# مجن (م-ج-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AC%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ج - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والنون والميم معهما
ن ج م، م ن ج، ج م ن، م ج ن مستعملات
نجم:
النَّجمُ: اسم يقعُ على الثُّريا، وكلِّ منزلٍ من منازلِ القمر سمِّي نجماً.
وكل كوكب من أعلام الكواكب يُسمى نجماً، والنُّجومُ تجمعُ الكواكب كلَّها.
ويقال لمن تفكَّر في أمره لينظر كيف يُدبِّرُه: نظر النُّجوم.
وعن الحَسنِ "فنظرة في النجوم" أي تفكَّر ما الذي يصرفهم عنه إذا كلَّفُوه الخروج معهم، فقال: إني طعنت، فنفروا عنه هرباً من الطاعون خوفاً.
والمُنجِّمُ: الذي ينظر في النُّجومِ.
والنُّجوم: وظائف الأشياء، وكل وظيفةٍ نجم، قال الله عزَّ وجلَّ: "فلا أقسمُ بمواقعِ النَّجُومِ، يعني نُجومَ القرآن، أنزل جُملةً إلى السَّماءِ الدُّنيا، ثم أنزل إلى النبيِّ صلى الله عليه وسلم نُجوماً في عشرين سندٍ آياتٌ مُتفرِّقةٌ. والنَّجمُ من النَّبات: ما لم يقُم على ساق كساقِ الشَّجر.
والنُّجَوُ: ما نَجَمَ من العروق أيام الرَّبيع، ترى رؤوسها أمثال المسالِّ تشقُّ الأرض شقاً.
ونَجَمَ النّابُ إذا طلع.
وأنجَمَتِ السَّماءُ: بدت نُجُومها.
منج:
المنجُ إعرابُ المنك، دخيلٌ، يعني الغِطَّة.
جمن:
الجُمانُ من الفِضَّةِ يُتخذُ كاللُّؤلُؤ، ويجيء في الشِّعر جُمانةً اضطِراراً كقول لبيد: كجُمانةِ البحريِّ سُلَّ نظامها
مجن:
الماجنُ والماجِنةُ معروفان، والجميع مُجانٌ ومَجَنة، ومن النساء مواجنُ.
والمجانةُ: ألا يُبالي ما صنع وما قيل له، والفعلُ: مَجَنَ يَمجُنٌ مُجُوناُ.
والمَجّانُ: عطيَّةٌ بلا منَّةٍ ولا ثمن.
والمِجَنُّ: التُّرسُ، قال الأعشى:
فثابَرَ بالرُّمحِ حتى نَحَـا		ةُ في كفلٍ كسراةِ المِجَنٌ

##### Türkçe

باب **الجيم** و**النون** و**الميم** معهما
**ن ج م**، **م ن ج**، **ج م ن**، **م ج ن** مستعملات

**نجم**:
**النَّجمُ**: **الثُّريا** üzerine ve ayın menzillerinden her bir menzil üzerine vâki olan bir isimdir; ayın menzillerinden her biri **نجماً** diye adlandırıldı.
Ve yıldızların alâmetlerinden her bir gezegen **نجماً** diye adlandırılır; **النُّجومُ** bütün gezegenlerin hepsini toplar.
Ve işinde nasıl tedbir edeceğine bakmak için onda tefekkür edene: **نظر النُّجوم** denilir.
Ve **الحَسن**’den: "**فنظرة في النجوم**" yani, ondan (bu işten) onları neyin çevireceğini tefekkür etti; kendisini onlarla beraber çıkmaya mükellef kıldıkları vakit; sonra dedi ki: Ben tauna vuruldum; böylece ondan, taun korkusundan kaçış olarak, ürküp uzaklaştılar.
Ve **المُنجِّمُ**: **النُّجومِ**a bakan kimsedir.
Ve **النُّجوم**: şeylerin vazifeleridir; her vazife bir **نجم**dir. Aziz ve celil Allah dedi: "**فلا أقسمُ بمواقعِ النَّجُومِ**", yani Kur’ân’ın **نُجوم**u: dünya semasına topluca indirildi; sonra Peygamber’e صلى الله عليه وسلم yirmi yıl içinde, ayrı ayrı âyetler olarak, **نُجوماً** indirildi. Ve bitkiden **النَّجمُ**: ağaç gövdesi gibi bir sap üzerinde dikilmeyen şeydir.
Ve **النُّجَوُ**: bahar günlerinde damarlardan **نَجَمَ** eden şeydir; başlarını, toprağı yararak yarma suretiyle, şişlere benzer görürsün.
Ve **نَجَمَ** **النّابُ**: çıktığı zaman.
Ve **أنجَمَتِ السَّماءُ**: yıldızları göründü.

**منج**:
**المنجُ**: **المنك**’in i‘râbıdır; dâhildir; yani örtüdür.

**جمن**:
**الجُمانُ** gümüşten olup inci gibi yapılır; ve şiirde zaruret sebebiyle **جُمانةً** olarak gelir; Lebîd’in sözü gibi:
كجُمانةِ البحريِّ سُلَّ نظامها

**مجن**:
**الماجنُ** ve **الماجِنةُ** bilinen ikisidir; hepsi **مُجانٌ** ve **مَجَنة**’dir; kadınlardan da **مواجنُ** vardır.
Ve **المجانةُ**: yaptığına ve kendisine söylenene aldırmamasıdır; fiil: **مَجَنَ يَمجُنٌ مُجُوناُ**.
Ve **المَجّانُ**: ne minnet ne de bedel olmaksızın bir bağıştır.
Ve **المِجَنُّ**: kalkandır. A‘şâ dedi ki:
فثابَرَ بالرُّمحِ حتى نَحَـا		ةُ في كفلٍ كسراةِ المِجَنٌ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَجونُ: أن لا يبالي الإنسان ما صنع. وقد مَجَنَ بالفتح يَمْجُنُ مُجوناً ومَجانَةً، فهو ماجِنٌ؛ والجمع المُجَّانُ. وقولهم: أخذه مَجَّاناً، أي بلا بدل. والمُماجِنُ من النوق: التي ينزو عليها غير واحدٍ من الفُحولة فلا تكاد تَلقَح. وطريقٌ مُمَجَّنٌ، أي ممدودٌ.

