# محط (م-ح-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AD%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ح - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والطاء والميم معهما
ح ط م، ط م ح، ط ح م، م ح ط، ح م ط، م ط ح كلهن مستعملات
حطم:
الحَطْمُ: كَسْرُك الشَّيْءَ اليابس كالعظام ونحوها، حَطَمْتُه فانحَطَمَ، والحُطامُ: ما تَحَطَّمَ منِه، وقِشْر البَيْض حُطام، قال الطرماح:
كأنَّ حُطامَ قَيْضِ الصَّيْف فيه		فَراشُ صَميم أقحاف الشؤون
والحَطْمَةُ: السَّنة الشديدة.
وحَطْمةُ الأسَد في المال: عَيْثه وفَرْسُه.
والحُطَمَةُ: النّار، وقيل: الحُطَمَةُ: بابٌ من جهنّم.
والحَطيم: حِجْر مَكّة.
طحم:
طَحْمة السَّيْل: دَفّاعُه ومُعْظَمُه. وطَحْمةُ الفِتْنة: جَوْلة الناس عندها، قال:
تَرمي بنا خِنْدُفُ يوم الايسادْ		طَحْمةَ إبليسٍ ومَرداةَ الراد
محط:
مَحَّطْتَ الوَتَرَ: أمرَرْتَ الأصابعَ عليه لتُصلِحَه، وكذلك تُمَحِّطُ العَقَبَ فَتُخَلَّصُه، والبازي يُمُحِّطُ ريشه: يُذهبه، وتقول: امتَحَطَ البازي.
طمح:
طَمَّحَ الفَرَسُ رأسه أي رفعه، وكذلك طَمَّحَ يَدَيْه.
وطَمَحاتُ الدَّهْر: شَدائدُه، وربّما خُفِّف قال:
باتَتْ همومي في الصَّدْر تَحْضَؤُها		طَمْحاتُ دَهرٍ ما كنت أدرؤهـا
وطَمَّحْتُ الشْيَء وغيرَه في الهواء أي رَمَيْتُ به تطميحاً. وطَمَح ببَصَره إذا رَمَى به إلى الشيْء. وفَرَس طامِحُ البَصَر والطَّرْف، قال:
طَمَحْتَ رُؤوسُكم لتبلُغَ عِزَّنا		إن الذليل بأن يُضامَ جـديرُ
حمط:
الحَمَطيط وجمعهُ الحَماطيط، والحَماط: نبْت.
والحَماطة: حُرْقة يجدُها الرجلُ في حَلْقه، تقول. أجدُ في حَلْقي حَماطةً.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الطاء** ve **الميم** onlarla beraber
**ح ط م**، **ط م ح**، **ط ح م**، **م ح ط**، **ح م ط**، **م ط ح** hepsi kullanımdadır.

**حطم**:
**الحَطْمُ**: senin kuru şeyi, kemikler ve benzerleri gibi, kırmandır; **حَطَمْتُه** de (kırdım) ve **فانحَطَمَ** (böylece kırıldı). **الحُطامُ**: ondan parçalanmış olan şeydir; yumurtanın kabuğu **حُطام**dır. **الطرماح** dedi ki:
Sanki onda yazın yumurtasının kırıntısı varmış gibi		Sert bir kelebeğin, şakakların kafatasları (üzerinde)
**الحَطْمَةُ**: şiddetli senedir.
Malda aslanın **حَطْمةُ**si: onun karıştırması ve parçalayışıdır.
**الحُطَمَةُ**: ateştir; ve denildi ki: **الحُطَمَةُ**: cehennemden bir kapıdır.
**الحَطيم**: Mekke’nin **حِجْر**’idir.

**طحم**:
Selin **طَحْمة**si: onun itişi ve onun en büyük kısmıdır. Fitnenin **طَحْمةُ**si: onun yanında insanların dolaşmasıdır; dedi ki:
Bizi **خِنْدُفُ** atar, **الايسادْ** gününde		İblis’in **طَحْمةَ**sine ve **الراد**’ın **مَرداةَ**sine

**محط**:
**مَحَّطْتَ** kirişi: onu düzeltmek için parmakları onun üzerinde geçirdin; ve yine, sen topuğu **تُمَحِّطُ** edersin de onu kurtarırsın. Doğan tüylerini **يُمُحِّطُ** eder: onu giderir; ve dersin ki: **امتَحَطَ** doğan.

