# محض (م-ح-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AD%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ح - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والضاد الميم معهما
ح م ض، م ح ض، م ض ح مستعملات
حمض:
الحَمْضُ: كلُّ نَباتٍ يبقى على القَيْظ فلا يَهيجُ في الربيع، وفيه مُلُوحة، تشربُ الإبِلُ الماءَ على أكلِه، وإذا لم تجدْه دَقَّتْ وضَعُفَت. حَمَضَتْ تَحْمُضُ حُمُوضاً: إذا رَعَتْها، وهي حَوامِضُ، وأحْمَضناها، قال:
قريبةٌ نُدْوَتُه من محْمَضِهْ
وقد يُسَمَّى كلُّ ما فيه مُلُوحة حُمْضاً. ويقال للشيء الحامض: حَمَضَ حُموضةً، إلاّ أنَّهم يقولون للَّبَن خاصةً حَمَضُ حَمْضاً، وهو شديد الحَمْض. واللَّحمُ حَمْضُ الرِجال، وإذا حَوِّلت رجلاً عن أمرٍ فقد أحمَضْتَه، قال الطرماح:
لا يَني يُحمِضُ العَدُوُّ وذُو الخُلَّةِ يُشْفَى صداه بالإحماضِ
والحَمْضة: الشَّهْوةُ للشَيء: وحَمضةُ اسم حَيِّ بلعاء بن قيس الليَّثيّ. والحُمّاض: بَقْلةٌ من ذُكُور البَقل لها زَهْرةٌ حَمراء، قال:
كثَمَر الحُمّاضِ من هَفَت العَلَقْ
ويقال للذَّي يكونُ في جَوف الأُتْرُجِّ: حُمّاضة ويجمع الحُمّاض: قال:
كأنَّما في فيه حُمّاضٌ نَزا
محض:
المَحْضُ: اللَّبَنُ الخالصُ بلا رَغوة. وكلُّ شيءٍ خَلَصَ حتّى لا يشُوبُه شَيءٌ فهو مَحْضٌ. ورجلٌ مَمْحُوض الضَريبةِ: أي مُخَلَّص. ورفِضَّةٌ مَحْضَة: لا شَوبَ فيها، فإذا قلت هذه الفضةُ محضاً جَعَلْتَ المحض نصباً اعتِماداً على المصدر أي قصداً له. ورجل عَرَبيُّ مَحْضٌ، وامرأةٌ مَحْضةٌ ومَحْضٌ.
مضح:
مَضَحَ الرجلُ عِرْضَ فُلانٍ: إذا شأنَه وعابَه، قال:
لا تَمْضَحنْ عِرْضي فإنّي ماضِحُ		عِرضَكَ إنْ شاتَمْتَنـي وقـادِحُ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الضاد** **الميم** ile beraber
**ح م ض**، **م ح ض**، **م ض ح** kullanımdadırlar.

**حمض**:
**الحَمْضُ**: her bitki ki yaz sıcağı üzerinde kalır da ilkbaharda coşup yükselmez; onda tuzluluk vardır; develer onu yemesi üzerine su içer; onu bulmadıkları zaman incelirler ve zayıflarlar. **حَمَضَتْ** **تَحْمُضُ** **حُمُوضاً**: onu otladığı zaman; onlar **حَوامِضُ**dur; ve biz onları **أحْمَضناها** (yaptık). Dedi ki:
قريبةٌ نُدْوَتُه من **محْمَضِهْ**

Ve içinde tuzluluk bulunan her şeye **حُمْضاً** adı verilebilir. Ve ekşi olan şeye: **حَمَضَ** **حُموضةً** denir; ancak onlar süte özellikle **حَمَضُ** **حَمْضاً** derler; ve o, şiddetli ekşidir. Ve et, erkeklerin **حَمْضُ**udur. Ve bir adamı bir işten çevirdiğin zaman onu **أحمَضْتَه** etmiş olursun. **الطرماح** dedi ki:
لا يَني يُحمِضُ العَدُوُّ وذُو الخُلَّةِ يُشْفَى صداه بالإحماضِ

Ve **الحَمْضة**: bir şeye iştah (şehvet)tir. Ve **حَمضةُ**: **بلعاء بن قيس الليَّثيّ**’nin bir kabilesinin adıdır. Ve **الحُمّاض**: baklanın erkeklerinden bir bakladır; onun kırmızı bir çiçeği vardır. Dedi ki:
كثَمَر **الحُمّاضِ** من هَفَت العَلَقْ

Ve turunçun iç boşluğunda olan şeye: **حُمّاضة** denir. Ve **الحُمّاض**’ın çoğulu (olarak) toplanır. Dedi ki:
كأنَّما في فيه **حُمّاضٌ** نَزا

**محض**:
**المَحْضُ**: köpüksüz, saf süttür. Ve her şey ki arınıp saflaşır da ona hiçbir şey karışmazsa o **مَحْضٌ**dur. Ve **مَمْحُوض الضَريبةِ** bir adam: yani arıtılmış (muhallas). Ve **رفِضَّةٌ مَحْضَة**: onda karışıklık yoktur. Şu gümüş **محضاً** dediğin zaman, **المحض**’ı nasb kılarsın; masdara dayanarak, yani ona kasıt (maksat) olarak. Ve **عَرَبيُّ مَحْضٌ** bir adam; ve **مَحْضةٌ** bir kadın ve **مَحْضٌ**.

**مضح**:
**مَضَحَ** adam, falanın **عِرْضَ**ını: onu kötülediği ve ayıpladığı zaman. Dedi ki:
لا تَمْضَحنْ عِرْضي فإنّي ماضِحُ		عِرضَكَ إنْ شاتَمْتَنـي وقـادِحُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَحْضُ: اللبن الخالصُ، وهو الذي لم يخالطه الماء، حلواً كان أو حامضاً. ولا يسمَّى اللبن مَحْضاً إلا إذا كان كذلك. ورجلٌ ماحِضٌ أو ذو مَحْضٍ. ومَحَضْتُ الرجلَ: سقيته المَحْضَ. وكذلك الإمْحاضُ. وامْتَحَضْتُ أنا. وكلُّ شيءٍ أخلصته فقد أَمْحَضْتَهُ. وأنشد الكسائي:
قُلْ للغوانِي أَمَا فِيكُنَّ فـاتِـكَةٌتَعْلو اللئيمَ بضربٍ فيهِ إمْحاضُ
 وعربيٌّ مَحْضٌ، أي خالصُ النسبِ، الذكر والأنثى والجمع فيه سواءٌ. وإن شئت أنَّثت وثنَّيتَ وجمعت، مثل قَلبٍ وبَحتٍ. وقد مَحُضَ بالضم مُحوضَةً، أي صار مَحْضاً في حَسَبِهِ.

