# محح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AD%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [محح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: محح

المَحُّ: الثوبُ الخَلَقُ البالي. مَحَّ يَمِحُّ ويَمُحُّ ويَمَحُّ مُحُوحاً ومَحَحاً وأَمَحَّ يُمِحُّ إِذا أَخْلَقَ؛ وكذلك الدار إِذا عَفَتْ؛ وأَنشد:
أَلا يا قَتْلَ قد خَلُقَ الجَدِيدُ،
وحُبُّكِ ما يُمِحُّ وما يَبِيدُ
وثوب ماحٌّ. وفي الحديث: فلن تأْتِيَكَ حجة إِلا دَحَضَتْ ولا كتاب زُخْرُفٌ إِلا ذهب نوره ومَحَّ لونُه؛ مَحَّ الكتابُ وأَمحَّ أَي دَرَس. وثوب مَحٌّ: خَلَقٌ. وفي حديث المُنَعَّمةِ. وثوبي مَحٌّ أَي خَلَقٌ بالٍ. ومُحُّ كل شيءٍ: خالصه. والمُحُّ والمُحَّةُ: صُفْرة البيض، قال ابن سيده: وإِنما يريدون فَصَّ البيضة لأَن المُحَّ جوهر والصفرة عرض، ولا يعبر بالعرض عن الجوهر، اللهم إِلا أَن تكون العرب قد سمت مُحَّ البيضة صُفْرَةً، قال: وهذا ما لا أَعرفه وإِن كانت العامّة قد أُولِعَتْ بذلك؛ وأَنشد الأَزهري لعبد الله بن الزِّبَعْرى:
كانت قُرَيشٌ بَيْضَةً فتَفَلَّقَتْ،
فالمُحُّ خالِصُها لعبدِ مَنافِ
قال ابن بري: من روى خالصة، بالتاء، فهو في الأصل مصدر كالعافية؛ ومنه قوله تعالى: إِنا أَخلصناهم بخالصة ذِكْرَى الدار، فذكرى فاعلة بخالصة، تقديره بأَن خلصت لهم ذكرى الدار، وقد قرئَ بالإِضافة، وهي في القِراءَتين مصدر؛ ومن روى خالصه بالهاء فلا إِشكال فيه. وقال ابن شُمَيْل: مُحُّ البيض ما في جوفه من أَصفر وأَبيض، كلُّه مُحٌّ، قال: ومنهم من قال: المُحَّةُ الصفراء، والغِرْقئُ البياضُ الذي يؤْكل. أَبو عمرو: يقال لبياض البيض الذي يؤْكل الآحُ، ولصفرتها الماحُ. والمُحاحُ: الجوعُ. ورجل مَحَّاحٌ: كذاب يُرْضِي الناسَ بالقول دون الفعل؛ وفي التهذيب: يرضي الناسَ بكلامه ولا فعل له وهو الكذوب؛ وقيل: هو الكذاب الذي لا يصدقك أَثره يكذبك من أَين جاءَ؛ قال ابن دريد: أَحسبهم رووا هذه الكلمة عن أَبي الخطاب الأَخفش؛ ويقال: مَحَّ الكذاب يَمُحُّ مَحاحَةً.
ورجل مَحْمَحٌ ومُحامِحٌ
(* قوله «ومحامح» الذي في القاموس: المحمح
والمحماح أي بفتح فسكون فيهما، لكن الشارح أقر ما هنا، فيكون ثلاث لغات، وزاد المجد أيضاً. المحاح كسحاب الأرض القليلة الحمض. والأمح: السمين، كالأبج. وتمحمح: تبحبح، وتمحمحت المرأَة دنا وضعها.): خفيف نَذْلٌ، وقيل: ضَيِّقٌ بخيل. قال اللحياني: وزعم الكسائي أَنه سمع رجلاً من بني عامر يقول: إِذا قيل لنا أَبَقِيَ عندكم شيءٌ؟ قلنا: مَحْماح أَي لم يبق شيءٌ. الأَزهري: مَحْمَحَ الرجلُ إِذا أَخلص مودته.

