# مجن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AC%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مجن

: ( مَجَنَ ) الشَّيء يَمْجُنُ ( مُجوناً : صَلُبَ وغَلُظَ ؛ ومنه ) اشْتِقاقُ ( المَاجِن لمَنْ لا يُبالي قَوْلاً وفِعْلاً ) ، أَي ما قيلَ له وما صَنَعَ ( كأَنَّه ) لقلَّةِ اسْتِحيائِه ( صُلْبُ الوَجْهِ ) ، والجَمْعُ مُجَّانٌ .
وقيلَ : الماجِنُ عنْدَ العَرَبِ الذي يَرْتَكِبُ المَقابِحَ المُرْدِية والفَضَائِح المُخْزِيَة ، ولا يَمُضُّه عَذْلُ عاذِلِهِ ، ولا تَقْريعُ مَنْ يُقَرِّعُه .
قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : أَحْسَبُه دَخِيلاً .
وقيلَ : المَجْنُ : خَلْطُ الجَدِّ بالهَزلِ . يقالُ : قد مَجَنْتَ فاسْكُتْ . ( وقد مَجَنَ مُجوناً ومَجانَةً ومُجْناً ، بالضَّمِّ ) ، الأَخيرَةُ عن سِيْبَوَيْه ، قالَ : وقالوا

المُجْنُ كما قالوا الشُّغْلُ ورَوَى أَبو موسَى المديني قَوْلَ لبيدٍ :
يَتَحدَّثُونَ مَجانَةً ومَلاذَةً هكذا بالجِيمِ ، فتكونُ الميمُ أَصْليَّةً ، والمَشْهورُ مَخانَةً مِن الخِيانَة .
( وطَريقٌ مُمَجَّنٌ ، كمُعَظَّمٍ : مَمْدُودٌ .
( والمَجَّانُ ، كشَدَّادٍ : ما كانَ بِلا بَدَلٍ ) . ) يقالُ : أَخَذَه مَجَّاناً ؛ وهو فَعَّالٌ لأنَّه يَنْصرِفُ .
وقالَ الليْثُ : المَجَّانُ : عطيةُ الشيءِ بِلا مِنَّةٍ ولا ثَمَنٍ .
( و ) أَيْضاً : ( الكثيرُ الكافي ) .
( قالَ الأزْهرِيُّ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى : واسْتَطْعَمَني أَعْرابيٌّ تَمْراً فأَطْعَمْته كُتْلةً واعْتَذَرْتُ إليه من قِلَّتِه ، فقالَ : هذا مجَّانٌ ، أَي كثيرٌ كافٍ .
( و ) المَجَّانُ : ( الواسِعُ .
( و ) يقالُ : ( ماءٌ مَجَّانٌ ) : ) أَي ( كثيرٌ واسِعٌ ) لا يَنْقَطِعُ .
قالَ الزَّمَخْشريُّ : ومنه اشْتِقاقُ المَاجِنِ لأنَّه لا يكادُ يَنْقَطِعُ هَذيانُه ، وليسَ لقَوْلِه وفِعْلِه حَدٌّ وتَقْديرٌ .
( والمُماجِنُ : ناقةٌ يَنْزُو عليها غيرُ واحدٍ من الفُحولِ فلا تَكادُ تَلْقَحُ .
( والمِجَنُّ ) ، بكسْرِ المِيمِ : ( التُّرْسُ ) ، وهو مِن مِجَنَ ، على ما ذَهَبَ إليه سِيْبَوَيْه مِن أنَّ وَزْنه فِعَلٌ ، وقيلَ : ميمُه زائِدَةٌ ، ( وذُكِرَ في ( ج ن ن ) ) وهو الأَعْرَفُ .
( ومَجانَّةُ ، مُشَدَّدَةَ النُّونِ : د بأَفْرِيقِيَّةَ ) ، ذَكَرَه هنا على أنَّه من

مَجَنَ ، والأَوْلى أَنْ يُذْكَرَ في جنن .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
مَجَنَ على الكَلامِ : مَرَنَ عليه يَعْبأُ به ، ومِثْلُه : مَرَدَ على الكَلامِ ؛ نَقَلَهُ لأزْهرِيُّ .
وقالَ أبو العبَّاسِ : سَمِعْتُ ابنَ الأَعْرابيِّ يقولُ : المَجَّانُ عنْدَ العَرَبِ الباطِلُ .
والمِيجَنَةُ : مِدَقَّةُ القصَّارِ ، ذَكَرَه ابنُ دُرَيْدٍ هنا ، وسَيَأْتي في وَجَنَ إنْ شاءَ اللَّهُ ، عزَّ وجلَّ .
( (