##### Türkçe

**المَحْضُ**: katışıksız süt; o, suyun kendisine karışmadığıdır; tatlı da olsa ekşi de olsa. Süt, ancak böyle olduğu zaman **مَحْضاً** diye adlandırılır. Ve bir adam **ماحِضٌ** yahut **ذو مَحْضٍ** (olur). Ve **مَحَضْتُ الرجلَ**: ona **المَحْضَ** içirdim. Aynı şekilde **الإمْحاضُ** da (böyledir). Ve ben **امْتَحَضْتُ**. Herhangi bir şeyi arıttığın zaman, muhakkak onu **أَمْحَضْتَهُ**. el-Kisâî şu beyti okudu:
قُلْ للغوانِي أَمَا فِيكُنَّ فـاتِـكَةٌتَعْلو اللئيمَ بضربٍ فيهِ إمْحاضُ
Ve **عربيٌّ مَحْضٌ**: yani nesepçe katışıksız; erkek, dişi ve çoğul bunda eşittir. İstersen dişilleştirir, ikilleştirir ve çoğullaştırırsın; **قَلبٍ** ve **بَحتٍ** gibi. Ve (fiil) damme ile **مَحُضَ** (gelir), **مُحوضَةً** (masdarıyla): yani soyunda **مَحْضاً** oldu.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ض م
حمض ، مضح ، محض
استعمل منه : حمض ، مضح ، محض .
حمض : قال الليث : الْحمْضُ كلُّ نباتٍ لا يَهيجُ في الرّبيع ويَبْقَى على القَيْظ ، وفيه مُلوحة إذا أكلت منه الإبل شَرِبَتْ عليه وإذا لم تجدْه رَقَّت وضَعُفَت .
ويقال : حَمَضَت الإبل تَحْمُضُ حُمُوضاً إذا رَعَت الحَمْض ، وهي إبل حوامض ، وقد أَحْمَضْناها ، وأنشد :
قَرَيبَةٍ نُدْوَتُهُ من مَحْمَضِهْ
أي من موضعه الذي يَحْمُض فيه ، قال : ومن الأعْرَابِ مَنْ يُسمِّي كلَّ نَبْتٍ فيه مُلُوَحة حَمْضاً .
قال : واللَّحْم : حَمْض الرجال .
وإذا حَوَّلْتَ رجلاً عن أَمْر يقال قد أَحْمَضْته ، وقال الطِّرِمَّاح :
لا يَنِي يُحْمِض العدُوّ وذو الخُلْ
لة يُشْفَى صَدَاه بالإحماضِ
وقال ابن السكيت : يقال : حَمَضَت الإبل فهي حامضة إذا كانت ترعى الخُلَّة ، وهو من النبت ما كان حُلْواً ، ثم صارت إلى الْحَمض ترعاه ، وهو ما كان من النبت مالحاً أو مِلْحاً وأَحْمَضْتها أنا . قال : فإذا كانت مقيمة في الحَمْض ، قيل إبل حَمِيضة ، وكذلك إبل واضعة وآركة : مقيمة في الحَمْض .
قال : وإبل زاهية : لا تَرَى الحَمْض وكذلك إبل عادية .
قلت : وشجر الحَمض كثير ، منها النّجِيل والرُّغْل ، والرّمث ، والخِذْراف ، والإخريطُ ، والهرْمُ ، والقُلاّمُ .
والعرَب تقول : الخُلّة خُبْز الإبل ، والحَمْض فاكهتها .
وقال ابن السّكّيت في كتاب ( المعاني ) حَمَضتُها الإبل أي رَعَيْتُها الحَمْض ، وأَحمَضْتُها : صَيَّرتُها تأكل الحَمْض وقال الْجَعدِيُّ :
وكَلْباً ولَخْماً لم تَزَل مُنْذُ أَحمضت
بحَمضَتِنَا أَهْلَ الجَناب وخَيْبَرا
أي طردناهم ونفيناهم عن منازلهم إلى
الجناب وخيبرا .
قال : ومثله قولهم :
جاءوا مُخِلّين فَلاَقَوْا حَمْضَا
أي جاءوا يشتهون الشَّرَّ فوجدوا مَنْ شفاهم مِمّا بهم ، وقال رؤبة :
ونُورِدُ المُستَوْرِدين الحَمْضا
أي من أتانا يَطْلب عندنا شَرّاً شَفَيْناه من دائه ، وذلك أن الإبل إذا شَبِعت من الخُلَّة اشتهت الحَمْض .
وقال بعض الناس : إذا أتى الرجل المرأة في غير مأْتاها الذي يكون موضعا للولد فقد حَمَّض تحْميضاً ، كأنه تحوّل من خير المكانين إلى شرِّهما شَهْوَة معكُوسَة ، كفِعْل قوم لُوط الذين أهلكهم الله بحجارة من سجِّيل .
ويقال : قد أحمض القوم إِحْماضا إذا أفاضوا فيما يؤنِسهم من الحديث ، كما يقال : فلان فكِهٌ ومُتفكِّه :
والحُمَّاض : بَقْلة بَرِّية تَنْبُتُ أيام الربيع في مَسايل الماء ، ولها ثمرةٌ حمراءُ ، وهي من ذكور البقول ، وقال رؤبة :
كثَمَرِ الحُمّاضِ من هَفْت العَلَق
ومَنابت الحُمّاض : الشُّعَيْبات وملاجىء الأُوْدِية وفيها حُموضَة ، وربما نَبَّتها الحاضِرَةُ في بساتينهم وسَقَوْها وربَّوها فلا تَهِيج وقت هَيْج البُقُول البَرِّيّة .
ويقال للذي في جوف الأُتْرُجِّ حُمّاض ، والواحدة حُمّاضة .
ولَبن حامض ، وقد حَمُض يَحْمُض حُمُوضَةً فهو حامض وإنه لَشَدِيد الحَمض والحُموضَة .
وروى أبو عُبَيْد في كتابه حديثاً لبعض التابعين أنه قال : الأُذُنُ مجَّاجة وللنَّفْس حَمْضة .
قال أبو عُبَيد : المجَّاجة : التي تَمُجُّ ما تسمع ، يَعْني أنها تُلْقيه ولا تَعِيه إذا وُعِظت بشيء أو نُهِيت عنه ، وقوله : وللنّفس حَمْضة ، أراد بالحَمْضة الشَّهوَة ، أُخِذت من شهوة الإبل للحَمْض إذا ملَّت الخُلَّة .
قلت : والمعنى أن الآذان لا تَعِي كُلّ ما تسمعه ، وهي مع ذلك ذات شهوة لما تَسْتَطْرِفُه من غرائب الحديث ونوادر الكلام .
وحَمْضٌ : ماء معروف لبني تميم .
وحُمَيْضة : اسم رجل مشهور من بني عامر بن صَعْصَعَة : وقال ابن شُمَيل : أرض حَمِيضَةٌ أي كثيرةُ أَحَمْض من الرِّمْتِ وغيره ، وقد أحْمَض القومُ إذا أصابُوا حَمْضاً ، ووطِئْنَا حُموضاً من الأرض أي ذَوات حَمْض ، قال : والملُوحَة تُسَمّى الحمُوضة .
محض : قال الليث : المَحضُ : اللبنُ الخالص بلا رَغْوة ، وكلّ شيء خَلَص حتى لا يَشُوبة شيء يُخَالِطه فهو مَحْضٌ .
ورجل مَمْحُوض الضَّرِيبة أي مُخَلَّص . قلت : كلام العرب : رجل مَمْحوص الضَّرِيبة بالصاد إذا كان مُنَقَّحاً مُهَذَّباً ، ويقال : فِضَّة مَحْضةٌ ، فإذا قلتَ : هذه الفِضَّة مَحْضاً ، قلتَه بالنصب اعْتماداً على
المَصْدَر .
وقال أبو عُبَيْد : قال غير واحد : هو عَرَبيّ مَحْض ، وامرأة عربيّة مَحْضة ومَحْض ، وبَحتٌ وبَحْتَة ، وقَلْب وقَلبة ، وإن شئت ثَنَّيتَ وجَمَعْت .
قال أبو عُبَيد : وقال أبو زَيد : أمحضتُه الحديث إمْحاضاً أي صَدَقْتُه ، وكذلك أمْحضتُه النصح ، وأنشد :
قل للغواني أمَا فيكُنَّ فاتِكةٌ
تَعْلُو اللئيمَ بضَرْبٍ فيه إِمْحَاضُ
وروى ابن هانىء عنه : أمْحَضْتُ له النُّصْح إذا أَخْلَصْته ، قلت : وقد قال غيره : مَحْضتُك نُصحي بغير ألف ، ومَحَضْتُك مَوَدَّتي ، ويقال : مَحَضتُ فلاناً إذا سَقَيْتَه لبناً محضاً لا ماء فيه ، وقد امتحضه شاربُه ، ومنه قول الرّاجز :
فامْتَحَضا وسَقَّياني ضَيْحَا
مضح : قال الليث : يقال : مَضَح الرجلُ عِرْض فلان وأَمْضَحَه إذا شانه وعابه . أبو عُبَيد عن أبي عُبَيدة : مَضح الرجل عِرضه وأمْضحه إذا شانه ، وقال الفَرَزْذق :
وأمضحتِ عِرضي في الحياة وشِنْتِني
وأوْقَدْتِ لي ناراً بكل مكان
وأنشدنا أبو عمرو :
لا تمْضَحَن عِرضي فإني ماضِحُ
عِرضَك إن شاتَمتني وقادِحُ
في ساقِ مَنْ شاتمنِي وجارحُ
وفي ( نوادر الأعراب ) : مَضَحَت الإبل ونضحت ورفَضَت إذا انتشرت . ومَضحت الشمس ونضَحَت إذا انتشر شُعاعها على الأرْض .