##### Türkçe

**المَجونُ**: insanın ne yaptığını umursamaması. Ve (fiil) **مَجَنَ** (fetha ile) **يَمْجُنُ** **مُجوناً** ve **مَجانَةً**; o hâlde o **ماجِنٌ**’dir; çoğulu **المُجَّانُ**’dır. Ve onların sözü: **أخذه مَجَّاناً**, yani bedelsiz. Ve develerden **المُماجِنُ**: üzerine birden fazla **الفُحولة**’den (erkeklerden) sıçrayan, bu yüzden neredeyse gebe kalmayan (dişi) olan. Ve **طريقٌ مُمَجَّنٌ**, yani uzatılmış.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ن م
جنم ، جمن ، نجم ، مجن ، منج : مستعملة .
أهمل الليث : جنم .
جنم : روى أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ قال : الْجَنْمَةُ جماعَةُ الشيء .
قلت : أَصْلُه الجَلْمَه ، فَصُيِّرت اللام نوناً ، وقد أَخَذ الشيء بجَلْمَته وجَنْمته ، إذا أَخَذَه كلَّه .
جمن : قال الليث : الجُمانُ من الفِضّة ، يُتَّخَذُ أَمْثال اللؤلؤ .
وقال غيره : توهَّمه لبيدُ لُؤْلُؤَ الصَّدف البَحريَّ فقال فيه :
كَجُمانَةِ البَحْرِيّ سُلَّ نِظامُها
نجم : قال الله جلَّ وعزَّ : ( ) ( النجم : 1 ) .
قال أبو إسحاق : أَقسم الله جلَّ وعزَّ بالنَّجم ، وجاء في التفسير ، أنه الثريا ، وكذلك سَمَّتها العرب .
ومنه قول ساجعهم : طَلَعَ النجْمُ غُدَيَّهْ ، ابتَغَى الرَّاعِي شُكَيَّهْ .
وقال الشاعر :
فباتَتْ تَعُدُّ النجْمَ في مُسْتَحِيرَةٍ
سَريعٍ بأَيدي الآكلين جُمودُها
أراد الثُّريا .
قال : وجاء في التفسير أيضاً ، أن النَّجم نزولُ القرآنِ نَجْماً بعد نجْم ، وكان ينزل منه الآية والآيتان ، وكان بين أوَّل ما نَزل منه وآخره عِشرون سنة .
قال ، وقال أهل اللغة : النَّجْم بمعنى النجوم ، وأما قوله جل وعز : ( بِحُسْبَانٍ وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِ ) ( الرحمن : 6 ) . فإن
أهل اللغة وأكثر أهل التفسير قالوا : النَّجم : كل ما نَبَتَ على وجه الأرض مما ليس له ساق ، ومعنى سجودهما : دَوَران الظِّلِّ معهما .
وقال أبو إسحاق : قد قيل إن النَّجم يراد به النجوم ، وجائز أن يكونَ النجم ها هنا ، ما نَبت على وجه الأرض ، وما طلع من نجوم السماء ، ويقال لكلِّ ما طلع : قد نجمَ .
وقال الله جلَّ وعزّ في قصة إبراهيم عليه السلام : ( بِرَبِّ الْعَالَمِينَ فَنَظَرَ نَظْرَةً فِى النُّجُومِ فَقَالَ إِنِّى سَقِيمٌ ) ( الصافات : 88 ، 89 ) .
وأُثْبِتَ لنا عن أحمد بن يحيى ، أنه قال في قوله : ( فنظر نظرةً في النُّجوم ) ، قال : جمْعُ نجم ، وهو ما نَجم من كلامهم لمّا سأَلوه أن يخرج معهم إلى عِيدهم ، قال : ونَظَرَ هنا ، تَفَكَّرَ لِيُدَبِّر حُجَّة ، فقال : ( النُّجُومِ فَقَالَ إِنِّى سَقِيمٌ ( أي سقيم من كفْرِكُم .
وقال أبو إسحاق : ( فنظر نظرةً في النجومِ فقال إنِّي سقيم ) . قال لقومه وقد رأى نَجْماً : ( إني سقيمُ ) أَوْهمَهم أنَّ به طاعوناً ) للهإِنِّى سَقِيمٌ فَتَوَلَّوْاْ عَنْهُ ) ( الصافات : 90 ) فراراً من عَدْوى الطاعون .
وقال الليث : يقال للإنسان إذا تَفَكَّرَ في أمر لينظر كيف يُدَبِّرُه : نظر في النجوم .
وقال : وهكذا جاء عن الحسن في تفسير قوله : ( بِرَبِّ الْعَالَمِينَ فَنَظَرَ نَظْرَةً فِى ( أي تفكر ما الذي يصرفُهم عنه إذا كلَّفُوه الخروج معهم .
قال : والنجومُ تجمعُ الكواكب كلَّها ، قال : والنجوم وظائف الأشياء وكلُّ وظيفَة نجْم .
قال : والنجوم ما نجم من العروق أيام الربيع ، ترى رؤوسَها أمثال المسالِّ تَشُقُّ الأرض شَقّا .
ونجَم النَّبَات ، إذا طلع .
وقال غيره : يُقال جَعَلتُ مالي على فلان نجوماً مُنَجَّمَة ، يُؤدَّى كلُّ نجم منها في شهر كذا ، وأصل ذلك أن العرب كانت تجعل مطالع منازل القمر ومساقطها ، مواقيتَ لحلول ديونها ، فتقول : إذا طلع النجم ، وهو الثُّريا ، حلَّ لي عليك مالي ، وكذلك سائرُها .
قال زهيرٌ يذكر دِياتٍ جُعلت نجوماً على العاقلة :
يُنَجّمها قومٌ لقومِ غرامة
ولم يُهَرِيقُوا بينهم ملْءُ مِحْجم
فلما جاء الإسلام جعل الله جلَّ وعزَّ الأهِلَّةَ مواقيت لما يحتاجون إليه من معرفة أوقاتِ الحج والصَّوم ، ومَحِلِّ الديون ، وسموها نجوماً في الديون المنَجَّمة والكتابة اعتباراً بالرسم القديم الذي عرفوه ، واحتذاءً حَذْوَ ما أَلِفوه ، وكَتبوا في ذكر حقوقهم المؤجَّلة نجوماً ،
وقد جعل فلانٌ ماله على فلان نجوماً يُؤدِّي عند انقضاء كلِّ شهر منها نجماً ، فهي مُنَجَّمةٌ عليه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : النَّجْمَةُ شجرة ، والنجمة الكلمة ، والنجمةَ نَبْتَةٌ صغيرة ، وجمعها نَجْم .
قال : فما كان له ساق فهو شَجر ، وما لم يكن له ساق فهو نَجْم .
وقال أبو عُبيد : السَّرَاديخُ أماكن تنبت النجمَةَ والنَّصِيّ .
قال : والنجمَة تَنْبُتُ مُمْتَدَّة على وجه الأرض .
وقال شمِر : النَّجَمَةُ ها هنا بالفتح ، وقد رأيتها بالبادية ، وفَسَّرَها غيرُ واحدٍ منهم ، وهي الثَّيِّلَةُ ، وهي شُجَيُرَةٌ خضراء ، كأنها أوّل بَذْر الحَبِّ حين يخرج صِغاراً ، قال : وأما النجمة ، فهو شيء ينبت في أصول النّخْلة وأنشد :
أَخُصْيَيْ حِمارٍ ظلَّ يَكْدِمُ نَجْمةً
أَتُؤْكَلُ جاراتي وجارك سالِمُ
وإنما قال ذلك ، لأن الحمار إذا أرادَ أن يَقْلَع النجمة ، وكَدَمها ارْتَدّتْ خُصْياه إلى مُؤَخَّره .
قلت : النجمة لها قَضْبَة تفترش الأرض افتراشاً .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : أَنجَمَ المطرُ ، إذا أَقْلع ، وكذلك أَقْصَم وأَقصى .
ويقال : ما نَجَم لهم مَنْجَمٌ مما يطلبون ، أي مَخرَج ، ليس لهذا الأَمر نَجْمٌ ، أي أصل .
والمنجَم : الطَّريق الواضِح .
وقال البَعيثُ :
لَها في أَقَاصِي الأَرْض شَأْوٌ ومَنْجم
ومِنْجَما الرِّجل : كَعْباها .
وقال شمر في قول ابن لجأ ، قال : وأنشده أبو حبيب الأعرابيّ :
فَصَجَّتْ والشمس لم تُنعم
أن تَبلُغَ الجُدَّةَ فوق المَنْجَمِ
قال : معناه لم تُردْ أن تبلغ الجُدَّة ، وهي جُدَّة الصُّبح ؛ طريقته الحمراء ، والمَنْجَمُ : مَنْجَمُ النهار حين يَنْجُم .
منج : قال الليث : المَنْجُ إِعراب المَنْك ، دَخيل في العربية .
قال : وهو حَبٌّ إِذَا أُكِل أَسْكَر آكِلَه ، وغَيَّر عَقْلَه .
مجن : قال الليث : الماجِنُ والماجِنَةُ معروفان ، والمجَانة ألا يُبالي ما صَنَع وما قِيل له ، والفِعْل : مَجَن مُجُوناً .
قلت : وسمعت أَعرابياً يقول لخادم له كان يَعْذِلُه وهو لا يَريعُ إلى قوله : أَراكَ قد مَجَنتَ عليّ الكلام . أراد أنه مرَن عليه ، لا يَعْبأ به ، ومثله : مَرد على الكلام . قال
الله تعالى : ( مَرَدُواْ عَلَى النَّفَاقِ ) ( التوبة : 101 ) .
والماجِنُ عند العرب : الذي يرْتكب المقابِحَ المُرْدِية ، والفضائحَ المُخزية ، ولا يمضُّه عَذْلُ العاذل ، وتأنيبُ المُوبِّخ .
وقال أبو عمرو : المجْنُ خَلْطُ الجِدِّ بالهزل ، يقال : قد مَجَنْتَ فاسْكُتْ ، وكذلك المسْنُ ، وقد مسَنَ ومجَن بمعنى واحد .
وقال الليث : المَجَّانُ عطيةُ الشيء بلا مِنَّةٍ ولا تَمَنّ .
وأخبرني المنذريّ ، عن أبي العباس أنه قال : سمعت ابنَ الأعرابيّ يقول : المَجَّانُ عند العرب الباطل ، وقالوا : ماءٌ مَجَّان .
قلت : والعرب تضع المجّان موضع الشيء الكبير الكافي ، يقال تمْرٌ مجان وماءٌ مجان ، أي كثير واسع ، واستَطعَمني أعرابيٌّ تمراً فأطعمته كُتْلة ، واعتذرتُ إليه من قلَّته ، فقال : هذا والله مَجّان ، أي كثيرٌ كافٍ .

