# مجر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AC%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مجر

المجر: ما في بطون الحوامل من الإبل والغنم. والمجر: أن يشترى ما في بطونها، وقيل: هو أن يشترى البعير بما في بطن الناقة. وقال أبو زيد: هو أن يباع البعير أو غيره بما في بطن الناقة. وقال الجوهري: أن يباع الشيء بما في بطن هذه الناقة. وفي الحديث  أنه نهى عن المجر  أي عن بيع المجر، وهو ما في البطون، كنهيه عن الملاقيح. ويجوز أن يكون سمي بيع المجر مجرا اتساعا ومجازا، وكان من بياعات الجاهلية، ولا يقال لما في البطن مجر إلا إذا أثقلت الحامل. فالمجر اسم للحمل الذي في بطن الناقة، وحمل الذي في بطنها حبل الحبلة، والثالث الغميس، قاله أبو عبيدة، والتحريك عن القتيبي، وهو لغية أو لحن، والأخير هو الظاهر، وقد رده ابن الأثير والأزهري. قال الأول: والمضجر بالتحريك: داء في الشاة. وقال الثاني: هذا قد خالف الأئمة. وفي الحديث:  كل مجر حرام  ، قال الشاعر:
  ألم تك مجرا لا تحل لمسـلـم                      نهاه أمير المصر عنه وعامله قال ابن الأعرابي: المجر: الولد الذي في بطن الحامل. والمجر: الربا، عن ابن الأعرابي. والمجر: العقل، يقال: ماله مجر، أي عقل. والمجر: الكثير من كل شيء، يقال جيش مجر: كثير جدا. وقال الأصمعي: المجر: الجيش العظيم المجتمع، وقيل إنه مأخوذ من قولهم: شاة مجرة، إنما سمي به لثقله وضخمه. والمجر: القمار، عن ابن الأعرابي. قال: والمحاقلة والمزابنة يقال لهما: مجر. والمجر: العطش، يقال ميمه بدل عن نون نجر، يقال مجر ونجر: إذا عطش فأكثر من الشرب فلم يرو، لأنهم يبدلون الميم من النون، مثل نخجت الدلو ومخجت. وشاة مجرة، بالتسكين عن يعقوب، أي مهزولة، لعظم بطنها من الحبل فلا تقدر على النهوض. وأمجر الرجل في البيع إمجارا، يقال ذلك تجوزا واتساعا. وكذا ماجرت مماجرة. وماجره مماجرة ومجارا: راباه مراباة. والمجر بالتحريك: تملؤ البطن. يقال: مجر من الماء ومن اللبن مجرا فهو مجر إذا تملأ ولم يرو. وزعم يعقوب أن ميمه بدل من نون نجر. وزعم اللحياني أن ميمه بدل من باء بجر. والمجر: أن يعظم ولد الشاة في بطنها فتهزل لذلك وتثقل ولا تطيق على القيام حتى تقام، كالإمجار. يقال مجرت الشاة مجرا وأمجرت، فهي ممجر قال:
  تعوي كلاب الحي من عوائها                      وتحمل الممجر في كسائها.

  والإمجار في النوق مثله في الشاء، عن ابن الأعرابي، والممجار، بالكسر: المعتادة لها، أي إذا كان ذلك عادة لها. وقال ابن شميل: الممجر: الشاة التي يصيبها مرض أو هزال وتعسر عليها الولادة. وقال غيره: المجر: انتفاخ البطن من حبل أو حبن، يقال: مجر بطنها وأمجر فهي مجرة وممجر. والإمجار: أن تلقح الناقة والشاة فتمرض فلا تقدر أن تمشي، وربما شق بطنها فأخرج ما فيه ليربوه. والمجار، ككتاب: العقال، والأعرف الهجار. وذو مجر، بالفتح: ع بناحية السوارقية، نقله الصاغاني. وماجر كهاجر: د، بين ضراي وآزاق، والمشهور الآن بحذف الألف. وسنة ممجرة، كمحسنة: يمجر فيها المال، وهو مجاز. وامرأة ممجر: متئم، وهو مجاز. وأمجره اللبن: أوجره. ومما يستدرك عليه: الأمجر: العظيم البطن المهزول الجسم، ومنه الحديث:  فيلتفت إلى أبيه وقد مسخه الله ضبعانا أمجر  . وناقة ممجر، إذا جازت وقتها في النتاج قال:
  ونتجوها بعد طول إمجار ومجيرة كجهينة: هضبة قبلي شمام في ديار باهلة. وفي حديث أبي هريرة:  الصوم لي وأنا أجزي به، يذر طعامه وشرابه مجراي  ، أي من أجلي. وأصله من جراي، فحذف النون وخفف الكلمة. قال ابن الأثير: وكثيرا ما يرد هذا في حديث أبي هريرة.