**طمح**:
At başını **طَمَّحَ** etti; yani onu kaldırdı; ve yine ellerini **طَمَّحَ** etti.
Zamanın **طَمَحاتُ**ı: onun şiddetleridir; ve belki hafifletildi; dedi ki:
Gamlarım göğüste geceledi, onu kışkırtır		Bir zamanın **طَمْحاتُ**ı; onları savar değildim
Ve şeyi ve başkasını havada **طَمَّحْتُ** ettim; yani onu bir **تطميحاً** ile attım. Ve bakışıyla **طَمَح** etti; onu şeye doğru attığı zaman. Ve bakışı ve bakışı (keskinliği) **طامِحُ** olan bir at; dedi ki:
Başlarınız **طَمَحْتَ** etti ki izzetimize ulaşasınız		Şüphesiz zelil, ezilmeye layıktır

**حمط**:
**الحَمَطيط** ve onun çoğulu **الحَماطيط**; ve **الحَماط**: bir bitkidir.
**الحَماطة**: erkeğin boğazında bulduğu yanmadır; dersin: Boğazımda bir **حَماطةً** buluyorum.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ط م
حطم ، حمط ، طمح ، طحم ، مطح ، محط : مستعملات .
حطم : قال : الليث : الحَطْمُ : كَسْرُك الشيءَ اليَابِسَ كالعَظْم ونحوه ، حَطَمْتُه فانْحَطَم ، والحُطام : ما تكَسَّر من ذلك ، وقِشْرُ البَيْض إذَا تكَسَّر حُطَامه . وقال الطِّرِمَّاحُ :
كأنَّ حُطَامَ قَيْضِ الصَّيْفِ فِيهِ
فَرَاشُ صَمِيم أقحَافِ الشُّؤُون
والحَطْمَةُ : السّنَةُ الشَّدِيدةُ ، وحَطْمةُ الأسَدِ : عَيْثُه وفَرْسُه للمال .
وحِجْرُ مَكَّة يقال له : الحَطيم مِمَّا يَلِي المِيزَاب .
أبو داود عن النضر : الحَطِيمُ : الذي فيه المِيْزَاب ، وإنما سُمِّي حَطيماً لأن البَيْت رُفِعَ وتُرِك ذَاكَ مَحْطُوماً .
أخبرني المنذري عن الحرّاني عن ابن السكيت : يقال : رجل حُطَمَة إذا كان كَثِيرَ الأَكْلِ .
وقال أبو زيد : يقال للنار الشديدة : حُطَمة .
وحَطَمَ فُلاَناً أهلُه إذا كَبِرَ فيهم كأنهم صَيَّرُوه شَيْخاً محْطُوماً بُطُولِ الصّحْبَة .
وقالت عائِشَةُ في النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بعدما حَطَمْتُمُوه .
ويقال للجَوَارس حَاطُوم وهَاضوم وحُطَامُ الدنيا : عَرَضُها وأَثَرُها وزِينَتُها .
وقال الله جلّ وعزّ : ( أَخْلَدَهُ كَلاَّ لَيُنبَذَنَّ فِى الْحُطَمَةِ ) ( الهُمَزة : 4 ) ، الحُطَمَةُ : اسْمٌ من أَسْمَاء النار .
ويقال : شَرُّ الرِّعَاءِ الحُطَمَةُ ، وهو الراعي الذي لا يمكن رَعِيَّتُه من المَرَاتَع الخَصِيبَة ويقبضها ولا يَدَعُها تَنْتشر في المَرْعَى .
ويقال : راعٍ حُطَمٌ بغير هاء إذا كان عنيفاً كأنه يَحْطِمها أي يكسرها إذا ساقها أو أَسَامَها لعُنفه بها ، ومنه قول الراجز :
قَدْ حَشَّها اللَّيْلُ بِسَوَّاقٍ حُطَم
ويقال : فلانٌ قد حَطَمَتْه السِّنُّ إذا أَسَنَّ وضَعُفَ .
وقال أبو زيد : يقال للعَكَرَةِ من الإبلِ حُطَمَة لحَطْمِها الكلأ وكذلك الغَنَم إذا كَثُرت .
وحُطامُ الدنيا : كُلُّ ما فيها من مَالٍ يَفْنَى ولا يَبْقَى .
ويقال للهاضوم حَاطُوم .
وفَرَسٌ حَطِمٌ إذا هُزِل أو أسَنَّ فَضَعُفَ .
الأصمعي : إذا تكسر يَبِيسُ البَقْلِ فهو حُطَام .
شمر : الحُطَمِيَّةُ من الدُّرُوعِ : الثَّقِيلَةُ العَرِيضَةُ .
وقال بعضهم : هي التي تَكْسِر السُّيُوفَ وكان لعلي رضي الله عنه دِرْعٌ يقال لها : الحُطَمِيَّةُ .
حمط : قال ابن دريد : حمطْتُ الشيءَ حَمْطاً إذا قَشَرْته .
وقال الليث : الحَمَطِيط : نَبْتٌ وجمعه الحَمَاطِيطُ .
قلت : ولَمْ أسمع الحَمَط بمعنى القَشْر لغير ابن دريد ، ولا الحَمَطِيطُ في باب النبات لغير الليث .
وقرأْتُ بخط شمر ليونس أنه قال : يقال : إذا ضَرَبْتَ فأَوْجِع ولا تُحْمِّط ، فإن التحميط ليس بشيء . يقول بالغ . قال : والتحميط : أن يُضْرَب الرَّجلُ فيقول : ما أوجعني ضَرْبُه أي لم يُبَالِغ .
وأما قول المُتَلَمِّس في تشبيهه وشْيَ الحُلَلِ بالحَمَاطِيط :
كأنّما لَوْنُها والصُّبْح مُنْقَشِعٌ
قَبْلَ الغَزَالَةِ أَلْوَانُ الحَمَاطِيط