##### Türkçe

ج ن م
**جنم** ، **جمن** ، **نجم** ، **مجن** ، **منج** : kullanımdadır.
Leys ihmal etti: **جنم**.

**جنم** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti, dedi ki: **الْجَنْمَةُ** şeyin topluluğudur.
Dedim: Aslı **الجَلْمَه**’dir; sonra **اللام** **نون** yapılmıştır. “Şeyi **بجَلْمَته** ve **بجَنْمته** ile aldı” denir; onu bütünüyle aldıysa.

**جمن** : Leys dedi: **الجُمانُ** gümüşten olur; inci benzerleri yapılır.
Başkası dedi: Lebîd onu, deniz sedefinin incisi sanmıştır; onda şöyle dedi:
كَجُمانَةِ البَحْرِيّ سُلَّ نِظامُها

**نجم** : Allah, azîz ve celîl, dedi: ( ) ( النجم : 1 ) .
Ebû İshâk dedi: Allah, azîz ve celîl, **بالنَّجم** üzerine yemin etti; tefsirde geldi ki o **الثريا**’dır; Araplar da onu böyle adlandırmıştır.
Onun cümlesinden, seci’li söz söyleyenlerinin sözü: طَلَعَ النجْمُ غُدَيَّهْ ، ابتَغَى الرَّاعِي شُكَيَّهْ .
Şair dedi:
فباتَتْ تَعُدُّ النجْمَ في مُسْتَحِيرَةٍ
سَريعٍ بأَيدي الآكلين جُمودُها
**الثُّريا**’yı kastetti.

Dedi: Tefsirde ayrıca geldi ki **النَّجم** Kur’ân’ın **نَجْماً** sonra **نجْم** olarak inişidir; ondan âyet ve iki âyet inerdi; ondan inenin ilki ile sonu arasında yirmi yıl vardı.
Dedi: Dil ehli dedi ki: **النَّجْم** **النجوم** anlamındadır. Ama azîz ve celîl olanın sözü: ( بِحُسْبَانٍ وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِ ) ( الرحمن : 6 ) ; çünkü
dil ehli ve tefsir ehlinin çoğu dedi ki: **النَّجم**; gövdesi olmayan, yer yüzünde biten her şeydir. İkisinin secdesinin anlamı: gölgenin onlarla birlikte dönmesidir.
Ebû İshâk dedi: Denilmiştir ki **النَّجم** ile **النجوم** kastedilir; ve caizdir ki **النجم** burada, yer yüzünde biten ve göğün yıldızlarından doğan şey olsun; ve doğan her şeye “**قد نجمَ**” denir.

Allah, azîz ve celîl, İbrâhîm’in (aleyhi’s-selâm) kıssasında dedi: ( بِرَبِّ الْعَالَمِينَ فَنَظَرَ نَظْرَةً فِى النُّجُومِ فَقَالَ إِنِّى سَقِيمٌ ) ( الصافات : 88 ، 89 ) .
Ahmed b. Yahyâ’dan bize sabit kılındı ki, onun sözü hakkında: ( فنظر نظرةً في النُّجوم ) dedi: **نجم**’in cem’idir; ve onların sözünden, onu bayramlarına onlarla birlikte çıkmaya çağırdıklarında ortaya çıkan şeydir. Dedi: Burada **نَظَرَ**; bir hüccet düzenlemek için düşündü; sonra dedi: ( النُّجُومِ فَقَالَ إِنِّى سَقِيمٌ ) (yani sizin küfrünüzden dolayı hasta).
Ebû İshâk dedi: ( فنظر نظرةً في النجومِ فقال إنِّي سقيم ) ; kavmine dedi ve bir **نَجْماً** gördü: ( إني سقيمُ ) ; onlara, kendisinde veba varmış gibi vehmettirdi. ( للهإِنِّى سَقِيمٌ فَتَوَلَّوْاْ عَنْهُ ) ( الصافات : 90 ) vebanın bulaşmasından kaçış olarak.
Leys dedi: Bir işte nasıl tedbir alacağını görmek için düşünen insana denir: **نظر في النجوم**.
Dedi: Hasan’dan, onun sözü tefsirinde de böyle geldi: ( بِرَبِّ الْعَالَمِينَ فَنَظَرَ نَظْرَةً فِى ( yani, onu onlarla çıkmaya zorladıklarında, onları kendisinden neyin çevireceğini düşündü.

Dedi: **النجومُ** bütün **الكواكب**’i toplar. Dedi: **النجوم** şeylerin paylarıdır; her pay **نجْم**’dir.
Dedi: **النجوم**; bahar günlerinde damarlardan çıkan şeydir; başlarını, mızrak uçları gibi görürsün; yeri yararak yarar.
Ve **نجَم النَّبَات**; çıktığı zaman.

Başkası dedi: Denir: Malımı falanın üzerine **نجوماً مُنَجَّمَة** yaptım; ondan her **نجم** şu ayda ödenir. Bunun aslı, Arapların ayın menzillerinin doğuşlarını ve batışlarını, borçlarının vade vakitleri yapmalarıdır; sonra derler: **إذا طلع النجم** — ve o **الثُّريا**’dır — malım sana karşı üzerimde vadesi geldi; ve diğerleri de böyledir.
Züheyr, âkıle üzerine **نجوماً** yapılmış diyetleri anarak dedi:
يُنَجّمها قومٌ لقومِ غرامة
ولم يُهَرِيقُوا بينهم ملْءُ مِحْجم

İslâm gelince Allah, azîz ve celîl, hilâlleri; hac ve oruç vakitlerini bilmeye ve borçların vadesine ihtiyaç duydukları şeyler için vakitler kıldı. Ve onları, borçlarda **النجوم** diye adlandırdılar; eski resme itibar ederek ki onu bilmişlerdi; ve alıştıklarının izini izleyerek; ve ertelenmiş haklarının zikrinde **نجوماً** yazdılar.
Ve falan, malını falanın üzerine **نجوماً** yaptı; ondan her ayın bitiminde bir **نجماً** öder; o da onun üzerine **مُنَجَّمةٌ**’dir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّجْمَةُ** bir ağaçtır; ve **النجمة** kelimedir; ve **النجمةَ** küçük bir bitkidir; cem’i **نَجْم**’dir.
Dedi: Gövdesi olan şey **شَجر**’dir; gövdesi olmayan şey **نَجْم**’dir.

Ebû ‘Ubeyd dedi: **السَّرَاديخُ**; **النجمَةَ** ve **النَّصِيّ** bitiren yerlerdir.
Dedi: **والنجمَة** yer yüzünde uzanmış olarak biter.

