# مج (م-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الجيم والميم
جم ، مج : ( مستعملان ) .
جم : ( أبو نصرٍ عن الأصمعي ) : جمَّت البِئرُ فهي تجُمُّ جُمُوماً إذا كثُرَ ماؤُها واجْتَمَعَ .
ويقال : جِئْتُها وقد اجْتَمَعَتْ جمَّنُها وجَمُّها أي ما جمَّ وارتفع .
وجمَّ الفَرسُ يجُمُّ جَمَاماً إذا ذهب إعْيَاؤُه .
وشاةٌ جمَّاءُ إذا لم تكُنْ ذات قَرْنٍ .
ويقال : أعْطِهِ جُمامَ المَكُّوك أي مَكوكاً بغير رَأْسٍ ، واشْتُقَّ ذلك من الشَّاة الجمَّاءِ .
ويقال : جاءُوا جمّاً غفيراً ، وجمّاءَ أي بجماعتهم .
وقيل : جاءُوا بجمَّاءِ الغَفِير أيضاً .
ويقال : في الأرْضِ جميمٌ حسنٌ ، لنبتٍ قد غطَّى الأرض ولم يتمَّ بعد .
ويقال أجمَّت الحاجة إذا دَنَتْ وحانَتْ تُجِمُّ إجماماً .
ويقال : أجْمِمْ نفْسَكَ يَوْماً أو يَوْمَين أي أرِحْها .
ويقال : جاء فلانٌ في جُمَّةٍ عظيمةٍ أي في جماعةٍ يَسْألون في جَمَالَةٍ .
ومالٌ جَمٌّ أي كثيرٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : هُمُ الجُمَّةُ والبُرْكةُ وأنشد .
وجُمَّةٍ تَسْألُني أعْطَيْتُ
قال : وجُمَّ إذا مُلِىء . وجَمَّ إذا علا .
قال : والجِمُّ : الشَّياطينُ .
قال : والجِمُّ : الغَوْغَاءُ والسِّفَلُ .
( أبو عبيد ) : فرسٌ جَمُومٌ وهو الذي كلما
ذهب منه إحضارٌ جاءه إحضارٌ .
قال ، وقال الكسائي : إناءُ جمّانُ إذا بلغ الكَيْلُ جُمامَهُ ، وقد أَجْمَمْتُ الإناء بالألف .
قال : وقال أبو زيد : في الإناء جِمَامُه وجمَمُهُ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : جِمامُ الإناء ، وجُمامُهُ ، وطُفافُهُ .
وقال أبو العباس في كتاب ( الفصيحِ ) : عندَهُ جِمامُ القَدَحِ ماءً ، وجُمام المكوك ، بالرّفع ، دقيقاً .
وقال الليث : جَمّ الشيءُ واسْتجَمَّ أي كئُر .
قال : وجَمَمْتُ المِكْيالَ جمّاً .
والجَمامُ والجُمامُ : الكَيْلُ إلى رأس المِكيال .
والجُمَّةُ : الشَّعَرُ ، والجميعُ : الجَمَمُ .
والجَمَمُ : مصدَرُ الشّاةِ الأجَمِّ ، وهو الذي لا قَرْنَ له .
ويقال للرَّجُلِ الذي لا رُمْحَ له : أَجَمُّ ، قاله أبو زيد .
وقال عنترة :
ألَمْ تَعْلَمْ لَحَاكَ الله أنِّي
أجَمُّ إذا لَقِيتُ ذوي الرِّماحِ
وقال الليث : الجَمْجَمَةُ ألا تُبينَ كلامك من عِيَ . وأنشد :
لَعَمْرِي لقد طَالَمَا جَمْجَمُوا
فمَا أخّرُوهُ وما قَدّمُوا
والجُمْجُمَةُ : القِحْفُ وما تعَلّقَ به من العِظامِ .
( أبو عبيد عن أبي عبيدة ) : الجُمْجُمَةُ : البِئْرُ تُحفرُ في السّبَخَةِ .
( ابن السكيت ) : أجَمَّ الفراقُ إذا دنا .
وأنشد :
حيِّيَا ذلك الغَزَالَ الأحمّا
إنْ يَكُنْ ذلك الفِرَاقُ أجَمّا
وفي حديث ابن عبَّاس : ( أمِرْنَا أنْ نَبْنِيَ المَدَائن شُرَفاً والمساجدَ جُمّاً ) فالشُّرَفُ : التي لها شُرُفاتٌ ، والجُمُّ : التي لا شرف لها .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : فلانٌ واسعُ المَجَمِّ إذا كان واسع الصَّدْرِ رَحْبَ الذِّرَاعِ .
وأنشد :
رُبّ ابنِ عَمَ لَيْسَ بابْنِ عَمِّ
بَادِي الضَّغِينِ ضَيِّقِ المَجَمِّ
( ابن شميل ) : جمَّمَتِ الأرضُ تَجْمِيماً إذا وفى جميمُها .
وجمَّم النَّصيُّ والصِّلِّيّانُ إذا صَارَ لهما جُمَّةٌ .
والأجَمُّ : الكَعْثَبُ .
وأنشد :
جاريةٌ أعَظَمُها أجَمُّها
بائِنَةُ الرِّجْلِ فما تضُمُّها
والجَمَاجِمُ : موضعٌ بين الدَّهنَاء ومُتَالِعٍ في دِيارِ بني تَمِيمٍ .
ويَوْمُ الجماجِمِ : يومٌ من وَقَائِعِ العرب في الإسلام مَعْرُوفٌ .
وجَماجِمُ العرب : رُؤساؤُهُمْ ، وكلُّ بني أبٍ ، لَهّمْ عِزٌ وشَرَفٌ فَهُمْ جُمْجُمَةٌ .
وقال أنسٌ ( تُوفِّي رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) والوحيُ أجَمُّ ما كان لم يَفْتُرْ عنه ) .
قال شمرٌ : أجَمُّ ما كان : أكْثَرُ ما كان .
جَمَّ الشَّيْءُ يَجُمُّ جمُوماً ، يقالُ ذلك في الماء والسّيْرِ . وقال امرؤُ القيس :
يَجِمُّ على السّاقَيْنِ بعد كَلاَلِه
جُمُومَ عُيُونِ الحِسْيِ بعد المَخِيضِ
قال أبو عمرٍ و : يَجُمُّ ويَجِمُّ أي يَكْثُر .
ومَجَمُّ البِئرِ حَيْثُ يُبْلُغُ الماءُ وينتهي إليه .
ورجُلٌ رَحْبُ المَجَمِّ : واسعُ الصّدْرِ .
مج : ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : إذا بدأ الفرسُ يعْدو قبل أن يضطرم جريُه . قيل : أَمَجَّ إمْجَاجاً ، فإذا اضْطَرَم عدْوُه قيل : أهْذَبِ إهْذَاباً .
ويقال : مَجَّ رِيقَهُ يمُجُّه إذا لفظه ، ومُجاجُ فمِ الجارية : رِيقُهَا .
ومُجَاجُ العِنَبِ : ما سال من عصيره ، ويقال : لما سال من أفْوَاهِ الدَّبَا : مُجاجٌ .
وفي الحديث : ( أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَخَذَ من الدَّلْوِ حَسْوةَ ماء فمجَّهَا في بِئْرٍ ففاضَتْ بالماء الرَّواءَ ) .
قال شمرٌ : مجَّ الماء من الفَمِ إذا صبَّه .
وقال خالد بن جَنَبَةَ : لا يكون مُجاجاً حتى يُبَاعِدَ به شِبْهَ النَّفْخِ .
وقال أصحابُه : إذا صبَّه من فيه قريباً أو بعِيداً فَقَدْ مَجَّهُ ، وكذلك إذا مجَّ لُعَابه ، والأرضُ إذا كانت ريَّا منَ النَّدَى فهي تمُجُّ الماءَ مجّاً .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المُجُجُ : السُّكارى .
والمُجُجُ : النَّحْلُ .
( عمرو عن أبيه ) : المَجَجُ : بُلُوغُ العِنَبِ .
وفي الحديث : ( لا تَبِعِ العِنَبَ حتَّى يَظْهَرَ مَجَجُهُ ) .
ويقال لما يَسيلُ من أفْوَاهِ الدَّبَا : مُجاجٌ . قال الشاعر :
وماءٍ قديمٍ عهْدُهُ وكأنَّهُ
مُجاجُ الدَّبَا لاقَتْ بهاجِرَةٍ دبَا
والماجُّ : الأحْمَقُ الذي يسيلُ لُعَابُهُ .
والمَاجُّ : البعيرُ الذي أَسَنَّ وسال لُعَابُه .
وقيل الأذُن مُجَّاجَةٌ ، وللنّفْسِ حَمْضَةٌ ، معناهُ أنَّ للنَّفْسِ شَهْوَةً في اسْتِماعِ العِلْمِ ، والأذُنُ لا تَعِي ما تسمع ، ولكنَّها تُلْقِيهِ نِسْيَاناً كما يمُجُّ الشيءُ من الفَمِ .
 ( شمرٌ عن ابن الأعرابي ) : مَجَّ ونجَّ بمعنًى واحدٍ .
وقال أَوْسٌ :
أُحَاذِرُ نجَّ الخَيْلِ فَوْقَ سرَاتِهَا
وربًّا غَيُوراً وَجْهُهُ يتَمَعّرُ
قال : نجُّها إلقاؤُها زَوَالها عن ظُهورِها .
( الليث ) المُجُّ : حبٌّ كالعَدَسِ إلاَّ أنهُ أشَدُّ اسْتِدَارَةً منه .
( قلت ) هذه الحَبّةُ يقالُ لها : الماشُ ، والعربُ تُسَمِّيها الخُلَّرَ ، والزِّنّ .
وقال الليث : المَجْمَجَةُ : تَخْلِيطُ الكتابَةِ وإفسادُها بالقَلَم .
وكَفَلٌ مُمَجْمَجٌ إذا كان يَرْتجُّ من النَّعْمَةِ .
وأنشد :
وكَفَلاً رَيَّانَ قد تَمَجْمجَا
ويُقال للرّجُلِ إذا كان مُسْتَرْخِياً رَهِلاً : مَجْمَاجٌ .
وقال أبو وجْزَةَ :
طَالَتْ عَلَيْهِنَّ طُولاً غَيْرَ مَجْمَاجِ
وقال شُجاعٌ السُّلميُّ : يقال : مَجْمَج بي ونَجْنَجَ بي إذا ذَهَبَ بك في الكَلاَمِ مذهباً على غَيْرِ الاسْتِقامةِ ، ورَدَّكَ من حالٍ إلى حالٍ .

