# محض — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AD%D8%B6/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [محض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B6.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: محض

باب الحاء والضاد الميم معهما
ح م ض، م ح ض، م ض ح مستعملات
حمض:
الحَمْضُ: كلُّ نَباتٍ يبقى على القَيْظ فلا يَهيجُ في الربيع، وفيه مُلُوحة، تشربُ الإبِلُ الماءَ على أكلِه، وإذا لم تجدْه دَقَّتْ وضَعُفَت. حَمَضَتْ تَحْمُضُ حُمُوضاً: إذا رَعَتْها، وهي حَوامِضُ، وأحْمَضناها، قال:
قريبةٌ نُدْوَتُه من محْمَضِهْ
وقد يُسَمَّى كلُّ ما فيه مُلُوحة حُمْضاً. ويقال للشيء الحامض: حَمَضَ حُموضةً، إلاّ أنَّهم يقولون للَّبَن خاصةً حَمَضُ حَمْضاً، وهو شديد الحَمْض. واللَّحمُ حَمْضُ الرِجال، وإذا حَوِّلت رجلاً عن أمرٍ فقد أحمَضْتَه، قال الطرماح:
لا يَني يُحمِضُ العَدُوُّ وذُو الخُلَّةِ يُشْفَى صداه بالإحماضِ
والحَمْضة: الشَّهْوةُ للشَيء: وحَمضةُ اسم حَيِّ بلعاء بن قيس الليَّثيّ. والحُمّاض: بَقْلةٌ من ذُكُور البَقل لها زَهْرةٌ حَمراء، قال:
كثَمَر الحُمّاضِ من هَفَت العَلَقْ
ويقال للذَّي يكونُ في جَوف الأُتْرُجِّ: حُمّاضة ويجمع الحُمّاض: قال:
كأنَّما في فيه حُمّاضٌ نَزا
محض:
المَحْضُ: اللَّبَنُ الخالصُ بلا رَغوة. وكلُّ شيءٍ خَلَصَ حتّى لا يشُوبُه شَيءٌ فهو مَحْضٌ. ورجلٌ مَمْحُوض الضَريبةِ: أي مُخَلَّص. ورفِضَّةٌ مَحْضَة: لا شَوبَ فيها، فإذا قلت هذه الفضةُ محضاً جَعَلْتَ المحض نصباً اعتِماداً على المصدر أي قصداً له. ورجل عَرَبيُّ مَحْضٌ، وامرأةٌ مَحْضةٌ ومَحْضٌ.
مضح:
مَضَحَ الرجلُ عِرْضَ فُلانٍ: إذا شأنَه وعابَه، قال:
لا تَمْضَحنْ عِرْضي فإنّي ماضِحُ		عِرضَكَ إنْ شاتَمْتَنـي وقـادِحُ

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الضاد** **الميم** ile beraber
**ح م ض**، **م ح ض**، **م ض ح** kullanımdadırlar.

**حمض**:
**الحَمْضُ**: her bitki ki yaz sıcağı üzerinde kalır da ilkbaharda coşup yükselmez; onda tuzluluk vardır; develer onu yemesi üzerine su içer; onu bulmadıkları zaman incelirler ve zayıflarlar. **حَمَضَتْ** **تَحْمُضُ** **حُمُوضاً**: onu otladığı zaman; onlar **حَوامِضُ**dur; ve biz onları **أحْمَضناها** (yaptık). Dedi ki:
قريبةٌ نُدْوَتُه من **محْمَضِهْ**

Ve içinde tuzluluk bulunan her şeye **حُمْضاً** adı verilebilir. Ve ekşi olan şeye: **حَمَضَ** **حُموضةً** denir; ancak onlar süte özellikle **حَمَضُ** **حَمْضاً** derler; ve o, şiddetli ekşidir. Ve et, erkeklerin **حَمْضُ**udur. Ve bir adamı bir işten çevirdiğin zaman onu **أحمَضْتَه** etmiş olursun. **الطرماح** dedi ki:
لا يَني يُحمِضُ العَدُوُّ وذُو الخُلَّةِ يُشْفَى صداه بالإحماضِ

Ve **الحَمْضة**: bir şeye iştah (şehvet)tir. Ve **حَمضةُ**: **بلعاء بن قيس الليَّثيّ**’nin bir kabilesinin adıdır. Ve **الحُمّاض**: baklanın erkeklerinden bir bakladır; onun kırmızı bir çiçeği vardır. Dedi ki:
كثَمَر **الحُمّاضِ** من هَفَت العَلَقْ

Ve turunçun iç boşluğunda olan şeye: **حُمّاضة** denir. Ve **الحُمّاض**’ın çoğulu (olarak) toplanır. Dedi ki:
كأنَّما في فيه **حُمّاضٌ** نَزا

**محض**:
**المَحْضُ**: köpüksüz, saf süttür. Ve her şey ki arınıp saflaşır da ona hiçbir şey karışmazsa o **مَحْضٌ**dur. Ve **مَمْحُوض الضَريبةِ** bir adam: yani arıtılmış (muhallas). Ve **رفِضَّةٌ مَحْضَة**: onda karışıklık yoktur. Şu gümüş **محضاً** dediğin zaman, **المحض**’ı nasb kılarsın; masdara dayanarak, yani ona kasıt (maksat) olarak. Ve **عَرَبيُّ مَحْضٌ** bir adam; ve **مَحْضةٌ** bir kadın ve **مَحْضٌ**.

**مضح**:
**مَضَحَ** adam, falanın **عِرْضَ**ını: onu kötülediği ve ayıpladığı zaman. Dedi ki:
لا تَمْضَحنْ عِرْضي فإنّي ماضِحُ		عِرضَكَ إنْ شاتَمْتَنـي وقـادِحُ