##### Türkçe

ح ض م
**حمض** , **مضح** , **محض**
Ondan kullanılan: **حمض** , **مضح** , **محض** .
**حمض** : Leys dedi: **الْحمْضُ** ilkbaharda coşmayan ve yaz sıcağı üzerinde kalan her bitkidir; onda tuzluluk vardır; develer ondan yediklerinde üzerine su içerler; onu bulmadıklarında ise incelirler ve zayıflarlar.
Ve denilir: Develer **حَمَضَت** **تَحْمُضُ** **حُمُوضاً**; **الحَمْض** otladıkları zaman; onlar **حوامض** develerdir; biz de onları **أَحْمَضْناها** yaptık. Ve şu beyit okunmuştur:
قَرَيبَةٍ نُدْوَتُهُ من مَحْمَضِهْ
Yani, içinde **يَحْمُض** ettiği yerinden. Dedi: Araplardan, içinde tuzluluk bulunan her bitkiye **حَمْضاً** adını veren vardır.
Dedi: Et: erkeklerin **حَمْض**’ıdır.
Bir adamı bir işten çevirdiğinde “onu **أَحْمَضْته** yaptın” denilir. Tırimmâh dedi:
لا يَنِي يُحْمِض العدُوّ وذو الخُلْ
لة يُشْفَى صَدَاه بالإحماضِ
İbnü’s-Sikkît dedi: Develer **حَمَضَت**; onlar **حامضة**dır, **الخُلَّة** otladıkları zaman; o, bitkiden tatlı olan şeydir; sonra **الْحَمض**’a dönüp onu otladılar; o da bitkiden tuzlu olan yahut tuz olan şeydir; ben de onları **أَحْمَضْتها** yaptım. Dedi: **الحَمْض** içinde ikamet edici olduklarında “**حَمِيضة** develer” denilir; aynı şekilde **واضعة** ve **آركة** develer: **الحَمْض** içinde ikamet edicidir.
Dedi: **زاهية** develer: **الحَمْض**’ı görmez; aynı şekilde **عادية** develer.
Dedim: **الحَمض** ağacı çoktur; ondan **النّجِيل** ve **الرُّغْل** , **الرّمث** , **الخِذْراف** , **الإخريطُ** , **الهرْمُ** , **القُلاّمُ** vardır.
Araplar der: **الخُلّة** develerin ekmeğidir; **الحَمْض** ise onların meyvesidir.
İbnü’s-Sikkît ( **المعاني** ) kitabında dedi: “Develeri **حَمَضتُها**” yani onlara **الحَمْض** otlattım; “onları **أَحمَضْتُها**” ise: onları **الحَمْض** yer hâle getirdim. Câ‘dî dedi:
وكَلْباً ولَخْماً لم تَزَل مُنْذُ أَحمضت
بحَمضَتِنَا أَهْلَ الجَناب وخَيْبَرا
Yani onları sürdük ve menzillerinden **الجناب** ve **خَيْبَرا**’ya doğru sürdük.
Dedi: Bunun benzeri onların şu sözüdür:
جاءوا مُخِلّين فَلاَقَوْا حَمْضَا
Yani şerri arzulayarak geldiler de, kendilerinde olan şeyden onları iyileştiren kimseyi buldular. Ru’be dedi:
ونُورِدُ المُستَوْرِدين الحَمْضا
Yani bize gelip yanımızda şer isteyen kimseyi, hastalığından iyileştirdik. Bu, develer **الخُلَّة**’den doyduklarında **الحَمْض**’ı arzuladıkları içindir.
Bazı insanlar dedi: Adam kadına, doğum yeri olan kendi geliş yerinin dışında geldiğinde, **حَمَّض** **تحْميضاً** yapmıştır; sanki iki yerin hayırlısından şerlisine tersine çevrilmiş bir şehvetle dönmüştür; Lût kavminin fiili gibi; Allah onları **سجِّيل**’den taşlarla helâk etti.
Ve denilir: Kavim **أحمض** **إِحْماضا** yaptı; kendilerini ünsiyetlendiren sözde daldıkları zaman; denildiği gibi: falan **فكِهٌ** ve **مُتفكِّه**’tir.
**والحُمَّاض** : ilkbahar günlerinde su akıntılarında biten yabani bir ottur; onun kırmızı bir meyvesi vardır; o, otların erkeklerindendir. Ru’be dedi:
كثَمَرِ الحُمّاضِ من هَفْت العَلَق
**الحُمّاض**’ın bitme yerleri: **الشُّعَيْبات** ve vadilerin sığınaklarıdır; onda **حُموضَة** vardır; bazen yerleşikler onu bahçelerinde bitirtirler, sularlar ve yetiştirirler; böylece yabani otların coşma vaktinde coşmaz.
**الأُتْرُجِّ**’ün içindeki şeye **حُمّاض** denilir; bir tanesi **حُمّاضة**’dır.
Ekşi süt: **لَبن حامض**; ve **حَمُض** **يَحْمُض** **حُمُوضَةً**; o hâlde o **حامض**tır; ve o, **الحَمض** ve **الحُموضَة** bakımından şiddetlidir.
Ebû ‘Ubeyd kitabında tâbiînden birine ait bir hadis rivayet etti; o dedi ki: **الأُذُنُ** **مجَّاجة**’dir ve nefis için bir **حَمْضة** vardır.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **المجَّاجة**: işittiğini tüküren (atan)dır; yani bir şeyle öğütlendiğinde yahut ondan nehyedildiğinde onu atar ve onu kavramaz. Ve onun sözü: “Nefis için bir **حَمْضة** vardır”; **حَمْضة** ile şehveti kastetti; develerin **الخُلَّة**’den bıktıklarında **الحَمْض**’a olan şehvetinden alınmıştır.
Dedim: Mana şudur: Kulaklar işittiği her şeyi kavramaz; bununla beraber, hadisin gariplerinden ve sözün nadirlerinden yeni bulduğu şeye şehvet sahibidir.
**وحَمْضٌ** : Benî Temîm’e ait bilinen bir sudur.
**وحُمَيْضة** : Benî ‘Âmir b. Sa‘sa‘a’dan meşhur bir adamın adıdır. İbn Şümeyl dedi: **أرض حَمِيضَةٌ** yani **الرِّمْت** ve başkasından **أَحَمْض**’ı çok olan; kavim **أحْمَض** yaptı; **حَمْضاً** isabet ettikleri zaman; ve yerden **حُموضاً** çiğnedik, yani **حَمْض** sahibi olanlar. Dedi: **الملُوحَة**’ya **الحمُوضة** adı verilir.
**محض** : Leys dedi: **المَحضُ**: köpüksüz saf süttür; ve her şey, kendisine karışan bir şey onu bulandırmayacak şekilde arınıp saflaştığında o **مَحْضٌ**’dur.
**ورجل مَمْحُوض الضَّرِيبة** yani arıtılmış. Dedim: Arapların sözü: **رجل مَمْحوص الضَّرِيبة** ( **بالصاد** ) eğer ayıklanmış, terbiye edilmiş ise. Ve denilir: **فِضَّة مَحْضةٌ**; “Bu gümüşü **مَحْضاً**” dediğinde, masdara dayanarak onu nasb ile söylersin.
Ebû ‘Ubeyd dedi: Birden fazla kişi dedi ki: O, **عَرَبيّ مَحْض**’tır; ve kadın: **عربيّة مَحْضة** ve **مَحْض**; ve **بَحتٌ** ve **بَحْتَة**; ve **قَلْب** ve **قَلبة**; istersen ikileştirir ve çoğul yaparsın.
Ebû ‘Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: Ona hadisi **أمْحضتُه** **إمْحاضاً** yaptım; yani ona doğru söyledim; aynı şekilde ona nasihati **أمْحضتُه** yaptım. Ve şu beyit okunmuştur:
قل للغواني أمَا فيكُنَّ فاتِكةٌ
تَعْلُو اللئيمَ بضَرْبٍ فيه إِمْحَاضُ
İbn Hânî ondan rivayet etti: Ona nasihati **أمْحَضْتُ**; onu ihlâs ettiğim zaman. Dedim: Başkası da dedi: Sana nasihatimi **مَحْضتُك** (elif olmaksızın); ve sana sevgimi **مَحَضْتُك**. Ve denilir: Falancayı **مَحَضتُ**; ona içinde su olmayan saf süt içirdiğim zaman; içeni de onu **امتحضه** yapmıştır. Ondan râcizin sözü:
فامْتَحَضا وسَقَّياني ضَيْحَا
**مضح** : Leys dedi: Denilir: Adam falanın ırzını **مَضَح** etti ve onu **أَمْضَحَه** yaptı; onu ayıpladığı ve kötülediği zaman. Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Ubeyde’den: Adam onun ırzını **مَضح** etti ve onu **أمْضحه** yaptı; onu ayıpladığı zaman. Ferazdak dedi:
وأمضحتِ عِرضي في الحياة وشِنْتِني
وأوْقَدْتِ لي ناراً بكل مكان
Ebû ‘Amr bize okuttu:
لا تمْضَحَن عِرضي فإني ماضِحُ
عِرضَك إن شاتَمتني وقادِحُ
في ساقِ مَنْ شاتمنِي وجارحُ
( **نوادر الأعراب** )’da: Develer **مَضَحَت** ve **نضحت** ve **رفَضَت**; yayıldıkları zaman. Güneş **مَضحت** ve **نضَحَت**; ışını yeryüzüne yayıldığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والحاء وما يثلثهما)
(محز)  الميم والحاء والزاء ليس بشيء، على أنهم يقولون: المَحْز: النِّكاح، ومَحَزَها مَحْزاً.
(محش)  الميم والحاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على إحراق النار شيئاً حتى ينسحِجَ جِلدُه. يقال: مَحَشَت النارُ الشيءَ تَمْحَشُه. وامتَحَشَ الخبزُ: احتَرق. وروى ابنُ السِّكِّيت: أمْحَشَهُ الحَرُّ. ويقال: امتحَشَ، إذا غَضِب؛ ومعناه أنَّ الغضبَ لحرارته بَلَغَ ذلك المبلغ، كأنّه أحرَق. ويقال للسّنَة الجدْب: قد أمْحَشَت كلَّ شيء. فأمّا قولُ النابغة:
جَمِّع مِحَاشَكَ يا يزيدُ، فإنَّني *** أعددت يربوعاً لكم وتميما([1])فقالوا: معناه جَمِّعْ هذه القبائل، وكانوا قبائلَ تحالَفُوا بالنّار.
ومما قِيس على هذا مَحَشَ وجهَه بالسّيف مَحشَةً: ضربَه فقَشَرَ الجلد([2]). ومرَّتْ غِرَارةٌ فمَحَشَتْني، أي سَحَجَتْنِي.
(محص)  الميم والحاء والصَّاد أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تخليصِ شيء* وتنقيته. ومَحَصه مَحْصاً: خلَّصه من كل عيبٍ. [و] مَحَصَ الله العبدَ من الذَّنْب: طهَّرَه منه ونقّاه، ومَحَّصَهُ([3]). قال الله تعالى: ﴿ولِيُمَحِّصَ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ [آل عمران 141]. ومَحّصْتُ الذّهب بالنّار: خلّصته من الشَّوب. وقولهم: فرسٌ مُمَحَّص يقولون: إنّه الشديد الخَلْق وقياسُه عندنا أنّه البرِيء من العيوب، وكذلك المَحِص من الحِبال والأوتار([4]): ما مُحِص حتى ذهب زئِبرهُ ولانَ. قال الهُذَلي([5]):
لها مَحِصٌ غيرُ جافِي القُوَى *** إذا مُطْيَ حنّ بِوَرْكٍٍ حُدَالِ([6])(محض)  الميم والحاء والضاد كلمةٌ تدلُّ على خُلوص الشّيء. منه اللبن المَحْض: الخالص؛ وعربيٌّ محض. والمَحْض يشتقُّ منه مَحَضْتُهُمْ: سقيتُهم ذلك. وامتَحَضْتُ أنا: شرِبت المَحْض. وأمحضْتُك الحديثَ: صَدَقْتُكَه. وكذا النصيحة [و] الوُدّ. قال:
قُلْ لِلْغَواني أما فيكُنَّ فاتكةٌ *** تَعلُو اللّئيم بضربٍ فيه إمحاضُ([7])(محق)  الميم والحاء والقاف كلماتٌ تدلُّ على نُقصان. ومَحَقه: نَقصه. وكلُّ شيء نَقَصَ وُصِف بهذا. والمحَاق([8]): آخِر الشَّهر إذا تمحَّق الهِلال. ومَحَقه الله: ذهَب ببَركتِه([9]). وقال قوم: أمْحَقَه؛ وهو رديء. وقال أبو عمرو: الإمحاق أن يَهلِك كمحاقِ الهلال. وقولهم: ماحِقُ الصَّيف: شِدَّة حَرِّه، أي إنّه بشدَّة الحرِّ يمحَق النبات، أي يُوبِسُه، ويذهبُ به، وقال ابن دريد([10])، في قول القائل([11]):
يقلّب صعدةً جرداء فيها *** نَقيع السّمّ أو قَرْنٌ محيقُ
إنه ليس من المحق، إنما هو مفعول من حُقْت أَحُوق وحِقت أَحيق، أي دَلكت وملَّست.
(محك)  الميم والحاء والكاف كلمةٌ واحدة. المَحْكُ: التَّمادي واللَّجاج. وتماحَكَ الخصمانِ: تلاجَّا. وهو مَحِكٌ.
(محل)  الميم والحاء واللام أصلٌ صحيح له معنيانِ: أحدهما قِلّة الخير، والآخَر الوِشاية والسِّعاية.
فالمَحْل: انقطاع المطر ويُبْس الأرضِ من الكلأ. يقال: أرضٌ مُحُول، على فُعُول بالجمع. قال الخليل: يحمل ذلك على المواضع. وأمْحَلَت فهي مُمْحِل. وأمْحَل القوم. وزمانٌ ماحِل.
والمعنى الآخَرَ مَحَل به، إذا سعَى به. وفي الدعاء: "لا تجعل القرآنَ بنا ماحلا"، أي لا تجعله يَشهد عندك علينا بتركنا اتِّباعَه، أي اجعَلْنا ممّن يتبع القرآن ويعَمَل به.
وما يُبايِن هذين المعنيين: لبنٌ مُمَحَّل، محَّله القوم، أي حَقَنوه.
(محن)  الميم والحاء والنون كلماتٌ ثلاثُ على غير قياس.
الأولى المَحْن: الاختبار. ومَحَنَه وامتحنه.
والثانية: أتيتُه فما مَحَنني شيئاً، أي ما أعطانيه.
والثالثة مَحَنه سَوطاً: ضربَه.
(محو)  الميم والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على الذَّهاب بالشيء. ومَحَتِ الرِّيحُ السحابَ: ذهبَتْ به. وتسمَّى الشّمالُ مَحْوَة، لأنّها تَمحو السَّحاب. ومَحَوْت الكتابَ([12]) أَمْحُوه مَحْواً. وامَّحَى الشّيءُ: ذهب أثرُه، كذلك امْتَحَى.
(محت)  الميم والحاء والتاء ليس بأصل، إنّما هو مقلوب. يقولون: المَحْت: الشَّديد من كلِّ شيء. ويومٌ مَحْتٌ: شديدُ الحر. والأصل الحَمْتُ.
(محج)  الميم والحاء والجيم. يقولون: مَحَجت الأرضَ الرِّيحُ: مسحت التُّرابَ عنها. ومَحَجْتُ اللَّحمَ: قشَرته. قال الخليل: والمَحْج: مسحُ شيءٍ عن شيء. قال ابن دريد([13]): ومَحَجت الأديمَ والحبْلَ، إذا دلكته لِيَلين. قال: وماحَجْتُه مُماحجةً ومِحاجاً، إذا ماطَلته. وإن صحَّ الباب فأصله المَسْح.
--------------ـــ
([1]) ديوان النابغة 70 واللسان (محش). ويزيد هذا هو يزيد بن أبي حارثة بن سنان، ابن أخي هرم بن سنان. وكان قد تزوج بنت النابغة ثم طلقها. وتميم هذه هي تميم بن ضبة بن عذرة بن سعد بن ذبيان، وليست تميم بن مر، شرح ديوان النابغة للبطليوسي.
([2]) في الأصل: "قشعر الجلد"، صوابه في المجمل.
([3]) أي يقال بتخفيف الحاء وتشديدها أيضاً.
([4]) في الأصل: "الجبال والأوتاد".
([5]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 185). وأنشده في اللسان (ورك، حدل) بدون نسبة.
([6]) روايته في اللسان (حدل): "من الثور حن"، وقال: "أي من عقب الثور".
          و "مطي" هي أيضاً رواية المجمل واللسان (ورك)، قال في اللسان: "أراد مطي فأسكن الحركة"، ووراية الديوان: "إذا مط".
([7]) وكذا أنشده في المجمل والجمهرة (2: 169) بدون نسبة.
([8]) المحاق، بتثليث الميم.
([9]) في الأصل: "بتركته".
([10]) الجمهرة (2: 182).
([11]) هو المفضل النكري، كما في اللسان (محق) والأصمعيات 54. والبيت في المجمل والجمهرة بدون نسبة. ورواية الأصمعيات:
يهزهز صعدة جرداء فيها *** سنان الموت أو قرن محيق
([12]) في الأصل: "ومحوت الكتاب أثره".
([13]) الجمهرة (2: 59).