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الميم**
**جم** ، **مج** : (ikisi de kullanılır) .
**جم** : (Ebû Nasr, el-Asmaʿî’den) : **جمَّت البِئرُ**; yani suyu çoğalıp toplandığında, o **تجُمُّ جُمُوماً** olur.
Ve denilir: Ona geldim; hâlbuki onun **جمَّنُها**’sı ve **جَمُّها**’sı toplanmıştı; yani toplanıp yükselen şey.
Ve **جمَّ الفَرسُ** **يجُمُّ جَمَاماً**: yorgunluğu gittiğinde.
Ve **شاةٌ جمَّاءُ**: boynuzlu değilse.
Ve denilir: Ona **جُمامَ المَكُّوك** ver; yani başı (tepe kısmı) olmaksızın bir **مَكوك**; bu da **الشَّاة الجمَّاءِ**’dan türetilmiştir.
Ve denilir: **جاءُوا جمّاً غفيراً** ve **جمّاءَ**; yani topluluklarıyla.
Ve denildi: **جاءُوا بجمَّاءِ الغَفِير** de.
Ve denilir: Yerde güzel bir **جميمٌ** vardır; henüz tamam olmamış, yeri örtmüş bir bitki için.
Ve denilir: **أجمَّت الحاجة**: yaklaştığında ve vakti geldiğinde; **تُجِمُّ إجماماً**.
Ve denilir: **أجْمِمْ نفْسَكَ** bir gün yahut iki gün; yani onu dinlendir.
Ve denilir: Falan kimse büyük bir **جُمَّةٍ** içinde geldi; yani bir **جماعةٍ** içinde; **جَمَالَةٍ** içinde isterler.
Ve **مالٌ جَمٌّ**: yani çok.

(Seʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den): Onlar **الجُمَّةُ** ve **البُرْكةُ**’dir; ve şu beyti okudu:
وجُمَّةٍ تَسْألُني أعْطَيْتُ
Dedi: Ve **جُمَّ**: doldurulduğunda. Ve **جَمَّ**: yükseldiğinde.
Dedi: Ve **الجِمُّ**: şeytanlardır.
Dedi: Ve **الجِمُّ**: ayaktakımı ve aşağı tabakadır.

(Ebû ʿUbeyd): **فرسٌ جَمُومٌ**: o, her ne zaman ondan bir **إحضارٌ** giderse ona bir **إحضارٌ** gelen attır.
Dedi; ve el-Kisâî dedi: **إناءُ جمّانُ**: ölçek onun **جُمامَهُ**’una ulaştığında; ve ben kabı **أَجْمَمْتُ الإناء** (elif ile) yaptım.
Dedi: Ebû Zeyd dedi: Kapta onun **جِمَامُه**’u ve **جمَمُهُ** vardır.

(Seʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den): Kabın **جِمامُ**’u, ve onun **جُمامُهُ**’u, ve onun **طُفافُهُ**’u.
Ebû’l-ʿAbbâs, ( **الفصيحِ** ) kitabında dedi: Onun yanında, kadehin **جِمامُ**’u olarak su; ve **جُمام** **المكوك** (refʿ ile) olarak un vardır.
El-Leys dedi: **جَمّ** şey, ve **اسْتجَمَّ**: yani çoğaldı.
Dedi: Ölçeği **جمَمْتُ**; **جمّاً**.
Ve **الجَمامُ** ve **الجُمامُ**: ölçeğin başına kadar olan ölçüdür.
Ve **الجُمَّةُ**: saçtır; çoğulu: **الجَمَمُ**.
Ve **الجَمَمُ**: **الشّاةِ الأجَمِّ**’in masdarıdır; o, boynuzu olmayan kimsedir.
Ve mızrağı olmayan adama **أَجَمُّ** denilir; bunu Ebû Zeyd söyledi.
ʿAntere dedi:
ألَمْ تَعْلَمْ لَحَاكَ الله أنِّي
أجَمُّ إذا لَقِيتُ ذوي الرِّماحِ
El-Leys dedi: **الجَمْجَمَةُ**: acizlikten sözünü açık etmemen. Ve şu beyti okudu:
لَعَمْرِي لقد طَالَمَا جَمْجَمُوا
فمَا أخّرُوهُ وما قَدّمُوا
Ve **الجُمْجُمَةُ**: kafatası ve ona bağlı kemiklerdir.

(Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿUbeyde’den): **الجُمْجُمَةُ**: tuzlu-çorak yerde kazılan kuyudur.

(İbnü’s-Sikkît): **أجَمَّ الفراقُ**: yaklaştığında.
Ve şu beyti okudu:
حيِّيَا ذلك الغَزَالَ الأحمّا
إنْ يَكُنْ ذلك الفِرَاقُ أجَمّا
İbn ʿAbbâs’ın hadisinde: (Bize şehirleri **شُرَفاً** ve mescidleri **جُمّاً** bina etmemiz emrolundu.) O hâlde **الشُّرَفُ**: şerefeleri olanlardır; **الجُمُّ**: şerefesi olmayanlardır.

(Seʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den): Falan kimse **واسعُ المَجَمِّ**’dir; göğsü geniş, kol açıklığı ferah olduğunda.
Ve şu beyti okudu:
رُبّ ابنِ عَمَ لَيْسَ بابْنِ عَمِّ
بَادِي الضَّغِينِ ضَيِّقِ المَجَمِّ

(İbn Şümeyl): **جمَّمَتِ الأرضُ** **تَجْمِيماً**: onun **جميمُها**’sı tamam olduğunda.
Ve **جمَّم** **النَّصيُّ** ve **الصِّلِّيّانُ**: ikisine bir **جُمَّةٌ** olduğunda.
Ve **الأجَمُّ**: **الكَعْثَبُ**’dur.
Ve şu beyti okudu:
جاريةٌ أعَظَمُها أجَمُّها
بائِنَةُ الرِّجْلِ فما تضُمُّها
Ve **الجَمَاجِمُ**: Benî Temîm diyarında **الدَّهنَاء** ile **مُتَالِعٍ** arasında bir yerdir.
Ve **يَوْمُ الجماجِمِ**: İslâm’da Arapların vakıalarından bilinen bir gündür.
Ve **جَماجِمُ العرب**: onların reisleridir; ve her baba oğulları ki onlar için izzet ve şeref vardır, işte onlar bir **جُمْجُمَةٌ**’dir.
Enes dedi: (Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) vefat etti; vahiy, olduğu hâlin en **أجَمُّ**’u idi; ondan gevşememişti.)
Şemir dedi: **أجَمُّ ما كان**: olduğu hâlin en çoğu.

**جَمَّ الشَّيْءُ** **يَجُمُّ جمُوماً**: bu, su ve yürüyüş hakkında söylenir. İmruʾu’l-Kays dedi:
يَجِمُّ على السّاقَيْنِ بعد كَلاَلِه
جُمُومَ عُيُونِ الحِسْيِ بعد المَخِيضِ
Ebû ʿAmr dedi: **يَجُمُّ** ve **يَجِمُّ**: yani çoğalır.
Ve kuyunun **مَجَمُّ**’u: suyun ulaşıldığı ve onda son bulduğu yerdir.
Ve **رجُلٌ رَحْبُ المَجَمِّ**: göğsü geniştir.

**مج** : (Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den): At, koşusu alevlenmeden önce koşmaya başladığında; **أَمَجَّ إمْجَاجاً** denilir; koşusu alevlenince **أهْذَبِ إهْذَاباً** denilir.
Ve denilir: **مَجَّ رِيقَهُ** **يمُجُّه**: onu attığında; ve cariyenin ağzının **مُجاجُ**’ı: onun tükürüğüdür.
Ve üzümün **مُجَاجُ**’ı: suyundan akan şeydir; ve **الدَّبَا**’nın ağızlarından akan şeye de **مُجاجٌ** denilir.
Hadiste: (Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) kovadan bir yudum su aldı da onu bir kuyuya **فمجَّهَا**; böylece o kuyu bol suyla taştı.)
Şemir dedi: **مجَّ** suyu ağızdan: onu döktüğünde.
Hâlid b. Cenebe dedi: **مُجاجاً** olmaz; ta ki onunla, üfleme benzeri bir şeyi uzaklaştırıncaya kadar.
Ashabı dedi: Onu ağzından yakın yahut uzak dökerse, onu **مَجَّهُ** demiş olur; aynı şekilde tükürüğünü **مجَّ** ettiğinde; ve yer, çiğden ıslak olduğunda suyu **تمُجُّ**; **مجّاً**.

(Seʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den): **المُجُجُ**: sarhoşlardır.
Ve **المُجُجُ**: arılardır.

(ʿAmr, babasından): **المَجَجُ**: üzümün olgunluğa erişmesidir.
Hadiste: (Üzümü, onun **مَجَجُهُ** ortaya çıkıncaya kadar satma.)
Ve **الدَّبَا**’nın ağızlarından akan şeye **مُجاجٌ** denilir. Şair dedi:
وماءٍ قديمٍ عهْدُهُ وكأنَّهُ
مُجاجُ الدَّبَا لاقَتْ بهاجِرَةٍ دبَا
Ve **الماجُّ**: tükürüğü akan ahmaktır.
Ve **المَاجُّ**: yaşlanmış ve tükürüğü akmış devedir.
Ve denildi: Kulak **مُجَّاجَةٌ**’dir; nefis için de bir **حَمْضَةٌ** vardır; manası: nefsin ilmi dinlemede bir iştahı vardır; kulak ise işittiğini kavramaz, fakat onu unutma olarak atar; tıpkı şeyin ağızdan **يمُجُّ** edilmesi gibi.

