحني ولا أصلح إلخ” sözü: asılda böyle). İbn Şümeyl: **الماجدُ** güzel ahlâklı, müsamahalı olandır.

Ve **ماجد** ve **مجيد** (olan) bir adam; eğer cömert, çok veren ise. Ve Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Ama biz Hâşim oğullarıyız; **أَنجادٌ أَمْجادٌ**” yani şerefli, kerim (kimseler); **مجِيد**’in yahut **ماجد**’in çoğulu; tıpkı **أَشهاد**’ın **شَهيد** yahut **شاهد**’de (olduğu) gibi. Ve develer **مَجَدَتِ** **تَمْجُدُ** **مُجُوداً**; ve onlar **مواجِدُ** ve **مُجَّد** ve **مُجُدٌ**’dür. Ve **أَمْجَدَتْ**: otlaktan doyuma yakın (bir miktar) elde etti ve bu, bedenlerinde bilindi (görüldü). Ve ben onları **مَجَّدْتُها** (yani) **تمجيداً**; ve çobanı onları **أَمجَدَها**; ve kavim develerini **أَمجَدَ**; ve bu, baharın başındadır. Ama Ebû Zeyd dedi ki: Develeri **أَمجَدَ**: karınlarını yemle doldurdu ve onları doyurdu; ve bununla ilgili olarak onların (develerin) kendilerinin bir fiili yoktur; çünkü onları otlu bir arazide otlatırsa, otlar ve doyar. Dedi ki: **مَجَدَتْ** **تَمْجُدُ** **مَجْداً** ve **مُجوداً**; ve bu hususta senin için bir fiil yoktur. Ama Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den rivayet etti ki: Âliye ehli, deveyi **مَجَد** (hafifletilmiş) derler; eğer onu karınlarını dolduracak kadar yemlerse; Necd ehli ise onu **مَجَّدها** **تمجيداً** (şeddeli) derler; eğer onu karınlarının yarısı kadar yemlerse. İbnü’l-A‘râbî: Develer **مَجَدَتِ**; eğer çok, geniş bir otlağa düştülerse; ve çoban onları **أَمجَدَها** ve ben onları **أَمجَدْتُها**. Ve İbn Şümeyl dedi ki: Koyun doyduğu zaman, develer **مَجُدَت** **تَمجُد**; ve **المجد** doyumun yarısı gibi bir (şey)dir. Ve Ebû Hıyye bir kadını vasfederek (şöyle dedi):
ولَيْسَت بماجِدةٍ للطعامِ ولا الشراب
Yani: yemek ve içecek bakımından çok (tüketen) değildir. el-Asma‘î: Bineği **أَمجَدْتُ** yemle: ona bunu çoğalttım. Ve denir: Falan, bağışını **أَمجَدَ** ve onu **مَجَّده**; eğer onu çoğalttıysa. Ve Adiyy dedi ki:
فاشتراني واصطفاني نعْمةً،
مَجَّدَ الهِنْءَ وأَعطاني الثَّمَنْ
Ve meselde: “Her ağaçta ateş vardır; ve **اسْتَمْجَدَ المَرْخُ والعَفار**”; **اسْتَمْجَدَ**: üstün (fazla) istedi, yani ateşten çoğalttılar; sanki ateşten kendilerine yetecek olanı aldılar da, onlarla ateş yakmaya elverişli oldular; ve denir: çünkü onlar, koru çabuk çıkarırlar; böylece, şan (mecd) talebiyle bağışı çoğaltan kimseye benzetildiler. Ve denir: Falan bize ikram olarak **أَمجَدَنا**; eğer yeterli olanı verdi ve fazlası da olduysa.

Ve **مَجْدٌ** ve **مُجَيْدٌ** ve **ماجِدٌ**: isimlerdir. Ve **مَجْد** bint Temîm b. Âmir b. Lüeyy: o, Rabîa b. Âmir b. Sa‘saa oğullarından Kilâb ve Ka‘b ve Âmir ve Küleyb’in annesidir; Lebîd onu zikretti de onunla övünerek şöyle dedi:
سَقَى قَوْمي بَني مَجْدٍ، وأَسْقى
نُمَيْراً، والقبائلَ من هِلالِ
Ve **بَنو مَجْد**: Rabîa b. Âmir b. Sa‘saa oğullarıdır; ve **مجد**: annelerinin adıdır; Lebîd’in şiirinde onunla övündüğü bu (kadın)dır.

