# محن — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%86/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AD%D9%86/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [محن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%86.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: محن

محن
مَحَنَ - يَمْحَنُ - امْتَحَنَ - يَمْتَحِنُ
مَحَنَ - يَمْحَنُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يعرضه لشدة وضغط، نقسي أو مادي، ليتبين حقيقته وجودته وقوته
مَحَنَ - يَمْحَنُ + كائن + كائناً + لأمر: يمتحنه لأجل بيان حقيقته تجاه هذا الأمر
﴿أولئك الذين امتحن الله قلوبهم للتقوى﴾
امْتَحَنَ - يَمْتَحِنُ + كائن + كائناً: على وزن " افتعل من " مَحَنَ - يَمْحَنُ ": طلب وسعى أن يمحن كائناً بشكل ذاتي: وضعه بحالة " يَمْحَنُ " فيها نفسه بنفسه: اختبره بحرمانه من أشياء يرغبها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " تعريض كائن أو شيء لشدة وجهد لاختباره وفحصه واستخلاص الجيد وفرزه وتصنيفه "، وهي:
فَتَنَ - يَفْتِنُ، بَلا - يَبْلوْ، مَحَصَ - يَمْحَصُ، مَحَنَ - يَمْحُنً، كَالَ - يَكِيْلُ، وَزَنَ - يَزِنُ
امتحن
 	﴿إن الذين يغضون أصواتهم عند رسول الله أولئك الذين امتحن الله قلوبهم للتقوى لهم مغفرة وأجر عظيم(3)﴾ الحجرات ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا جاءكم المؤمنات مهاجرات فامتحنوهن الله أعلم بإيمانهن فإن علمتموهن مؤمنات فلا ترجعوهن إلى الكفار لا هن حل لهم ولا هم يحلون لهن وآتوهم ما أنفقوا ولا جناح عليكم أن تنكحوهن إذا آتيتموهن أجورهن ولا تمسكوا بعصم الكوافر واسألوا ما أنفقتم وليسألوا ما أنفقوا ذلكم حكم الله يحكم بينكم والله عليم حكيم(10)﴾ الممتحنة
مختار الصحاح
● [محن] م ح ن: المِحْنَةُ واحدة المِحَنِ التي يمتحن بها الإنسان من يليه و مَحَنَهُ من باب قطع و امْتَحَنَهُ اختبره والاسم المِحْنَةُ
الراغب
محن
- المحن والامتحان نحو الابتلاء، نحو قوله تعالى: }فامتحنوهن﴿[الممتحنة/ 10] وقد تقدم الكلام في الابتلاء. قال تعالى:﴾أولئك الذين امتحن الله قلوبهم للتقوى﴿[الحجرات/3]، وذلك نحو:﴾وليبلي المؤمنين منه بلاء حسنا﴿[الأنفال /17] وذلك نحو قوله:﴾إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس{ الآية [الأحزاب/ 33].
ملخص اللسان:
1.     محن: المِحْنة: الخِبْرة، وقد امتَحنه. وامتَحن القولَ: نظر فه ودَبَّره
2.    الشهيد المُمْتحَن هو المُصفَّى المُهذَّب المخلَّصُ من مَحَنتُ الفضةَ إِذا صفيتها وخلصتها بالنار ،وامتَحَنتُ الذهب والفضة إِذا أَذبتهما لتختبرهما حتى خَلَّصْتَ الذهب والفضة،
3.     امتَحَنَ اللهُ قلوبَهم، قال: خَلَّصَ اللهُ قلوبهم،امتَحنَ اللهُ قلوبهم صَفَّاها وهَذَّبها،المُمْتحَنُ المُوَطَّأُ المُذَلَّلُ،
4.     وقيل: معنى قوله أُولئك الذين امتحن الله قلوبهم للتقوى شَرَحَ اللهُ قلوبهم، كأَنَّ معناه وَسَّع الله قلوبَهم للتقوى.
5.     ومَحَنْتُه وامتَحْنتُه: بمنزلة خَبَرْتُه واختبرته وبَلَوْتُه وابتَلَيْتُه.
6.     وأَصل المَحْنِ: الضَّرْبُ بالسَّوْط. والاسم المِحْنة،المِحْنة معنى الكلام الذي يُمتحَنُ به ليعرف بكلامه ضمير قلبه، تقول امتحَنْتُه، وامتَحنْتُ الكلمة أَي نظرت إِلى ما يَصِيرُ إِليه صَيُّورُها.