(Şemir, İbnü’l-Aʿrâbî’den): **مَجَّ** ve **نجَّ** bir tek manadadır.
Evs dedi:
أُحَاذِرُ نجَّ الخَيْلِ فَوْقَ سرَاتِهَا
وربًّا غَيُوراً وَجْهُهُ يتَمَعّرُ
Dedi: Onun **نجُّها**’sı: onun, sırtlarının üzerinden zâil oluşunu (atılışını) bırakmasıdır.

(El-Leys) **المُجُّ**: mercimek gibi bir tanedir; ancak ondan daha şiddetli yuvarlaktır.
(قلت) Bu taneye **الماشُ** denilir; Araplar ona **الخُلَّرَ** ve **الزِّنّ** adını verir.
El-Leys dedi: **المَجْمَجَةُ**: kalemle yazıyı karıştırmak ve onu bozmak.
Ve **كَفَلٌ مُمَجْمَجٌ**: nimetten titrer olduğunda.
Ve şu beyti okudu:
وكَفَلاً رَيَّانَ قد تَمَجْمجَا
Ve adam için, gevşek, yumuşak olduğunda **مَجْمَاجٌ** denilir.
Ebû Vecze dedi:
طَالَتْ عَلَيْهِنَّ طُولاً غَيْرَ مَجْمَاجِ
Şücâʿ es-Sülemî dedi: Denilir: **مَجْمَج** benimle ve **نَجْنَجَ** benimle; yani seni sözde doğruluk üzere olmayan bir gidişle götürdüğünde ve seni bir hâlden bir hâle çevirdiğinde.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم وما بعدها في المضاعف والمطابق)
 (من)  الميم والنون أصلان. أحدهما يدلُّ على قطع وانقطاع، والآخر على اصطناع خير.
الأوّل [المنّ]: القطع، ومنه يقال: مَنَنْتُ الحبلَ: قطعته. قال الله تعالى: ﴿فلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ﴾ [التين 6]. والمَنُون: المنيّة، لأنها تنقص العدد وتقطع المدَد. والمنُّ: الإعياء، وذلك أنَّ المُعْيِيَ ينقطع عن السَّير. قال:
* قلائصاً لا يشتَكين المَنَّا *
والأصل الآخر المَنُّ، تقول([1]): مَنّ يمنّ منَّاً، إذا صنع صُنعاً جميلاً. ومن الباب المُنّة، وهي القُوَّة التي بها قِوام الإنسان، وربما قالوا: مَنَّ بيدٍ أسداها، إذا قَرَّع بها. وهذا يدلُّ على أنّه قطع الإحسان، فهو من الأوّل.
(مه)  الميم والهاء كلمتان تدلُّ إحداهما على زَجْر، والأخرى على مَنْظَرٍ ولَذَّةٍ.
فالأولَى قولهم: مَهْ([2]). ومهمه به: زَجره بقوله له ذلك. والمَهْمَه: الخَرق الأملس الواسع.
والأخرى قولهم: ليس له مَهَهٌ، إذا لم يكن جميلاً. ويقولون: "كل شيء مَهَهٌ ومَهَاهٌ إلاَّ النِّساء وذكرَهُنّ([3])". والمَهاهُ: اللّذَّة. أنشدنا القَطّان عن ثعلب:
وليس لعيشنا هذا مَهَاهٌ *** وليست دارنا الدُّنيا بدارِ([4])(مت)  الميم والتاء أصيل يدلُّ على مدٍّ ونَزْع في الشيءُ. يقال مَتَتُّ ومدَدْتُ. ومنه قولهم يَمُتّ بكذا، إذا توصَّل بقرابةٍ وما أشبهها. ومنه المَتُّ: النَّزْع من البِئر على غير بَكَرة.
(مث)  الميم والثاء كلمتان. يقولون: مثَّ يدَه: مسحها ومَثَّ الشَّيء، إذا كان يرشَح دَسَماً. وقال ابن دريد([5]): مثَّ شارِبُه، إذا أكل دَسَماً فبقي عليه.
(مج)  الميم والجيم كلمتانِ إحداهما تخليطٌ في شيء، والثانية رَمْيٌ للشيء بسرعة.
فالأولى المجمجة: تخليطٌ فيما يُكتَب. ومَجمَجَ في أخباره: لم يَشْفِ ولم يُفصِح.
والأخرى مَجَّ الشرابَ من فيه: رمى به. والشَّراب مُجَاج العِنَب. والمَطَر مُجَاج المُزْن. والعسل مُجاج النَّحْل. وهو هرِم ماجٌّ: يمجُّ ريقَه ولا يستطيع أن يَحبسه من كِبره. ومن باب السرعة أمَجَّ في البلاد إمجاجاً: ذهب. وأمَجَّ الرّجُل: أسرَعَ في عَدْوِه.
(مح)  الميم والحاء ثلاثُ كلماتٍ لا تنقاس على أصلٍ واحد: الأولى مَحَّ الشَّيء وأَمَحَّ، إذا دَرَسَ وَبلِيَ. والمَحُّ: الثَّوْبُ البالي.
والثانية: الرَّجل* المَحَّاح: الكذّاب الذي يُرِي بكلامه ما لا يفعله.
والثالثة المُحُّ: صُفْرة البَيض. ويقال: المَاحُ بياضها([6]).
(مخ)  الميم والخاء كلمةٌ تدلُّ على خالصِ كلِّ شيء. منه مُخُّ العظم، معروف. وأمَخَّتِ الشَّاة: كثُر مخُّها. وربما سمَّوا الدماغ مُخَّاً. قال:
ولا يأكلُ الكلبُ السَّرُوقُ نِعالنا *** ولا يُنتقَى المُخُّ الذي في الجماجمِ([7])وخالصُ كلِّ شيءٍ مُخُّه.
(مد)  الميم والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على جَرِّ شيءٍ في طول، واتّصال شيء بشيء في استطالة. تقول: مدَدْت الشيءَ أمدُّه مَدَّاً. ومَدَّ النهرُ، ومَدَّهُ نهرٌ آخر، أي زاد فيه ووَاصله فأطال مدّته. وأمْدَدْتُ الجيشَ بمدَدٍ. ومنه أمَدَّ الجُرْح: صارت فيه مِدَّةٌ، وهي ما يخرج. ومنه مددت الإبل مدّاً: أسقيتها الماء بالدَّقيق أو بشيءٍ تمدّه به([8]). والاسم المَدِيد. ومدُّ النهارِ: ارتفاعُه إذا امتدَّ. والمِداد: ما يكتب به، لأنَّهُ يُمَدُّ بالماء. ومددت الدّواةَ وأمددتها. والمَدَّة: استمدادك من الدَّواة مدَّةً بقلمك. ومن الباب المُدُّ من المكاييل، لأنَّه يمدّ المكيل بالمكيل مثله.
ومما شذّ عن الباب ماءٌ إمِدَّانٌ: شديد المُلوحة.
(مر)  الميم والراء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على مضيِّ شيءٍ، والآخر على خلاف الحلاوة والطِّيب.
فالأوّل مرّ الشيء يمُرّ، إذا مضَى. ومَرُّ السَّحابِ: انسحابُه ومضيُّه. ولقيته مرّةً ومرتين إنّما هو عبارة عن زمانٍ قد مرّ. ويقولون: لقيته مرّة من المرّ، يجمعون المرّة على المَرّ.
والأصل الآخر أمَرَّ الشَّيءُ يُمِرّ ومَرّ، إذا صار مرّاً. ولقيت منه الأمرَّينِ، أي شدائد غير طيِّبَة. والأمرّان: الهمّ والمرَض([9]). والأمرّ: المصارين يجتمع فيها الفَرث. قال:
ولا تُهْدِي الأمَرَّ وما يليهِ *** ولا تُهدِنَّ معروقَ العِظامِ([10])وسمِّي الأمرَّ لأنّه غير طيّب. ثم سمِّيت بعد ذلك كلُّ شدّةٍ وشديدة بهذا البناء. يقولون: أمررت الحبلَ: فتَلتُه، وهو مُمَرّ. والمرّ: شِدّة الفَتْل. والمرير: الحبل المفتول. وكذلك المريرة: القُوّة منه. والمَرِيرة: عِزّة النَّفس. وكلُّ هذا قياسُه واحد. والمُرَار: شجرٌ مُرّ.
أمَّا المَرمر فضربٌ من الحجارة أبيض صافٍ. والمَرْمَرَة أيضاً: نَعمة الجِسم وتَرجرُجُه. وامرأة مَرْمارة، إذا كانت تترجرج من نَعمتها.
(مز)  الميم والزاء أصلانِ: أحدهما طعمٌ من الطعوم، والآخر [يدلُّ] على مزيّةٍ وفضل.
فالأول: المُزُّ: الشّيءُ بين الحامض والحُلْو. ويقولون: سمِّيت الخمر مُزَّاءً([11]) من هذا، وقيل بل هو من القياس الآخر.
والأصل الآخر الفضل. وله عليه مِزٌّ([12])، أي فَضْل. والمُزَّاء منه؛ يقولون: هذا الشراب أمزُّ من هذا، أي أفضل. قالوا: والمُزّاء اسم، ولو كان نعتاً لقيل مَزَّاءُ. والتمزُّز: تمصُّص الشَّرابِ قليلاً قليلاً. ويمكن أن يكون هذا من الأوَّل.
(مس)  الميم والسين أصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على جَسِّ الشّيء باليد. ومَسِسْتُهُ أَمَسُّهُ. وربما قالوا: مَسَسْتُ أَمُسُّ. والممسُوسُ: الذي به مَسٌّ، كأنَّ الجِنّ مسَّتْه. والمَسُوس من الماء: ما نالته الأيدي. قال:
لو كنت ماءً كنت لا *** عذبَ المذاقِ ولا مَسُوسا([13])(مش)  الميم والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على لِينٍ في الشَّيء وسهولةٍ ولُطف. منه المُشَاش، وهي العظام اللَّيِّنة، يقال مششتها أمُشُّها. قال:
لَحَا اللهُ صُعلوكَاً إذا جَنّ ليلُهُ	 *** مضى في المُشاشِ آلفاً كلَّ مَجزِرِ([14])والمشاش: الطِّينة اللَّيِّنة تُغرس فيها النخلة. قال:
* راسِي العُروقِ في المُشاشِ البجباجْ([15]) *
