# مجس — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%B3/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AC%D8%B3/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%B3.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: مجس

مجس
مَجُسَ - يَمْجُسُ - مَجُوْس - المَجُوْس
مَجُسَ - يَمْجُسُ + كائن + من أمر أو مصير: ييأس من إمكانية تغييره
مَجُوْس - المَجُوْس: اسم فعل مبالغة من " مَجُسَ - يَمْجُسُ ": اليأس من إمكانية التغيير، وهو اصطلاحاً اسم دين فارس القديمة، وفيه الإيمان بالقدرية: الخير من الله، وهو النور، والشر من الإنسان والشيطان، وهو العتمة، ولايمكن تغيير ذلك، فكأنما يئسوا من الخير، وشعائرهم مبتية على القدرية واليأس هذا، وعلى تقديس النار لأنها رمز لنور الإله، والشعيرة الرئيسية فيه هي تقديس النار وتأجيجها، ويقال أنها النار التي كانت برداً وسلاماً على إبراهيم، وأن دينهم هو الزرادشتية والبرهمية، ويزعمون أن زرادشت وبرهم هما اسمان لإبراهيم وأن المجوسية أصلها من دين إبراهيم عليه السلام، والله أعلم
مجوسي: منسوب للمجوس
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور باليأس والقنوط وفقد الأمل"، وهي:
بَلَسَ - يَبْلُسُ، وَالَ - يَوِيْلُ - وَيْل، يَئِسَ - يَيْئَسُ، ويكأن، قَنَطَ - يَقْنَطُ، مَجُسَ - يَمْجُسُ
مجوس
 	﴿إن الذين آمنوا والذين هادوا والصابئين والنصارى والمجوس والذين أشركوا إن الله يفصل بينهم يوم القيامة إن الله على كل شيء شهيد(17)﴾ الحج
مختار الصحاح
● [مجس] م ج س: المَجُوسِيَّةُ بالفتح نِحْلة و المَجُوسِيُّ منسوب إليها والجمع المَجُوسُ و تَمَجَّسَ الرجل صار منهم و مَجّسَهُ غيره وفي الحديث ﴿فأبواه يُمَجِّسَانه﴾
ملخص اللسان
1.     المَجُوسِيَّة: نِحْلَةٌ، والمَجُوسِيُّ منسوب إِليها، والجمع  المَجُوسُ
2.     القَدَرِيَّةُ  مَجُوسُ هذه الأُمَّةِ، قيل: إِنما جَعَلهم مجوساً لِمُضاهاة مذهبِهِم  مذهبَ المجوس في قولهم بالأَصْلَيْن: وهما النُّورُ والظلمة، يزعمون أَن  الخير من فِعْل النُّور، وأَن الشَّر من فعل الظلمة؛ وكذا القَدَرِيّة  يُضِيفُون الخيرَ إِلى اللَّه والشر إِلى الإِنسان والشيطان، واللَّه تعالى  خالقُهما معاً لا يكون شيء منهما إِلا بمشيئته تعالى وتَقَدَّسَ، فهُما  مضافان إِليه خَلْقاً وإِيجاداً، وإِلى الفاعِلين لهما عَمَلاً واكتساباً
3.      وقد تَمَجَّسَ  الرجلُ وتَمَجَّسُوا: صاروا مَجُوساً. ومَجَّسُوا أَولادَهم: صَيَّرُوهُم  كذلك، ومَجَّسَه غيره.