مقاييس اللغة:
(**مجد**) **الميم** ve **الجيم** ve **الدال** sahih bir asıldır; nihayete ulaşmaya delalet eder; ve ancak övülende olur. Ondan **المَجْد**: keremde nihayete ulaşmaktır. Ve Allah **الماجد** ve **المجيد**’dir; O’nun kereminin üstünde kerem yoktur. Ve Araplar der: Falan, falanla **ماجَدَ**: onunla övünüşte yarıştı. Ve mesel olarak derler: “Her ağaçta ateş vardır; ve **استَمْجَدَ المَرْخُ والعَفَار**”; yani ateşten çoğalttılar ve ondan kendilerine yetecek olanı aldılar; böylece bunda nihayete vardılar; hatta onlardan ateş alınır. Ama onların sözü: Develer **مَجَدت** **مُجوداً**; dediler ki: manası, yaş ot ve başkasından doyumuna yakın (bir miktar) elde etmiş olmasıdır. Ve bir kavim dedi ki: Bineği **أَمْجَدْتُ**: ona yetecek olanı yedirdim. Ve bu, babın kıyasına daha benzer(1).‏

القاموس المحيط:
**المجْدُ** şerefi elde etmektir; ve keremdir; yahut ancak babalarla olur; yahut özellikle babaların keremidir. **مَجَدَ**; **كنَصَرَ** ve **كَرُمَ** (gibi); **مَجْداً** ve **مَجادَةً**; o hâlde o **ماجِدٌ** ve **مَجِيدٌ**’dir. Ve onu **أمْجَدَهُ** ve onu **مَجَّدَهُ**: onu yüceltti ve onu övdü; ve bağışı: onu çoğalttı. Ve **تَماجَدَ**: mecdini zikretti. Ve onunla **ماجَدَهُ** **مِجاداً**: ona mecd ile karşı koydu; sonra onu **فَمَجَدَهُ**: onu yendi. Ve **المَجيدُ**: yüksek, yüce; ve kerim; ve fiillerde şerefli. Ve develer **مَجَدَتِ** **مَجْداً** ve **مُجُوداً**; ve **أمْجَدَتْ**: çok (olan) bir otlağa düştü; yahut kuru ottan doyuma yakın (bir miktar) elde etti. Ve onu **مَجَدَها** ve onu **أمْجَدَها** ve onu **مَجَّدَها**: onu doyurdu; yahut onu karnını dolduracak kadar yemledi; yahut karnının yarısı kadar. Ve **مَجِيدُ بنُ حَيْدَةَ بنِ مَعَدٍّ**: Eş‘arîlerden bir batnın babasıdır. Ve **كزُبَيْرٍ**: bir isimdir. Ve **مَجْدُ بِنْتُ تَميمِ بنِ غالِبِ بنِ فِهْرٍ**; ve sarf olunur; ve ondan **بَنُو مَجْدٍ**. Ve **مَجْدُوانُ**: Nesef’te bir (yer). Ve **مَجْدونُ**; ve ilkinin (harfi) kesrelenir: Buhârâ’da bir (yer). Ve **ذُو ماجِدٍ**: Yemen’de bir (yer). Ve **الماجِدُ**: çok olan; ve güzel huylu; cömert; ve bir isimdir. Ve **اسْتَمْجَدَ المَرْخُ، والعَفارُ**: ateşten çoğalttılar. Ve **أبو ماجِدَةَ الحَنَفيُّ**: tâbiîdir. Ve **تَماجَدُوا**: övündüler; ve mecdlerini ortaya koydular.