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** ve **الحاء** ve onların üçüncüsü olanlar)

(**محز**)  **الميم** ve **الحاء** ve **الزاء** bir şey değildir; şu var ki onlar derler: **المَحْز**: nikâh; ve **مَحَزَها** **مَحْزاً**.

(**محش**)  **الميم** ve **الحاء** ve **الشين** sahih bir asıldır; ateşin bir şeyi yakmasına, ta ki derisi sıyrılıp aşınıncaya kadar, delâlet eder. Denir: **مَحَشَت** ateş, şeyi; onu **تَمْحَشُه**. Ve **امتَحَشَ** ekmek: yandı. İbnü’s-Sikkît rivayet etti: **أمْحَشَهُ** sıcak. Ve denir: **امتحَشَ**; öfkelendiği zaman; mânâsı: öfkenin, hararetinden dolayı, o mertebeye ulaşmasıdır; sanki yakmış gibidir. Ve kıtlık yılına denir: her şeyi **أمْحَشَت**. Nâbiga’nın sözüne gelince:
جَمِّع مِحَاشَكَ يا يزيدُ، فإنَّني *** أعددت يربوعاً لكم وتميما([1])
Dediler: mânâsı, bu kabileleri topla; ve onlar, ateşle antlaşmış kabileler idi.

Ve bunun üzerine kıyas edilenlerdendir: **مَحَشَ** yüzünü kılıçla **مَحشَةً**: ona vurdu da deriyi soydu([2]). Ve bir çuval geçti de beni **مَحَشَتْ**; yani beni sıyırdı.

(**محص**)  **الميم** ve **الحاء** ve **الصَّاد** tek bir sahih asıldır; bir şeyi arıtıp temizlemeye delâlet eder. Ve onu **مَحَصه** **مَحْصاً**: onu her ayıptan arıttı. Ve Allah, kulu günahtan **مَحَصَ**: onu ondan temizledi ve arıttı; ve onu **مَحَّصَهُ**([3]). Allah Teâlâ dedi: ﴿ولِيُمَحِّصَ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ [Âl-i İmrân 141]. Ve altını ateşle **مَحّصْتُ**: onu karışımdan arıttım. Ve onların sözü: **فرسٌ مُمَحَّص**; derler: o, yaratılışı pek kuvvetli olandır; ve onun kıyası bize göre: ayıplardan beri olandır. Ve yine iplerden ve kirişlerden **المَحِص**([4]): öyle ki **مُحِص** edilip tüyü gidince ve yumuşayınca. Hüzeli([5]) dedi:
لها مَحِصٌ غيرُ جافِي القُوَى *** إذا مُطْيَ حنّ بِوَرْكٍٍ حُدَالِ([6])

(**محض**)  **الميم** ve **الحاء** ve **الضاد** bir kelimedir; şeyin hâlis olmasına delâlet eder. Ondandır: **اللبن المَحْض**: hâlis (süt); ve **عربيٌّ محض**. Ve **المَحْض** ondan türetilir: **مَحَضْتُهُمْ**: onlara onu içirdim. Ve ben **امتَحَضْتُ**: **المَحْض** içtim. Ve sana sözü **أمحضْتُك**: sana onu doğru söyledim. Ve aynı şekilde nasihat ve sevgi. Dedi:
قُلْ لِلْغَواني أما فيكُنَّ فاتكةٌ *** تَعلُو اللّئيم بضربٍ فيه إمحاضُ([7])

(**محق**)  **الميم** ve **الحاء** ve **القاف** eksilmeye delâlet eden kelimelerdir. Ve onu **مَحَقه**: onu eksiltti. Ve eksilen her şey bununla vasfedilir. Ve **المحَاق**([8]): ayın sonu; hilâl **تمحَّق** ettiği zaman. Ve Allah onu **مَحَقه**: bereketini giderdi([9]). Bir kavim dedi: **أمْحَقَه**; ve o kötüdür. Ebû Amr dedi: **الإمحاق**; hilâlin **محاق**ı gibi helâk olmasıdır. Ve onların sözü: **ماحِقُ الصَّيف**: sıcağının şiddeti; yani o, sıcağın şiddetiyle bitkiyi **يمحَق** eder; yani onu kurutur ve onu giderir. İbn Düreyd([10]) dedi, söyleyenin([11]) sözü hakkında:
يقلّب صعدةً جرداء فيها *** نَقيع السّمّ أو قَرْنٌ محيقُ
O, **المحق**tan değildir; ancak **حُقْت** **أَحُوق** ve **حِقت** **أَحيق**’ten mef‘ûldür; yani ovaladım ve düzledim.

(**محك**)  **الميم** ve **الحاء** ve **الكاف** tek bir kelimedir. **المَحْكُ**: sürdürme ve inat. İki hasım **تماحَكَ**: inatlaştılar. Ve o, **مَحِكٌ**dur.

(**محل**)  **الميم** ve **الحاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; iki mânâsı vardır: birincisi hayrın azlığı, diğeri gammazlık ve koğuculuk.

**المَحْل**: yağmurun kesilmesi ve yerin ottan kurumasıdır. Denir: **أرضٌ مُحُول**; cem‘de **فُعُول** üzere. Halîl dedi: bu, mekânlara hamledilir. Ve **أمْحَلَت**; o hâlde o **مُمْحِل**dir. Ve kavim **أمْحَل** etti. Ve zaman **ماحِل**dir.

Diğer mânâ: onunla **مَحَل** etti; yani onun aleyhine koştu. Duada: "لا تجعل القرآنَ بنا ماحلا"; yani Kur’ân’ı, onu tâbi olmamızı terk edişimiz sebebiyle, katında aleyhimize şahit kılma; yani bizi Kur’ân’a tâbi olan ve onunla amel edenlerden kıl.

Bu iki mânâdan ayrılan şey: **لبنٌ مُمَحَّل**; kavim onu **محَّله**; yani onu pıhtılaştırdı.

(**محن**)  **الميم** ve **الحاء** ve **النون** kıyasa aykırı üç kelimedir.

Birincisi **المَحْن**: imtihan. Ve onu **مَحَنَه** ve onu **امتحنه**.

İkincisi: ona geldim de bana hiçbir şey **مَحَنني**; yani bana onu vermedi.

Üçüncüsü: onu bir kamçıyla **مَحَنه**: ona vurdu.

(**محو**)  **الميم** ve **الحاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; bir şeyi gidermeye delâlet eder. Rüzgâr bulutu **مَحَتِ**: onu götürdü. Ve kuzey rüzgârına **مَحْوَة** denir; çünkü o bulutu siler. Ve kitabı **مَحَوْت**([12]) onu **أَمْحُوه** **مَحْواً**. Ve şey **امَّحَى**: izi gitti; aynı şekilde **امْتَحَى**.

(**محت**)  **الميم** ve **الحاء** ve **التاء** asıl değildir; ancak o, ters çevrilmiştir. Derler: **المَحْت**: her şeyin şiddetlisi. Ve **يومٌ مَحْتٌ**: şiddetli sıcak. Asıl **الحَمْتُ**tur.

(**محج**)  **الميم** ve **الحاء** ve **الجيم**. Derler: rüzgâr yeri **مَحَجت**: toprağı ondan sildi. Ve eti **مَحَجْتُ**: onu soydum. Halîl dedi: **المَحْج**: bir şeyi bir şeyden silmektir. İbn Düreyd([13]) dedi: ve deriyi ve ipi **مَحَجت**; onu yumuşasın diye ovaladığın zaman. Dedi: ve onu **وماحَجْتُه** **مُماحجةً** ve **مِحاجاً**; onu oyaladığın zaman. Eğer bab sahih olursa, aslı **المَسْح**tır.

