# محا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AD%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [محا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: محا

مَحا الشيءَ يَمْحُوه ويَمْحاه مَحْواً ومَحْياً: أَذْهَبَ أَثَرَه. الأَزهري: المَحْوُ لكل شيء يذهب أَثرُه، تقول: أَنا أَمْحُوه وأَمْحاه، وطيِّء تقول مَحَيْتُه مَحْياً ومَحْواً. وامَّحى الشيءُ يَمَّحِي امِّحاءً، انْفَعَلَ، وكذلك امتَحى إِذا ذهب أَثرُه، وكره بعضهم امْتَحى، والأَجود امَّحى، والأَصل فيه انْمَحى، وأَما امْتَحى فلغة رديئة. ومحَا لَوْحَه يَمْحُوه مَحْواً ويَمْحِيه مَحْياً، فهو مَمْحُوٌّ ومَمْحِيٌّ، صارت الواو ياء لكسرة ما قلبها فأُدغمت في الياء التي هي لام الفعل؛ وأَنشد الأَصمعي:
كما رأَيتَ الوَرَقَ المَمْحِيَّا
قال الجوهري: وامْتَحى لغة ضعيفة.
والماحي: من أَسماء سيدنا رسول الله،صلى الله عليه وسلم، مَحا الله به الكفرَ وآثارَه، وقيل: لأَنه يَمحُو الكفرَ ويُعَفِّي آثارَه بإِذن الله.والمَحْوُ: السواد الذي في القمر كأَن ذلك كان نَيِّراً فمُحِي. والمَحْوة: المَطْرة تمحُو الجَدْبَ؛ عن ابن الأَعرابي. وأَصبحت الأَرض مَحْوةً واحدة إِذا تَغَطَّى وجْهُها بالماء حتى كأَنها مُحِيَتْ. وتركتُ الأَرضَ مَحْوةً واحدة إِذا طَبَّقَها المطرُ، وفي المحكم: إِذا جِيدَتْ كلُّها، كانت فيها غُدْرانٌ أَو لم تكن. أَبو زيد: تَرَكْتِ السماءُ الأَرضَ مَحْوةً واحدة إِذا طَبَّقَها المطرُ. ومَحوَة: الدَّبُورُ لأَنها تمحو السحابَ معرفة، فإِن قلت: إِنَّ الأَعلام أَكثر وقوعها في كلامهم إِنما هو على الأَعيان المرئِيَّاتِ، فالريح وإِن لم تكن مرئية فإِنها على كل حال جسم، أَلا ترى أَنها تُصادِمُ الأَجرام، وكلُّ ما صادَمَ الجِرْم جِرْمٌ لا مَحالة، فإِن قيل: ولم قَلَّتِ الأَعلام في المعاني وكثرت في الأَعيان نحو زيد وجعفر وجميع ما علق عليه علم وهو شخص؟ قيل: لأَن الأَعيان أَظهر للحاسة وأَبدى إِلى المشاهدة فكانت أَشبه بالعَلَمِية مما لا يُرى ولا يشاهد حسّاً، وإِنما يعلم تأَمُّلاً واستدلالاً، وليست من معلوم الضرورة للمشاهدة، وقيل: مَحْوةُ اسم للدَّبُور لأَنها تَمْحُو الأَثَرَ؛ وقال الشاعر:
سَحابات مَحَتْهُنَّ الدَّبُورُ
وقيل: هي الشَّمال. قال الأَصمعي وغيره: من أَسماء الشَّمال مَحْوةُ، غير مصروفة. قال ابن السكيت: هَبَّتْ مَحْوةُ اسمُ الشَّمال مَعْرِفة؛ وأَنشد:
قَدْ بكَرَتْ مَحْوةُ بالعَجَاجِ،
فَدَمَّرَتْ بَقِيَّةَ الرَّجَاجِ
وقيل: هو الجَنوب، وقال غيره: سُمِّيت الشَّمالُ مَحْوةَ لأَنها تَمْحُو السحابَ وتَذْهَبُ بها. ومَحْوة: ريح الشَّمَال لأَنها تَذْهَبُ بالسحاب، وهي معرفة لا تنصرف ولا تدخلها أَلف ولام؛ قال ابن بري: أَنكر علي بن حمزة اختصاص مَحْوَة بالشَّمال لكونها تَقْشَعُ السحابَ وتَذْهَب به، قال: وهذا موجود في الجَنوب؛ وأَنشد للأَعشى:
ثمَّ فاؤوا على الكَريهَةِ والصَّبْـ
رِ، كما تَقْشَعُ الجَنُوبُ الجَهاما
ومَحْوٌ: اسم موضع بغير أَلف ولام. وفي المحكم: والمَحْوُ اسم بلد؛ قالت الخنساء:
لِتَجْرِ الحَوادِثُ بَعْدَ الفَتَى الْـ
ـمُغَادَرِ، بالمَحْو، أَذْلالهَا
والأَذْلالُ: جمع ذِلّ، وهي المسالك والطُّرُق. يقال: أُمورُ الله تَجْري على أَذْلالها أَي على مجَاريها وطُرُقِها.
والمِمْحاةُ: خِرْقة يزال بها المَنيُّ ونحوه.