Şemir dedi: **النَّجَمَةُ** burada fetha iledir; onu bedevîde gördüm; onlardan birden fazlası onu tefsir etti; o **الثَّيِّلَةُ**’dir; o yeşil bir küçük ağaççıktır; sanki, tane tohumunun ilk hali gibidir; küçük olarak çıktığında. Dedi: Ama **النجمة**; hurma ağacının diplerinde biten bir şeydir. Ve inşâd etti:
أَخُصْيَيْ حِمارٍ ظلَّ يَكْدِمُ نَجْمةً
أَتُؤْكَلُ جاراتي وجارك سالِمُ
Bunu ancak şundan dolayı söyledi: Çünkü eşek **النجمة**’yi sökmek istediğinde ve onu ısırdığında, iki husyesi arka tarafına geri döner.
Dedim: **النجمة**’nin, yeri serip kaplayan bir dalı vardır; serip kaplayış olarak.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **أَنجَمَ المطرُ**; kesildiği zaman; ve aynı şekilde **أَقْلع** ve **أَقْصَم** ve **أَقصى**.
Ve denir: Onların aradıklarından, kendileri için bir **مَنْجَمٌ** **ما نَجَم** etmedi; yani bir çıkış. Bu işin bir **نَجْمٌ**’ü yoktur; yani bir aslı.
Ve **المنجَم**: açık yol.

El-Ba‘îs dedi:
لَها في أَقَاصِي الأَرْض شَأْوٌ ومَنْجم

Ve **مِنْجَما الرِّجل**: iki topuğudur.

Şemir, İbn Lec’e’nin sözü hakkında dedi; dedi ki: Ebû Habîb el-A‘râbî onu inşâd etti:
فَصَجَّتْ والشمس لم تُنعم
أن تَبلُغَ الجُدَّةَ فوق المَنْجَمِ
Dedi: Manası: **الجُدَّة**’ye ulaşmayı istemedi; o, sabahın **جُدَّة**’sidir; onun kırmızı yolu. Ve **المَنْجَمُ**: gündüzün **مَنْجَمُ**’idir; **حين يَنْجُم**.

**منج** : Leys dedi: **المَنْجُ**; **المَنْك**’in i‘râbıdır; Arapçaya dâhil olmuş yabancıdır.
Dedi: O, yenildiğinde yiyenini sarhoş eden ve aklını değiştiren bir habbedir.

**مجن** : Leys dedi: **الماجِنُ** ve **الماجِنَةُ** bilinen ikisidir. Ve **المجَانة**; yaptığına ve kendisine söylenene aldırmamasıdır. Fiil: **مَجَن مُجُوناً**.
Dedim: Bir bedevîyi, kendisini kınayan bir hizmetçisine — o da onun sözüne dönmüyorken — şöyle derken işittim: **أَراكَ قد مَجَنتَ عليّ الكلام**. Onunla, ona alıştı; ona aldırmıyor, demek istedi. Bunun benzeri: **مَرد** söz üzerine. Allah Teâlâ dedi: ( مَرَدُواْ عَلَى النَّفَاقِ ) ( التوبة : 101 ) .
Ve **الماجِنُ** Araplar katında: helâk edici çirkinlikleri ve rezil edici ayıpları işleyen; kınayanın kınaması ve ayıplayanın azarlaması onu acıtmayan kimsedir.

Ebû ‘Amr dedi: **المجْنُ**; ciddiyi şaka ile karıştırmaktır. Denir: **قد مَجَنْتَ فاسْكُتْ**. Ve aynı şekilde **المسْنُ**; ve **مسَنَ** ve **مجَن** bir tek anlamdadır.

Leys dedi: **المَجَّانُ**; bir şeyi, başa kakma ve minnet olmaksızın vermektir.
Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-‘Abbâs’tan: dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’yi şöyle derken işittim: **المَجَّانُ** Araplar katında bâtıldır. Ve dediler: **ماءٌ مَجَّان**.
Dedim: Araplar **المجّان**’ı, büyük ve yeterli şeyin yerine koyarlar. Denir: **تمْرٌ مجان** ve **ماءٌ مجان**; yani çok, geniş. Ve bir bedevî benden hurma istedi; ona bir kütle yedirdim; azlığından dolayı ona özür beyan ettim; o da dedi: Bu, vallahi **مَجّان**; yani çok, yeterli.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والجيم وما يثلثهما)
(مجد) الميم والجيم والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على بلوغ النِّهاية، ولا يكون إلاّ في محمود. منه المَجْد: بلوغ النِّهاية في الكَرَم. والله الماجد والمجيد، لا كَرَمَ فوق كرَمه. وتقول العرب: ماجَدَ فلانٌ فلاناً: فاخَرَه. ويقولون مثلاً: "في كلِّ شَجرٍ نارٌ، واستَمْجَدَ المَرْخُ والعَفَار"، أي استكثَرَا من النار وأخذا منها ما هو حَسبُهما، فهما قد تناهَيَا في ذلك، حتَّى إنَّه يُقْبَس منهما. وأمَّا قولهم: مَجَدتِ الإبلُ مُجوداً، فقالوا: معناه أنَّها نالت قريباً من شِبَعها(1) من الرُّطْبِ وغَيره. وقال قَومٌ: أَمْجَدْتُ الدَّابَّة: علَفْتُها ما كَفَاها. وهذا أشْبَه بقياس الباب.‏
(مجر) الميم والجيم والراء ثلاثُ كلماتٍ لا تنقاس.‏
فالأولى المَجْر، وهو الدَّهْم الكَثِير.‏
والثانية المَجْر: أن يُبَاعَ الشّيء بما في بَطْنِ الناقة. ونهى رسولُ الله صلى الله عليه وآله عن المَجْر. وكانت [العرب] في الجاهلية تفعله.‏
والثالثة المَجَر بفتح الجيم، وهو ما يكون في بطون الإِبل والشّاء من داءٍ. وشاةٌ مُمْجِرٌ ومِمجارٌ، إذا حملت فهُزِلت فلم تستطع القيام إلاَّ بمن يُقِيمها، وقَلَّما تسلمُ منه قال رجلٌ من العرب: "الضأْنُ مالُ صِدْق إذا أفلتَتْ من المجَر".‏
(مجس) الميم والجيم والسين كلمةٌ ما نَعرِفُ لها قياساً، وأظنُّها فارسيَّة، وهي قولنا هؤلاء المجوس. يقال: تَمَجَّسَ الرّجلُ، إذا صارَ منهم.‏
(مجع) الميم والجيم والعين كلمتان متباينتان.‏
فالأولى المَجْع: أكْل التَّمر باللَّبَن، وذلك هو المَجِيع. والمَجَّاعة(2): المُكْثِر منه. ومَجَاعة التَّمر واللَّبن: بقِيَّتُه(3). وشَرِبَ المجَاعَة. والأخرى تدلُّ على رداءةِ الشَّيء وقلة خيره. يقال لكلِّ شيءٍ رديء مِجْع. وربما قالوا للماجن مَجِعٌ. وامرأةٌ مَجِعَةٌ: تَكَلّمُ بالفُحْش. وفي نِساءِ بني فلانٍ مَجَاعةٌ، وهي أن يصرِّحْن بما يُكنَى عنه من الرَّفَث.‏
(مجل) الميم والجيم واللام كلمةٌ واحدة، وهي مَجِلَتْ يدُه تَمْجَلُ ومَجَلَتْ تَمجُلُ: تنفّطت. ويقولون: جاءَت الإبلُ كأنَّها المَجْل، أي ممتلئة كامتلاء المَجْل، وتَمَجَّلَ قَيْحاً: امتلأ.‏
وغَلط ابنُ دريدٍ في هذا البناء في موضعين(4): ذكر أنَّ المَاجِلَ: مستنقَعُ الماء، وهذا من باب (أجل)، وذكر أنّ المجلة: الصَّحيفة، هو من (جَلّ).‏
(مجن) الميم والجيم والنون كلمةٌ واحدة، هي مجن، يقال: إنّ المُجونَ: ألاَّ يُبَالِيَ الإنسانُ ما صَنَع. قالوا: وقياسه مِنَ(5) النَّاقة المُماجِن، وهي التي يَنْزُو عليها غيرُ واحدٍ من الفُحُولة، فلا تكاد تلقح. والمَجَّان، هو عَطِيّة الرّجل شيئاً بلا ثمن.‏
--------------ـــ
(1) في الأصل: "من شعبها"، تحريف.‏
(2) ويقال أيضاً "مجاع" بدون هاء وكذلك "مجاعة" هذه بضم الميم وتخفيف الجيم.‏
(3) في الأصل: "بعينه"، تحريف. و"المجاعة" هذه وردت في اللسان ولم ترد في القاموس، وضبطت في اللسان بفتح الميم، والقياس ضمها، كما هو وزن بقايا الأشياء.‏
(4) انظر الجمهرة (2: 111).‏
(5) في الأصل: "بين".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** و**الجيم** وما يثلثهما)
(**مجد**) **الميم** ve**الجيم** ve**الدال** sahih bir asıldır; nihayete ulaşmaya delâlet eder; ve ancak övülende olur. Ondan **المَجْد**: keremde nihayete ulaşmaktır. Ve Allah **الماجد** ve**المجيد**’dir; O’nun kereminin üstünde kerem yoktur. Ve Araplar dersin: “Falan, falan ile **ماجَدَ** etti”: onunla övünüşte yarıştı. Ve bir mesel olarak derler: “Her ağaçta ateş vardır; ve **استَمْجَدَ** **المَرْخُ** ve**العَفَار**”; yani ikisi ateşten çoğalttılar ve ondan kendilerine yetecek olanı aldılar; böylece bunda nihayete vardılar; hatta onlardan ateş alınır. Amma onların sözü: “Develer **مَجَدتِ** **مُجوداً**”, dediler ki: manası, onların yaş ve başkasından doyumlarına yakın bir şeyi elde etmiş olmalarıdır(1). Ve bir kavim dedi: “Binek hayvanı **أَمْجَدْتُ**”: ona yetecek olanı yedirdim. Ve bu, babın kıyasına daha benzer.