4. كنار مَجُوسَ تَسْتَعِرُ اسْتِعارا: كنار مجوس تستعر استعارا  وخص نار المجوس لأَنهم يعيدونها
لسان العرب
● - مجس: المَجُوسِيَّة: نِحْلَةٌ، والمَجُوسِيُّ منسوب إِليها، والجمع  المَجُوسُ. قال أَبو علي النحوي: المَجُوس واليهود إِنما عرف على حد يهوديٍّ  ويهودٍ ومجوسيٍّ ومجوسٍ، ولولا ذلك لم يجز دخول الأَلف واللام عليهما  لأَنهما معرفتان مؤنثان فجريا في كلامهم مجرى القبيلتين ولم يجعلا كالحيين  في باب الصرف؛ وأَنشد:  أَحارِ أُرِيكَ بَرْقاً هَبَّ وهْناً،  كنار مَجُوسَ تَسْتَعِرُ اسْتِعارا  قال ابن بري: صدر البيت لامرئ القيس وعجزه للتوأَم اليشكري؛ قال أَبو  عمرو بن العلاء: كان امرؤ القيس مِعَنّاً عِرِّيضاً ينازع كل من قال إِنه  شاعر، فنازع التوأَم اليشكري  (* قوله «فنازع التوأم اليشكري» عبارة ياقوت:  أَتى امرؤ القيس قتادة بن التوأم اليشكري وأخويه الحرث وأبا شريح، فقال  امرؤ القيس يا حار أَجز:  أَحار ترى بريقاً هب وهناً  إلى آخر ما قال، وأَورد الأبيات بوجه آخر فراجعه ان شئت وعليه يظهر قول  المؤلف الآتي قريباً، وبريقاً تصغيره تصغير التعظيم.) فقال له: إِن كنت  شاعراً فََمَلْطْ أَنصاف ما أَقول وأَجِزْها، فقال: نعم، فقال امرؤ  القيس:أَصاح أُريك برقاً هب وهناً  فقال التوأَم:  كنار مجوس تستعر استعارا  فقال امرؤ القيس:  أَرِقْتُ لَهُ ونامَ أَبو شُرَيحٍ  فقال التوأَم:  إِذا ما قلْتُ قَدْ هَدَأَ اسْتَطارا  فقال امرؤ القيس:  كأَنَّ هَزيزَهُ بِوَراءِ غَيْبٍ  فقال التوأَم:  عِشارٌ وُلَّهٌ لاقَتْ عِشارا  فقال امرؤ القيس:  فلما أَنْ عَلا كَنَفَي أُضاخٍ  فقال التوأَم:  وَهَتْ أَعْجازُ رَيْقِهِ فَحارا  فقال امرؤ القيس:  فلم يَتْرُكْ بِذاتِ السِّرِّ ظَبْياً  فقال التوأَم:  ولم يَتْرُكْ بجَلْهَتِها حمارا  ومثل ما فعل امرؤ القيس بالتوأَم فعل عَبيدُ بن الأَبْرص بامرئ القيس،  فقال له عبيد: كيف معرفتك بالأَوابد؟ فقال امرؤ القيس: أَلقِ ما أَحببت،  فقال عبيد:  ما حَيَّةٌ مَيْتَةٌ أَحْيَتْ بِمَيِّتِها  دَرْداءَ، ما أَنْبَتَتْ ناباً وأَضْراسا؟  قال امرؤ القيس:  تِلْكَ الشَّعِيرَةُ تُسْقى في سَنابِلِها،  فَأَخْرَجَتْ بعد طُولِ المُكْثِ أَكداسا  فقال عبيد:  ما السُّودُ والبِيضُ والأَسْماءُ واحِدَةٌ،  لا يَسْتَطِيعُ لَهُنَّ النَّاسُ تَمْساسا؟  فقال امرؤ القيس:  تلك السَّحابُ إِذا الرَّحْمَنُ أَنشأَها،  رَوَّى بِها من مَحُولِ الأَرْضِ أَنْفاسا  ثم لم يزالا على ذلك حتى كملا ستة عشر بيتاً.  