--------------ـــ
([1]) Nâbiga divanı 70 ve Lisân (**محش**). Ve bu Yezîd, Yezîd b. Ebî Hârise b. Sinân’dır; Hârim b. Sinân’ın kardeş oğludur. Nâbiga’nın kızını nikâhlamış sonra boşamıştı. Ve bu Temîm, Temîm b. Dabba b. Uzra b. Sa‘d b. Zübyân’dır; Temîm b. Murr değildir; Batalyûsî’nin Nâbiga divanı şerhi.
([2]) Asılda: "قشعر الجلد"; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([3]) Yani **الحاء**’ın hafifletilmesiyle de, şeddelenmesiyle de söylenir.
([4]) Asılda: "الجبال والأوتاد".
([5]) O, Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’dir. Hüzelliler divanı (2: 185). Lisân’da (**ورك**، **حدل**) nisbesiz olarak rivayet etti.
([6]) Lisân’daki (**حدل**) rivayeti: "من الثور حن"، ve dedi: "yani öküzün topuğundan".
          Ve "مطي" el-Mücmel ve Lisân’daki (**ورك**) rivayettir; Lisân’da dedi: "مطي’yi kastetti de harekeyi sükûnlandırdı"; divan rivayeti: "إذا مط".
([7]) El-Mücmel ve el-Cemhere (2: 169)’de de nisbesiz olarak böyle rivayet etti.
([8]) **المحاق**; **الميم**’in üçlenmesiyle.
([9]) Asılda: "بتركته".
([10]) El-Cemhere (2: 182).
([11]) O, el-Mufaddal en-Nekrî’dir; Lisân (**محق**) ve el-Asma‘iyyât 54’te olduğu gibi. Beyit el-Mücmel ve el-Cemhere’de nisbesizdir. El-Asma‘iyyât rivayeti:
يهزهز صعدة جرداء فيها *** سنان الموت أو قرن محيق
([12]) Asılda: "ومحوت الكتاب أثره".
([13]) El-Cemhere (2: 59).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ح ض
لبن محض‏:‏ خالص بلا رغوة ومحضت القوم وأمحضتهم‏:‏ سقيتهم محضاً وامتحضوا‏:‏ شربوا المحص‏.‏
ورجل محض‏.‏
قال‏:‏ امتحضا وسقّياني الضّيحا فقد كفيت صاحبيّ الميحا ومن المجاز‏:‏ عربيّ محض وسيد محضٌ‏.‏
وفضّة محضةٌ‏.‏
وأحبّك حباً محضاً ومحضتك الود والنصح وأمحضتكه‏.‏
ورجل ممحوض الضريبة‏.‏
وقال ابن دريد‏:‏ أمحضتك في الودّ لا غير‏.‏

##### Türkçe

م ح ض
**لبن محض**: köpüksüz, hâlis; ve **محضت القوم** ve **أمحضتهم**: onlara **محضاً** içirdim; ve **امتحضوا**: **المحص** içtiler.
Ve **رجل محض**.
Dedi ki: **امتحضا وسقّياني الضّيحا فقد كفيت صاحبيّ الميحا** ve mecazdan: **عربيّ محض** ve **سيد محضٌ**.
Ve **فضّة محضةٌ**.
Ve seni **حباً محضاً** severim; ve sana sevgi ve öğüdü **محضتك**; ve onu sana **أمحضتكه**.
Ve **رجل ممحوض الضريبة**.
İbn Düreyd dedi: **أمحضتك في الودّ لا غير**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَحْضُ: اللبنُ الخالِصُ بلا رَغْوة. ولَبنٌ محْضٌ: خالِصٌ لم يُخالِطْه ماء، حُلْواً كان أَو حامضاً، ولا يسمى اللبنُ مَحْضاً إِلا إِذا كان كذلك. ورجل ماحِضٌ أَي ذُو مَحْضٍ كقولك تامِرٌ ولابِنٌ. ومَحَضَ الرجلَ وأَمْحَضَه. سَقاه لبناً مَحْضاً لا ماء فيه. وامْتَحَضَ هو: شَرِبَ المَحْضَ، وقد امْتَحَضَه شارِبُه؛ ومنه قول الشاعر:
امْتَحِضا وسَقِّياني ضَيْحَا،
فقد كَفَيْتُ صاحِبَيَّ المَيْحا
ورجل مَحِضٌ وماحِضٌ: يشتهي المحْضَ، كلاهما على النسب. وفي حديث عمر: لما طُعِنَ شَرِبَ لبناً فخرج مَحْضاً أَي خالِصاً على جِهته لم يختلط بشيء. وفي الحديث: بارِكْ لهم في مَحْضِها ومَخْضِها أَي الخالِص والمَمْخُوض. وفي حديث الزكاة: فاعْمِدْ إِلى شاةٍ مُمْتلِئةٍ شحْماً ومَحْضاً أَي سَمِينةٍ كثيرة اللبن، وقد تكرر في الحديث بمعنى اللبن مطلقاً. والمَحْضُ من كل شيء: الخالِصُ. الأَزهري: كلُّ شيء خَلَصَ حتى لا يشُوبه شيء يُخالِطُه، فهو مَحضٌ. وفي حديث الوَسْوَسَةِ: ذلك مَحْضُ الإِيمانِ أَي خالِصُه وصَرِيحُه، وقد قدمنا شرح هذا الحديث وأَتينا بمعناه في ترجمة صرح. ورجل مَمْحُوضُ الضَّرِيبةِ أَي مُخَلَّصٌ. قال الأَزهري: كلام العرب رجل ممْحُوصُ الضَّرِيبة، بالصاد، إِذا كان مُنَقَّحاً مُهَذَّباً. وعربي مَحْضٌ: خالِصُ النسب. ورجل مَمْحوضُ الحسَب: مَحْضٌ خالِصٌ. ورجل محضُ الحسب: خالِصُه، والجمع مِحاضٌ؛ قال:
تَجِدْ قوْماً ذَوِي حسَبٍ وحالٍ
كِراماً، حيْثُما حُسِبُوا، مِحاضا
والأُنثى بالهاء؛ وفضة مَحْضةٌ ومَحْضٌ وممحوضةٌ كذلك؛ قال سيبويه: فإِذا قلت هذه الفضةُ مَحْضاً قلته بالنصب اعتماداً على المصدر. ابن سيده: وقالوا هذا عربي مَحْضٌ ومَحْضاً، الرفع على الصفة، والنصب على المصدر، والصِّفة أَكثر لأَنه من اسم ما قبله. الأَزهري: وقال غير واحد هو عربي مَحْض وامرأَة عربية مَحْضَةٌ ومَحْضٌ وبَحْتٌ وبَحْتَةٌ وقَلْبٌ وقَلْبةٌ، الذكر والأُنثى والجمع سواء، وإِن شئت ثَنَّيْتَ وجمَعْتَ. وقد مَحُضَ، بالضم، مُحُوضةً أَي صار مَحْضاً في حسَبه.
وأَمْحَضَه الودَّ وأَمْحَضَه له: أَخْلَصَه. وأَمْحَضَه الحديث والنصِيحةَ إِمْحاضاً: صدَقَه، وهو من الإِخْلاص؛ قال الشاعر: قل للغَواني: أَما فِيكُنَّ فاتِكَةٌ،
تَعْلُو اللَّئِيمَ بِضَرْبٍ فيه إِمْحاضُ؟
وكل شيء أَمْحَضْتَه
(* قوله «وكل شيء أمحضته إلخ» عبارة الجوهري: وكل
شيء أخلصته فقد أمحضته.) ، فقد أَخْلَصْتَه. وأَمْحَضْتُ له النُّصْحَ إِذا أَخلصتَه. وقيل: مَحَضْتُك نُصْحِي، بغير أَلف، ومَحَضْتُكَ مودَّتي. الجوهري: ومَحضْتُه الودَّ وأَمْحَضْتُه؛ قال اين بري في قوله محضته الود وأَمحضته: لم يعرف الأَصمعي أَمْحَضْتُه الود، قال: وعَرفه أَبو زيد. والأُمْحُوضةُ: النَّصيحة الخالصة.

##### Türkçe

**المَحْضُ**: köpüksüz, katışıksız süt. Ve **لَبنٌ محْضٌ**: içine su karışmamış katışıksızdır; tatlı da olsa ekşi de olsa; süt ancak böyle olursa **مَحْضاً** diye adlandırılır. Ve **ورجل ماحِضٌ** yani **ذُو مَحْضٍ**; senin “**تامِرٌ**” ve “**لابِنٌ**” demen gibi. Ve **مَحَضَ** adamı ve **أَمْحَضَه**: ona içinde su olmayan katışıksız süt içirdi. Ve **امْتَحَضَ** o: **المَحْضَ** içti; ve onu içen kimse onu **امْتَحَضَه**; bundan şairin sözü:
امْتَحِضا وسَقِّياني ضَيْحَا،
فقد كَفَيْتُ صاحِبَيَّ المَيْحا

Ve **ورجل مَحِضٌ وماحِضٌ**: **المحْضَ** ister; ikisi de nisbet üzerinedir. Ömer’in hadisinde: mızraklandığı zaman süt içti de **مَحْضاً** olarak çıktı; yani kendi yönü üzere katışıksız, hiçbir şeyle karışmamış. Ve hadiste: “Onlar için onun **مَحْضِها** ve **مَخْضِها**sında bereket ver” yani katışıksız ve çalkalanmış (süt). Ve zekât hadisinde: “Yağ ve **مَحْضاً** ile dolu bir koyuna yönel” yani sütü çok olan semiz. Ve hadiste, mutlak olarak süt manasıyla tekrar etmiştir. Ve her şeyden **المَحْضُ**: katışıksız olan. el-Ezherî: Her şey, kendisine karışan bir şey onu bulandırmayacak şekilde arınırsa, o **مَحضٌ**dur. Vesvese hadisinde: “Bu, imanın **مَحْضُ**udur” yani onun katışıksızı ve sarih olanı; bu hadisin şerhini daha önce takdim ettik ve “**صرح**” maddesinde manasını getirdik.