(**مجر**) **الميم** ve**الجيم** ve**الراء** kıyasa gelmeyen üç kelimedir.
Birincisi **المَجْر**’dir; ve o, çokça itmedir.
İkincisi **المَجْر**: bir şeyin, devenin karnında olan karşılığında satılmasıdır. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله **المَجْر**’den nehyetti. Ve [Araplar] cahiliyyede onu yaparlardı.
Üçüncüsü **المَجَر** (جيم’in fethasıyla), develerin ve koyunun karınlarında olan hastalıktır. Ve **مُمْجِرٌ** ve**مِمجارٌ** koyun; hamile kaldığında zayıflayıp, kendisini kaldıran kimse olmaksızın ayağa kalkamazsa; ve ondan pek az kurtulur. Araplardan bir adam dedi: “Koyun, **المجَر**’den kurtulursa doğruluk malıdır.”

(**مجس**) **الميم** ve**الجيم** ve**السين** kıyasını bilmediğimiz bir kelimedir; ve ben onun Farsça olduğunu zannediyorum; ve o, bizim “bunlar **المجوس**” sözümüzdür. Denir: adam **تَمَجَّسَ** etti; onlardan olduysa.

(**مجع**) **الميم** ve**الجيم** ve**العين** birbirinden ayrı iki kelimedir.
Birincisi **المَجْع**: hurmayı sütle yemektir; ve bu, **المَجِيع**’dir. Ve **المَجَّاعة**(2): ondan çokça yiyendir. Ve hurma ve sütün **مَجَاعة**’si: onun artığıdır(3). Ve **المجَاعَة**’yi içti. Diğeri, şeyin kötülüğüne ve hayrının azlığına delâlet eder. Her kötü şeye **مِجْع** denir. Ve bazen edepsize **مَجِعٌ** derler. Ve **مَجِعَةٌ** kadın: çirkin söz söyler. Ve falanoğullarının kadınlarında **مَجَاعةٌ** vardır; ve o, cinsel çirkin sözden kinaye edilen şeyi açıkça söylemeleridir.

(**مجل**) **الميم** ve**الجيم** ve**اللام** tek bir kelimedir; o da “eli **مَجِلَتْ** **تَمْجَلُ** ve**مَجَلَتْ** **تَمجُلُ**”: su topladı. Ve derler: “Develer geldi; sanki onlar **المَجْل** gibidir”; yani **المَجْل**’in doluluğu gibi dolu; ve “irinle **تَمَجَّلَ**”: doldu.

İbn Düreyd bu binada iki yerde yanıldı(4): **المَاجِلَ**’in su birikintisi olduğunu zikretti; bu, (**أجل**) babındandır. Ve **المجلة**’nin sahife olduğunu zikretti; o, (**جَلّ**)dendir.

(**مجن**) **الميم** ve**الجيم** ve**النون** tek bir kelimedir; o, **مجن**’dir. Denir: **المُجونَ**: insanın yaptığı şeye aldırmamasıdır. Dediler: ve onun kıyası(5), **المُماجِن** devedendir; o, üzerine birden fazla erkek devenin sıçradığıdır; neredeyse gebe kalmaz. Ve **المَجَّان**: adamın bir şeye bedelsiz olarak bağışıdır.

--------------ـــ
(1) Asılda: “من شعبها”; tahriftir.
(2) Ayrıca “**مجاع**” da denir; هاء’sız; ve yine bu “**مجاعة**” (مِيم’in zammıyla ve جيم’in hafifletilmesiyle).
(3) Asılda: “بعينه”; tahrif. Ve bu “**المجاعة**” Lisân’da geldi, Kâmûs’ta gelmedi; Lisân’da مِيم’in fethasıyla ضبط edildi; kıyas, onun zammıdır; eşyânın artıkları vezni üzere olduğu gibi.
(4) Cümhere’ye bak (2: 111).
(5) Asılda: “بين”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ج ن
هو ماجن من المجّان وقد مجن يمجن مجانة وماجنه وتماجنا ورأيته يتماجن‏.‏
وتقول‏:‏ طلب المجان عمل المجّان وهو عطاء بلا منّ ولا ممن من قولهم‏:‏ عنقٌ مجّانٌ‏:‏ دائم لا ينقطع‏.‏
قال‏:‏ ماذا تلاقين بسهب إنسان من الجهالات به والعرفان وعنقٍ حتى الصباح مجان إنسان‏:‏ ماء من مياه العرب ومنه‏:‏ الماجن‏:‏ لأنه لا يكاد ينقطع هذيانه وليس لقوله وفعله حدّ ولا تقدير‏.‏
وقال ابن دريد‏:‏ مجن الشيء‏:‏ صلب ومنه‏:‏ الماجن‏:‏ لصلابة وجهه وأفرق أن تكون روايته كاشتقاقه الميجانة منه‏.‏

##### Türkçe

م ج ن
O, **ماجن**’dir; **المجّان**’dan. Ve **مجن** etti, **يمجن** eder, **مجانة** (olarak); ve onu **ماجنه** etti; ve biz **تماجنا** ettik; ve onu **يتماجن** ederken gördüm.‏
Ve dersin ki: **المجان** talep etti: **المجّان**’ın amelidir; o, minnet olmaksızın ve **ممن** olmaksızın bir عطا’dır; onların şu sözünden: **عنقٌ مجّانٌ**: daimdir, kesilmez.‏
Dedi ki: “Ne ile karşılaşırsın, bir insanın düzlüğünde; onunla cehaletlerden ve عرفان’dan; ve bir **عنقٍ** ki sabaha kadar **مجان** (olan) bir insan”: Arapların sularından bir sudur. Ve ondan: **الماجن**: çünkü onun hezeyanı neredeyse kesilmez; ve onun sözü ve fiili için bir sınır ve bir takdir yoktur.‏
Ve İbn Düreyd dedi ki: **مجن** الشيء: sert oldu. Ve ondan: **الماجن**: yüzünün sertliğinden. Ve onun rivayetinin, ondan türemiş **الميجانة**’nin iştikakı gibi olması uzak değildir.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