تاج العروس:
م ج د
**المَجْدُ**: şerefi elde etmektir; ve denildi ki: şeref ve seyyidlikten yetecek olanı almaktır. **المَجْدُ**: mertlik ve cömertlik ve keremdir. İbn Sîde dedi ki: yahut ancak babalarla olur. İbnü’s-Sikkît dedi ki: şeref ve mecd babalarla olur; denir: şerefli, **ماجِدٌ** bir adam: şerefte öne geçmiş babaları vardır. Dedi ki: haseb ve kerem ise, şerefli babaları olmasa da adamda olur. el-Muhkem’de: ve denildi ki: **المجْد**: özellikle babaların keremidir; ve denildi ki: **المَجْدُ** özellikle babaların keremidir; ve denildi ki: **المَجْدُ** fiillerin keremidir; ve denildi ki: zatın şerefi fiillerin güzelliğine eşlik edince ona **مَجْداً** denildi. Ve Sa‘d b. Ubâde derdi: “Allah’ım, bana hamd ve mecd bağışla; fiiller olmaksızın mecd yoktur; mal olmaksızın fiiller yoktur; Allah’ım, beni ancak O ıslah eder; ve ben ancak O’nun üzerine salih olurum.” el-Esâs’ta: ve mecazdan: adam **مَجَدُ**; **كنَصَر** (gibi); bu, es-Sâgânî’dendir; ve **كَرُمَ**; **يَمْجُد** ve **يَمْجُد**; **مَجْداً** birincinin masdarı; ve **مَجَادَةً** ikincinin masdarı; o hâlde o, birinciden **ماجِدٌ**, ikinciden **مَجِيدٌ**’dir. Mecazdan: onu **أَمْجَدَه** ve onu **مَجَّدَه** ikisi de: onu yüceltti ve onu övdü. Ve Allah falanı **أَمْجَدَ** ve onu **مَجَّدَه**: fiillerini kerim kıldı. Denir: Falan bağışı **أَمْجَدَ** ve onu **مَجَّدَه**; eğer onu çoğalttıysa. Ve Adiyy b. Zeyd dedi ki:
فَاشْتَرَانِي واصْطَفَانِي نِعْمَةً ... مَجَّدَ الهَنْءَ وأَعْطَانِي الثَّمَنْ
Ve şöyle rivayet eder: **أَمْجَدَ الهَنْءَ**. Ve adam **تَمَاجَدَ**: mecdini zikretti; yani fiillerinin güzelliğini yahut babalarının şerefini. Ve onunla **مَاجَدَه** **مِجاداً** (kesre ile): ona mecd ile karşı koydu. Ve onunla **ماجَدهُ** da; sonra onu **فَمَجَدَهُ**: onu mecd ile yendi; bu mecazdır. Ve **المَجِيدُ**: mübalağa için **المَجْد**’den **فَعِيلٌ**’dir; ve O’nun, yüce olan, isimlerindendir; celîl ve çok bağışlayan manasını birleştirir. Ve aziz tenzilde: “**ذُو العَرْشِ المَجِيدُ**”. el-Ezherî dedi ki: Allah Teâlâ **المَجِيد**’dir; mahlûku O’nu azameti için **تَمَجَّدَ** fiilleriyle ve O’nu **مَجَّدَه**. Ve O’nun sözü: “**ذُو العَرْشِ المَجِيد**”; el-Ferrâ dedi ki: Yahyâ ve ashabı onu cer etti; el-Ferrâ’nın dediği gibi; tıpkı “**بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ**” (sözünde) olduğu gibi; böylece Kur’an’ı **المَجادَة** ile vasfetti. Ve denildi ki şöyle okunur: “**بل هو قُرآنُ مَجِيد**”; yani **رَبٍّ مَجيدٍ**’in Kur’an’ı. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المَجيدُ**: yüksek olandır.