وهو طيِّب المُشاش، إذا كان بَرَّاً طيّباً. ويقولون: فلانٌ يمُشُّ مالَ فلانٍ، إذا أخَذَ منه الشَّيءَ بعد الشَّيء. ومنه مَشُّ اليد، إذا مُسِحت بمنديلٍ، لا يكون ذلك إلاّ بسهولة ولين. والمَشُوش، هو المِنديل. ومَشَشت النّاقَة: حلَبتُها وتركتُ في الضَّرعِ بعضَ اللَّبن. ومَشَّ الشَّيءَ: دافه في ماءٍ حتَّى يلينَ ويذوب. ويقال: مات ابنٌ لأمِّ الهَيثَم([16]) فسألناها فقالت: "ما زلت أَمُشُّ له الأشْفِيَة([17]) ألدُّه تارةً وأُوجِره* أخرى، فأبى قضاءُ الله تعالى". ومن الباب المَشَش: كلُّ ما شخَص من عظمٍ وكان له حَجْم، ويكون ذلك من عيبٍ يُصِيب العَظْم.
(مص)  الميم والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على شِبه التذوُّق للشّيء، وأخْذِ خالِصِه. من ذلك مَصِصْتُ الشيء أمَصُّه، وامتصصته أمتصُّه. والمصمصة: خلاف المَضمضة، لأنّ المصمصة بالصاد يكون بطرف اللِّسان. ومنه مُصاص الشيء: خالصه، وهو مقيسٌ من امتصصت الشيء، فهو الخالص الذي يُمتصّ. وفرس مُصامِصٌ: خالص العربية.
(مض)  الميم والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَغْط الشَّيء للشيء.
منه مضَّنِي الشَّيءُ وأمضَّني: بلغ منِّي المشقّة، كأنّه قد ضغطك. والمضمضة: تحريك الماء في الفَم وضغطه. والكحلُ يمضُّ العين، إذا كانت لـه حُرْقة. ومَضِيضُه: حُرقَته. ويقولون: مِضِّ([18])، وهي حكايةٌ لشيءٍ يفعله الإنسان بشفته إذا أطمَعَ في الشيء([19]). يقولون للرّجُلِ إذا أقرَّ بحقٍّ عليه: مِضِّ. ومثلٌ من أمثالهم: "إنَّ في مِضِّ لطَمَعاً"، قالوا: وذلك إذا سُئِل حاجةً فكسر شفَتَيه.
(مط)  الميم والطاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على مدِّ الشيء. ومَطُّه: مَدُّه. والقياس فيه وفي المُطَيطاء واحدٌ، وهو المشيُ بتبختُر، لأنَّه إذا فعل مَطّ أطرافَه. قال الله تعالى: ﴿ثُمَّ ذَهَبَ إلى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى﴾ [القيامة 33]، قالوا: أصله يتمطَّط، فجعلت الطاء الثالثة ياءً للتخفيف، ومطَّ حاجِبَيه: تكبَّر، وهو منه. ومنه المَطِيطة: الماء المختلِط بالطِّين؛ وهذا يكون إذا مدّ الماءَ مياهُ سيلٍ كدرة.
(مظ)  الميم والظاء كلمةٌ تدلُّ على مشارَّة ومنازعة. وماظَظْتُه مماظّة ومِظاظا: شارَرتُه ونازعته. وفي الحديث: "لا تُمَاظَّ جارك فإنّه يبقى ويذهب النّاس". ومن غير هذا المَظُّ: رمَّان البَرِّ.
(مع)  الميم والعين كلمةٌ تدلُّ على اختلاطٍ وجلبةٍ وما أشبه ذلك. منه المَعْمعة: صوت الحريق وصوت الشُّجعان في الحرب. والمَعمعان: شدّة الحرّ. قال ذو الرمة:
حَتَّى إذا معمعانُ الصيف هَبَّ لهُ *** بأجَّةٍ نَشَّ عنها الماءُ والرُّطُبُ([20])ومما ليس من هذا الباب "مَعَ"، وهي كلمةُ مصاحبةٍ، يقال: هذا مع ذاك. ويقولون في صفة النساء([21]): "منهنَّ معْمَع، لها شَيْئها أجْمَع"، وهي التي لا تعطي أحداً شيئاً يكون معها أبداً.
(مغ)  الميم والغين يدلُّ على شِبه ما مضى ذكره. يقولون: المغمغة: الاختلاط. قال رؤبة:
* الخُلُقِ المُمَغْمَغِ([22]) *
ويقولون: مغمغ طعامَه، إذا روَّاه دسماً.
(مق)  الميم والقاف أصلٌ يدلُّ على طولٍ وتجاوُزِ حدّ. والطَّويل البائن أمَقُّ بيَّن المَقَق. والمُقَامِق من الرِّجال: الذي يتكلَّم بأقصى حَلْقه ويتشدَّق. ويقولون: مَققْت الطَّلعةَ: شقَقْتُها.
(مك)  الميم والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على انتقاء العَظْم، ثم يقاس على ذلك. يقولون: تمكَّكت العظم: أخرجت مُخَّه. وامتَكَّ الفصيلُ ما في ضَرع أمِّه: شربه. والتمكّك: الاستقصاء. وفي الحديث: "لا تُمككُوا على غرمائكم([23])". ويقال: سمِّيت مكّة لقلّة الماء بها، كأنَّ ماءها قد امتُكَّ. وقيل سمِّيت لأنها تمُكُّ مَن ظَلَمَ فيها، أي تُهلِكه وتَقْصِمُه كما يمكُّ العظم. وينشدون:
 * يا مَكَّةُ الفَاجِرَ مُكِّي مَكَّا([24]) *
(مل)  الميم واللام أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على تقليب شيء، والآخر على غَرَضٍ([25]) من الشَّيء.
فالأوَّل مَلَلْتُ الخُبزة في النّار أمُلُّها مَلاًّ، وذلك تقليبك إيَّاها فيها. والمَلَّة: الرَّماد أو التُّرابُ الحارّ. ويقال: أطعمنا خبزَ ملّةٍ وخبزةً مليلاً. والمُلْمُول: المِيل: لأنَّه يقلّب في العين عند الكَحْل.
ومن الباب طريقٌ مُمَلٌّ: سُلِك حتَّى صار مَعْلماً. قال:
رفعناها ذَمِيلاً في *** مُمَلّ مُعْمَلٍ لَحْبِ([26])والمَلِيلة: حُمَّى في العِظام: كأنَّها تقلِّب. وباتَ يتملمَلُ على فِراشه، أي يَقْلَق ويتضَوَّر عليه، حتَّى كأنَّه على مَلَّة؛ والأصل يتملّل.
ومن الباب امتلَّ يَعدُو، وذلك إذا أسرَعَ* بعضَ الإسراع.
والباب الآخَر مَللِته أَمَلُّه مَلَلاً ومَلاَلةً: سئِمْتُه. وأملَلْتُ القومَ: شَقَقْتَ عليهم حَتَّى مَلُّوا؛ وكذا أملَلْتُ عليهم.
فأمَّا إملالُ الكتاب وتفسير المَلَّة فقد ذُكِرَتا في الميم واللام والحرف المعتلّ.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "المن من يقول".
([2]) في الأصل: "مكه" تحريف. وبعدها كلام مقحم وهو "إذا زجروه ومهمه به زجروره".
([3]) أي يغار الرجل ويغضب عند ذكر حرمه، والأصوب أن المهه هنا بمعنى اليسير الهين.
([4]) البيت لعمران بن حطان، كما في اللسان (مهه). والأصمعي يرويه: "مهاة".
([5]) الجمهرة (1: 48).
([6]) أي بياض البيضة. والماح بتخفيف الحاء. وكذا وردت في هذه المادة من المجمل واللسان، والصواب أن تذكر في مادة (ميح)، كما في القاموس.
([7]) البيت للنجاشي الشاعر يهجو هند بنت عاصم. البيان (3: 109) (والخزانة 4: 147). وأنشده في اللسان (مخخ، نقا) بدون نسبة.
([8]) في اللسان: "أن تسقيها الماء بالبزر أو الدقيق أو السمسم".
([9]) في المجمل: "الهرم والمرض"، وفي أساس البلاغة "المرض والهرم" وفي اللسان: "الشر والأمر العظيم"، وفي القاموس: "الفقر والهرم، أو الصبر والثفاء"، وهما نبتان. وفي جنى الجنتين: "العري والجوع".
([10]) قبله في اللسان (مرر):
إذا ما كنت مهدية فأهدي *** من المأنات أو فدر السنام
([11]) في المجمل: "والمزة: الخمر اللذيذة الطعم. والمزاء اسم لها".
([12]) المز، هذا بكسر الميم.
([13]) لذي الإصبع العدواني، كما في اللسان (مسس).
([14]) البيت لعروة بن الورد، في ديوانه 93.
([15]) في الأصل: "البجاج"، صوابه في المجمل.
([16]) في الأصول: "الهشم"، صوابه في المجمل واللسان، وانظر بعض أحاديث أم الهيثم في أمالي القالي (3: 96) والمزهر (2: 539، 546).
([17]) وكذا في المجمل، وهو جمع شفاء، وفي اللسان "الشفاء دواء معروف، وهو ما يبرئ من السقم، والجمع أشفية وأشاف". وبدله في اللسان: "الأدوية".
([18]) مض، بكسر الميم والضاد المشددة.
([19]) هي أن يقول الإنسان بطرف لسانه شبه لا، وهي مع ذلك كلمة مطمعة في الإجابة.
([20]) ديوان ذي الرمة 11 واللسان (رطب، نشش). وصدره في (أجج). وقد سبق في (أج).
([21]) هو في حديث أوفى بن دلهم، كما في اللسان (معع).
([22]) وكذا اقتصر على هذا القدر في المجمل. وفي اللسان:
* ما منك خلط الخلق الممغمغ *
          وفي الديوان 97:
* ما منك خلط الكذب الممغمغ *
([23]) في الأصل: "لا تمكو"، صوابه من المجمل واللسان. وفي اللسان: "يقول: لا تلحوا عليهم إلحاحاً يضر بمعايشهم، ولا تأخذوهم على عسرة، وارفقوا بهم في الاقتضاء والأخذ". وفي المجمل: "على غير مائكم".
([24]) بعده في اللسان: * ولا تمكي مذحجاً وعكا *
([25]) الغرض، بالتحريك، الضجر والملال.
([26]) لأبي دواد الإيادي، كما في المجمل واللسان (ملل).