7.     والمَحْنُ: النكاح الشديد. يقال: مَحَنها ومَخَنها ومسَحَها إِذا نكحها.
8.     ومَحَنه عشرين سَوْطاً: ضربه. ومحن السَّوْطَ: لَيَّنَه. المُفَضَّلُ:
9.     مَحَنْتُ الثوبَ مَحْناً إِذا لبسته حتى تُخْلِقه. ابن الأَعرابي:
10.                         مَحَنْته بالشَّدِّ والعَدْو وهو التليين بالطَّرْد،
11.                         والمُمْتحَن والمُمَحَّص واحد
لسان العرب
● -    محن: المِحْنة: الخِبْرة، وقد امتَحنه. وامتَحن القولَ: نظر فه   ودَبَّره. التهذيب: إِن عُتْبة بن عبدٍ السُّلَمي، وكان من أَصحاب سيدنا رسول   الله، صلى الله عليه وسلم، حَدَّث أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قال:   القَتْلى ثلاثة، رجل مؤمن جاهَدَ بنفسه وماله في سبيل الله حتى إِذا لقي   العَدُوَّ قاتَلَهم حتى يُقْتَل، فذلك الشهيد المُمْتَحَن في جنة الله   تحت عرشه   (* قوله «في جنة الله تحت عرشه» الذي في نسخة التهذيب: في خيمة   الله). لا يَفْضُله النبيون إِلا بدرجة النبوَّة؛ قال شمر: قوله فذلك   الشهيد المُمْتحَن هو المُصفَّى المُهذَّب المخلَّصُ من مَحَنتُ الفضةَ إِذا   صفيتها وخلصتها بالنار. وروي عن مجاهد في قوله تعالى: أُولئك الذين   امتَحَنَ اللهُ قلوبَهم، قال: خَلَّصَ اللهُ قلوبهم، وقال أَبو عبيدة: امتَحنَ   اللهُ قلوبهم صَفَّاها وهَذَّبها، وقال غيره: المُمْتحَنُ المُوَطَّأُ   المُذَلَّلُ، وقيل: معنى قوله أُولئك الذين امتحن الله قلوبهم للتقوى   شَرَحَ اللهُ قلوبهم، كأَنَّ معناه وَسَّع الله قلوبَهم للتقوى. ومَحَنْتُه   وامتَحْنتُه: بمنزلة خَبَرْتُه واختبرته وبَلَوْتُه وابتَلَيْتُه. وأَصل   المَحْنِ: الضَّرْبُ بالسَّوْط. وامتَحَنتُ الذهب والفضة إِذا أَذبتهما   لتختبرهما حتى خَلَّصْتَ الذهب والفضة، والاسم المِحْنة. والمَحْنُ:   العطية. وأَتيتُ فلاناً فما مَحَنَني شيئاً أَي ما أَعطاني. والمِحْنة: واحدة   المِحَنِ التي يُمتَحَنُ بها الإِنسانُ من بلية، نستجير بكرم الله منها.   وفي حديث الشَّعْبي: المِحْنة بِدْعَة، هي أَن يأْخذ السلطانُ الرجلَ   فيَمْتحِنه ويقول: فعلت كذا وفعلت كذا، فلا يزال به حتى يقول ما لم يفعله   أَو ما لا يجوز قوله، يعني أَن هذا القول بدعة؛ وقولُ مُليح الهُذَليِّ:   وحُبُّ ليلى، ولا تَخْشى مَحُونتَه،   صَدْعٌ لنَفْسِكَ مما ليس يُنْتقَدُ   قال ابن جني: مَحُونته عاره وتِباعَتُه، يجوز أَن يكون مشتقّاً من   المِحْنَة لأَن العارَ من أَشدِّ المِحْن، ويجوز أَن يكون مَفْعُلة من   الحَيْنِ، وذلك أَن العار كالقتل أَو أَشد. الليث: المِحْنة معنى الكلام الذي   يُمتحَنُ به ليعرف بكلامه ضمير قلبه، تقول امتحَنْتُه، وامتَحنْتُ الكلمة   أَي نظرت إِلى ما يَصِيرُ إِليه صَيُّورُها.   والمَحْنُ: النكاح الشديد. يقال: مَحَنها ومَخَنها ومسَحَها إِذا نكحها.   ومَحَنه عشرين سَوْطاً: ضربه. ومحن السَّوْطَ: لَيَّنَه. المُفَضَّلُ:   مَحَنْتُ الثوبَ مَحْناً إِذا لبسته حتى تُخْلِقه. ابن الأَعرابي:   مَحَنْته بالشَّدِّ والعَدْو وهو التليين بالطَّرْد، والمُمْتحَن والمُمَحَّص   واحد. أَبو سعيد: مَحَنْتُ الأَديم مَحْناً إِذا مددته حتى توسعه. ابن   الأَعرابي: المَحْنُ اللَّيِّنُ من كل شيء. ومَحْنت البئر مَحْناً إِذا   أَخرجت تُرابها وطينها. الأَزهري عن الفراء: يقال مَحَنْتُه ومخنتُه، بالحاء   والخاء، ومحجْتُه ونقَجته ونقَخته وجَلَهْته وجَحَشته ومَشَنْته   وعَرَمْتُه وحسَفته وحسَلْته وخسَلْته ولَتَحْتُه كله بمعنى قَشَرْتُه. وجلد   مُمتحَنٌ: مَقْشُور، والله أَعلم.