تفسير الأَبيات الرائية: قوله هب وهناً، الوهن: بعد هدء من الليل.  وبريقاً: تصغيره تصغير التعظيم كقولهم دويهية يريد أَنه عظيم بدلالة  قوله:كنار مجوس تستعر استعارا  وخص نار المجوس لأَنهم يعيدونها. وقوله: أَرقت له أَي سهرت من أَجله  مرتقباً له لأَعلم أَين مصابُّ مائِه. واستطار: انتشر. وهزيزه: صوت رعده.  وقوله: بوراء غيب أَي بحيث أَسمعه ولا أَراه. وقوله: عِشار وُلَّهٌ أَي  فاقدة أَولادها فهي تُكْثِرُ الحنين ولا سيما إِذا رأَت عِشاراً مثلها فإِنه  يزدادُ حَنينُها، شَبَّه صوت الرعد بأَصْوات هذه العِشارِ من النوق.  وأُضاخ: اسم موضع، وكَفاه: جانباه. وقوله: وهَتْ أَعْجاز رَيِّقه أَي استرخت  أَعجاز هذا السحاب، وهي مآخيره، كما تسيل القربة الخَلَقُ إِذا استرخت.  وريِّق المطر: أَوّله. وذاتُ السِّر: موضع كثير الظباء والحُمُر، فلم  يُبْق هذا المطرُ ظبياً به ولا حماراً إلا وهو هارب أَو غَريق. والجَلْهَةُ:  ما استقبلك من الوادي إِذا وافيته. ابن سيده: المَجُوسُ جبل معروف جمعٌ،  واحدهم مَجُوسِيٌّ؛ غيره: وهو معرَّب أَصلُه مِنْج كُوشْ، وكان رجلاً  صَغير الأُذُنَيْن كان أَوّل من دانَ بِدين المَجُوس ودعا الناس إِليه،  فعرَّبته العرب فقالت: مَجُوسَ ونزل القرآن به، والعرب رُبما تركت صرف مجوس  إِذا شُبِّه بقبيلة من القبائل، وذلك أَنه اجتمع فيه العجمة والتأْنيت؛  ومنه قوله:  كَنارِ مَجُوس تَسْتَعِرُ اسْتِعارَا  وفي الحديث: كلُّ مَوْلودٍ يُولَدُ على الفِطْرَة حتى يكون أَبواه  يُمَجِّسانِهِ أَي يُعلِّمانِهِ دين المَجُوسِيَّة. وفي الحديث: القَدَرِيَّةُ  مَجُوسُ هذه الأُمَّةِ، قيل: إِنما جَعَلهم مجوساً لِمُضاهاة مذهبِهِم  مذهبَ المجوس في قولهم بالأَصْلَيْن: وهما النُّورُ والظلمة، يزعمون أَن  الخير من فِعْل النُّور، وأَن الشَّر من فعل الظلمة؛ وكذا القَدَرِيّة  يُضِيفُون الخيرَ إِلى اللَّه والشر إِلى الإِنسان والشيطان، واللَّه تعالى  خالقُهما معاً لا يكون شيء منهما إِلا بمشيئته تعالى وتَقَدَّسَ، فهُما  مضافان إِليه خَلْقاً وإِيجاداً، وإِلى الفاعِلين لهما عَمَلاً واكتساباً.  ابن سيده: ومَجُوس اسم للقبيلة؛ وأَنشد أَيضاً:  كنار مجوسَ تستعر استعارا  قال: وإِنما قالوا المجوس على إِرادة المَجُوسِيِّين، وقد تَمَجَّسَ  الرجلُ وتَمَجَّسُوا: صاروا مَجُوساً. ومَجَّسُوا أَولادَهم: صَيَّرُوهُم  كذلك، ومَجَّسَه غيره.
مقاييس اللغة:
(مجس) الميم والجيم والسين كلمةٌ ما نَعرِفُ لها قياساً، وأظنُّها فارسيَّة، وهي قولنا هؤلاء المجوس. يقال: تَمَجَّسَ الرّجلُ، إذا صارَ منهم.‏
القاموس المحيط:
مَجوسٌ، كصَبورٍ رجلٌ صغيرُ الأُذُنَيْنِ، وضَعَ دِيناً، ودعا إليه، مُعَرَّبُ مِنْجَ كُوشْ. رجلٌ مَجوسِيٌّ ج مَجُوسٌ، كيَهودِيٍّ ويَهودٍ. ومَجَّسَهُ تَمْجيساً صَيَّرَهُ مَجُوسيًّا فَتَمَجَّسَ، والنِّحْلَةُ المَجُوسِيَّةُ.
تاج العروس:
م ج س
مَجُوسٌ كصَبُورٍ : رَجُلٌ صَغِيرُ الأُذُنَيْنِ كانَ في سابِقِ العُصُورِ أَوّلُ مَن وَضَعَ دِيناً لِلمَجُوسِ ودَعَا إِليه قالَهُ الأَزْهَرِيُّ وليسَ هُو زَرَادُشْت الفارِسِيّ كما قالَهُ بعضٌ لأَنَّه كانَ بَعْدَ إِبْرَاهِيمَ عليه السلامُ والمَجُوسِيَّةٌ : دينٌ قديمٌ وإِنمَا زَرَادُشْت جَدَدَه وأَظْهَره وزادَ فيه قالَهُ شَيْخُنا قال : هو مُعَرَّبٌ أَصْلُه مِنْج كُوشْ فعُرِّب مَجُوس كما تَرَى ونَزَل القُرآنُ به وكُوشْ بالضّمّ : الأُذُنُ ومنْجْ بمَعْنَى القَصير . رجُلٌ مَجُوسيٌّ ج مَجُوسٌ كيَهُوديّ ويَهُودٍ قال أَبو عليّ النحْويُّ : المَجُوسُ واليَهُودُ إِنَّما عُرَّفِ على حَدِّ يَهُودِيّ ويَهُودٍ ومَجُوسيّ ومَجُوسِ ولولا ذلك لم يَجُزْ دُخُولُ الأَلفِ واللامِ عليهما لأَنَّهما مَعْرِفَتَانِ مُؤَنَّثانِ فجَرَيَا في كلامِهم مَجْرَى القَبِيلتين ولم يُجْعَلا كالحَيَّيْنِ في باب الصَّرْفِ وأَنشد :
أَصاحِ أُرِيكَ بَرْقاً هَبَّ وَهْناً ... كَنَارِ مَجُوسَ تَسْتَعِرُ إسِتْعَارَاً ومَجَّسَه تَمْجِيساً : صَيَّره مَجُوسِيّاً فتَمَجَّسَ هو ومنه الحَدِيثُ : كُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ علَى الفِطْرَةِ حَتَّى يكُونَ أَبَوَاه يَمَجِّسَانِه أَي يُعَلِّمَانه ديِنَ المَجُوسِيَّة . واسْمُ تِلْك النِّحْلَةِ : المَجُوسِيَّةُ وأَمّا قولُه صلَّى الله عَلَيْه وسلم : " القَدَريّةُ مَجُوسُ هذه الأُمَّةِ " قيل : إِنَّمَا جَعَلهم مَجُوساً لمُضَاهَاةِ مَذْهبِهم مَذْهَبَ المَجُوسِ في قَوْلهِم بالأَصْلَيْنِ وهما النُّورُ والظُّلْمَةُ يَزْعَمُون أَنَّ الخَيْرَ مِن فِعْلِ النُّورِ وأَنَّ الشَّرَّ من فِعْلِ الظُّلْمَةِ وكذا القَدَرِيَّةُ يُضيفُون الخَيْرَ إِلى اللهِ تَعَالَى والشَّرَّ إِلى الإِنْسَان والشَّيْطانِ واللهُ خَالِقُهما مَعاً لا يَكُونُ شيْءٌ منهما إِلاّ بمشَيئَتِه تَعَالَى فهما مُضَافَانِ إِليه سُبْحَانَه وتعالَى خَلْقاً وإِيجاداً وإِلى الفَاعِلِينَ لهما عَمَلاً وإكْتِساباً