فإن أَبَا سعيد قال : الحَماطِيط جمع حَمَطيطٍ : وهي دودة تكون في البَقْل أيَّام الربيع مُفَصَّلَةٌ بحمرة ، يُشَبَّه بها تفصِيلُ البَنَان بالحِنّاء . شبّه المتلمس وشْي الْحُلَلِ بأَلْوَان الحَماطيط .
أبو عُبَيْد عن الأصمعي : قال : الحَمَاطَةُ : حُرْقَةٌ يجدها الرجل في حلْقِه .
قال أبو عُبَيد : وقال أبو عَمْرو : إذا يَبِسَ الأَفَانَى فهو الحَمَاطُ .
قُلْتُ : الحَمَاطَةُ عند العَرَب هي الحَلَمَةُ وهي من الجَنْبَةِ ، وأما الأفَانَى فهُوَ من العُشْبِ الذي يَتَنَاثر .
وقال شمر : الحَمَاطُ : من ثمر اليَمَنِ معروف عندهم يُؤْكَلُ . قلت : وهو يشبه
التِّين .
قلت : وقيل : إنه مِثْلُ فِرْسِكِ الخَوْخِ .
وقال الأصمعي : العَرَبُ تقول لجِنْس من الحَيَّات . شيطانُ الحَمَاط .
وأنشد الفرّاء :
عَنْجَرِدٌ تَحْلِفُ حِينَ أَحْلِفُ .
كمِثْل شيطان الحَمَاطِ أَعْرَفُ
العَنْجَرِدُ : المرأةُ السَّلِيطَةُ . وقيل : الحَماطُ بلغة هُذَيل : شجَرٌ عِظامٌ تنبت في بلادهم تأْلَفُها الحيَّاتُ .
وأنشد بعضهم :
كأَمْثَال العِصِيِّ من الحَمَاطِ
وحَمَاط : موضع ذكره ذو الرُّمَّة في شِعْره :
فَلَمَّا لَحِقْنَا بالحُمُول وقد عَلَتْ
حَمَاطَ وَحِرْبَاءُ الضُّحَى مُتَشَاوِسُ
وقال الأصمعي : يقال : أصبت حَماطَةَ قلبه ، كقولك : أَصبت حَبَّةَ قلبه وأَسْوَد قلبه ، وأنشد الأصمعي :
ليْتَ الغُرابَ رَمَى حَمَاطَة قَلْبه
عَمْرٌ و بأَسْهُمِه التي لم تُلْغَبِ
ثعلب : عن ابن الأعرَابي أنه ذكر عن كعب أنه قال : أسماء النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في الكتب السالفة : محمد ، وأحمد ، والمُتَوَكِّل والمُخْتار ، وحِمْيَاطا ، ومعناه حَامِي الحُرَم ، وفارِقْلِيطا أي يَفْرُق بين الحق والباطل .
طحم : قال الليث : طَحَمَةُ السَّيْلِ : دُفَّاعُ مُعْظَمه .
وطَحَمَةُ الفِتْنَةِ : جَوْلَةُ الناس عندها .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : أَتَتْنا طُحْمَةٌ من الناس وطَحْمَةٌ وكذلك طَحْمَةُ السيْلِ وطُحْمَتُه بفتح الطاء وضمها ، وهم أكثر من القَادِيَة ، والقادِيَة : أوَّلُ من يطْرَأُ عَلَيْك .
والطَّحْمَاء : نبت معروف .
وقال الأصمعي : الطَّحُوم والطَّحُورُ : الدَّفُوعُ . وقَوْسٌ طَحُورٌ وطَحُومٌ بمعنى وَاحِد .
محط : قال اللَّيثُ : المَحْطُ كما يَمْحَطُ البازِي ريشَه أي يَدْهُنه .
يقال : اَمتحَط البازي .
ويقال : مَحَّطَتُ الوَتَرَ وهو أَنْ يُمِرَّ الأصابعَ لتُصْلِحَه ، وكذلك تَمْحِيطُ العَقَب تَخْلِيصُه .
وقال النَّضْرُ المُمَاحَطَةُ : شِدَّةُ سِنان الجمل الناقَةَ إذا اسْتَناخَها ليضْرِبها ، يقال : سانَّها وما حَطَها مِحَاطاً شَدِيداً حتى ضَرَب بها الأرض .
وامْتَحطَ سيْفَه من غِمْدِه وامْتَخَطه إذا اسْتَلَّهُ من جَفْنِه .
طمح : قال الليث : يقال : طَمَحَ فلان ببصره إذا رَمَى به إلى الشيء ، وفرس طامحُ البصر ، وقال أبو دُوادٍ :
طَوِيلٌ طامح الطَّرْف
إلى مِقْرَعَةِ الكَلْبِ
ويقال للفرس إذا رفع يديه قد طمّح تَطْمِيحاً .
قال أبو عمرو : الطَّامِحُ من النساء : التي تُبْغِضُ زوجها وتنظر إلى غيره .
وأنشد :
بَغَى الوُدَّ من مطْروفَةِ العَيْن طامح
وطَمَحَت بعينها إذا رمت ببصرها إلى الرجل ، وإذا رفعت بصرها يقال : طَمَحَت ، وطمحَ به : ذَهَب به ، قال ابنُ مُقْبِل :
قُوَيْرَحُ أَعْوَامٍ رَفيعٌ قَذالُه
يَظَلُّ بِبَزِّ الكَهْلِ والكَهْلُ يَطْمَح
يطمح : يجري ويذهب بالكَهْلِ وبَزِّه . وامرأَة طَمَّاحَة : تُكثِرُ نظرَها يَميناً وشمالاً إلى غير زوْجها .
وقال : طَمَحَاتُ الدَّهْرِ : شدائِدُه ، وربما خفّف ، قال الشاعر :
باتَتْ هُمُومِي في الصَّدْرِ تَحْضَؤُها
طَمْحَاتُ دهرٍ ما كُنْتُ أَدْرَؤُها
قال : ما هاهنا صلة .
وإذا رَمَيْتَ بشيء في الهواء قلتَ : طَمَّحْتُ به تطميحاً .
والطَّمّاحُ : من أسماء العرب .
مطح : أهمله الليث . وقال ابن دريد : المَطْحُ : الضربُ باليد ، قال : ومَطَحَ الرجلُ جاريته إذا نكحها . قلت : أما الضرب باليد مَبْسُوطة فهو البَطْحُ ، ولا أَعْرِفُ المطجَ بالميم إلا أن تكون الباءُ أبدلت ميماً .