Ve **ورجل مَمْحُوضُ الضَّرِيبةِ**: yani arıtılmış. el-Ezherî dedi: Arapların sözü “**رجل ممْحُوصُ الضَّرِيبة**”, **بالصاد**; eğer ayıklanmış, terbiye edilmiş ise. Ve **وعربي مَحْضٌ**: nesepçe katışıksız. Ve **ورجل مَمْحوضُ الحسَب**: katışıksız, halis **مَحْضٌ**. Ve **ورجل محضُ الحسب**: onun katışıksızı; çoğulu **مِحاضٌ**; dedi ki:
تَجِدْ قوْماً ذَوِي حسَبٍ وحالٍ
كِراماً، حيْثُما حُسِبُوا، مِحاضا

Dişisi **بالهاء** iledir; ve gümüş **فِضَّةٌ مَحْضةٌ** ve **مَحْضٌ** ve **ممحوضةٌ** da böyledir; Sîbeveyh dedi: “Bu gümüşü **مَحْضاً**” dediğin zaman, masdara dayanarak onu nasb ile söylersin. İbn Sîde: Ve “Bu, Arap **عربي مَحْضٌ** ve **مَحْضاً**” dediler; ref‘ sıfat üzere, nasb masdar üzere; sıfat daha çoktur, çünkü kendisinden öncekinin isminden (türetilmiştir). el-Ezherî: Ve birden fazla kimse dedi ki: O, Arap **عربي مَحْض**; ve Arap kadın **امرأَة عربية مَحْضَةٌ** ve **مَحْضٌ** ve **بَحْتٌ** ve **بَحْتَةٌ** ve **قَلْبٌ** ve **قَلْبةٌ**; erkek, dişi ve çoğul eşittir; istersen ikileştirir ve çoğullaştırırsın. Ve **مَحُضَ** (damme ile) **مُحُوضةً**: yani hasabında **مَحْضاً** oldu.

Ve **أَمْحَضَه الودَّ** ve **أَمْحَضَه له**: onu halis kıldı. Ve **أَمْحَضَه الحديث والنصِيحةَ إِمْحاضاً**: ona doğru söyledi; bu, ihlâstandır; şair dedi ki:
قل للغَواني: أَما فِيكُنَّ فاتِكَةٌ،
تَعْلُو اللَّئِيمَ بِضَرْبٍ فيه إِمْحاضُ؟

Ve her şey ki onu **أَمْحَضْتَه**
(* Onun “Ve her şey ki onu **أَمْحَضْتَه** …” sözü: Cevherî’nin ibaresi: “Ve her şey ki onu halis kıldıysan, onu **أَمْحَضْتَه** olmuşsundur.”)
artık onu halis kılmışsındır. Ve **أَمْحَضْتُ له النُّصْحَ**: onu halis kıldığım zaman. Ve denildi ki: **مَحَضْتُك نُصْحِي** (elif olmaksızın) ve **مَحَضْتُكَ مودَّتي**. Cevherî: Ve **مَحضْتُه الودَّ** ve **أَمْحَضْتُه**; İbn Berrî, onun “**محضته الود وأَمحضته**” sözü hakkında dedi ki: Asma‘î, “**أَمْحَضْتُه الود**”u bilmedi; dedi ki: ve Ebû Zeyd onu bildi. Ve **الأُمْحُوضةُ**: katışıksız nasihat.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ح ض * * المَحْضُ * بوزن الفلس اللبن الخالص الذي لم يخالطه الماء حلوا كان أو حامضا و * مَحَضَهُ * الود و * أمْحَضَهُ * وكل شيء أخلصته فقد * مَحَضْتَهُ * وعربي * مَحْضٌ * أي خالص النسب الذكر والأنثى والجمع فيه سواء وإن شئت أنثت وثنيت وجمعت

##### Türkçe

* م ح ض * * **المَحْضُ** * “fils” vezninde: suyun karışmadığı, tatlı da olsa ekşi de olsa, hâlis süt. Ve **مَحَضَهُ**: sevgi; ve **أمْحَضَهُ**. Ve her şey ki onu hâlis kıldın, muhakkak onu **مَحَضْتَهُ**. Ve Arap(ça) **مَحْضٌ**: yani nesepçe hâlis; erkek ve dişi; cem‘ onda eşittir; ve istersen dişilleştirdin, ikiledin ve çoğul yaptın.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المحض: اللبن الخالص بلا رغوة. قاله الليث. وقال الجوهري: هو الذي لم يخالطه الماء حلوا كان أو حامضا. ولا يسمى اللبن محضا إلا إذا كان كذلك. وفي حديث عمر  لما طعن شرب لبنا فخرج محضا  أي خالصا على وجهه لم يختلط بشيء. وفي حديث آخر:  بارك لهم في محضها ومخضها  أي الخالص والممخوض. وفي حديث الزكاة  فاعمدوا إلى شاة ممتلئة شحما ومحضا  أي سمينة كثيرة اللبن. وقد تكرر في الحديث بمعنى اللبن مطلقا، ج محاض، بالكسر. ورجل ماحض ومحض، ككتف: يشتهيه، كلاهما على النسب. وفي العباب: رجل محض، يحب المحض، كما يقال شحم لحم: إذا كان يحبهما، أو رجل ماحض: ذو محض، كقولك: لابن وتامر، نقله الجوهري. ومحضه، كمنعه: سقاه المحض كأمحضه، كما في الصحاح. وامتحض: شربه محضا. وأنشد الجوهري للرجز:
  امتحضا وسقياني الضيحا
  فقد كفيت صاحبي الميحا كمحض،بالكسر، نقله الصاغاني. ومن المجاز: هو ممحوض النسب، أي خالصه، والذي في الصحاح: وعربي محض أي خالص النسب، الأنثى، والذكر، والجمع فيه سواء، وإن شئت أنثت وجمعت، مثل قلب وبحت. وفي العباب: قال أبو عبيد: هذا عربي محض، وهذه عربية محضة ومحض، وبحتة وبحت، وقلبة وقلب. ومن المجاز: فضة محض، ومحضة، وممحوضة، أي خالصة، كذلك قال سيبويه، فإذا قلت: هذه الفضة محضا، قلته بالنصب اعتمادا على المصدر. ومن المجاز: أمحضه الود، عن أبي زيد، ونسبه الزمخشري لابن دريد، أي أخلصه، كمحضه، كذا نقل الجوهري الوجهين. وقال ابن بري: ولم يعرف الأصمعي أمحضه الود، وكذلك محضت له النصح، وأمحضته. قال الجوهري: وكل شيء أخلصته فقد أمحضته. قال: وأنشد الكسائي:
  قل للغواني أما فيكن فـاتـكة                      تعلو اللئيم بضرب فيه إمحاض

  وأمحضه الحديث: صدقه. نقله ابن القطاع، وهو من الإخلاص، وهو مجاز. والأمحوضة، بالضم: النصيحة الخالصة، وهو مجاز. والمحضة: بلحف آرة بين الحرمين الشريفين. والمحضة أيضا: باليمامة، نقلهما الصاغاني. وقد محض، ككرم، محوضة: صار محضا في حسبه. ومن المجاز: هو ممحوض الضريبة: ممحوض الحسب، أي مخلص، كما في العباب. قال الأزهري: كلام العرب: رجل ممحوص الضريبة بالصاد إذا كان منقحا مهذبا. ومما يستدرك عليه: المحض من كل شيء: الخالص. وقال الأزهري: كل شيء خلص حتى لا يشوبه شيء يخالطه فهو محض. وفي حديث الوسوسة:  ذاك محض الإيمان  ، أي خالصه وصريحه، وهو مجاز. ورجل محض الحسب: خالصه. وجمعه محاض وأمحاض. شاهد المحاض قوله:
  تجد قوما ذوي حسب وحال                      كراما حيثما حسبوا محاضا وشاهد الأمحاض قول رؤبة:
  بلال يا ابن الحسب الأمحاض
  ليس بأدناس ولا أغـمـاض وأمحض الدابة: علفها المحض، وهو القت، نقله ابن القطاع، وهو مجاز. والمحض: لقب جماعة من العلويين، منهم عبد الله بن الحسن بن الحسن بن علي.

##### Türkçe

**المحض**: köpüksüz, saf süt. Bunu Leys söylemiştir. Cevherî dedi ki: O, suyun karışmadığıdır; tatlı da olsa ekşi de olsa. Süt, ancak böyle olursa **محضا** diye adlandırılır. Ömer’in hadîsinde: (bıçaklanınca) süt içti de **محضا** olarak çıktı; yani yüzünden saf olarak, hiçbir şeyle karışmamış. Başka bir hadîste: “Onlar için **محضها** ve **مخضها**’sında bereket ver”; yani saf olan ve yayıkta çalkalanmış olan. Zekât hadîsinde: “Yağ ve **محضا** ile dolu bir koyuna yönelin”; yani semiz, sütü çok. Hadîste, mutlak olarak süt mânâsıyla da tekrar etmiştir; çoğulu **محاض**’dır, kesre ile. Ve **ماحض** ve **محض** ( **كتف** vezninde) bir adam: onu iştah eder; ikisi de nisbet üzerinedir. Ve el-ʿUbâb’da: **محض** bir adam: **المحض**’ı sever; “**شحم لحم**” denildiği gibi: ikisini seviyorsa; yahut **ماحض** bir adam: **محض** sahibi; “**لابن** ve **تامر**” sözün gibi; bunu Cevherî nakletmiştir. Ve **محضه** ( **منعه** gibi): ona **المحض** içirdi; **أمحضه** gibi; Sıhâh’ta olduğu üzere. Ve **امتحض**: onu **محضا** olarak içti. Cevherî recez için inşâd etti:
  **امتحضا وسقياني الضيحا**
  **فقد كفيت صاحبي الميحا**

**كمحض** (kesre ile): bunu Sâgânî nakletmiştir. Mecazdan: o, **ممحوض النسب**’dir; yani onun safıdır. Sıhâh’ta olan: ve **عربي محض** yani nesebi saf; dişisi, erkeği ve çoğulu bunda eşittir; istersen dişilleştirir ve çoğul yaparsın; **قلب** ve **بحت** gibi. Ve el-ʿUbâb’da: Ebû ʿUbeyd dedi ki: bu **عربي محض**; ve bu **عربية محضة** ve **محض**; ve **بحتة** ve **بحت**; ve **قلبة** ve **قلب**. Mecazdan: **فضة محض** ve **محضة** ve **ممحوضة**; yani saf; Sîbeveyh böyle dedi. “Bu gümüş **محضا**” dediğinde, onu nasb ile söylersin; masdara dayanarak. Mecazdan: Ebû Zeyd’den: **أمحضه الود**; Zemahşerî onu İbn Düreyd’e nisbet etti; yani onu hâlis kıldı; **محضه** gibi; Cevherî iki vechi böyle nakletti. İbn Berrî dedi ki: Asmaʿî **أمحضه الود**’u bilmedi; aynı şekilde “ona öğüdü **محضت** ettim” ve “onu **أمحضته**”. Cevherî dedi ki: her neyi hâlis kıldıysan, onu **أمحضته** etmişsindir. Dedi ki: Kisâî inşâd etti:
  **قل للغواني أما فيكن فـاتـكة                      تعلو اللئيم بضرب فيه إمحاض**