مَجَنَ الشيءُ يَمْجُنُ مُجُوناً إِذا صَلُبَ وغَلُظَ، ومنه اشتقاقُ الماجِن لصلابة وجهه وقلة استحيائه.
والمِجَنُّ: التُّرْسُ منه، على ما ذهب إِليه سيبويه من أَن وزنه فِعَلٌّ، وقد ذكر في ترجمة جنن، وورد ذكر المجَنِّ والمِجانِّ في الحديث، وهو التُّرْسُ والتِّرَسَة، والميم زائدة لأَنه من الجُنَّةِ السُّتْرة. التهذيب: الماجِنُ والماجِنَةُ معروفان، والمَجانَةُ أَن لا يُباليَ ما صَنَع وما قيل له؛ وفي حديث عائشة تمثَّلَتْ بشعر لبيد:
يتَحَدّثونَ مَخانةً ومَلاذةً
المَخانة: مصدر من الخيانة، والميم زائدة، قال: وذكره أَبو موسى في الجيم من المُجُون، فتكون الميم أَصلية، والله أَعلم. والماجِنُ عند العرب: الذي يرتكب المَقابح المُرْدية والفضائح المُخْزِية، ولا يَمُضُّه عَذْلُ عاذِلِه ولا تَقْريعُ من يُقَرِّعُه. والمَجْنُ: خَلْطُ الجِدِّ بالهزل. يقال: قد مَجَنْتَ فاسْكُتْ، وكذلك المَسْنُ هو المُجُون أَيضاً، وقد مَسَنَ. والمُجون: أَن لا يبالي الإِنسانُ بما صنع. ابن سيده: الماجِنُ من الرجال الذي لا يبالي بما قال ولا ما قيل له كأَنه من غلظ الوجه والصلابة؛ قال ابن دريد: أَحسَبُه دَخِيلاً، والجمع مُجّانٌ. مَجَنَ، بالفتح، يَمْجُنُ مُجوناً ومَجَانة ومُجْناً؛ حكى الأَخيرة سيبويه، قال: وقالوا المُجْنُ كما قالوا الشُّغْلُ، وهو ماجِنٌ. قال الأَزهري: سمعت أَعرابيّاً يقول لخادم له كان يَعْذِلُه كثيراً وهو لا يَرِيعُ إِلى قوله: أَراك قد مَجَنْتَ على الكلام؛ أَراد أَنه مَرَنَ عليه لا يَعْبأُ به، ومثله مَرَدَ على الكلام. وفي التنزيل العزيز: مَرَدُوا على النفاق.
الليث: المَجّانُ عطية الشيء بلا مِنَّة ولا ثمن؛ قال أَبو العباس: سمعت ابن الأَعرابي يقول المَجّان، عند العرب، الباطلُ. وقالوا: ماءٌ مَجّانٌ. قال الأَزهري: العرب تقول تمر مَجّانٌ وماء مَجّانٌ؛ يريدون أَنه كثير كافٍ، قال: واستَطْعَمني أَعرابي تمراً فأَطعمته كُتْلةً واعتذرت إِليه من قِلَّته، فقال: هذا والله مَجّانٌ أَي كثير كافٍ. وقولهم: أَخذه مَجّاناً أَي بلا بدل، وهو فَعّال لأَنه ينصرف.
ومَجَنَّةُ: على أَميال من مكة؛ قال ابن جني: يحتمل أَن يكون من مَجَنَ وأَن يكون من جَنَّ، وهو الأَسبق، وقد ذكر ذلك في ترجمة جنن أَيضاً؛ وفي حديث بلال:
وهل أَرِدَنْ يوماً مِياهَ مَجَنَّةٍ؟
وهل يَبْدُوَنْ لي شامةٌ وطَفِيلُ؟
قال ابن الأَثير: مَجَنَّة موضع بأَسفل مكة على أَميال، وكان يُقام بها للعرب سُوق، قال: وبعضهم يكسر ميمها، والفتح أَكثر، وهي زائدة. والمُماجِنُ من النوق: التي يَنْزُو عليها غيرُ واحدٍ من الفُحولة فلا تكاد تَلْقَح. وطريق مُمَجَّنٌ أَي ممدود.
والمِيجَنَة: المِدَقَّة، تذكر في وجن، إِن شاء الله عز وجل.

##### Türkçe

**مَجَنَ** şey **يَمْجُنُ** **مُجُوناً**: sertleşip kalınlaştığı zaman; bundan,
yüzünün sertliği ve hayâsının azlığı sebebiyle **الماجِن**’in iştikakı.

Ve **المِجَنُّ**: ondan **التُّرْسُ** (kalkan); Sîbeveyh’in, vezninin
**فِعَلٌّ** olduğuna gitmesine göre; **جنن** maddesinin tercümesinde zikredilmiştir; hadiste **المجَنِّ** ve **المِجانِّ**’in zikri gelmiştir; o,
**التُّرْسُ** ve **التِّرَسَة**’dir; **الميم** ziyadedir, çünkü o **الجُنَّةِ** **السُّتْرة**’dendir.

**التهذيب**: **الماجِنُ** ve **الماجِنَةُ** bilinen ikisidir; ve **المَجانَةُ**: yaptığına ve kendisine söylenene aldırmamasıdır; Âişe hadîsinde Lebîd’in şiiriyle temessül etti:
يتَحَدّثونَ مَخانةً ومَلاذةً
**المَخانة**: **الخيانة**’dan bir masdardır; **الميم** ziyadedir; dedi ki: ve Ebû Mûsâ onu **الجيم**’de **المُجُون**’dan zikretti; böylece **الميم** aslî olur; Allah daha iyi bilir. Ve Araplar katında **الماجِنُ**:
helâk edici çirkinlikleri ve utandırıcı rezillikleri işleyen kimsedir; onu ayıplayanın ayıplaması ve onu azarlayanın azarlaması ona dokunmaz. Ve **المَجْنُ**: ciddiyeti şaka ile karıştırmaktır.
Denilir: “**قد مَجَنْتَ فاسْكُتْ**”; ve yine **المَسْنُ** da **المُجُون**’dur; ve **مَسَنَ**. Ve **المُجون**: insanın yaptığına aldırmamasıdır. İbn Sîde: erkeklerden **الماجِنُ**, söylediğine ve kendisine söylenene aldırmayan kimsedir; sanki yüz kalınlığından ve sertlikten (gelmiş) gibidir; İbn Düreyd dedi ki: onu dâhil (yabancı) sanıyorum; cem‘i **مُجّانٌ**’dır. **مَجَنَ** (fetha ile),
**يَمْجُنُ** **مُجوناً** ve **مَجَانة** ve **مُجْناً**; sonuncusunu Sîbeveyh nakletti; dedi ki: ve “**المُجْنُ**” dediler, “**الشُّغْلُ**” dedikleri gibi; ve o **ماجِنٌ**’dir. Ezherî dedi ki: bir bedevîyi, kendisini çokça ayıplayan bir hizmetçisine, o ise sözüne dönmeyip (aldırmayıp) şöyle derken işittim: “Seni söz üzerinde **قد مَجَنْتَ** görüyorum”; onunla, ona alıştığını, ona aldırmadığını kastetti; bunun benzeri “söz üzerinde **مَرَدَ**”dir. Aziz tenzîlde: **مَرَدُوا على النفاق**.

Leys: **المَجّانُ**: bir şeyi minnet olmaksızın ve bedel olmaksızın vermektir; Ebû’l-Abbâs dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’yi “Araplar katında **المَجّان** bâtıldır” derken işittim. Ve “**ماءٌ مَجّانٌ**” dediler. Ezherî dedi ki: Araplar “**تمر مَجّانٌ**” ve “**ماء مَجّانٌ**” derler; onunla, çok, yeterli olduğunu isterler; dedi ki: bir bedevî benden hurma istedi, ona bir kütle yedirdim ve azlığından dolayı ona özür beyan ettim; o da dedi ki: “Bu, vallahi **مَجّانٌ**”, yani çok, yeterli. Ve onların sözü: “Onu **مَجّاناً** aldı”, yani bedelsiz; ve o **فَعّال**’dır, çünkü munsariftir.