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**ق والقرآنِ المَجِيدِ**”; **المَجِيدِ** ile **الرَّفِيع** **العالِي**’yi kasteder. Ebû İshâk dedi ki: **المَجِيد**’in mânâsı **الكَرِيمُ**’dir; artık kim **المَجِيد**’i cerrederse, **العَرْشِ**’in sıfatındandır; kim ref‘ ederse, **ذو**’nun sıfatındandır. Denildi: **المَجِيد**: Allah Teâlâ’nın sıfatlarında **الكَرِيمُ** **المِفْضَالُ**’dır. Ve **المَجِيدُ** ayrıca: **الشَّرِيفُ الذاتِ** **الحَسَن الفِعَالِ**’dır. Ve **مَجَدَتِ الإِبلُ** **تَمْجُدُ** **مَجْداً** ve **مُجُوداً**; sonuncusu damme iledir; ve o, **مَواجِدُ**’dir; ve **مُجَّدٌ** ve **مُجُدٌ**’dur. Ve **أَمْجَدَتْ**; çok, geniş bir otlağa düştüğü zaman. Ve çoban onu **أَمْجَدَهَا**; ve ben onu **أَمْجَدْتُها**; bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür. Yahut **مَجَدَتْ** ve **أَمْجَدَت**; **الخَلَى**’dan (mu‘ceme fethası ve **اللامِ** ile) elde ettiği zaman. Bazı nüshalarda: **الحِليّ**’den (mühmele **الحاءِ**’nın kesrası ve **اللام** ve **الياءِ**’nin teşdîdi ile). Diğer ana kaynaklarda: **الكَلإِ**’den, tokluğa yakın; ve bu, bedenlerinde bilindi. Onu **مَجَدَها** **مَجْداً**; ve çobanı onu **أَمْجَدَها**; ve onu **مَجَّدَها** **تَمجِيداً**: onu doyurdu; bu, ilkbaharın başındadır. Yahut **أَمْجَدَ الإِبلَ**: onu karnı dolusu yemledi ve onu doyurdu; onda (develerde) bu hususta bir fiil yoktur. Şayet onu otlu bir arazide otlatır da otlar ve doyar ise, **فَمَجَدت** **تَمْجُد** **مَجْداً** ve **مُجَوداً**; ve bu hususta senin için bir fiil yoktur. Bunu İmam Ebû Zeyd söyledi. Yahut **مَجَدَ النَّاقَةَ** (tahfîfli) : onu karınları dolusu yemlediği zaman. Bunu Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den, **أَهلِ العَالِيَةِ**’den rivayet etti ve dedi ki: **أَهلُ نَجْدٍ** onu **مَجَّدَها** **تَمْجِيداً** (müşedded) derler; onu karnının yarısı kadar yemlediği zaman. İbn Şümeyl dedi ki: **المَجْدُ** tokluğun yarısı gibi bir şeydir. Ve **مَجِيد** (Emîr gibi): Ma‘add b. Adnân b. Hayde’nin oğlu; **الأَشْعَرِيِّينَ**’den bir batnın babasıdır. Hemdânî dedi ki: Neseb âlimlerinin **قُضَاعةَ**’dan olup da hakkında hata ettikleri kimselerden: **مَجِيدُ بن حَيْدانَ**; yanıldılar da onları, yurdun yurda yakınlığından dolayı, **الأَشْعَرِ**’in batınlarına soktular. **مُجَيْد** (Zübeyr gibi): bir adamın adı yahut bir aygırın adı; ikisinden birine nisbetle **الإِبلُ المُجَيْدِيَّة** nisbet edilmiştir; bunu Feyyûmî **المِصباح**’ta zikretti. Şeyhimiz dedi ki: Bu, onun gariplerindendir. Ezherî dedi ki: O, Yemen develerindendir. Ve **مَجْد** (sarf’tan men‘ edilmiş): Temîm b. Gâlib b. Fihr’in kızına alem’dir. **اللسان**’da olan ise: Âmir b. Lüeyy b. Temîm’in kızı; ve sarf olunabilir. Ondan: **بنو مَجْدٍ**; onlar **كِلاَبٌ** ve **كَعْبٌ** ve **عامِرٌ** ve **كُلَيْبٌ**; **رَبِيعَةَ بنِ عامرِ بن صَعْصَعَةَ**’nin oğullarıdır; annelerine nisbetle. Lebîd onu zikretti ve onunla övünerek dedi ki:
سقَى قَوْمِي بَنِي مَجْدٍ وأَسْقَى ... نُمَيْراً والقَبَائلَ مِنْ هِلاَلِ