### Türkçe

: ( **مَجَنَ** ) şey **يَمْجُنُ** ( **مُجوناً** : sertleşti ve kalınlaştı; ve ondan ) ( **المَاجِن**’in, söz ve fiil bakımından aldırmayan kimse için ) iştikakı (türeyişi) (vardır); yani ona söylenen şeye ve yaptığı şeye (sanki) hayâsının azlığından dolayı (yüzü sert)tir; çoğulu **مُجَّانٌ**’dır.
Ve denildi: **الماجِنُ** Araplar nezdinde, helâk edici çirkinlikleri ve utandırıcı rezillikleri işleyen kimsedir; onu ayıplayanın ayıplaması ve onu azarlayanın azarlaması ona dokunmaz.
İbn Düreyd dedi: Onu dâhil (yabancı kökenli) sanıyorum.
Ve denildi: **المَجْنُ**: ciddiyeti şaka ile karıştırmaktır. Denilir: “Gerçekten **مَجَنْتَ**; sus.” (Ve gerçekten **مَجَنَ** **مُجوناً** ve **مَجانَةً** ve **مُجْناً** (ضمّ ile); sonuncusu Sîbeveyh’tendir; dedi ki: Ve dediler:)

**المُجْنُ** tıpkı **الشُّغْلُ** dedikleri gibi. Ebû Mûsâ el-Medînî, Lebîd’in sözünü rivayet etti:
“**يَتَحدَّثُونَ مَجانَةً ومَلاذَةً**”
işte böyle **الجِيمِ** ile; böylece **الميمُ** aslî olur; meşhur olan ise **مَخانَةً**’dır, **الخِيانَة**’den.
( Ve ( **طَريقٌ مُمَجَّنٌ** , **مُعَظَّمٍ** gibi: uzatılmıştır.
( Ve **المَجَّانُ** , **شَدَّادٍ** gibi: bedelsiz olan şeydir ) . ) Denilir: “Onu **مَجَّاناً** aldı”; ve o **فَعَّالٌ**’dır; çünkü o (tenvin alarak) çekime girer.
Leys dedi: **المَجَّانُ**: bir şeyi minnet olmaksızın ve bedel olmaksızın vermektir.
( Ve ) ayrıca: ( çok, yeterli olan ).
( Ezherî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: Bir bedevî benden hurma istedi; ona bir parça yedirdim ve azlığından dolayı ona özür beyan ettim; dedi ki: “Bu **مجَّانٌ**’dır”; yani çok, yeterlidir.
( Ve ) **المَجَّانُ**: ( geniş olan.
( Ve ) denilir: ( **ماءٌ مَجَّانٌ** ) : ) yani ( çok, geniş )tir; kesilmez.
Zemahşerî dedi: Ve ondan **المَاجِنِ**’in iştikakı (türeyişi)dir; çünkü onun hezeyanı neredeyse kesilmez; sözünün ve fiilinin bir sınırı ve takdiri yoktur.
( Ve **المُماجِنُ**: birden fazla aygırın üzerine sıçradığı, fakat neredeyse gebe kalmayan dişi devedir.
( Ve **المِجَنُّ** ), **المِيمِ**’in kesresiyle: ( kalkandır ); ve o, Sîbeveyh’in, vezninin **فِعَلٌ** olduğu görüşüne göre **مِجَنَ**’dendir; ve denildi: **ميمُه** zâiddir; ( ve ( **ج ن ن** )’de zikredildi ) ve o daha bilinenidir.
( Ve **مَجانَّةُ** , **النُّونِ**’u şeddeli: Afrika’da bir yer adı )dır; onu burada **مَجَنَ**’den diye zikretti; daha evlâ olan, **جنن**’de zikredilmesidir.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**مَجَنَ** söz üzerinde: ona alıştı; ona aldırır; benzeri: **مَرَدَ** söz üzerinde; onu Ezherî nakletti.
Ebû’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediğini işittim: **المَجَّانُ** Araplar nezdinde bâtıldır.
Ve **المِيجَنَةُ**: dokumacıların tokmağıdır; onu İbn Düreyd burada zikretti; ve inşallah Allah, عزّ وجلّ, **وَجَنَ** maddesinde gelecektir.
( (