### Türkçe

**المَحُّ**: yıpranmış, eskimiş elbise. **مَحَّ يَمِحُّ ويَمُحُّ ويَمَحُّ مُحُوحاً ومَحَحاً وأَمَحَّ يُمِحُّ**: eskittiği zaman; aynı şekilde ev de, silinip yok olduğu zaman; ve inşad etti:

أَلا يا قَتْلَ قد خَلُقَ الجَدِيدُ،
وحُبُّكِ ما يُمِحُّ وما يَبِيدُ

Ve **ثوب ماحٌّ**. Hadiste: “Sana hiçbir hüccet gelmeyecek ki düşürmüş olmasın; ve hiçbir yaldızlı kitap yoktur ki nuru gitmiş ve rengi **مَحَّ** olmuş olmasın”; **مَحَّ الكتابُ وأَمحَّ** yani silindi. Ve **ثوب مَحٌّ**: yıpranmış. **المُنَعَّمةِ** hadîsinde. Ve “elbisem **مَحٌّ**” yani yıpranmış, eskimiş. Ve her şeyin **مُحُّ**’u: onun hâlisi. Ve **المُحُّ** ve **المُحَّةُ**: yumurtanın sarılığı; İbn Sîde dedi ki: ancak yumurtanın parçasını kastediyorlar; çünkü **المُحَّ** cevherdir, sarılık ise arazdır; ve araz ile cevherden ibaret kılınmaz; meğer ki Araplar yumurtanın **مُحَّ**’unu **صُفْرَةً** diye adlandırmış olsunlar; dedi ki: bunu bilmem; her ne kadar avam buna düşkün olmuşsa da; ve Ezherî, Abdullah b. ez-Zib‘arâ için inşad etti:

كانت قُرَيشٌ بَيْضَةً فتَفَلَّقَتْ،
فالمُحُّ خالِصُها لعبدِ مَنافِ

İbn Berrî dedi ki: kim **خالصة**’yı, **التاء** ile rivayet ederse, o aslında **العافية** gibi bir masdardır; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “Biz onları, yurdun hatırlanması olan bir **خالصة** ile hâlis kıldık”; böylece **ذكرى** **خالصة** ile fâiledir; takdiri: yurdun hatırlanması onlar için hâlis oldu diye; ve izafetle de okunmuştur; ve o, iki kıraatte de masdardır; kim **خالصه**’yi **الهاء** ile rivayet ederse onda işkâl yoktur. İbn Şümeyl dedi ki: yumurtanın **مُحُّ**’u, içindeki sarıdan ve beyazdan olandır; hepsi **مُحٌّ**’dur; dedi ki: onlardan kimi dedi: **المُحَّةُ** sarıdır; ve **الغِرْقئُ** yenilen beyazlıktır. Ebû Amr: yenilen yumurta beyazına **الآحُ**, sarılığına **الماحُ** denir. Ve **المُحاحُ**: açlık.

Ve **رجل مَحَّاحٌ**: fiil olmaksızın sözle insanları razı eden yalancı; ve **التهذيب**’de: insanları sözüyle razı eder, fiili yoktur; ve o çok yalancıdır; ve denildi ki: o, izi seni doğrulamayan, nereden geldi diye seni yalanlayan yalancıdır; İbn Düreyd dedi ki: onları, bu kelimeyi Ebû’l-Hattâb el-Ahfeş’ten rivayet etmişler sanırım; ve denir: **مَحَّ الكذاب يَمُحُّ مَحاحَةً**.

Ve **رجل مَحْمَحٌ** ve **مُحامِحٌ**
(* «ومحامح» sözü: Kāmûs’ta olan: **المحمح** ve **المحماح** yani ikisinde de fetha ile sonra sükûn iledir; fakat şârih buradakini onayladı; böylece üç lehçe olur; ve Mecd de artırdı. **المحاح**: az ekşi otlu yer, **كسحاب**. Ve **الأمح**: semiz, **كالأبج**. Ve **تمحمح**: genişledi. Ve kadın **تمحمحت**: doğumu yaklaştı.): hafif, alçak; ve denildi ki: dar, cimri. Lihyânî dedi ki: ve Kisâî, Benî Âmir’den bir adamın şöyle dediğini işittiğini iddia etti: “Bize: ‘Yanınızda bir şey kaldı mı?’ denildiğinde, ‘**مَحْماح**’ deriz”; yani hiçbir şey kalmadı. Ezherî: **مَحْمَحَ الرجلُ**: muhabbetini hâlis kıldığı zaman.