ـ

##### Türkçe

(**باب الميم وما بعدها في المضاعف والمطابق**)
 (**من**)  **الميم** ve **النون** iki asıldır. Bunlardan biri kesmeye ve kesilmeye delâlet eder; diğeri hayır yapmaya (iyilikte bulunmaya) delâlet eder.
Birincisi [**المنّ**]: kesmedir; bundan dolayı denir ki: **مَنَنْتُ الحبلَ**: onu kestim. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ﴾ [التين 6]. Ve **المَنُون**: ölüm (ecel)dir; çünkü sayıyı eksiltir ve müddetleri keser. Ve **المنُّ**: yorgunluktur; bu da şudur ki, yorgun olan yürüyüşten kesilir. Dedi ki:
* قلائصاً لا يشتَكين المَنَّا *
Diğer asıl **المنُّ**dur; dersin([1]): **مَنّ يمنّ منَّاً**; güzel bir iş yaptığı zaman. Babdan **المُنّة** vardır; o, insanın ayakta durması (kıvamı) kendisiyle olan kuvvettir. Ve bazen derler: **مَنَّ بيدٍ أسداها**; onunla azarladığı zaman. Bu, onun iyiliği kestiğine delâlet eder; o hâlde birincidendir.

(**مه**)  **الميم** ve **الهاء** iki kelimedir; bunlardan biri azarlamaya, diğeri görünüşe ve lezzete delâlet eder.
Birincisi onların sözü: **مَهْ**([2]). Ve **مهمه به**: ona bunu söyleyerek onu azarladı. Ve **المَهْمَه**: geniş, düz (pürüzsüz) çöldür.
Diğeri onların sözü: **ليس له مَهَهٌ**; güzel olmadığı zaman. Ve derler: "كل شيء **مَهَهٌ** و**مَهَاهٌ** إلاَّ **النِّساء** وذكرَهُنّ([3])". Ve **المَهاهُ**: lezzettir. Bize **القَطّان** **ثعلب**’den rivayet etti:
وليس لعيشنا هذا مَهَاهٌ *** وليست دارنا الدُّنيا بدارِ([4])

(**مت**)  **الميم** ve **التاء** asıldır; şeyde uzatmaya ve çekip çıkarmaya delâlet eder. Denir: **مَتَتُّ** ve **مدَدْتُ**. Bundan onların sözü: **يَمُتّ بكذا**; akrabalık ve benzeriyle ulaştığı zaman. Ve bundan **المَتُّ**: makara olmaksızın kuyudan çekip çıkarmadır.

(**مث**)  **الميم** ve **الثاء** iki kelimedir. Derler: **مثَّ يدَه**: onu sildi. Ve **مَثَّ الشَّيء**; yağ sızdırdığı zaman. Ve İbn Düreyd([5]) dedi: **مثَّ شارِبُه**; yağlı yedi de (yağ) onun üzerinde kaldığı zaman.

(**مج**)  **الميم** ve **الجيم** iki kelimedir; bunlardan biri bir şeyde karıştırmadır, ikincisi bir şeyi hızla atmaktır.
Birincisi **المجمجة**: yazılanda karıştırmadır. Ve **مَجمَجَ في أخباره**: ne doyurdu ne de açıkladı.
İkincisi: **مَجَّ الشرابَ من فيه**: onu attı. Ve içecek, üzümün **مُجَاج**’ıdır. Ve yağmur, bulutların **مُجَاج**’ıdır. Ve bal, arının **مُجاج**’ıdır. Ve o, yaşlı, **ماجٌّ**dur: tükürüğünü dışarı atar ve ihtiyarlığından onu tutamaz. Hız babındandır: **أمَجَّ في البلاد إمجاجاً**: gitti. Ve **أمَجَّ الرّجُل**: koşusunda hızlandı.

(**مح**)  **الميم** ve **الحاء** üç kelimedir; tek bir asla kıyas edilmez: birincisi **مَحَّ الشَّيء** ve **أَمَحَّ**; silinip eskidiği zaman. Ve **المَحُّ**: eski elbisedir.
İkincisi: **الرَّجل المَحَّاح**: sözüyle yapmadığını gösteren yalancı.
Üçüncüsü **المُحُّ**: yumurtanın sarısıdır. Ve denir: **المَاحُ** onun beyazıdır([6]).

(**مخ**)  **الميم** ve **الخاء** her şeyin hâlis olanına delâlet eden bir kelimedir. Ondan kemik iliği **مُخُّ العظم**; bilinir. Ve **أمَخَّتِ الشَّاة**: iliği çoğaldı. Ve bazen beyne **مُخّاً** adını verirler. Dedi ki:
ولا يأكلُ الكلبُ السَّرُوقُ نِعالنا *** ولا يُنتقَى المُخُّ الذي في الجماجمِ([7])
Ve her şeyin hâlisi onun **مُخُّ**’udur.

(**مد**)  **الميم** ve **الدال** bir tek asıldır; bir şeyi uzunlamasına çekmeye ve bir şeyin bir şeye uzayarak bitişmesine delâlet eder. Dersin: **مدَدْت الشيءَ أمدُّه مَدَّاً**. Ve **مَدَّ النهرُ**; ve onu başka bir nehir **مَدَّهُ**; yani onda arttı ve ona bitişti de onun uzamasını uzattı. Ve **أمْدَدْتُ الجيشَ بمدَدٍ**. Ve ondan **أمَدَّ الجُرْح**: onda **مِدَّةٌ** oldu; o, çıkan şeydir. Ve ondan **مددت الإبل مدّاً**: onlara suyu unla yahut onunla uzattığın bir şeyle içirdim([8]). İsim **المَدِيد**’dir. Ve **مدُّ النهارِ**: uzadığı zaman onun yükselmesidir. Ve **المِداد**: yazılan şeydir; çünkü suyla uzatılır. Ve **مددت الدّواةَ** ve **أمددتها**. Ve **المَدَّة**: kaleminle hokkadan bir **مَدَّة** çekip almandır. Babdandır **المُدُّ** ölçülerden; çünkü ölçülen şeyi onun benzeriyle uzatır.
Ve babdan şâz olan: **ماءٌ إمِدَّانٌ**: şiddetli tuzludur.

(**مر**)  **الميم** ve **الراء** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeyin geçip gitmesine, diğeri tatlılığın ve hoşluğun zıddına delâlet eder.
Birincisi: **مرّ الشيء يمُرّ**; geçtiği zaman. Ve **مَرُّ السَّحابِ**: onun sürüklenmesi ve geçip gitmesidir. Ve onu bir kere ve iki kere görmem, ancak geçmiş bir zamanın ifadesidir. Ve derler: **لقيته مرّة من المرّ**; **المرّة**’yi **المَرّ** üzerine cem ederler.
Diğer asıl: **أمَرَّ الشَّيءُ يُمِرّ ومَرّ**; acı olduğu zaman. Ve ondan **الأمرَّينِ**i gördüm; yani hoş olmayan şiddetler. Ve **الأمرّان**: keder ve hastalıktır([9]). Ve **الأمرّ**: içinde dışkının toplandığı bağırsaklardır. Dedi ki:
ولا تُهْدِي الأمَرَّ وما يليهِ *** ولا تُهدِنَّ معروقَ العِظامِ([10])
Ve **الأمرّ** diye adlandırıldı; çünkü hoş değildir. Sonra bundan sonra her şiddet ve şiddetli şey bu kalıpla adlandırıldı. Derler: **أمررت الحبلَ**: onu büktüm; o da **مُمَرّ**dur. Ve **المرّ**: bükmenin şiddetidir. Ve **المرير**: bükülmüş iptir. Keza **المريرة**: ondan kuvvettir. Ve **المَرِيرة**: nefsin izzetidir. Bütün bunların kıyası birdir. Ve **المُرَار**: acı bir ağaçtır.
أما **المَرمر**: beyaz, saf bir taş türüdür. Ve **المَرْمَرَة** de: bedenin yumuşaklığı ve sallanmasıdır. Ve **امرأة مَرْمارة**; yumuşaklığından sallandığı zaman.

(**مز**)  **الميم** ve **الزاء** iki asıldır: biri tatlardan bir tattır; diğeri bir meziyete ve fazlalığa [delâlet eder].
Birincisi: **المُزُّ**: ekşi ile tatlı arasındaki şeydir. Ve derler: şaraba bundan dolayı **مُزَّاءً**([11]) adı verildi; denildi ki, bilakis o diğer kıyastandır.
Diğer asıl fazlalıktır. Onun üzerinde **مِزٌّ**([12]) vardır; yani fazlalık. Ve ondan **المُزَّاء**; derler: bu içecek bundan daha **أمزُّ**dur; yani daha faziletlidir. Dediler ki: **المُزّاء** bir isimdir; eğer sıfat olsaydı **مَزَّاءُ** denirdi. Ve **التمزُّز**: içeceği azar azar emip tatmaktır. Ve bu birinciden olabilir.