### Türkçe

مجس
**مَجُسَ** - **يَمْجُسُ** - **مَجُوْس** - **المَجُوْس**

**مَجُسَ** - **يَمْجُسُ** + bir varlık + bir işten veya akıbetten: onu değiştirme imkânından ümidini keser.

**مَجُوْس** - **المَجُوْس**: “**مَجُسَ** - **يَمْجُسُ**”dan mübalağa ism-i fiilidir: değiştirme imkânından ümit kesme; ve ıstılahta eski Fars dininin adıdır; onda kaderciliğe iman vardır: hayır Allah’tandır, o nurdur; şer insandan ve şeytandandır, o karanlıktır; ve bu değiştirilemez; sanki hayırdan ümit kesmişlerdir; ve onların şeâirleri bu kadercilik ve bu ümitsizlik üzerine, ve ateşi ilâhın nurunun sembolü olduğu için takdis etmek üzerine bina edilmiştir; ve onda başlıca şeîre ateşi takdis etmek ve onu alevlendirmektir; ve denilir ki o, İbrahim’e serinlik ve selâmet olan ateştir; ve onların dininin zerdüştlük ve brahmanlık olduğu söylenir; ve Zerdüşt ile Brahm’ın İbrahim’in iki adı olduğunu ve mecûsîliğin aslının İbrahim عليه السلام’ın dininden olduğunu iddia ederler; Allah daha iyi bilir.

**مجوسي**: mecûsa nisbet edilen.

Ve lafız, “ümitsizlik ve ye’se ve ümidin kaybı hissi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَلَسَ** - **يَبْلُسُ**، **وَالَ** - **يَوِيْلُ** - **وَيْل**، **يَئِسَ** - **يَيْئَسُ**، ويكأن، **قَنَطَ** - **يَقْنَطُ**، **مَجُسَ** - **يَمْجُسُ**

مجوس
 	﴿Şüphesiz iman edenler, yahudiler, sâbiîler, hristiyanlar, mecûslar ve şirk koşanlar; şüphesiz Allah kıyamet günü aralarında hükmünü ayıracaktır; şüphesiz Allah her şeye şahittir (17)﴾ Hac

مختار الصحاح
● [**مجس**] م ج س: **المَجُوسِيَّةُ** (fetha ile) bir nıhledir; **المَجُوسِيُّ** ona nisbet edilendir; çoğulu **المَجُوسُ**tur. Ve **تَمَجَّسَ** adam: onlardan oldu. Ve başkası onu **مَجّسَهُ** yaptı. Ve hadiste: ﴿Böylece anne-babası onu **يُمَجِّسَانه**﴾.

ملخص اللسان
1.     **المَجُوسِيَّة**: bir nıhle; **المَجُوسِيُّ** ona nisbet edilendir; çoğulu **المَجُوسُ**tur.
2.     **القَدَرِيَّةُ** bu ümmetin **مَجُوسُ**udur; denildi ki: onları ancak mecûs kıldı; mezheplerini, mecûsların iki asıl hakkındaki mezhebine benzetmek için: ikisi nur ve zulmettir; hayrın nurun fiilinden, şerrin zulmetin fiilinden olduğunu iddia ederler; yine **القَدَرِيّة** hayrı Allah’a, şerri insana ve şeytana nisbet ederler; hâlbuki Allah تعالى ikisinin de yaratıcısıdır; onlardan hiçbir şey ancak O’nun تعالى meşîetiyle olmaz ve mukaddes oldu; öyleyse ikisi O’na yaratma ve var etme bakımından, ve onları yapanlara amel ve kazanım bakımından nisbet edilmiştir.
3.      Ve **تَمَجَّسَ** adam ve **تَمَجَّسُوا**: mecûs oldular. Ve **مَجَّسُوا** çocuklarını: onları öyle yaptılar. Ve başkası onu **مَجَّسَه** yaptı.
4. كنار **مَجُوسَ** تَسْتَعِرُ اسْتِعارا: mecûs ateşi gibi, alevlenerek tutuşur; mecûs ateşini özellikle andı; çünkü onlar onu yeniden yakarlar.