Ve **مَجَنَّةُ**: Mekke’den birkaç mil üzerindedir; İbn Cinnî dedi ki: **مَجَنَ**’dan olmasını da, **جَنَّ**’dan olmasını da muhtemel kılar; ve o daha önce gelendir; bunu **جنن** maddesinin tercümesinde de zikretmiştir; Bilâl hadîsinde:
وهل أَرِدَنْ يوماً مِياهَ مَجَنَّةٍ؟
وهل يَبْدُوَنْ لي شامةٌ وطَفِيلُ؟
İbnü’l-Esîr dedi ki: **مَجَنَّة** Mekke’nin aşağı tarafında, birkaç mil üzerinde bir yerdir; Araplar için orada bir pazar kurulurdu; dedi ki: ve bazısı **ميم**’ini kesreler; fetha daha çoktur; ve o ziyadedir.

Ve develerden **المُماجِنُ**: üzerine birden fazla erkek devenin sıçradığı, bu yüzden neredeyse gebe kalmayan (dişi)dir. Ve **طريق مُمَجَّنٌ**: yani uzatılmış.

Ve **المِيجَنَة**: **المِدَقَّة** (tokmak); Allah عز وجل dilerse, **وجن**’de zikredilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ج ن * * المُجُونُ * ألا يبالي الإنسان ما صنع وقد * مَجَنَ * من باب دخل و * مَجَانَةً * أيضا فهو * مَاجِنٌ * وجمعه * مُجَّانٌ * أيضا وقولهم أخذه * مَجَّانا * أي بلا بدل وهو فَعَّال لأنه منصرف

##### Türkçe

* م ج ن * * **المُجُونُ** * insanın ne yaptığını umursamamasıdır; ve (fiil) **مَجَنَ** “**دخل**” babındandır; ve ayrıca **مَجَانَةً** (masdarı) da vardır; o hâlde o, **مَاجِنٌ**’dir; onun çoğulu da ayrıca **مُجَّانٌ**’dır. Ve onların sözleri: onu **مَجَّانا** aldı; yani bedelsiz. Ve o, فَعَّال’dır; çünkü o munsariftir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( مَجَنَ ) الشَّيء يَمْجُنُ ( مُجوناً : صَلُبَ وغَلُظَ ؛ ومنه ) اشْتِقاقُ ( المَاجِن لمَنْ لا يُبالي قَوْلاً وفِعْلاً ) ، أَي ما قيلَ له وما صَنَعَ ( كأَنَّه ) لقلَّةِ اسْتِحيائِه ( صُلْبُ الوَجْهِ ) ، والجَمْعُ مُجَّانٌ .
وقيلَ : الماجِنُ عنْدَ العَرَبِ الذي يَرْتَكِبُ المَقابِحَ المُرْدِية والفَضَائِح المُخْزِيَة ، ولا يَمُضُّه عَذْلُ عاذِلِهِ ، ولا تَقْريعُ مَنْ يُقَرِّعُه .
قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : أَحْسَبُه دَخِيلاً .
وقيلَ : المَجْنُ : خَلْطُ الجَدِّ بالهَزلِ . يقالُ : قد مَجَنْتَ فاسْكُتْ . ( وقد مَجَنَ مُجوناً ومَجانَةً ومُجْناً ، بالضَّمِّ ) ، الأَخيرَةُ عن سِيْبَوَيْه ، قالَ : وقالوا

المُجْنُ كما قالوا الشُّغْلُ ورَوَى أَبو موسَى المديني قَوْلَ لبيدٍ :
يَتَحدَّثُونَ مَجانَةً ومَلاذَةً هكذا بالجِيمِ ، فتكونُ الميمُ أَصْليَّةً ، والمَشْهورُ مَخانَةً مِن الخِيانَة .
( وطَريقٌ مُمَجَّنٌ ، كمُعَظَّمٍ : مَمْدُودٌ .
( والمَجَّانُ ، كشَدَّادٍ : ما كانَ بِلا بَدَلٍ ) . ) يقالُ : أَخَذَه مَجَّاناً ؛ وهو فَعَّالٌ لأنَّه يَنْصرِفُ .
وقالَ الليْثُ : المَجَّانُ : عطيةُ الشيءِ بِلا مِنَّةٍ ولا ثَمَنٍ .
( و ) أَيْضاً : ( الكثيرُ الكافي ) .
( قالَ الأزْهرِيُّ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى : واسْتَطْعَمَني أَعْرابيٌّ تَمْراً فأَطْعَمْته كُتْلةً واعْتَذَرْتُ إليه من قِلَّتِه ، فقالَ : هذا مجَّانٌ ، أَي كثيرٌ كافٍ .
( و ) المَجَّانُ : ( الواسِعُ .
( و ) يقالُ : ( ماءٌ مَجَّانٌ ) : ) أَي ( كثيرٌ واسِعٌ ) لا يَنْقَطِعُ .
قالَ الزَّمَخْشريُّ : ومنه اشْتِقاقُ المَاجِنِ لأنَّه لا يكادُ يَنْقَطِعُ هَذيانُه ، وليسَ لقَوْلِه وفِعْلِه حَدٌّ وتَقْديرٌ .
( والمُماجِنُ : ناقةٌ يَنْزُو عليها غيرُ واحدٍ من الفُحولِ فلا تَكادُ تَلْقَحُ .
( والمِجَنُّ ) ، بكسْرِ المِيمِ : ( التُّرْسُ ) ، وهو مِن مِجَنَ ، على ما ذَهَبَ إليه سِيْبَوَيْه مِن أنَّ وَزْنه فِعَلٌ ، وقيلَ : ميمُه زائِدَةٌ ، ( وذُكِرَ في ( ج ن ن ) ) وهو الأَعْرَفُ .
( ومَجانَّةُ ، مُشَدَّدَةَ النُّونِ : د بأَفْرِيقِيَّةَ ) ، ذَكَرَه هنا على أنَّه من

مَجَنَ ، والأَوْلى أَنْ يُذْكَرَ في جنن .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
مَجَنَ على الكَلامِ : مَرَنَ عليه يَعْبأُ به ، ومِثْلُه : مَرَدَ على الكَلامِ ؛ نَقَلَهُ لأزْهرِيُّ .
وقالَ أبو العبَّاسِ : سَمِعْتُ ابنَ الأَعْرابيِّ يقولُ : المَجَّانُ عنْدَ العَرَبِ الباطِلُ .
والمِيجَنَةُ : مِدَقَّةُ القصَّارِ ، ذَكَرَه ابنُ دُرَيْدٍ هنا ، وسَيَأْتي في وَجَنَ إنْ شاءَ اللَّهُ ، عزَّ وجلَّ .
( (

##### Türkçe

: ( **مَجَنَ** ) şey **يَمْجُنُ** ( **مُجوناً** : sertleşti ve kalınlaştı; ve ondan ) ( **المَاجِن**’in, söz ve fiil bakımından aldırmayan kimse için ) iştikakı (türeyişi) (vardır); yani ona söylenen şeye ve yaptığı şeye (sanki) hayâsının azlığından dolayı (yüzü sert)tir; çoğulu **مُجَّانٌ**’dır.
Ve denildi: **الماجِنُ** Araplar nezdinde, helâk edici çirkinlikleri ve utandırıcı rezillikleri işleyen kimsedir; onu ayıplayanın ayıplaması ve onu azarlayanın azarlaması ona dokunmaz.
İbn Düreyd dedi: Onu dâhil (yabancı kökenli) sanıyorum.
Ve denildi: **المَجْنُ**: ciddiyeti şaka ile karıştırmaktır. Denilir: “Gerçekten **مَجَنْتَ**; sus.” (Ve gerçekten **مَجَنَ** **مُجوناً** ve **مَجانَةً** ve **مُجْناً** (ضمّ ile); sonuncusu Sîbeveyh’tendir; dedi ki: Ve dediler:)