(**مس**)  **الميم** ve **السين** bir tek sahih asıldır; eliyle bir şeyi yoklamaya delâlet eder. **مَسِسْتُهُ أَمَسُّهُ**. Ve bazen derler: **مَسَسْتُ أَمُسُّ**. Ve **الممسُوسُ**: kendisinde **مَسٌّ** olan; sanki cin ona dokunmuştur. Ve sudan **المَسُوس**: ellere değmiş olan. Dedi ki:
لو كنت ماءً كنت لا *** عذبَ المذاقِ ولا مَسُوسا([13])

(**مش**)  **الميم** ve **الشين** bir sahih asıldır; şeyde yumuşaklığa, kolaylığa ve inceliğe delâlet eder. Ondan **المُشَاش**; o, yumuşak kemiklerdir; denir: **مششتها أمُشُّها**. Dedi ki:
لَحَا اللهُ صُعلوكَاً إذا جَنّ ليلُهُ	 *** مضى في المُشاشِ آلفاً كلَّ مَجزِرِ([14])
Ve **المشاش**: hurma fidanının dikildiği yumuşak çamurdur. Dedi ki:
* راسِي العُروقِ في المُشاشِ البجباجْ([15]) *
Ve o, **طيِّب المُشاش**tır; berr, iyi ve hoş olduğu zaman. Ve derler: falan, falanın malını **يمُشُّ**; ondan şeyi şeyden sonra aldığı zaman. Ve ondan **مَشُّ اليد**; mendille silindiği zaman; bu ancak kolaylık ve yumuşaklıkla olur. Ve **المَشُوش**: mendildir. Ve **مَشَشت النّاقَة**: onu sağdım ve memede sütün bir kısmını bıraktım. Ve **مَشَّ الشَّيءَ**: yumuşayıp eriyinceye kadar onu suda ovdu. Ve denir: Ümmü’l-Heysem’in([16]) bir oğlu öldü; ona sorduk, dedi ki: "Allah Teâlâ’nın hükmü reddetti; ben ona **الأشْفِيَة**([17])yi durmadan **أَمُشُّ** ediyordum; bir kere **ألدُّه** eder, başka bir kere **أُوجِره** ederdim." Babdandır **المَشَش**: kemikten çıkıntı yapan ve hacmi olan her şey; bu, kemiğe isabet eden bir ayıptan olur.

(**مص**)  **الميم** ve **الصاد** bir sahih asıldır; bir şeyi tadıyormuş gibi yapmaya ve onun hâlisini almaya delâlet eder. Ondan **مَصِصْتُ الشيء أمَصُّه** ve **امتصصته أمتصُّه**. Ve **المصمصة**: **المَضمضة**’nin zıddıdır; çünkü **المصمصة** **الصاد** ile dilin ucuyla olur. Ve ondan bir şeyin **مُصاص**’ı: onun hâlisidir; bu, **امتصصت الشيء**’den kıyas edilmiştir; o hâlde o, emilen hâlis olandır. Ve **فرس مُصامِصٌ**: hâlis Arap (soyu).

(**مض**)  **الميم** ve **الضاد** bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeye baskı yapmasına delâlet eder.
Ondan **مضَّنِي الشَّيءُ** ve **أمضَّني**: benden meşakkate ulaştı; sanki seni sıkıştırmış gibidir. Ve **المضمضة**: ağızda suyu hareket ettirmek ve onu sıkıştırmaktır. Ve sürme gözü **يمضُّ** eder; onda yanma olduğu zaman. Ve onun **مَضِيضُه**: yanmasıdır. Ve derler: **مِضِّ**([18]); bu, insanın bir şeye tamah ettiği zaman dudağıyla yaptığı bir şeyin taklididir([19]). Bir hak ikrar eden adama derler: **مِضِّ**. Ve onların darbımesellerinden bir misal: "إنَّ في **مِضِّ** لطَمَعاً"; dediler ki: bu, bir ihtiyaç sorulduğunda iki dudağını kırdığı (büzdüğü) zamandır.

(**مط**)  **الميم** ve **الطاء** bir sahih asıldır; bir şeyi uzatmaya delâlet eder. Ve **مَطُّه**: onun uzatılmasıdır. Ve kıyas onda ve **المُطَيطاء**’da birdir; o da çalım satarak yürümektir; çünkü bunu yaptığı zaman uzuvlarını uzatır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ثُمَّ ذَهَبَ إلى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى﴾ [القيامة 33]; dediler ki: aslı **يتمطَّط** idi; hafifletme için üçüncü **الطاء**’yı **ياء** yaptılar. Ve **مطَّ حاجِبَيه**: kibirlendi; o da bundandır. Ve ondan **المَطِيطة**: çamurla karışık su; bu, selin bulanık suları suyu uzattığı zaman olur.

(**مظ**)  **الميم** ve **الظاء** ortaklık ve çekişmeye delâlet eden bir kelimedir. **ماظَظْتُه مماظّة ومِظاظا**: onunla ortaklık ettim ve onunla çekiştim. Ve hadiste: "لا تُمَاظَّ جارك فإنّه يبقى ويذهب النّاس". Ve bundan başka **المَظُّ**: kır narıdır.

(**مع**)  **الميم** ve **العين** karışmaya, gürültüye ve buna benzer şeye delâlet eden bir kelimedir. Ondan **المَعْمعة**: yangının sesi ve savaşta yiğitlerin sesi. Ve **المَعمعان**: sıcağın şiddetidir. Zü’r-Rumme dedi:
حَتَّى إذا معمعانُ الصيف هَبَّ لهُ *** بأجَّةٍ نَشَّ عنها الماءُ والرُّطُبُ([20])
Ve bu babdan olmayan: "**مَعَ**"; o, beraberlik kelimesidir; denir: bu onunla beraberdir. Ve kadınların sıfatında([21]) derler: "منهنَّ **معْمَع**، لها شَيْئها أجْمَع"; o, yanında ebediyen bulunan bir şeyi kimseye vermeyen kadındır.

(**مغ**)  **الميم** ve **الغين** geçmişte zikredilene benzer şeye delâlet eder. Derler: **المغمغة**: karışmadır. Rü’be dedi:
* الخُلُقِ المُمَغْمَغِ([22]) *
Ve derler: **مغمغ طعامَه**; onu yağla sulandırdığı zaman.

(**مق**)  **الميم** ve **القاف** uzunluğa ve sınırı aşmaya delâlet eden bir asıldır. Açık seçik uzun olan: **أمَقُّ**; **المَقَق**’ı açık olan. Erkeklerden **المُقَامِق**: boğazının en dibinden konuşan ve ağzını yayarak konuşan kimsedir. Ve derler: **مَققْت الطَّلعةَ**: onu yardım.

(**مك**)  **الميم** ve **الكاف** sahih bir asıldır; kemiği ayıklamaya delâlet eder; sonra buna kıyas edilir. Derler: **تمكَّكت العظم**: onun iliğini çıkardım. Ve **امتَكَّ الفصيلُ ما في ضَرع أمِّه**: onu içti. Ve **التمكّك**: sonuna kadar araştırmadır. Ve hadiste: "لا تُمككُوا على غرمائكم([23])". Ve denir: Mekke’ye, suyunun azlığından dolayı bu ad verildi; sanki suyu **امتُكَّ** edilmiştir. Ve denildi: orada zulmeden kimseyi **تمُكُّ** ettiği için adlandırıldı; yani onu helâk eder ve onu kırar; tıpkı kemiği **يمكُّ** ettiği gibi. Ve şu beyitleri okurlar:
 * يا **مَكَّةُ** الفَاجِرَ مُكِّي مَكَّا([24]) *

(**مل**)  **الميم** ve **اللام** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeyi çevirmeye, diğeri şeyden bir **غَرَضٍ**([25])a delâlet eder.
Birincisi: **مَلَلْتُ الخُبزة في النّار أمُلُّها مَلاًّ**; bu, onu ateşte çevirmen demektir. Ve **المَلَّة**: kül yahut sıcak topraktır. Ve denir: bize **خبزَ ملّةٍ** ve **خبزةً مليلاً** yedirdiler. Ve **المُلْمُول**: sürme çubuğudur; çünkü sürme sırasında gözde çevrilir.
Babdandır **طريقٌ مُمَلٌّ**: girilip gidildi de işaret (alamet) oldu. Dedi ki:
رفعناها ذَمِيلاً في *** مُمَلّ مُعْمَلٍ لَحْبِ([26])
Ve **المَلِيلة**: kemiklerde bir hummadır; sanki çevirir. Ve yatağında **يتملمَلُ** etti; yani huzursuz olur ve kıvranır; ta ki sanki bir **مَلَّة** üzerindeymiş gibi; aslı **يتملّل**’dir.
Babdandır **امتلَّ يَعدُو**; bu, biraz hızlanarak koştuğu zamandır.
Diğer bab: **مَللِته أَمَلُّه مَلَلاً ومَلاَلةً**: ondan usandım. Ve **أملَلْتُ القومَ**: onlara zorluk çıkardın da usandılar; keza **أملَلْتُ عليهم**.
أما kitabın **إملالُ**’ı ve **المَلَّة**’nin tefsiri, **الميم** ve **اللام** ve illetli harfte zikredildi.