لسان العرب
● - **مجس**: **المَجُوسِيَّة**: bir nıhle; **المَجُوسِيُّ** ona nisbet edilendir; çoğulu **المَجُوسُ**tur. Ebû Ali en-Nahvî dedi: **المَجُوس** ve yahudiler ancak yahudî ve yahud, mecûsî ve mecûs sınırında marife kılındı; yoksa ikisine **الألف واللام**’ın girmesi câiz olmazdı; çünkü ikisi marife müennestir; böylece onların sözünde iki kabile gibi cereyan etti ve sarf babında iki hay gibi kılınmadı. Ve şu beyti okudu:
  أَحارِ أُرِيكَ بَرْقاً هَبَّ وهْناً،
  كنار **مَجُوسَ** تَسْتَعِرُ اسْتِعارا
İbn Berrî dedi: beytin صدر’ı İmru’ul-Kays’ındır, عجز’ı ise et-Tev’em el-Yeşkurî’nindir. Ebû Amr b. el-Alâ dedi: İmru’ul-Kays, her kim “o şairdir” diyene çekişen, geniş (inatçı) biriydi; böylece et-Tev’em el-Yeşkurî ile çekişti.
(* “فنازع التوأم اليشكري” sözü: Yâkût’un ibaresi: İmru’ul-Kays, Katâde b. et-Tev’em el-Yeşkurî’ye ve iki kardeşi el-Hâris’e ve Ebû Şureyh’e geldi; İmru’ul-Kays dedi: ey Hâr, tamamla:
  أَحار ترى بريقاً هب وهناً
  … dediğinin sonuna kadar; ve beyitleri başka bir vecihle rivayet etti; istersen ona müracaat et; ve bunun üzerinde müellifin aşağıda gelen sözü yakın görünür. Ve **بريقاً**: küçültmesi, tazim küçültmesidir.)
Ona dedi ki: eğer şairsen, söylediğimin yarılarını düzleştir ve onları tamamla. O dedi: evet. O dedi: İmru’ul-Kays dedi:
أَصاح أُريك برقاً هب وهناً
Et-Tev’em dedi:
كنار مجوس تستعر استعارا
İmru’ul-Kays dedi:
أَرِقْتُ لَهُ ونامَ أَبو شُرَيحٍ
Et-Tev’em dedi:
إِذا ما قلْتُ قَدْ هَدَأَ اسْتَطارا
İmru’ul-Kays dedi:
كأَنَّ هَزيزَهُ بِوَراءِ غَيْبٍ
Et-Tev’em dedi:
عِشارٌ وُلَّهٌ لاقَتْ عِشارا
İmru’ul-Kays dedi:
فلما أَنْ عَلا كَنَفَي أُضاخٍ
Et-Tev’em dedi:
وَهَتْ أَعْجازُ رَيْقِهِ فَحارا
İmru’ul-Kays dedi:
فلم يَتْرُكْ بِذاتِ السِّرِّ ظَبْياً
Et-Tev’em dedi:
ولم يَتْرُكْ بجَلْهَتِها حمارا

İmru’ul-Kays’ın et-Tev’em’e yaptığı gibi, عبيدُ بن الأَبْرص da İmru’ul-Kays’a yaptı; ona dedi: yabanî şeyleri bilmen nasıldır? İmru’ul-Kays dedi: dilediğini söyle. عبيد dedi:
ما حَيَّةٌ مَيْتَةٌ أَحْيَتْ بِمَيِّتِها
دَرْداءَ، ما أَنْبَتَتْ ناباً وأَضْراسا؟
İmru’ul-Kays dedi:
تِلْكَ الشَّعِيرَةُ تُسْقى في سَنابِلِها،
فَأَخْرَجَتْ بعد طُولِ المُكْثِ أَكداسا
عبيد dedi:
ما السُّودُ والبِيضُ والأَسْماءُ واحِدَةٌ،
لا يَسْتَطِيعُ لَهُنَّ النَّاسُ تَمْساسا؟
İmru’ul-Kays dedi:
تلك السَّحابُ إِذا الرَّحْمَنُ أَنشأَها،
رَوَّى بِها من مَحُولِ الأَرْضِ أَنْفاسا
Sonra ikisi bunun üzerinde devam etti; nihayet on altı beyti tamamladılar.