Ve **أمحضه الحديث**: ona doğru söyledi. Bunu İbnü’l-Kattâʿ nakletti; bu, ihlâstandır ve mecazdır. Ve **الأمحوضة** (damme ile): hâlis nasihat; o da mecazdır. Ve **المحضة**: iki Harem-i şerîf arasında, Âre belhâfında (bir yer). Ve **المحضة** ayrıca: Yemâme’dedir; ikisini Sâgânî nakletmiştir. Ve **محض** etti ( **كرم** gibi) **محوضة**: hasebinde **محضا** oldu. Mecazdan: o, **ممحوض الضريبة**’dir: **ممحوض الحسب**; yani arıtılmış; el-ʿUbâb’da olduğu gibi. Ezherî dedi ki: Arapların sözü: **ممحوص الضريبة** ( **الصاد** ile) bir adam: eğer arıtılmış, terbiye edilmiş ise. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: her şeyden **المحض**: saf olan. Ezherî dedi ki: her şey, kendisine karışan bir şey onu bulandırmayacak şekilde saflaşırsa, o **محض**’dır. Vesvese hadîsinde: “Bu, **محض الإيمان**’dır”; yani onun safı ve sarih olanı; bu mecazdır. Ve **محض الحسب** bir adam: onun safı. Çoğulu **محاض** ve **أمحاض**’dır. **المحاض**’ın şahidi şu sözdür:
  **تجد قوما ذوي حسب وحال                      كراما حيثما حسبوا محاضا**

**الأمحاض**’ın şahidi Rü’be’nin sözü:
  **بلال يا ابن الحسب الأمحاض**
  **ليس بأدناس ولا أغـمـاض**

Ve **أمحض الدابة**: ona **المحض** yedirdi; o da **القت**’tir; bunu İbnü’l-Kattâʿ nakletti; bu mecazdır. Ve **المحض**: Alevîlerden bir cemaatin lakabıdır; onlardan biri, Ali’nin oğlu Hasan’ın oğlu Hasan’ın oğlu Abdullah’tır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَحَضَهُ
1 مَحَضَهُ ذ , (S, A, K,) aor. مَحَضَ , (K,) inf. n. مَحْضٌ, (TK,) He gave him to drink [milk such as is termed] مَحْض; (S, A, K;) as also ↓ امحضهُ. (S, K.) ― -b2- He made it (namely milk) to be such as is termed مَحْض; (A;) and ↓ امحضهُ signifies [the same; or] he made it (milk, or anything, S) to be pure, sheer, free from admixture, unmingled, unmixed, or clear. (S, Msb.) ― -b3- [And hence,] مَحَضْتُ الوُدَّ, aor. and inf. n. as above, (tropical:) I made love, or affection, true, or sincere; as also ↓ أَمْحَضْتُهُ. (Msb.) And مَحَضَهُ الوُدَّ, (S, A, K,) and النُّصْحَ, (A,) and مَحَضَ لَهُ النُّصْحَ, (TA,) (tropical:) He made love or affection, and good advice, to be pure, or sincere, to him; [i.e. he was pure, or sincere, to him in love, or affection, and in good advice;] as also الوُدَّ ↓ امحضهُ; (S, A, K;) or, accord. to IDrd, this latter only; (A;) but this latter was unknown to As; (IB;) and النصح ↓ امحضهُ; (A;) and له النصح ↓ امحض. (TA.) And ↓ أَمْحَضَهُ الحَدِيثَ (tropical:) He was true, or veracious, to him in the narration, or in discourse. (IKtt, K.) And فُلَانٌ الحَقَّ ↓ مَحَّضَنِى (assumed tropical:) [Such a one declared, or told clearly, to me the truth]. (A, TA, voce صَبَّحَ.) -A2- مَحِضَ, (Sgh, K,) aor. مَحَضَ , inf. n. مَحَضٌ, (TK,) He drank [milk such as is termed] محض; (Sgh, K;) as also ↓ امتحض. (S, K.) See also 10. -A3- مَحُضَ, aor. مَحُضَ , inf. n. مُحُوضَةٌ, (assumed tropical:) He became pure in his حَسَب [or grounds of pretension to respect]. (S, K.) And مَحُضَ فِى نَسَبِهِ, inf. n. as above, (assumed tropical:) He was pure, or unmixed, in his race, lineage, or parentage. (Msb.)

2 مَحَّضَ see above.

امحضهُ
4 امحضهُ ذ : see مَحَضَهُ, throughout. ― -b2- امحض الدَّابَّةَ (tropical:) He fed the beast of carriage with مَحْض, meaning قَتّ [a kind of trefoil, or clover]. (IKtt.)

8 اِمْتَحَضَ see مَحِضَ.

استمحض
10 استمحض ذ [He asked for, or demanded, or desired, milk such as is termed مَحْض]. (A.) ― -b2- [In a copy of the A, it has also assigned to it the signification given above to مَحِضَ and امتحض; but in this instance I think it a mistranscription for امتحض.]

مَحْضٌ
مَحْضٌ ذ Milk that is pure, sheer, free from admixture, unmingled, unmixed, or clear; (Lth, S, A, K;) without froth; (Lth, A;) or not mixed with water: (S, Msb;) whether sweet or sour; no other milk being so called: (S:) but it occurs repeatedly in trads. as meaning milk absolutely: (TA:) pl. مِحَاضٌ. (K.) It is said in a trad. (بَارِكْ لَهُمْ فِى مَحْضِهَا وَمَخْضِهَا Do Thou bless them in their [the beasts'] pure milk and churned milk. (TA.) And in another, فَاعْمِدُوا اِلَى شَاةٍ مُمْتَلِئَةً شَحْمًا وَمَحْضًا [And betake yourselves to a ewe, or she-goat,] fat, and abounding with milk. (TA.) [See also an ex. voce زُبْدٌ: and another voce صَرَّحَ.] ― -b2- (assumed tropical:) Anything (Az, TA) pure, sheer, free from admixture, unmingled, unmixed, genuine, or clear; (Msb, TA;) that is not mixed with any other thing. (Az, Msb, TA.) You say, فِضَّةٌ مَحْضٌ, (K,) and مَحْضَةٌ, (A, K,) and ↓ مَمْحُوضَةٌ, (K,) (tropical:) Pure, unmixed, unalloyed, silver: (A, * K:) so says Sb: but you say, هٰذِهِ الفِضَّةُ مَحْضًا (tropical:) [This is silver in a pure state]; putting the last word in the accus. case, used as an inf. n. (TA.) And عَرَبِىٌّ مَحْضٌ (tropical:) An Arabian of pure, or unmixed, race, or lineage, or parentage: (S, A, Msb: *) [a genuine Arabian:] and the epithet is the same as fem. [and dual] and pl., (S, Msb,) accord. to the more approved usage; (Msb;) [for it is originally an inf. n.;] but you may, if you please, use the fem. and dual and pl. forms, as in the instances of [the synonymous epithets] قَلْبٌ and بَحْتٌ: (S:) and النَّسَبِ ↓ هُوَ مَمْحُوضُ (tropical:) he is pure, or unmixed, in race, or lineage, or parentage: (K, TA:) and الضَّرِيبَةِ ↓ مَمْحُوضُ (tropical:) rendered pure in nature, or disposition; (Az, O;) freed from faults or vices: (Az:) and مَحْضُ الحَسَبِ (tropical:) pure in grounds of pretension to respect: (TA:) and الحَسَبِ ↓ مَمْحُوضُ (tropical:) rendered pure therein: (O, K:) the pl. of مَحْضٌ thus used is مِحَاضٌ [a pl. of mult.] and أَمْحَاضٌ [a pl. of pauc.]. (TA.) You say also, أُحِبُّكَ حُبًّا مَحْضًا (tropical:) [I love thee with a pure, sincere, or true, love]. (A.) And مَحْضُ الاِيْمَانِ occurs in a trad. as meaning (tropical:) Pure faith or belief. (TA.) ― -b3- Also, i. q. قَتٌّ [A kind of trefoil, or clover]. (IKtt)

مَحِضٌ
مَحِضٌ ذ A man who loves [milk such as is termed] مَحْض; like as one says, شَحِمٌ لَحِمٌ, meaning one “ who loves fat and flesh meat: ” (O:) or one who eagerly desires مَحْض; as also ↓ مَاحِضٌ: (K:) each is a relative epithet; (TA:) or ↓ the latter signifies a possessor of مَحْض; (S, K;) similar to لَابِنٌ and تَامِرٌ: (S:) and the former, a drinker of مَحْض. (TA voce ثَفِلٌ, q. v.)

مَاحِضٌ
مَاحِضٌ ذ : see مَحِضٌ, in two places.

أُمْحُوضَةٌ
أُمْحُوضَةٌ ذ (tropical:) True, or sincere, advice. (K, TA.)

مَمْحُوضٌ
مَمْحُوضٌ ذ : see مَحْضٌ, in four places.

##### Türkçe

**مَحَضَهُ**
1 **مَحَضَهُ** ذ , (S, A, K,) muzâri‘ı **مَحَضَ** , (K,) mastarı **مَحْضٌ**, (TK,) Ona içirdi: [**مَحْض** diye adlandırılan türden] süt; (S, A, K;) bunun gibi ↓ **امحضهُ** da. (S, K.) ― -b2- Onu (yani sütü) **مَحْض** diye adlandırılan türden yaptı; (A;) ve ↓ **امحضهُ** [aynısını; yahut] onu (sütü, yahut herhangi bir şeyi, S) saf, katıksız, karışımsız, karışmamış, karıştırılmamış, yahut berrak yaptı, mânâsına gelir. (S, Msb.) ― -b3- [Bundan dolayı,] **مَحَضْتُ الوُدَّ**, muzâri‘ı ve mastarı yukarıdaki gibi, (mecaz:) Sevgiyi, yahut muhabbeti, gerçek, yahut samimi yaptım; bunun gibi ↓ **أَمْحَضْتُهُ**. (Msb.) Ve **مَحَضَهُ الوُدَّ**, (S, A, K,) ve **النُّصْحَ**, (A,) ve **مَحَضَ لَهُ النُّصْحَ**, (TA,) (mecaz:) Ona sevgiyi yahut muhabbeti ve iyi öğüdü saf, yahut samimi yaptı; [yani ona sevgide yahut muhabbette ve iyi öğütte saf, yahut samimi oldu;] bunun gibi **الوُدَّ** ↓ **امحضهُ**; (S, A, K;) yahut, IDrd’ye göre, bu sonuncusu yalnızca; (A;) fakat bu sonuncu As’a meçhuldü; (IB;) ve **النصح** ↓ **امحضهُ**; (A;) ve **له النصح** ↓ **امحض**. (TA.) Ve ↓ **أَمْحَضَهُ الحَدِيثَ** (mecaz:) Rivayette, yahut sözde ona doğru, yahut doğru sözlü oldu. (IKtt, K.) Ve **فُلَانٌ الحَقَّ** ↓ **مَحَّضَنِى** (farz edilen mecaz:) [Falanca bana hakkı açıkladı, yahut bana hakkı açıkça söyledi]. (A, TA, madde **صَبَّحَ**.) -A2- **مَحِضَ**, (Sgh, K,) muzâri‘ı **مَحَضَ** , mastarı **مَحَضٌ**, (TK,) [**محض** diye adlandırılan türden] süt içti; (Sgh, K;) bunun gibi ↓ **امتحض**. (S, K.) 10’a da bak. -A3- **مَحُضَ**, muzâri‘ı **مَحُضَ** , mastarı **مُحُوضَةٌ**, (farz edilen mecaz:) **حَسَب**’inde [yahut saygıya istihkak iddiasının dayanaklarında] saf oldu. (S, K.) Ve **مَحُضَ فِى نَسَبِهِ**, mastarı yukarıdaki gibi, (farz edilen mecaz:) Soyunda, nesebinde, yahut ebeveynliğinde saf, yahut karışımsız oldu. (Msb.)