--------------ـــ
([1]) Asılda: "المن من يقول".
([2]) Asılda: "مكه" tahriftir. Ve ardından sokulmuş söz vardır; o da "إذا زجروه ومهمه به زجروره".
([3]) Yani erkek, mahreminin zikredilmesi sırasında kıskanır ve öfkelenir; daha doğru olan, buradaki **المهه**’nin az ve kolay anlamında olmasıdır.
([4]) Beyit İmrân b. Hattân’ındır; lisân’da (**مهه**). El-Asma‘î onu "مهاة" diye rivayet eder.
([5]) el-Cemhere (1: 48).
([6]) Yani yumurtanın beyazı. **الماح** **الحاء**’ın hafifletilmesiyle. Keza bu maddede el-Mücmel ve Lisân’da böyle gelmiştir; doğru olan, Kâmûs’ta olduğu gibi (ميح) maddesinde zikredilmesidir.
([7]) Beyit, şair en-Neccâşî’nindir; Hind bint Âsım’ı hicveder. el-Beyân (3: 109) (ve el-Hizâne 4: 147). Lisân’da (**مخخ**، **نقا**) nisbesiz olarak okuttu.
([8]) Lisân’da: "أن تسقيها الماء بالبزر أو الدقيق أو السمسم".
([9]) el-Mücmel’de: "الهرم والمرض"; Esâsü’l-Belâğa’da "المرض والهرم"; Lisân’da: "الشر والأمر العظيم"; Kâmûs’ta: "الفقر والهرم، أو الصبر والثفاء" ve bunlar iki bitkidir. Cünâ’l-Cenneteyn’de: "العري والجوع".
([10]) Ondan önce Lisân’da (**مرر**):
إذا ما كنت مهدية فأهدي *** من المأنات أو فدر السنام
([11]) el-Mücmel’de: "والمزة: الخمر اللذيذة الطعم. والمزاء اسم لها".
([12]) **المز**; bu, **الميم**’in kesresiyle.
([13]) Li-Zî’l-İsba‘ el-‘Adwânî’nindir; Lisân’da (**مسس**).
([14]) Beyit ‘Urve b. el-Verd’ündür; divanında 93.
([15]) Asılda: "البجاج"; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([16]) Asıllarda: "الهشم"; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır; el-Kâlî’nin Emâlî’sinde (3: 96) ve el-Müzhir’de (2: 539، 546) Ümmü’l-Heysem’in bazı hadislerine bak.
([17]) Keza el-Mücmel’dedir; o, **شفاء**’ın cem‘idir. Lisân’da: "**الشفاء** bilinen bir ilaçtır; o, hastalıktan iyileştirendir; cem‘i **أشفية** ve **أشاف**dır." Lisân’da onun yerine: "**الأدوية**".
([18]) **مض**; **الميم**’in kesresiyle ve şeddeli **الضاد** ile.
([19]) O, insanın dilinin ucuyla “hayır”a benzer bir şey söylemesidir; bununla beraber o, cevapta ümit veren bir kelimedir.
([20]) Zü’r-Rumme divanı 11 ve Lisân (**رطب**، **نشش**). Sadrı (**أجج**)’dedir. Daha önce (**أج**)’de geçti.
([21]) O, Evfâ b. Delhem hadisi içindedir; Lisân’da (**معع**).
([22]) Keza el-Mücmel’de bu kadarıyla yetindi. Lisân’da:
* ما منك خلط الخلق الممغمغ *
Divanda 97’de:
* ما منك خلط الكذب الممغمغ *
([23]) Asılda: "لا تمكو"; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dandır. Lisân’da: "der ki: geçimlerine zarar verecek bir ısrarla onlara ısrar etmeyin; darlıkta iken onları sıkıştırmayın; tahsil ve almada onlara yumuşak davranın." el-Mücmel’de: "على غير مائكم".
([24]) Ondan sonra Lisân’da: * ولا تمكي مذحجاً وعكا *
([25]) **الغرض**; harekeli olarak: bıkkınlık ve usanç.
([26]) Ebû Duvâd el-İyâdî’nindir; el-Mücmel ve Lisân’da (**ملل**).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَجَّهُ مِنْ فِيهِ
1 مَجَّهُ مِنْ فِيهِ ذ , (S, K, &c.,) and مَجَّ بِهِ, aor. مَجُ٣َ , and some allow مَجَ٣َ , but this is not well known, and, unless the medial letter of the pret. be pronounced with kesreh by those who use this form of the aor., it is to be rejected utterly, (TA,) He cast it forth, or ejected it, or spirted it, from his mouth; meaning beverage, or wine, شَرَاب: (S, K:) and spittle: or, accord. to some, water only: or a thing: (L:) or, properly, something fluid; لَفَظَهُ being used to signify “ he cast it forth ” from his mouth when the thing meant is not fluid: but used with relation to all other things that are perceived by any of the senses, figuratively: (MF:) accord. to Sh, it is used to signify the pouring forth of water, and of spittle, from the mouth, when it is ejected to a short distance or far; or, as some say, only when it is ejected far. (TA.) It is made trans. by means of بِ because syn. with رَمَى [which is trans. by the same means]. (MF.) ― -b2- مَجَّتِ النَّحْلُ العَسَلَ The bees ejected the honey from their mouths. (TA.) ― -b3- مَجَّ العِرْقُ بِالدَّمِ The vein ejected, or spirted forth, blood. (TA.) ― -b4- مَجَّتِ الشَّمْسُ رِيقَهَا (tropical:) [The sun ejected its spittle; meaning the filmy substance described in the explanation of لُعَابُ الشَّمْسِ]. (A.) ― -b5- هٰذَا كَلَامٌ تَمُجُّهُ الأَسْمَاعُ (tropical:) This is language which the ears reject. (MF.) ― -b6- قَرَأَ آيَةً فَمَجَّ بِهَا (tropical:) He read a verse of the Kur-án, and dismissed it from his mind]; i. e., did not reflect upon it. (MF, from a trad.) -A2- مَجَّ and بَجَّ, (TA in this art.,) or مَجَّ and نَجَّ, (TA in art. نج,) acc. to IAar, are syn. (TA.)

امجّ
4 امجّ ذ , (S, K,) and, by poetic licence, أَمْجَجَ, (TA,) inf. n. اِمْجَاجٌ, (As,) He (a horse) ran violently: (TA:) or he (a horse) began to perform the act of running, before it (his run, As) was vehement, or ardent. (قَبْلَ أَنْ يَضْطَرِمَ). (As, S, K.) ― -b2- He (a man) went, or went forth journeying, through (فى) countries. (S, K.) ― -b3- He went away, or departed, to (اِلى) a country or town. (TA.)

انمجّت نُقْطَةٌ مِنَ القَلَمِ
7 انمجّت نُقْطَةٌ مِنَ القَلَمِ ذ A drop [of ink] became spirted from the reed-pen. (S, K.)

مَجْمَجَ فِى خَبَرِهِ
R. Q. 1 مَجْمَجَ فِى خَبَرِهِ ذ , (inf. n. مَجْمَجَةٌ, TA,) He was not explicit in his information. (S, K.) [See also حَجْحَجَ.] ― -b2- مَجْمَجَ الكِتَابَ He made the writing indistinct in its letters: (S, K:) or he rendered the writing confused, and marred it with the pen. (Lth.) مَجْمَجَ خَطَّهُ He made his handwriting confused. (A.) ― -b3- مَجْمَجَ بِفُلَانٍ He pursued an indirect course of speech with such a one, and turned him back from one state to another: (Shujáa Es-Sulamee, K:) as also بَجْبَجَ بِهِ. (Shujáa.)

مَجٌّ
مَجٌّ ذ (S, K) and ↓ مُجَاجٌ (TA) The grain of the مَاش: (K:) or the grain called ماش; and called by the Arabs خُلَّرٌ and زِنٌّ: (T:) or a kind of grain resembling the lentil, (but more round, TA); an arabicized word; in Persian ماش: (S:) or, accord. to El-Jawáleekee, it is Arabic: accord. to AHn, what is called مَجَّةٌ [n. un. of مَجٌّ, which is a coll. gen. n.,] is a sour or salt, or salt and bitter, plant, or tree, (حَمْضَةٌ) resembling the طَحْمَآء, but more delicate, and smaller. (TA.) -A2- See مُجَاجٌ.

مُجُجٌ
مُجُجٌ ذ Drunken men. (K.) ― -b2- Bees. (K.)

مُجَاجٌ
مُجَاجٌ ذ (S, K) and مُجَاجَةٌ (S) Spittle, or saliva, that one casts forth from his mouth: (S, K:) or the latter, [and so, app., ↓ مَجَّةٌ, see مَجَّاجَةٌ] a portion of such; a gob of spittle. (TA.) ― -b2- مُجَاجٌ فَمِ الجَارِيَةِ Girl's saliva, or spittle. (TA.) ― -b3- Also مُجَاجٌ, (K,) and مُجَاجُ النَّحْلِ [The ejected spittle of the bees], (S, K,) honey. (S, K.) ― -b4- مُجَاجُ الجَرَادِ (tropical:) The slaver of locusts. (TA.) ― -b5- مُجَاجُ الدَّبَى The slaver of little locusts. (L.) ― -b6- مُجَاجُ المُزْنِ (tropical:) [The ejected spittle of the clouds; i. e.,] rain. (S, K.) ― -b7- مُجَاجة also signifies (tropical:) The expressed juice of a thing. (S.) ― -b8- مُجَاجُ العِنَبِ (tropical:) What flows of the expressed juice of grapes. (TA.) -A2- See مَجٌّ.

مَجَّاجٌ
مَجَّاجٌ ذ (tropical:) A writer: so called because his pen emits ink. (TA.)

الأُذُنُ مَجَّاجَةٌ وَلِلنَّفْسِ حَمْضَةٌ
الأُذُنُ مَجَّاجَةٌ وَلِلنَّفْسِ حَمْضَةٌ ذ (assumed tropical:) The ear is wont to reject instruction, through forgetfulness, while the mind has eager desire to listen thereto, is said in a trad. (TA.) And in another trad., وَلِلنَّفْسِ حَمْضَةٌ ↓ لِلْأُذُنِ مَجَّةٌ [meaning the same]. (TA., art. حمض.) [See also حَمْضَةٌ.]