##### Türkçe

**ح ط م**
**حطم ، حمط ، طمح ، طحم ، مطح ، محط** : kullanımdaki (lafızlar)dır.

**حطم** : dedi: **الليث** : **الحَطْمُ** : senin kuru şeyi, kemik ve benzeri gibi, kırmandır; “onu kırdım” dersin, o da kırılır. **الحُطام** : bundan kırılan şeydir. Yumurta kabuğu kırıldığı zaman onun kırıntısı **حُطَامه** (denir). **الطِّرِمَّاحُ** dedi ki:
Kanki yazın kuruluğunun kırıntısı onun içinde,
**الشُّؤُون**’un kafataslarının katı (parçaları)nda, sert (bir) kelebek (gibidir).

**الحَطْمَةُ** : şiddetli yıl(dır). Aslanın **حَطْمةُ**’si: malı karıştırıp bozması ve onu parçalayarak yemesidir.

Mekke’nin **حِجْرُ**’üne, oluğa bitişik olan taraftan dolayı **الحَطيم** denir.

**أبو داود** **النضر**’den: **الحَطِيمُ** : içinde oluk bulunan yerdir. Ancak ona **حَطيماً** denilmiştir; çünkü ev (Kâbe) yükseltildi ve şu (kısım) kırılmış olarak bırakıldı: **مَحْطُوماً**.