المقاييس في اللغة
(محن) الميم والحاء والنون كلماتٌ ثلاثُ على غير قياس.
الأولى المَحْن: الاختبار. ومَحَنَه وامتحنه.
والثانية: أتيتُه فما مَحَنني شيئاً، أي ما أعطانيه.
والثالثة مَحَنه سَوطاً: ضربَه.
القاموس المحيط:
مَحَنَهُ، كمَنَعَهُ ضَرَبَهُ، واخْتَبَرَهُ، كامْتَحَنَه، والاسمُ المِحْنَةُ، بالكسر، و الثَّوْبَ لَبِسَهُ حتى أخْلَقَهُ، وأعْطَاهُ، و جارِيَتَهُ نَكَحَها، و البِئْرَ أخْرَجَ تُرابَها وطِينَها، و الْأَديمَ لَيَّنَهُ، أَو قَشَرَهُ، كمَحَّنَهُ. وامْتَحَنَ القَوْلَ نَظَرَ فيه ودَبَّرَهُ، و اللّهُ قُلُوبَهُمْ شَرَحَها، وَوَسَّعَها.
والمَحْنُ: اللَّيِّنُ من كلِّ شيءٍ، وأنْ تَدْأَبَ يَوْمَكَ أجْمَعَ في المَشْي أَو غَيْرِه. والمُحونَةُ: المَحْقُ، والبَخْسُ.
تاج العروس:
( محنه ) عشرين سوطا ( كمنعه ضربه و ) محنه ( اختبره كامتحنه ) وأصل المحن الضرب بالسوط ( والاسم المنحة بالكسر ) والجمع المحن وهى التى يمتحن بها الانسان من بلية تستجير بكرم الله تعالى منها وقال الليث المحنة مثل الكلام الذى يمتحن به ليعرف بكلامه ضمير قلبه وفي حديث الشعبى المحنة بدعة هي أن يأخذ السلطان الرجل فيمتحنه ويقول فعلت كذا وكذا فلا يزال به حتى يقول ما لم يفعله أو ما لا يجوز قوله يعنى ان هذا القول بدعة ( و ) قال المفضل محن ( الثوب ) محنا ( لبسه حتى أخلقه و ) يقال أتى فلانا ما محنه شيأ أي ما ( أعطاه و ) المحن النكاح الشديد يقال محن ( جاريته ) إذا ( نكحها ) وكذلك محنها أو مسحها ( و ) محن ( البئر ) محنا ( أخرج ترابها وطينها ) عن ابن الاعرابي ( و ) محن ( الاديم لينه ) وقال أبو
سعيد مده حتى وسعه ( أو ) محنه إذا ( قشره ) نقله الازهرى عن الفراء ( كمعنه ) أي بالتشديد هكذا في النسخ والصواب كمغنه بالحاء كما هو نص الفراء في نوادره ( وامتحن القول نظر فيه ودبره ) وقيل نظر الى ما يصير إليه صيوره ( و ) قوله تعالى أولئك الذين امتحن ( الله قلوبهم ) للتقوى أي ( شرحها و ) كأن معناه ( وسعها ) للتقوى وقال مجاهد أي خلصها وقال أبو عبيدة أي صفاها وهذبها وقال غيره أي وطأها وذللها ( والمحن ) بالفتح ( اللين من كل شئ ) عن ابن الاعرابي ( و ) من المجاز المحن ( أن تدأب يومك أجمع في المشى أو غيره والمحونة المحق والنجس ) فعولة من المحن به فسر قول ملج الهذلى وحب ليلى ولا تخشى محونته * صدع لنفسك مما ليس ينتقد * ومما يستدرك عليه محن الفضة إذا صفارها وخلصها بالنار ومنه الحديث فذلك الشهيد الممتحن في جنة الله تحت عرشه وهو الصفى المهذب والممتحن أيضا الموطا المذلل وامتحن الذهب والفضة أذابهما ليختبرهما حتى يخلصا ومحن السوط لينه وقال ابن الاعرابي محنه بالشد وانعدو وهو التليين بالطرد وجلد ممتحن مقشور عن الفراء ومحن الرجل بالضم فهو ممعون وثوب ممعون خلق بطول اللبس ومحنت ناقتي جهدتها بالسير والمحونة العار والتباعة ويه فسر ابن جنى قول مليح الهذلى قال وهو مشتق من المحنة لان العار أشد المحن قال ويجوز أن يكون مفعلة من الحين وذلك ان العار كالقتل أو أشد وقد تقدمت الاشارة إليه في ح ى ن