مَاجٌّ
مَاجٌّ ذ One whose slaver flows by reason of old age, or extreme age: (K:) an old man who ejects his spittle, and cannot retain it, by reason of age: you say أَحْمَقُ مَاجٌّ, meaning a stupid, or foolish, drivelling, or slavering, fellow: (S:) and so, simply, مَاجٌّ: or stupid, or foolish, and decrepit: fem. with ة: (TA:) and pl. مَاجُّونَ (IAar) and مُجَّاجٌ. (TA.) ― -b2- Also, An old she-camel: (K:) or a she-camel so old that she ejects the water from her throat: (S:) and in like manner an old and slavering he-camel: fem. with ة: (TA:) and pl. مَجَجَةٌ. (IAar.)

قَوْلٌ مَمْجُوجٌ
قَوْلٌ مَمْجُوجٌ ذ (tropical:) A saying which the ear rejects. (TA.)

##### Türkçe

**مَجَّهُ مِنْ فِيهِ**
1 **مَجَّهُ مِنْ فِيهِ** ذ, (S, K, vb.,) ve **مَجَّ بِهِ**, muzârîsi **مَجُ٣َ**, ve bazıları **مَجَ٣َ**’e cevaz verir; fakat bu iyi bilinen değildir ve, muzârînin bu şeklini kullananlarca mâzînin orta harfi kesre ile telaffuz edilmedikçe, bütünüyle reddedilmesi gerekir, (TA,) onu ağzından dışarı attı, yahut çıkardı, yahut tükürür gibi fışkırttı; içecek, yahut şarap, **شَرَاب** kastedilerek: (S, K:) ve tükürük: yahut bazılarına göre yalnız su: yahut bir şey: (L:) yahut, aslında, akışkan bir şey; **لَفَظَهُ** ise, kastedilen şey akışkan olmadığında, “onu ağzından dışarı attı” mânâsını ifade etmek üzere kullanılır: fakat diğer bütün duyularla idrak edilen şeylerin tümü hakkında mecazen kullanılır: (MF:) Sh’ye göre, ağızdan suyun ve tükürüğün dökülüp saçılmasını ifade etmek üzere kullanılır; bu, kısa bir mesafeye yahut uzağa atıldığında; yahut bazılarınca, yalnız uzağa atıldığında. (TA.) **بِ** vasıtasıyla müteaddî kılınır; çünkü [aynı vasıtayla müteaddî olan] **رَمَى** ile eş anlamlıdır. (MF.) ― -b2- **مَجَّتِ النَّحْلُ العَسَلَ** Arılar balı ağızlarından dışarı attılar. (TA.) ― -b3- **مَجَّ العِرْقُ بِالدَّمِ** Damar kanı dışarı attı, yahut fışkırttı. (TA.) ― -b4- **مَجَّتِ الشَّمْسُ رِيقَهَا** (mecaz:) [Güneş tükürüğünü dışarı attı; yani **لُعَابُ الشَّمْسِ**’in açıklamasında anlatılan ince zar gibi madde]. (A.) ― -b5- **هٰذَا كَلَامٌ تَمُجُّهُ الأَسْمَاعُ** (mecaz:) Bu, kulakların reddettiği bir sözdür. (MF.) ― -b6- **قَرَأَ آيَةً فَمَجَّ بِهَا** (mecaz:) Kur’ân’dan bir âyet okudu da onu zihninden savdı; yani onun üzerinde düşünmedi. (MF, bir rivayetten.) -A2- **مَجَّ** ve **بَجَّ**, (TA bu maddede,) yahut **مَجَّ** ve **نَجَّ**, (TA **نج** maddesinde,) IAar’a göre eş anlamlıdır. (TA.)

**امجّ**
4 **امجّ** ذ, (S, K,) ve şiir zaruretiyle **أَمْجَجَ**, (TA,) mastarı **اِمْجَاجٌ**, (As,) o (bir at) şiddetle koştu: (TA:) yahut o (bir at) koşma fiilini yapmaya başladı; henüz o (koşusu, As) şiddetli, yahut hararetli değilken. (**قَبْلَ أَنْ يَضْطَرِمَ**). (As, S, K.) ― -b2- O (bir adam) ülkeler içinde (**فى**) gitti, yahut yolculuk ederek gitti. (S, K.) ― -b3- O, bir ülkeye yahut şehre (**اِلى**) gitti, yahut ayrıldı. (TA.)

**انمجّت نُقْطَةٌ مِنَ القَلَمِ**
7 **انمجّت نُقْطَةٌ مِنَ القَلَمِ** ذ Kamış kalemden bir damla [mürekkep] fışkırıp çıktı. (S, K.)

**مَجْمَجَ فِى خَبَرِهِ**
R. Q. 1 **مَجْمَجَ فِى خَبَرِهِ** ذ, (mastarı **مَجْمَجَةٌ**, TA,) haberinde açık ve sarih olmadı. (S, K.) [Ayrıca **حَجْحَجَ**’a da bak.] ― -b2- **مَجْمَجَ الكِتَابَ** yazıyı harflerinde belirsiz kıldı: (S, K:) yahut yazıyı karıştırdı ve kalemle onu bozdu. (Lth.) **مَجْمَجَ خَطَّهُ** el yazısını karışık yaptı. (A.) ― -b3- **مَجْمَجَ بِفُلَانٍ** falan kimseyle dolaylı bir konuşma yolu tuttu ve onu bir hâlden başka bir hâle geri çevirdi: (Shujáa Es-Sulamee, K:) bunun gibi **بَجْبَجَ بِهِ** de. (Shujáa.)

**مَجٌّ**
**مَجٌّ** ذ (S, K) ve ↓ **مُجَاجٌ** (TA) **مَاش**’ın tanesi: (K:) yahut ماش denilen tane; Araplarca **خُلَّرٌ** ve **زِنٌّ** diye adlandırılır: (T:) yahut mercimeğe benzeyen bir çeşit tane, (fakat daha yuvarlak, TA); Arapçalaştırılmış bir kelime; Farsçada ماش: (S:) yahut El-Jawáleekee’ye göre Arapçadır: AHn’e göre **مَجَّةٌ** diye adlandırılan şey [**مَجٌّ**’ün tekili; ki o, cins isim olarak topluluk ismidir,] ekşi yahut tuzlu, yahut tuzlu ve acı, bir bitki yahut ağaçtır, (**حَمْضَةٌ**) **طَحْمَآء**’a benzer; fakat daha nazik ve daha küçüktür. (TA.) -A2- **مُجَاجٌ**’a bak.

**مُجُجٌ**
**مُجُجٌ** ذ Sarhoş adamlar. (K.) ― -b2- Arılar. (K.)

**مُجَاجٌ**
**مُجَاجٌ** ذ (S, K) ve **مُجَاجَةٌ** (S) kişinin ağzından dışarı attığı tükürük, yahut salya: (S, K:) yahut ikincisi, [ve öyle görünüyor ki ↓ **مَجَّةٌ** de; **مَجَّاجَةٌ**’a bak] bunun bir parçası; bir tükürük lokması. (TA.) ― -b2- **مُجَاجٌ فَمِ الجَارِيَةِ** kızın salyası, yahut tükürüğü. (TA.) ― -b3- Ayrıca **مُجَاجٌ**, (K,) ve **مُجَاجُ النَّحْلِ** [arıların dışarı attığı tükürük], (S, K,) baldır. (S, K.) ― -b4- **مُجَاجُ الجَرَادِ** (mecaz:) çekirgelerin salyası. (TA.) ― -b5- **مُجَاجُ الدَّبَى** küçük çekirgelerin salyası. (L.) ― -b6- **مُجَاجُ المُزْنِ** (mecaz:) [bulutların dışarı attığı tükürük; yani] yağmur. (S, K.) ― -b7- **مُجَاجة** ayrıca (mecaz:) bir şeyin sıkılmış suyunu ifade eder. (S.) ― -b8- **مُجَاجُ العِنَبِ** (mecaz:) üzümün sıkılmış suyundan akan şey. (TA.) -A2- **مَجٌّ**’a bak.

**مَجَّاجٌ**
**مَجَّاجٌ** ذ (mecaz:) bir kâtip; kalemi mürekkep saldığı için böyle adlandırılmıştır. (TA.)

**الأُذُنُ مَجَّاجَةٌ وَلِلنَّفْسِ حَمْضَةٌ**
**الأُذُنُ مَجَّاجَةٌ وَلِلنَّفْسِ حَمْضَةٌ** ذ (mecaz olduğu varsayılarak:) “Kulak, unutkanlık sebebiyle öğüdü reddetmeye alışkındır; hâlbuki nefsin onu dinlemeye iştiyakı vardır” diye bir rivayette söylenmiştir. (TA.) Ve başka bir rivayette, **وَلِلنَّفْسِ حَمْضَةٌ** ↓ **لِلْأُذُنِ مَجَّةٌ** [aynı mânâ ile] (TA., **حمض** maddesi.) [Ayrıca **حَمْضَةٌ**’a da bak.]

**مَاجٌّ**
**مَاجٌّ** ذ yaşlılık yahut ileri yaş sebebiyle salyası akan kimse: (K:) yaşı sebebiyle tükürüğünü dışarı atan ve onu tutamayan ihtiyar adam: **أَحْمَقُ مَاجٌّ** dersin; mânâsı, aptal yahut ahmak, salyası akan bir kimsedir: (S:) ve böylece, sadece **مَاجٌّ**: yahut aptal yahut ahmak ve düşkün: dişili ة iledir: (TA:) çoğulu **مَاجُّونَ** (IAar) ve **مُجَّاجٌ**’dır. (TA.) ― -b2- Ayrıca, yaşlı dişi deve: (K:) yahut boğazından suyu dışarı atan kadar yaşlı bir dişi deve: (S:) ve aynı şekilde yaşlı ve salyası akan erkek deve: dişili ة iledir: (TA:) çoğulu **مَجَجَةٌ**’dir. (IAar.)

**قَوْلٌ مَمْجُوجٌ**
**قَوْلٌ مَمْجُوجٌ** ذ (mecaz:) kulağın reddettiği bir söz. (TA.)