2 **مَحَّضَ**: yukarıya bak.

**امحضهُ**
4 **امحضهُ** ذ : Baştan sona **مَحَضَهُ**’ye bak. ― -b2- **امحض الدَّابَّةَ** (mecaz:) Binek hayvanını **مَحْض** ile besledi; **قَتّ** (bir tür yonca, yahut üçgül) mânâsında. (IKtt.)

8 **اِمْتَحَضَ**: **مَحِضَ**’e bak.

**استمحض**
10 **استمحض** ذ [**مَحْض** diye adlandırılan türden süt istedi, yahut talep etti, yahut arzuladı]. (A.) ― -b2- [A’nın bir nüshasında, ona ayrıca yukarıda **مَحِضَ** ve **امتحض** için verilen mânâ da nisbet edilmiştir; fakat bu durumda bunun **امتحض** için bir yanlış yazım olduğunu düşünüyorum.]

**مَحْضٌ**
**مَحْضٌ** ذ Saf, katıksız, karışımsız, karışmamış, karıştırılmamış, yahut berrak süt; (Lth, S, A, K;) köpüksüz; (Lth, A;) yahut su ile karıştırılmamış: (S, Msb;) ister tatlı ister ekşi olsun; başka hiçbir süte böyle denilmez: (S:) fakat rivayetlerde, mutlak olarak süt mânâsında, tekrar tekrar vârid olur: (TA:) çoğulu **مِحَاضٌ**. (K.) Bir rivayette şöyle denir: (**بَارِكْ لَهُمْ فِى مَحْضِهَا وَمَخْضِهَا** Onlara [hayvanların] saf sütünde ve yayık sütünde bereket ver.) (TA.) Ve bir diğerinde, **فَاعْمِدُوا اِلَى شَاةٍ مُمْتَلِئَةً شَحْمًا وَمَحْضًا** [Yağlı ve sütle dolu bir koyuna yahut keçiye yönelin]. (TA.) [Ayrıca **زُبْدٌ** maddesinde bir örneğe ve **صَرَّحَ** maddesinde bir diğerine bak.] ― -b2- (farz edilen mecaz:) Herhangi bir şey (Az, TA) saf, katıksız, karışımsız, karışmamış, karıştırılmamış, halis, yahut berrak; (Msb, TA;) başka bir şeyle karıştırılmamış olan. (Az, Msb, TA.) Şöyle dersin: **فِضَّةٌ مَحْضٌ**, (K,) ve **مَحْضَةٌ**, (A, K,) ve ↓ **مَمْحُوضَةٌ**, (K,) (mecaz:) Saf, karışımsız, alaşımsız gümüş: (A, * K:) Sb böyle söyler: fakat şöyle dersin: **هٰذِهِ الفِضَّةُ مَحْضًا** (mecaz:) [Bu, saf hâlde gümüştür]; son kelimeyi nasb hâlinde getirerek, mastar olarak kullanırsın. (TA.) Ve **عَرَبِىٌّ مَحْضٌ** (mecaz:) Soyu, nesebi, yahut ebeveynliği saf, yahut karışımsız bir Arap: (S, A, Msb: *) [halis bir Arap:] ve sıfat, daha tercih edilen kullanıma göre, müennes [ve tesniye] ve cem‘ için de aynıdır, (S, Msb,) (Msb;) [çünkü aslında bir mastardır;] fakat istersen, [müteradif sıfatlar] **قَلْبٌ** ve **بَحْتٌ** örneklerinde olduğu gibi, müennes ve tesniye ve cem‘ şekillerini kullanabilirsin: (S:) ve **النَّسَبِ** ↓ **هُوَ مَمْحُوضُ** (mecaz:) O, soyda, nesepte, yahut ebeveynlikte saf, yahut karışımsızdır: (K, TA:) ve **الضَّرِيبَةِ** ↓ **مَمْحُوضُ** (mecaz:) Tabiatta, yahut huyda saf kılınmış; (Az, O;) kusurlardan yahut kötü huylardan arındırılmış: (Az:) ve **مَحْضُ الحَسَبِ** (mecaz:) Saygıya istihkak iddiasının dayanaklarında saf: (TA:) ve **الحَسَبِ** ↓ **مَمْحُوضُ** (mecaz:) Onda saf kılınmış: (O, K:) **مَحْضٌ**’un bu şekilde kullanıldığında çoğulu **مِحَاضٌ** [çokluk çoğulu] ve **أَمْحَاضٌ** [azlık çoğulu]dur. (TA.) Yine şöyle dersin: **أُحِبُّكَ حُبًّا مَحْضًا** (mecaz:) [Seni saf, samimi, yahut gerçek bir sevgiyle severim]. (A.) Ve **مَحْضُ الاِيْمَانِ** bir rivayette (mecaz:) Saf iman yahut inanç mânâsında vârid olur. (TA.) ― -b3- Ayrıca, **قَتٌّ** ile aynı mânâdadır [bir tür yonca, yahut üçgül]. (IKtt)

**مَحِضٌ**
**مَحِضٌ** ذ [**مَحْض** diye adlandırılan türden] sütü seven bir adam; tıpkı kişinin **شَحِمٌ لَحِمٌ** demesi gibi; bunun mânâsı “yağı ve et etini seven kimse”dir: (O:) yahut **مَحْض**’ı şiddetle arzulayan kimse; bunun gibi ↓ **مَاحِضٌ**: (K:) her biri nisbet sıfatıdır; (TA:) yahut ↓ bu sonuncusu **مَحْض** sahibi mânâsına gelir; (S, K;) **لَابِنٌ** ve **تَامِرٌ** gibidir: (S:) ve birincisi, **مَحْض** içen kimsedir. (TA, **ثَفِلٌ** maddesinde, bk.)

**مَاحِضٌ**
**مَاحِضٌ** ذ : İki yerde **مَحِضٌ**’e bak.

**أُمْحُوضَةٌ**
**أُمْحُوضَةٌ** ذ (mecaz:) Gerçek, yahut samimi öğüt. (K, TA.)

**مَمْحُوضٌ**
**مَمْحُوضٌ** ذ : Dört yerde **مَحْضٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَحَضَ
مَحَضَ A ( n. ac. مَحْض 1 ),
a.  Gave pure milk to; offered pure, sincere ( love &  c. ).

مَحِضَ
مَحِضَ A ( n. ac. مَحَض 4 ),
a.  Drank pure milk.

مَحُضَ
مَحُضَ U ( n. ac. مُحُوْضَة 27t ),
a.  Was of pure descent.

مَحَّضَ
مَحَّضَ II ,
a.  Declared, spoke to ( the truth ).

مَاْحَضَ
مَاْحَضَ III ,
a.  Offered pure, sincere ( love &  c. ).

أَمْحَضَ
أَمْحَضَ IV ,
a.  see I (a) & II.

c.  Fed with clover.

اِمْتَحَضَ
اِمْتَحَضَ VIII ,
a.  see ( مَحِضَ ).

اِسْتَمْحَضَ
اِسْتَمْحَضَ X ,
a.  Asked for pure milk.

مَحْض
مَحْض 1 , ( pl. مِحَاْض 23 ),
a.  Pure, genuine, unadulterated; pure-blooded.

b.  Pure milk.

c.  A kind of clover.

مَاْحِض
مَاْحِض 21 ,
a.  Eager, desirous.

مَحڤضَ
N. P. مَحڤضَ I ,
a.  see I (a) .

أُمْحُوْضَة
أُمْحُوْضَة
a.  Sincere, disinterested advice.

##### Türkçe

مَحَضَ
**مَحَضَ** A ( n. ac. **مَحْض** 1 ),
a. Saf süt verdi; saf, içten (**حبّ** vb.) sundu.

مَحِضَ
**مَحِضَ** A ( n. ac. **مَحَض** 4 ),
a. Saf süt içti.

مَحُضَ
**مَحُضَ** U ( n. ac. **مُحُوْضَة** 27t ),
a. Saf soydan idi.

مَحَّضَ
**مَحَّضَ** II ,
a. (Hakikati) açıkladı, (hakikati) söyledi.

مَاْحَضَ
**مَاْحَضَ** III ,
a. Saf, içten (**حبّ** vb.) sundu.

أَمْحَضَ
**أَمْحَضَ** IV ,
a. I (a) ve II’ye bak.

c. Yonca ile besledi.

اِمْتَحَضَ
**اِمْتَحَضَ** VIII ,
a. (**مَحِضَ**)’e bak.

اِسْتَمْحَضَ
**اِسْتَمْحَضَ** X ,
a. Saf süt istedi.

مَحْض
**مَحْض** 1 , ( pl. **مِحَاْض** 23 ),
a. Saf, halis, katışıksız; safkan.

b. Saf süt.

c. Bir çeşit yonca.

مَاْحِض
**مَاْحِض** 21 ,
a. İstekli, arzulayıcı.

مَحڤضَ
N. P. **مَحڤضَ** I ,
a. I (a)’ya bak.

أُمْحُوْضَة
**أُمْحُوْضَة**
a. İçten, karşılıksız öğüt.