Bana **المنذري** **الحرّاني**’den, o da **ابن السكيت**’ten haber verdi: “Çok yiyen olursa: adam **حُطَمَة** (dır)” denir.

**أبو زيد** dedi: şiddetli ateşe **حُطَمة** denir.

Bir kimseyi, kendi ehli, içlerinde büyüdüğü zaman **حَطَمَ** eder; sanki onu, uzun arkadaşlık sebebiyle kırılmış bir ihtiyar: **شَيْخاً محْطُوماً** kılmışlardır.

**عائِشَةُ** Peygamber hakkında ( صلى الله عليه وسلم ) “onu kırdıktan sonra: **بعدما حَطَمْتُمُوه**” dedi.

**الجَوَارس**’a **حَاطُوم** ve **هَاضوم** denir. **حُطَامُ الدنيا** : onun geçici malı, izi ve süsüdür.

Allah جلّ وعزّ dedi: **( أَخْلَدَهُ كَلاَّ لَيُنبَذَنَّ فِى الْحُطَمَةِ )** (**الهُمَزة : 4**) ; **الحُطَمَةُ** : ateşin isimlerinden bir isimdir.

Denir ki: çobanların şerri **الحُطَمَةُ**’dir; o, sürüsünü verimli otlaklardan yararlandırmayan, onları (otlakları) tutup sıkan ve onları merada yayılmaya bırakmayan çobandır.

Ve denir ki: eğer sert ise, sanki onları sürerken yahut onları otlatırken sertliğinden dolayı kırıyormuş gibi, **راعٍ حُطَمٌ** (هاء’sız) (dır). Bundan, recez söyleyenin sözü:
Gece onu, sert bir sürücüyle: **بِسَوَّاقٍ حُطَم** otlattı.

Ve denir ki: “Yaşlılık onu kırdı: **حَطَمَتْه السِّنُّ**” yani yaşlandı ve zayıfladı.

**أبو زيد** dedi: develerden kalabalık sürüye, otu kırıp ezmesinden dolayı **حُطَمَة** denir; koyun da çoğaldığı zaman (böyledir).

**حُطامُ الدنيا** : onda bulunan, yok olup kalmayan her maldır.

**الهاضوم**’a **حَاطُوم** denir.

Ve eğer zayıflayıp cılızlaşır yahut yaşlanıp zayıflarsa, at **حَطِمٌ** (dur).

**الأصمعي** : baklanın kurusu kırılıp parçalanırsa o **حُطَام**’dır.

**شمر** : zırhlardan **الحُطَمِيَّةُ** : ağır, geniş olan(dır).

Bazıları dedi: o, kılıçları kıran(dır). Ali رضي الله عنه’nun, kendisine **الحُطَمِيَّةُ** denilen bir zırhı vardı.

**حمط** : **ابن دريد** dedi: bir şeyi soyduğum zaman “onu **حمطْتُ** (ettim) **حَمْطاً**” (denir).

**الليث** dedi: **الحَمَطِيط** : bir bitkidir; çoğulu **الحَمَاطِيطُ**’tur.

Dedim: kabuk soyma manasında **الحَمَط**’ı, **ابن دريد**’den başkasından işitmedim; bitkiler babında **الحَمَطِيطُ**’u da **الليث**’ten başkasından (işitmedim).

Şمر’in yazısıyla Yunus’a ait olarak okudum ki o dedi: “Vurduğun zaman acıt ve **تُحْمِّط** etme; çünkü **التحميط** bir şey değildir.” “Aşırıya git” demektir. Dedi: **التحميط** : adamın dövülmesi ve “onun vuruşu beni acıtmadı” demesidir; yani (vuran) aşırıya gitmedi.

**المُتَلَمِّس**’in, elbiselerin nakışını **الحَمَاطِيط** ile benzetmesindeki sözüne gelince:
Sanki onun rengi ve sabah, dağılırken,
**الغَزَالَة**’den önce, **الحَمَاطِيط**’in renkleri (gibidir).

Şüphesiz **أَبَا سعيد** dedi: **الحَماطِيط** , **حَمَطيطٍ**’in çoğuludur; o, bahar günlerinde baklada bulunan, kırmızılıkla bölümlenmiş bir kurtçuktur; parmak boğumlarının kınayla bölümlenmesi ona benzetilir. **المتلمس** elbiselerin nakışını **الحَماطيط**’in renklerine benzetti.