Ve **مَجْدُوانُ** (mîm’in fethası ve **الدال**’ın dammesi ile): Nesef’te; ondan Ebû Ca‘fer Muhammed b. en-Nadr b. Ramadân; müeddib, zâhid, edîb; Ebû Ubeyd’in **غريبَ الحدِيث**’ini Ebû’l-Hasen Muhammed b. Tâlib b. Alî en-Nesefî’den ve başkasından işitti; ondan Ebû’l-Abbâs el-Mustagfirî (rivayet etti). Ve **مَجْدُونُ**; evveli kesrelenir: Buhârâ’da; ondan Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed el-Ezdî el-müezzin; ondan el-Guncâr ve başkası rivayet etti. Ve **ذو ماجِدٍ**: Yemen’de, Zimâr köylerindendir. Ve **الماجِدُ**: hayrı çok, şerefli, faziletli; İbn Şümeyl dedi ki: **الماجِدُ**: güzel huylu, cömert. Ve **رجُل ماجِدٌ** ve **مَجِيدٌ**; kerîm, çok veren olduğu zaman. Ve Ali’nin (Allah ondan razı olsun) hadisinde: “Biz, Hâşim oğulları, **فَأَنْجَادٌ أَمْجَادٌ**” yani: şerefli kerîmler; **مَجِيدٍ**’in yahut **ماجِدٍ**’in cem‘i; **شَهِيدٍ** yahut **شاهِدٍ**’deki **أَشْهَادٍ** gibi. Ve **ماجِدٌ** bir isimdir. Meseldeki mecazdandır: “Her ağaçta ateş vardır.” Ve **اسْتَمْجَدَ المَرْخُ والعَفَارُ**; **اسْتَمْجَد**: **اسْتَفْضَلَ**; yani ateşten çoğalttılar; sanki ateşten kendilerine yetecek olanı aldılar da onunla kıvılcım çıkarmaya elverişli oldular. Ve denilir: Çünkü onlar **الوَرْىَ**’yı çabuk çıkarırlar; böylece, **المَجْدِ** talebiyle bağışı çoğaltan kimseye benzetildiler. Ve **أَبو ماجِدةَ الحَنَفِيّ** tâbiîdir; ve denilir **أَبو ماجدٍ**; ve denilir **العِجْلِيّ الكَوفِيّ**. Ebû Hâtim dedi ki: Onun adı **عائذُ بنُ نَضْلَةَ**; Ebû Mes‘ûd’dan; ondan Yahyâ b. Abdullah el-Câbir; bunu el-Mizzî söyledi. Ve **تَمَاجَدُوا**: övündüler. Ve **تَماجَدوا**: aralarında **مَجْدَهُمْ**’u izhar ettiler; bu mecazdır. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **التَّمْجِيد**: kişinin **المَجْد**’e nisbet edilmesidir. Ve **المَجْدُ**: geniş şereftir. Âişe’nin (Allah ondan razı olsun) hadisinde: “Bana **المَجِيدَ**’i ver” yani **المُصْحف**. Ve **الأَساس**’ta: **المَجْدُ**: koyunun otu yemesidir; denilir: **مَجَدَت الغَنَمُ مُجُوداً**: otu yedi, ta ki açlığı uyudu. Ve mecazdandır: **تَمَجَّدَ اللهُ بِكَرَمِه**. Ve kulları onu **يُمَجِّدُونَه**. Ve o, **أَهلُ التَّمَاجِيدِ**’dir; yani **المجْدِ** ile sena. Ve onların yanına indiler de onları **فأَمْجَدُوهم**. Ve falan, çocuğunu ve çocuğu için **أَمْجَد**: ona anneleri seçti; ve bunlar, babaları onları **أَمْجَدَهُم** olan bir kavimdir; **الأَساس**’ta olduğu gibi. Ebû Hayye bir kadını vasfederek dedi ki:
" ولَيْسَتْ بِمَاجدةٍ للطَّعَامِ ولا للشَّرَاب
yani: yemeği de içeceği de çok değildir. Ve denilir: Falan bize **قِرًى** olarak **أَمْجَدَنا**; yeterli olanı ve fazlasını verdiği zaman. Ve **ماجنْدَانُ**: Semerkand köylerindendir. İbnü’l-Kattâ‘ **الأَفعال**’da dedi ki: Ve kişiye sövme ve yerme olarak **أَمْجَد**; ikisini ona çokça yaptığı zaman. Ve **مَجْد آباد**: Hemedân köylerindendir. Ve **أَبو ماجِدَةَ السَّهْمِيُّ**; ve denildi: İbn Mâcide; ve denildi: **علِيّ بنُ ماجِدَةَ**; tâbiî; Ömer’den; ondan el-Alâ b. Abdurrahman.