رائية beyitlerin tefsiri: “**هب وهناً**” sözü: **الوهن** gecenin sükûnundan sonra olan zamandır. Ve “**بريقاً**”: küçültmesi, tazim küçültmesidir; onların “**دويهية**” demeleri gibi; yani onun büyük olduğunu, “**كنار مجوس تستعر استعارا**” sözüne delâletle kasteder. Ve mecûs ateşini özellikle andı; çünkü onlar onu yeniden yakarlar. Ve “**أَرقت له**” sözü: yani onun için uykusuz kaldım; onu bekleyerek; suyunun düşeceği yer neresi, bileyim diye. Ve **استطار**: yayıldı. Ve **هزيزه**: gök gürültüsünün sesi. Ve “**بوراء غيب**” sözü: yani onu işittiğim halde görmediğim bir yerde. Ve “**عِشار وُلَّه**” sözü: yani yavrularını kaybetmiş; bu yüzden inlemeyi çoğaltır; özellikle kendisi gibi **عِشار** gördüğünde; çünkü onun inlemesi artar; gök gürültüsünün sesini, bu **عِشار** develerin seslerine benzetti. Ve **أُضاخ**: bir yer adıdır; ve **كَفاه**: iki yanı. Ve “**وَهَتْ أَعْجاز رَيِّقه**” sözü: yani bu bulutun arka kısımları gevşedi; onlar onun sonlarıdır; eski bir kırbanın gevşeyince akması gibi. Ve **ريِّق المطر**: onun evveli. Ve **ذاتُ السِّر**: ceylanların ve yaban eşeklerinin çok olduğu bir yerdir; böylece bu yağmur orada ne bir ceylan ne de bir eşek bıraktı; ancak o ya kaçan ya da boğulandır. Ve **الجَلْهَةُ**: vadiye vardığında vadiden sana karşı gelen kısımdır.

İbn Sîde dedi: **المَجُوسُ** bilinen bir dağdır; bir cem’dir; onların teki **مَجُوسِيٌّ**dir. Başkası dedi: o muarrebdir; aslı **مِنْج كُوشْ**tur; ve küçük kulaklı bir adam idi; mecûs dinine giren ve insanları ona çağıran ilk kişi idi; Araplar onu ta‘rîb etti; böylece “**مَجُوسَ**” dediler; Kur’an onunla indi. Araplar bazen **مجوس**’un sarfını terk eder; kabilelerden bir kabileye benzetildiğinde; bu, onda acemlik ve te’nîsin toplanması sebebiyledir. Bundan şu sözü:
كَنارِ **مَجُوس** تَسْتَعِرُ اسْتِعارَا
Ve hadiste: her doğan fıtrat üzere doğar; ta ki anne-babası onu **يُمَجِّسانِهِ**; yani ona **المَجُوسِيَّة** dinini öğretirler. Ve hadiste: **القَدَرِيَّةُ** bu ümmetin **مَجُوسُ**udur; denildi ki: onları ancak mecûs kıldı; mezheplerini, mecûsların iki asıl hakkındaki mezhebine benzetmek için: ikisi nur ve zulmettir; hayrın nurun fiilinden, şerrin zulmetin fiilinden olduğunu iddia ederler; yine **القَدَرِيّة** hayrı Allah’a, şerri insana ve şeytana nisbet ederler; hâlbuki Allah تعالى ikisinin de yaratıcısıdır; onlardan hiçbir şey ancak O’nun تعالى meşîetiyle olmaz; öyleyse ikisi O’na yaratma ve var etme bakımından, ve onları yapanlara amel ve kazanım bakımından nisbet edilmiştir. İbn Sîde dedi: ve **مَجُوس** kabile için bir isimdir. Ve yine şu beyti okudu:
كنار مجوسَ تستعر استعارا
Dedi: ancak “**المجوس**” dediler; **المَجُوسِيِّين**i kastetme iradesiyle. Ve **تَمَجَّسَ** adam ve **تَمَجَّسُوا**: mecûs oldular. Ve **مَجَّسُوا** çocuklarını: onları öyle yaptılar. Ve başkası onu **مَجَّسَه** yaptı.