**أبو عُبَيْد** **الأصمعي**’den: dedi: **الحَمَاطَةُ** : adamın boğazında bulduğu bir yanma(dır).

**أبو عُبَيد** dedi: ve **أبو عَمْرو** dedi: **الأَفَانَى** kuruduğu zaman o **الحَمَاطُ**’tur.

Dedim: Araplar katında **الحَمَاطَةُ** , **الحَلَمَةُ**’dir; o da **الجَنْبَة**’dendir. **الأفَانَى** ise, dağılıp saçılan ottandır.

**شمر** dedi: **الحَمَاطُ** : Yemen meyvelerinden, onların yanında bilinen, yenilen (bir şey)dir. Dedim: o,
incire benzer.

Dedim: ve denildi ki: o, şeftalinin **فِرْسِك**’i gibidir.

**الأصمعي** dedi: Araplar, yılanların bir cinsine **شيطانُ الحَمَاط** der.

**الفرّاء** okudu (şiir söyledi):
Yemin ettiğim vakit yemin eden, **عَنْجَرِدٌ** (dür).
**شيطان الحَمَاط**’ın benzeri gibi, bilirim.

**العَنْجَرِدُ** : dili sivri kadın(dır). Denildi ki: **الحَماطُ** , Hüzeyl lehçesinde: onların beldelerinde biten, yılanların ülfet ettiği büyük ağaçlar(dır).

Bazıları okudu:
**الحَمَاط**’tan, değneklerin benzerleri gibi.

**حَمَاط** : bir yerdir; **ذو الرُّمَّة** onu şiirinde zikretti:
Yüklerle yetiştiğimizde ve yükseldiğinde,
**حَمَاطَ** ve kuşluk keler(i) **حِرْبَاءُ الضُّحَى** huysuz (idi).

**الأصمعي** dedi: “Onun kalbinin **حَماطَة**’sini vurdum” denir; “kalbinin tanesini vurdum” ve “kalbinin karasını vurdum” demen gibi. **الأصمعي** okudu:
Keşke karga, onun kalbinin **حَمَاطَة**’sini atmış olsaydı,
Amr’ı; ve onun, köreltilmemiş oklarıyla.

**ثعلب** : **ابن الأعرَابي**’den: o, Ka‘b’dan zikretti ki o dedi: önceki kitaplarda Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) isimleri: Muhammed, Ahmed, **المُتَوَكِّل** ve **المُخْتار** ve **حِمْيَاطا**; manası: harem(ler)i koruyan: **حَامِي الحُرَم**. Ve **فارِقْلِيطا** yani hak ile bâtılı ayırır.

**طحم** : **الليث** dedi: **طَحَمَةُ السَّيْلِ** : onun çoğunun itişi (akını)dır.

**وطَحَمَةُ الفِتْنَةِ** : onun yanında insanların dolaşmasıdır.

**أبو عُبَيد** **أبي زيد**’den: “Bize insanlardan bir **طُحْمَة** geldi ve bir **طَحْمَة** (geldi)” (denir). Aynı şekilde selin **طَحْمَة**’si ve onun **طُحْمَتُه**’si; طاء’nın fethasıyla ve zammıyla. Onlar, **القَادِيَة**’den daha çokturlar. **القادِيَة** : sana ilk gelen (kimse)dir.

**الطَّحْمَاء** : bilinen bir bitkidir.

**الأصمعي** dedi: **الطَّحُوم** ve **الطَّحُورُ** : itici (şey)dir. Ve **قَوْسٌ طَحُورٌ** ve **طَحُومٌ** bir manadadır.

**محط** : **اللَّيثُ** dedi: **المَحْطُ** , doğanın tüyünü yağladığı gibi: **يَمْحَطُ البازِي ريشَه** yani onu yağlar.

Doğa için: **اَمتحَط** denir.

Ve denir ki: kirişi **مَحَّطَتُ الوَتَرَ**; o, onu düzeltmek için parmakları üzerinden geçirmendir. Aynı şekilde **تَمْحِيطُ العَقَب** onun arıtılmasıdır.

**النَّضْرُ** dedi: **المُمَاحَطَةُ** : deve erkeğinin, dişi deveyi çöktürmek için onu (boynuz/diş) şiddetiyle zorlamasıdır; “onu boynuzladı: **سانَّها** ve onu şiddetli bir **مِحَاطاً** ile itti” denir; nihayet onunla yere vurdu.

Kılıcını kınından **امْتَحطَ** etti; ve onu kınından çekip çıkardığı zaman **امْتَخَطه** (denir).