### Türkçe

محن
**مَحَنَ** - **يَمْحَنُ** - **امْتَحَنَ** - **يَمْتَحِنُ**
Pazar, 13 Şubat/Şubat 2011 21:52 yazar: Administrator
**مَحَنَ** - **يَمْحَنُ** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi: onun hakikatini, kalitesini ve gücünü ortaya çıkarmak için onu (psikolojik veya maddî) bir şiddete ve baskıya maruz bırakır.
**مَحَنَ** - **يَمْحَنُ** + bir varlık + bir varlığı + bir iş için: bu iş karşısında hakikatini açıklamak amacıyla onu imtihan eder.
﴿Takvâ için Allah’ın kalplerini imtihan ettiği kimseler işte onlardır﴾

**امْتَحَنَ** - **يَمْتَحِنُ** + bir varlık + bir varlığı: “ **مَحَنَ** - **يَمْحَنُ** ”dan “افتعل” vezninde: bir varlığı öznel bir biçimde **يَمْحَنُ** etmeyi talep etti ve buna çalıştı: onu, kendisini kendi kendine **يَمْحَنُ** ettiği bir hâle koydu: arzuladığı şeylerden onu mahrum ederek onu sınadı.
Ve lafız, “bir varlığı veya bir şeyi, onu denemek ve incelemek ve iyiyi çıkarıp ayırmak ve tasnif etmek için bir şiddete ve çabaya maruz bırakma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**فَتَنَ** - **يَفْتِنُ**، **بَلا** - **يَبْلوْ**، **مَحَصَ** - **يَمْحَصُ**، **مَحَنَ** - **يَمْحُنً**، **كَالَ** - **يَكِيْلُ**، **وَزَنَ** - **يَزِنُ**

imtihan etti
 	﴿Şüphesiz, Allah’ın Elçisi yanında seslerini kısanlar; işte onlar, Allah’ın kalplerini takvâ için imtihan ettiği kimselerdir; onlar için bir bağışlanma ve büyük bir ecir vardır (3)﴾ الحجرات ﴿Ey iman edenler! Size mümin kadınlar hicret etmiş olarak geldiğinde onları imtihan edin; Allah onların imanlarını daha iyi bilir; eğer onları müminler olarak bilirseniz onları kâfirlere geri döndürmeyin; ne onlar bunlara helâldir ne de bunlar onlara helâl olurlar; onların harcadıklarını onlara verin; ücretlerini kendilerine verdiğinizde onlarla nikâhlanmanızda size bir günah yoktur; kâfir kadınların bağlarını tutmayın; sizin harcadıklarınızı isteyin, onlar da harcadıklarını istesinler; bu, Allah’ın hükmüdür; aranızda hükmeder; Allah bilendir, hikmet sahibidir (10)﴾ الممتحنة

مختار الصحاح
● [**محن**] م ح ن: **المِحْنَةُ**: **المِحَنِ**’in bir tanesidir; insanın, kendisine yakın olanı onunla imtihan ettiği (şey)dir. Ve onu **مَحَنَهُ** “قطع” bâbındandır. Ve onu **امْتَحَنَهُ**: onu sınadı. İsim: **المِحْنَةُ**’dir.