### Türkçe

**المجر**: develerin ve koyunların gebe olanlarının karınlarında bulunan şey. Ve **المجر**: onların karınlarında olanı satın almak; ve denildi ki: o, dişi devenin karnında olan karşılığında deveyi satın almaktır. Ebû Zeyd dedi: o, dişi devenin karnında olan karşılığında deveyi veya başkasını satmaktır. Cevherî dedi: şu dişi devenin karnında olan karşılığında şeyi satmaktır. Hadiste: onun **المجر**’den nehyettiği (vardır); yani **المجر** satışından, o da karınlarda olandır; **الملاقيح**’tan nehyetmesi gibi. Ve **المجر** satışının, genişletme ve mecaz yoluyla **مجرا** diye adlandırılmış olması caizdir; ve cahiliye satışlarındandı; ve karında olana, gebe ağırlaşmadıkça **مجر** denilmez. O hâlde **المجر**, dişi devenin karnındaki yükün adıdır; ve onun karnındaki yük, **حبل الحبلة**’dir; ve üçüncüsü **الغميس**’tir; bunu Ebû Ubeyde söyledi; ve harekeleme (ile) olanı Kuteybî’den (nakildir); ve o bir lugatçe yahut lahn (yanlış)tır; ve sonuncusu zahir olandır; ve onu İbnü’l-Esîr ve Ezherî reddetmiştir. Birincisi dedi: harekeleme ile **المضجر**: koyunda bir hastalıktır. İkincisi dedi: bu, imamlar(a) muhalefet etmiştir. Hadiste: “Her **مجر** haramdır”; şair dedi:
  Müslümana helâl olmayan bir **مجرا** değil miydin,
  memleket emîri onu ondan ve âmili(nden) nehyetti.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **المجر**: gebenin karnındaki yavru. Ve **المجر**: ribâ, İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **المجر**: akıl; “onun **مجر**’i yoktur” denir; yani akıl. Ve **المجر**: her şeyden çok olan; “**جيش مجر**” denir: pek çok. Asma‘î dedi: **المجر**: büyük, toplanmış ordu; ve denildi ki o, onların “**شاة مجرة**” sözünden alınmıştır; ancak ağırlığı ve iriliği sebebiyle onunla adlandırılmıştır. Ve **المجر**: kumar, İbnü’l-A‘râbî’den. Dedi: ve **المحاقلة** ve **المزابنة**’ye **مجر** denilir. Ve **المجر**: susuzluk; “mîm’i, **نجر**’in nûn’undan bedeldir” denir; “**مجر** ve **نجر**” denir: susadı da çok içti fakat kanmadıysa; çünkü onlar mîm’i nûn’dan değiştirirler; “**نخجت** kovayı ve **مخجت**” gibi. Ve **شاة مجرة**; sükûn ile, Ya‘kūb’dan: yani zayıf; karnının gebelikten büyük olması sebebiyle kalkmaya güç yetiremez. Ve adam satışta **أمجر** etti, **إمجارا**; bu, tecavüz ve genişletme yoluyla söylenir. Ve yine **ماجرت** (o) **مماجرة** etti. Ve onu **مماجرة** ve **مجارا** ile **ماجر** etti: ribâlaştı, ribâlaşma ile. Ve harekeleme ile **المجر**: karnı doldurmadır. “Sudan ve sütten **مجرا** ile **مجر** etti; o, **مجر**’dir” denir: doldu da kanmadıysa. Ya‘kūb, mîm’inin **نجر**’in nûn’undan bedel olduğunu iddia etti. Lihyânî, mîm’inin **بجر**’in bâ’sından bedel olduğunu iddia etti. Ve **المجر**: koyunun yavrusunun karnında büyümesi; bunun sebebiyle zayıflaması ve ağırlaşması ve kaldırılıncaya kadar ayağa kalkmaya güç yetirememesi; **الإمجار** gibi. “Koyun **مجرا** ile **مجرت** ve **أمجرت**; o, **ممجر**’dir” denir. Dedi:
  Mahallenin köpekleri ulumalarından ulur,
  ve **الممجر**’i örtüsünde taşır.

Ve **الإمجار** develerde, koyunlardaki gibidir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الممجار**, kesre ile: ona alışkın olan; yani bu, ona âdet olursa. İbn Şümeyl dedi: **الممجر**: hastalık yahut zayıflık isabet eden ve doğum kendisine zorlaşan koyun. Başkası dedi: **المجر**: gebelik yahut **حبن** sebebiyle karnın şişmesidir; “karnı **مجر** etti ve **أمجر** etti; o, **مجرة** ve **ممجر**’dir” denir. Ve **الإمجار**: dişi deve ve koyunun gebe kalması da hastalanması, yürümeye güç yetirememesi; ve belki karnı yarılır da içindekini çıkarırlar ki onu büyütsünler. Ve **المجار**, **كتاب** vezninde: **العقال**; ve daha bilinen **الهجار**’dır. Ve **ذو مجر**, fetha ile: **السوارقية** tarafında bir yer; Sâğânî onu nakletti. Ve **ماجر** “**هاجر** gibi”: bir yer; **ضراي** ile **آزاق** arasında; ve şimdi meşhur olan, elifin hazfi iledir. Ve **سنة ممجرة**, **محسنة** gibi: onda mal **يمجر** edilir; ve o mecazdır. Ve **امرأة ممجر**: ikizli; ve o mecazdır. Ve süt onu **أمجر** etti: onu **أوجر** etti. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الأمجر**: karnı büyük, bedeni zayıf olan; ve ondan hadis: “Allah onu **ضبعانا أمجر** olarak meshettiği hâlde babasına döner”; ve **ناقة ممجر**, doğumda vaktini geçtiği zaman. Dedi:
  Ve onu, uzun **إمجار**’dan sonra doğurttular.

Ve **مجيرة** “**جهينة** gibi”: **باهلة** diyarında **شمام**’ın kıble tarafında bir tepe. Ebû Hureyre hadîsinde: “Oruç benimdir ve ben onunla karşılık veririm; yiyeceğini ve içeceğini **مجراي** terk eder”; yani benim için. Aslı **جراي**’dendir; sonra nûn hazfedildi ve kelime hafifletildi. İbnü’l-Esîr dedi: ve bu, Ebû Hureyre hadîsinde çokça vârid olur.