**طمح** : **الليث** dedi: “Falanca, bakışıyla **طَمَحَ** etti” denir; yani onu şeye doğru attı. Ve “bakışı sıçrayan at: **فرس طامحُ البصر**” (denir). **أبو دُوادٍ** dedi:
Uzun, bakışı yükselen,
Köpeğin tokmağına: **مِقْرَعَةِ الكَلْبِ** (doğru).

Ve at, ellerini kaldırdığı zaman “**طمّح** etti, **تَطْمِيحاً**” denir.

**أبو عمرو** dedi: kadınlardan **الطَّامِحُ** : kocasından nefret eden ve başkasına bakan(dır).

Ve okundu:
Tek gözlü, bakışı yükselen (bir kadın)dan sevgiyi istedi.

Ve gözünü, bakışıyla adama doğru attığı zaman “**طَمَحَت**” (denir). Ve bakışını kaldırdığı zaman “**طَمَحَت**” denir. Ve “onunla **طمحَ** etti” : onu götürdü (demektir). **ابنُ مُقْبِل** dedi:
Yüksek ense(li), yüzücü (deve)lerin küçük(ü),
Yaşlıyı ve yaşlının elbisesini çekiştirerek, yaşlı **يَطْمَح** ederken (durur).

**يطمح** : koşar ve yaşlıyı ve elbisesini götürür. Ve **امرأَة طَمَّاحَة** : kocasından başkasına sağa sola bakmayı çokça yapan (kadın)dır.

Ve dedi: **طَمَحَاتُ الدَّهْرِ** : onun şiddetleri (dir). Bazen hafifletilir. Şair dedi:
Göğüste, onu dürten kaygılarım geceledi;
Benim savamadığım bir zamanın **طَمْحَات**’ı.

Dedi: buradaki **ما** bağlayıcı (fazlalık)tır.

Ve havada bir şey attığın zaman “onunla **طَمَّحْتُ** ettim, **تطميحاً**” dersin.

**الطَّمّاحُ** : Arapların isimlerindendir.

**مطح** : **الليث** onu ihmal etti. **ابن دريد** dedi: **المَطْحُ** : elle vurma(dır). Dedi: adam, cariyesini onunla **مَطَحَ** eder; yani onunla cinsel ilişkiye girer. Dedim: elde açık (avuçla) vurma **البَطْحُ**’tır. Ve ben, **المطجَ**’ı mim ile bilmem; ancak **الباءُ** mim’e çevrilmiş olursa (başka).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ح ط
محط البازي ريشه يمحطه‏:‏ كأنه يدهنه وامتحط البازي ولا يذكر الريش كما تقول‏:‏ ادّهن‏.‏
ومحّطت الوتر‏:‏ أمررت عليه يدي لأملّسه‏.‏

##### Türkçe

م ح ط
**محط البازي**: tüyünü **يمحطه**: sanki onu yağlıyor gibidir; ve **امتحط البازي**; tüyü anmaz, senin “yağlandı” demen gibi.
Ve **محّطت الوتر**: onu düzleştirmek için elimı onun üzerinden geçirdim.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَحْطُ: شبيه بالمَخْطِ، مَحَطَ الوَتَرَ والعَقَب يَمْحَطُه مَحْطاً: أَمَرَّ عليه الأَصابع ليُصْلِحه. وامْتَحَطَ سيفَه: سَلَّه. وامْتَحَطَ الرُّمح: انتزَعَه. الأَزهري: المَحْطُ كما يَمْحَطُ البازِي ريشَه أَي يُذهبه. يقال: امْتَحَطَ البازِي. ويقال: مَحَّطْتُ الوتَر، وهو أَن تُمِرّ عليه الأَصابع لتُصْلِحه، وكذلك تَمْحِيطُ العَقَب تخليصه. وقال النضر: المُماحَطةُ شدة سِنانِ الجملِ الناقةَ إِذا استناخها ليَضْربها، يقال: سانَّها وماحَطَها مِحاطاً شديداً حتى ضرب بها الأَرض.