مقاييس اللغة:
(**مجس**) **الميم** ve **الجيم** ve **السين**: onun için bir kıyas bilmediğimiz bir kelimedir; ve zannederim ki o Farsçadır; ve o, bizim “bunlar mecûslardır” sözümüzdür. Denilir: **تَمَجَّسَ** adam, onlardan olduğunda.

القاموس المحيط:
**مَجوسٌ** ( **صَبورٍ** gibi): küçük kulaklı bir adam; bir din koydu ve ona çağırdı; **مِنْجَ كُوشْ**’tan muarrebdir. **مَجوسِيٌّ** adam; çoğulu **مَجُوسٌ**; yahudî ve yahud gibi. Ve onu **مَجَّسَهُ** **تَمْجيساً**: onu **مَجُوسيًّا** yaptı; böylece o **تَمَجَّسَ** oldu. Ve nıhle: **المَجُوسِيَّةُ**.

تاج العروس:
م ج س
**مَجُوسٌ** ( **صَبُورٍ** gibi): küçük kulaklı bir adam; önceki asırlarda mecûslar için bir din koyan ve ona çağıran ilk kişi idi; el-Ezherî bunu söyledi; ve o, bazılarının dediği gibi Farslı Zerdüşt değildir; çünkü o, İbrahim عليه السلام’dan sonra idi. Ve **المَجُوسِيَّةٌ**: kadim bir dindir; ancak Zerdüşt onu yeniledi, onu ortaya çıkardı ve onda artırdı; bunu şeyhimiz söyledi. Dedi: o muarrebdir; aslı **مِنْج كُوشْ**tur; böylece gördüğün gibi **مَجُوس** diye ta‘rîb edildi; Kur’an onunla indi. Ve **كُوشْ** (damme ile): kulaktır; ve **مِنْجْ** “kısa” mânâsınadır. **مَجُوسيٌّ** adam; çoğulu **مَجُوسٌ**; yahudî ve yahud gibi. Ebû Ali en-Nahvî dedi: **المَجُوسُ** ve **اليَهُودُ** ancak yahudî ve yahud, mecûsî ve mecûs sınırında marife kılındı; yoksa ikisine **الأَلفِ واللامِ**’ın girmesi câiz olmazdı; çünkü ikisi marife müennestir; böylece onların sözünde iki kabile gibi cereyan etti; ve sarf babında iki hay gibi kılınmadı. Ve şu beyti okudu:
أَصاحِ أُرِيكَ بَرْقاً هَبَّ وَهْناً ... كَنَارِ **مَجُوسَ** تَسْتَعِرُ إسِتْعَارَاً
Ve onu **مَجَّسَه** **تَمْجِيساً**: onu **مَجُوسِيّاً** yaptı; böylece o **تَمَجَّسَ** oldu. Ve bundan hadis: her doğan fıtrat üzere doğar; ta ki anne-babası onu **يَمَجِّسَانِه**; yani ona **المَجُوسِيَّة** dinini öğretirler. Ve onun صلى الله عليه وسلم sözüne gelince: “**القَدَريّةُ مَجُوسُ هذه الأُمَّةِ**”; denildi ki: onları ancak mecûs kıldı; mezheplerini, mecûsların iki asıl hakkındaki mezhebine benzetmek için; ikisi nur ve zulmettir; hayrın nurun fiilinden, şerrin zulmetin fiilinden olduğunu iddia ederler; yine **القَدَرِيَّةُ** hayrı Allah تعالى’ya, şerri insana ve şeytana nisbet ederler; hâlbuki Allah ikisinin de yaratıcısıdır; onlardan hiçbir şey ancak O’nun تعالى meşîetiyle olmaz; öyleyse ikisi O’na, O’nun سبحانَه وتعالَى yaratması ve var etmesi bakımından; ve onları yapanlara amel ve kazanım bakımından nisbet edilmiştir.