### Türkçe

**مَحا** şeyi **يَمْحُوه** ve **يَمْحاه** olarak, **مَحْواً** ve **مَحْياً** (şeklinde) sildi: izini giderdi. el-Ezherî: **المَحْوُ**, izi giden her şey içindir; dersin ki: ben onu **أَمْحُوه** ve **أَمْحاه** (olarak) silerim; ve Tayyı’ (kabilesi) **مَحَيْتُه** (onu sildim) der, **مَحْياً** ve **مَحْواً** (şeklinde). Ve şey **امَّحى** olur, **يَمَّحِي** (şeklinde), **امِّحاءً** (olarak): **انْفَعَلَ** (babındandır); ve yine **امتَحى** (da böyledir), izi gittiği zaman; bazıları **امْتَحى**’yı çirkin gördü; daha iyi olan **امَّحى**’dır; aslı onda **انْمَحى**’dır; **امْتَحى** ise kötü bir dildir. Ve levhasını **محَا** etti, **يَمْحُوه** (şeklinde) **مَحْواً** (olarak) ve **يَمْحِيه** (şeklinde) **مَحْياً** (olarak); o hâlde o **مَمْحُوٌّ** ve **مَمْحِيٌّ**’dir; vav, kendisini çeviren kesre sebebiyle yâ oldu; sonra fiilin lâmı olan yâ’ya idğam edildi. el-Asma‘î inşâd etti:

كما رأَيتَ الوَرَقَ **المَمْحِيَّا**

el-Cevherî dedi: ve **امْتَحى** zayıf bir dildir.

Ve **الماحي**: efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, isimlerindendir; Allah onunla küfrü ve izlerini sildi; ve denildi ki: çünkü o, Allah’ın izniyle küfrü siler ve izlerini yok eder. Ve **المَحْوُ**: ayda bulunan siyahlıktır; sanki o aydınlık idi de silindi. Ve **المَحْوة**: kuraklığı silen yağmurdur; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve yer bir tek **مَحْوةً** olarak sabahladı: yüzü su ile örtüldüğü zaman, ta ki sanki silinmiş gibi. Ve yeri bir tek **مَحْوةً** olarak bıraktım: yağmur onu kapladığı zaman; ve **المحكم**’de: tamamı iyice sulandığı zaman; onda gölcükler olsa da olmasa da. Ebû Zeyd: gök, yeri bir tek **مَحْوةً** olarak bıraktı: yağmur onu kapladığı zaman. Ve **مَحوَة**: **الدَّبُورُ**’dur; çünkü o, bilinen olarak bulutu siler; eğer dersen ki: onların sözlerinde özel adların daha çok vuku bulması ancak görülen aynlar üzerinedir; rüzgâr her ne kadar görülen olmasa da her hâlükârda bir cisimdir; görmüyor musun ki o, cisimlere çarpar; ve cisme çarpan her şey, kaçınılmaz olarak cisimdir. Eğer denilirse: manalarda özel adlar niçin azaldı da Zeyd, Ca‘fer ve üzerine özel ad iliştirilen her şey ki o bir şahıstır, gibi aynlarda çoğaldı? Denilir ki: çünkü aynlar duyulara daha açık ve müşahedeye daha belirgindir; böylece, görülmeyen ve duyuyla müşahede edilmeyen şeye göre, **العَلَمِية**’ye daha benzer oldu; o ise ancak düşünme ve istidlâl ile bilinir; müşahede için zarurî bilinenlerden değildir. Ve denildi ki: **مَحْوةُ**, **الدَّبُور** için bir isimdir; çünkü izi siler. Şair dedi:

سَحابات مَحَتْهُنَّ **الدَّبُورُ**

Ve denildi ki: o **الشَّمال**’dir. el-Asma‘î ve başkaları dedi: **الشَّمال**’in isimlerindendir **مَحْوةُ**; gayr-i munsarıftır. İbnü’s-Sikkît dedi: **هَبَّتْ مَحْوةُ**: **الشَّمال**’in ismidir; bilinen (özel ad) olarak. Ve inşâd etti:

قَدْ بكَرَتْ **مَحْوةُ** بالعَجَاجِ،
فَدَمَّرَتْ بَقِيَّةَ الرَّجَاجِ

Ve denildi ki: o **الجَنوب**’dur. Ve başkası dedi: **الشَّمال**’e **مَحْوةَ** adı verildi; çünkü bulutu siler ve onu götürür. Ve **مَحْوة**: **الشَّمَال** rüzgârıdır; çünkü bulutu götürür; o bilinen (özel ad)dır, munsarif olmaz ve ona elif-lâm girmez. İbn Berrî dedi: Ali b. Hamza, bulutu dağıtması ve onu götürmesi sebebiyle **مَحْوَة**’nin **الشَّمال**’e tahsisini inkâr etti; dedi ki: bu **الجَنوب**’da da vardır. Ve A‘şâ’dan inşâd etti:

ثمَّ فاؤوا على الكَريهَةِ والصَّبْـ
رِ، كما تَقْشَعُ الجَنُوبُ الجَهاما

Ve **مَحْوٌ**: elif-lâmsız bir yer adıdır. Ve **المحكم**’de: ve **المَحْوُ** bir belde adıdır. el-Hansâ’ dedi:

لِتَجْرِ الحَوادِثُ بَعْدَ الفَتَى الْـ
ـمُغَادَرِ، بالمَحْو، أَذْلالهَا

Ve **الأَذْلالُ**: **ذِلّ**’in cem‘idir; o, geçitler ve yollardır. Denilir ki: Allah’ın işleri **تَجْري على أَذْلالها**; yani akış yerleri ve yolları üzere.

Ve **المِمْحاةُ**: meni ve benzeri onunla giderilen bir bezdir.