##### Türkçe

**المَحْطُ**: **المَخْطِ**’a benzer; **مَحَطَ الوَتَرَ والعَقَب يَمْحَطُه مَحْطاً**: onu düzeltmek için parmakları onun üzerinden geçirdi. Ve **امْتَحَطَ سيفَه**: onu kınından çekti. Ve **امْتَحَطَ الرُّمح**: onu söküp çıkardı. el-Ezherî: **المَحْطُ**; **يَمْحَطُ البازِي ريشَه** gibi, yani onu giderir. Denir ki: **امْتَحَطَ البازِي**. Ve denir ki: **مَحَّطْتُ الوتَر**; o, onu düzeltmek için parmakları onun üzerinden geçirmen (işin)dir; aynı şekilde **تَمْحِيطُ العَقَب** da onu arıtıp ayıklamasıdır. Ve en-Nadr dedi: **المُماحَطةُ**; deve (erkek)in, onu yere çöktürdüğü zaman dişi deveye boynuzunun/sivri ucunun şiddetidir ki ona vurmak için; denir ki: **سانَّها وماحَطَها مِحاطاً شديداً**; nihayet onunla yere vurdu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المحط، أهمله الجوهري. وقال ابن دريد: وهو شبيه بالمخط.
 وقال غيره: عام ماحط،أي قليل الغيث. وقال الأزهري: وتمحيط الوتر أن تمر عليه، ونص التهذيب: أن تمره على الأصابع لتصلحه، وفي الأساس: لتملسه. والامتحاط: من عدو الإبل.
 كالربعة، عن ابن عباد. والامتخاط: استلال السيف، عن ابن دريد، وكذا انتزاع الرمح. يقال: امتحط سيفه، وامتحط رمحه. ومما يستدرك عليه: تمحيط العقب: تخليصه.
 ومحط الوتر والعقب يمحطه محطا، كمحطه تمحيطا. ومحط البازي ريشه يمحطه محطا كأنه يدهنه. وامتحط البازي، ولا تذكر الريش، كما تقول ادهن. ومحط المرأة محطا: جامعها كمطحها مطحا، نقله ابن القطاع. وقال النضر: المماحطة: شدة سنان الجمل الناقة إذا استناخها ليضربها. يقال: سانها وماحطها محاطا شديدا حتى ضرب بها الأرض، كما في اللسان والأساس والتكملة، وسيأتي للمصنف في م خ ط. وأمحط السهم: أنفذه، كأمخطه، عن ابن القطاع.

##### Türkçe

**المحط**; el-Cevherî onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi ki: O, **المخط**’a benzer.

Ve başkası dedi ki: **عام ماحط**; yani yağmuru az (olan).

El-Ezherî dedi ki: **تمحيط الوتر**: onun üzerinden geçirmen(dir). Ve **التهذيب**’in nassı: onu düzeltmek için onu parmakların üzerine geçirmen(dir). Ve **الأساس**’ta: onu pürüzsüzleştirmen için.

Ve **الامتحاط**: develerin koşmasındandır.

**كالربعة**; İbn Abbâd’dan.

Ve **الامتخاط**: kılıcı çekip çıkarma(dır); İbn Düreyd’den. Ve aynı şekilde mızrağı çekip çıkarma. Denir: **امتحط سيفه** ve **امتحط رمحه**.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **تمحيط العقب**: onu arıtıp ayıklama(dır).

Ve **محط الوتر والعقب**: onu **محطا** ile **يمحطه**; **محطه**’nun **تمحيطا** ile (olduğu) gibi.

Ve **محط البازي ريشه**: onu **محطا** ile **يمحطه**; sanki onu yağlıyor.

Ve **امتحط البازي**; ve tüyü zikretmezsin; **ادهن** dediğin gibi.

Ve **محط المرأة محطا**: onunla cinsel birleşmede bulundu; İbnü’l-Kattâ‘ nakletti; **مطحها مطحا** gibi.

En-Nadr dedi ki: **المماحطة**: erkek devenin, dişi deveyi çöktürdüğü zaman onu vurmak için (yaptığı) dişinin şiddeti(dir). Denir: onu **سانها** ve onu şiddetli bir **محاطا** ile **ماحطها**; nihayet onunla yere vurdu; **اللسان** ve **الأساس** ve **التكملة**’de olduğu gibi. Ve musannif için **م خ ط**’da gelecektir.

Ve **أمحط السهم**: onu delip geçirdi; İbnü’l-Kattâ‘dan; **أمخطه** gibi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَحَطَ
مَحَطَ مَحَّطَ II ,
a.  Tuned, strung.

اِمْتَحَطَ
اِمْتَحَطَ VIII ,
a.  Drew, unsheathed ( sword ).

##### Türkçe

مَحَطَ
**مَحَطَ** **مَحَّطَ** II ,
a. Akort etti, tel taktı.

اِمْتَحَطَ
**اِمْتَحَطَ** VIII ,
a. Çekti, kınından çıkardı (kılıcı).