**المُجْنُ** tıpkı **الشُّغْلُ** dedikleri gibi. Ebû Mûsâ el-Medînî, Lebîd’in sözünü rivayet etti:
“**يَتَحدَّثُونَ مَجانَةً ومَلاذَةً**”
işte böyle **الجِيمِ** ile; böylece **الميمُ** aslî olur; meşhur olan ise **مَخانَةً**’dır, **الخِيانَة**’den.
( Ve ( **طَريقٌ مُمَجَّنٌ** , **مُعَظَّمٍ** gibi: uzatılmıştır.
( Ve **المَجَّانُ** , **شَدَّادٍ** gibi: bedelsiz olan şeydir ) . ) Denilir: “Onu **مَجَّاناً** aldı”; ve o **فَعَّالٌ**’dır; çünkü o (tenvin alarak) çekime girer.
Leys dedi: **المَجَّانُ**: bir şeyi minnet olmaksızın ve bedel olmaksızın vermektir.
( Ve ) ayrıca: ( çok, yeterli olan ).
( Ezherî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: Bir bedevî benden hurma istedi; ona bir parça yedirdim ve azlığından dolayı ona özür beyan ettim; dedi ki: “Bu **مجَّانٌ**’dır”; yani çok, yeterlidir.
( Ve ) **المَجَّانُ**: ( geniş olan.
( Ve ) denilir: ( **ماءٌ مَجَّانٌ** ) : ) yani ( çok, geniş )tir; kesilmez.
Zemahşerî dedi: Ve ondan **المَاجِنِ**’in iştikakı (türeyişi)dir; çünkü onun hezeyanı neredeyse kesilmez; sözünün ve fiilinin bir sınırı ve takdiri yoktur.
( Ve **المُماجِنُ**: birden fazla aygırın üzerine sıçradığı, fakat neredeyse gebe kalmayan dişi devedir.
( Ve **المِجَنُّ** ), **المِيمِ**’in kesresiyle: ( kalkandır ); ve o, Sîbeveyh’in, vezninin **فِعَلٌ** olduğu görüşüne göre **مِجَنَ**’dendir; ve denildi: **ميمُه** zâiddir; ( ve ( **ج ن ن** )’de zikredildi ) ve o daha bilinenidir.
( Ve **مَجانَّةُ** , **النُّونِ**’u şeddeli: Afrika’da bir yer adı )dır; onu burada **مَجَنَ**’den diye zikretti; daha evlâ olan, **جنن**’de zikredilmesidir.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**مَجَنَ** söz üzerinde: ona alıştı; ona aldırır; benzeri: **مَرَدَ** söz üzerinde; onu Ezherî nakletti.
Ebû’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediğini işittim: **المَجَّانُ** Araplar nezdinde bâtıldır.
Ve **المِيجَنَةُ**: dokumacıların tokmağıdır; onu İbn Düreyd burada zikretti; ve inşallah Allah, عزّ وجلّ, **وَجَنَ** maddesinde gelecektir.
( (

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَجَنَ
1 مَجَنَ ذ He cared not for what he did (S. Mgh, K *) nor for what was said to him. (Mgh, K. *) The epithet is مَاجِنٌ. (S, Mgh, K.)

عُقْبَةٌ مَجُونٌ
عُقْبَةٌ مَجُونٌ ذ [A stage of a journey, or a march or journey from one halting-place to another,] that is far, or distant, or long. (ISk in TA, voce بَاسِطَةٌ: but it is not quite clear in my copy of the TA whether it be مَجُونٌ or هَجُونٌ.)

مَجَّانٌ
مَجَّانٌ ذ The gift of a thing without price. (IF, Msb.) ― -b2- فَعَلْتُهُ مَجَّانًا I did it without compensation. (Msb.) هٰذَا الشَّىْءُ لَهُ مَجَّانًا This thing is for him without an equivalent. (El-Farábee, Msb.)

مَاجِنٌ
مَاجِنٌ ذ : see 1.

##### Türkçe

مَجَنَ
1 **مَجَنَ** ذ Yaptığı şeye aldırmadı (S. Mgh, K *) ve kendisine söylenene de (Mgh, K. *). Sıfat **مَاجِنٌ**’dir. (S, Mgh, K.)

عُقْبَةٌ مَجُونٌ
**عُقْبَةٌ مَجُونٌ** ذ [Bir yolculuğun bir merhalesi, yahut bir yürüyüş veya bir konak yerinden diğer konak yerine yürüyüş ya da yolculuk,] ki uzak, yahut uzak mesafeli, yahut uzundur. (TA’da, **بَاسِطَةٌ** maddesinde ISk: fakat TA nüshamda bunun **مَجُونٌ** mu yoksa **هَجُونٌ** mu olduğu pek açık değildir.)

مَجَّانٌ
**مَجَّانٌ** ذ Bir şeyin bedelsiz olarak verilmesi. (IF, Msb.) ― -b2- **فَعَلْتُهُ مَجَّانًا** Onu karşılıksız yaptım. (Msb.) **هٰذَا الشَّىْءُ لَهُ مَجَّانًا** Bu şey onun içindir, bir karşılık olmaksızın. (El-Farábee, Msb.)

مَاجِنٌ
**مَاجِنٌ** ذ : bk. 1.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَجَنَ
مَجَنَ U ( n. ac. مُجُوْن 27 ),
a.  Was hard, tough.

b.  ( n. ac. مُجْن 3 ,  مَجَاْنَة 22t ,  مُجُوْن 27 ), Was rude, coarse; was impudent

c.  Joked, jested.

تَمَجَّنَ
تَمَجَّنَ V ,  تَمَاْجَنَ VI ,
a.  see I (b) , ( c ).

مَاْجِن
مَاْجِن 21 , ( pl. مُجَّاْن 29 ),
a.  Impudent, impertinent.

b.  see 28 (b) .

مَجَاْن
مَجَاْن 22 ,
a.  Carelessness.

مَجَاْنَة
مَجَاْنَة 22t ,
a.  Impudence, impertinence; effrontery.

b.  Joking, jesting.

مَجُوْن
مَجُوْن 26 ,
a.  see 21 (a) .

مَجَّاْن
مَجَّاْن 28 ,
a.  Gratuitous; free gift.

b.  Joker.

c.  Abundant ( water ).

مَجَّانًا
مَجَّانًا
a.  Gratuitously.

##### Türkçe

مَجَنَ
مَجَنَ U ( mastar-ı akuzatif: **مُجُوْن** 27 ),
a. Sertti, çetindi.

b. ( mastar-ı akuzatif: **مُجْن** 3, **مَجَاْنَة** 22t, **مُجُوْن** 27 ), Kaba, katıydı; küstah oldu.

c. Şaka yaptı, latife etti.

تَمَجَّنَ
تَمَجَّنَ V, **تَمَاْجَنَ** VI,
a. I (b), (c)’ye bak.

مَاْجِن
**مَاْجِن** 21, (çoğulu: **مُجَّاْن** 29),
a. Küstah, saygısız.

b. 28 (b)’ye bak.

مَجَاْن
**مَجَاْن** 22,
a. Umursamazlık.

مَجَاْنَة
**مَجَاْنَة** 22t,
a. Küstahlık, saygısızlık; yüzsüzlük.

b. Şakalaşma, latifeleşme.

مَجُوْن
**مَجُوْن** 26,
a. 21 (a)’ya bak.

مَجَّاْن
**مَجَّاْن** 28,
a. Karşılıksız; ücretsiz bağış.

b. Şakacı.

c. Bol (su).

مَجَّانًا
**مَجَّانًا**
a. Karşılıksız olarak.