الراغب
محن
- **المحن** ve **الامتحان**, **الابتلاء** gibidir; Yüce Allah’ın şu sözü gibi: }**فامتحنوهن**﴿[الممتحنة/ 10]. Ve **الابتلاء** hakkında söz daha önce geçti. Yüce Allah dedi:﴾**أولئك الذين امتحن الله قلوبهم للتقوى**﴿[الحجرات/3]; bu da şu gibidir:﴾**وليبلي المؤمنين منه بلاء حسنا**﴿[الأنفال /17]; bu da şu sözü gibidir:﴾**إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس**{ âyet [الأحزاب/ 33].

ملخص اللسان:
1.     **محن**: **المِحْنة**: tecrübe; ve onu **امتَحنه**. Ve sözü **امتَحن القولَ**: ona baktı ve onu tedbir etti.
2.    **المُمْتحَن** şehit, arıtılmış, terbiye edilmiş, arındırılmış olandır; “gümüşü **مَحَنتُ الفضةَ**” yani onu ateşle arıtıp saflaştırdığımda. Ve altın ile gümüşü **امتَحَنتُ الذهب والفضة**: ikisini erittim; onları sınamak için; nihayet altın ve gümüşü arındırıp saflaştırdın.
3.     Allah onların kalplerini **امتَحَنَ اللهُ قلوبَهم**; dedi: Allah onların kalplerini arındırdı; Allah onların kalplerini **امتَحَنَ اللهُ قلوبهم**: onları saflaştırdı ve terbiye etti; **المُمْتحَنُ**: alıştırılmış, boyun eğdirilmiş olandır.
4.     Ve denildi: “Takvâ için Allah’ın kalplerini imtihan ettiği kimseler” sözünün manası: Allah onların kalplerini şerh etti; sanki manası: Allah onların kalplerini takvâ için genişletti.
5.     Onu **مَحَنْتُه** ve onu **امتَحْنتُه**: onu **خَبَرْتُه** ve onu **اختبرته** ve onu **بَلَوْتُه** ve onu **ابتَلَيْتُه** mesabesindedir.
6.     **المَحْنِ**’in aslı: kamçıyla vurmaktır. İsim: **المِحْنة**. **المِحْنة**: kişinin konuşmasıyla kalbinin içini bilmek için onunla imtihan edildiği sözün manasıdır; “onu **امتحَنْتُه**” dersin. Ve kelimeyi **امتَحنْتُ الكلمة**: yani onun dönüşünün nereye varacağına baktım.
7.     **المَحْنُ**: şiddetli cinsel birleşme. “Onu **مَحَنها** ve **مَخَنها** ve **مسَحَها**” denir; onu nikâhladığında.
8.     Ona yirmi kamçı **مَحَنه عشرين سَوْطاً**: onu dövdü. Ve kamçıyı **محن السَّوْطَ**: onu yumuşattı. **المُفَضَّلُ**:
9.     Elbiseyi **مَحَنْتُ الثوبَ** **مَحْناً**: onu giydim; nihayet onu eskittim. **ابن الأَعرابي**:
10.                         Onu şiddet ve koşu ile **مَحَنْته بالشَّدِّ والعَدْو**; bu, kovalamayla yumuşatmadır.
11.                         Ve **المُمْتحَن** ile **المُمَحَّص** birdir.

لسان العرب
● -    **محن**: **المِحْنة**: tecrübe; ve onu **امتَحنه**. Ve sözü **امتَحن القولَ**: ona baktı ve onu tedbir etti. **التهذيب**: **عُتْبة بن عبدٍ السُّلَمي**’nin—ve o, Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ashabındandı—şöyle rivayet ettiği anlatıldı: Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, dedi ki: Ölüler üçtür: bir mümin adam; canı ve malıyla Allah yolunda cihad eder; nihayet düşmanla karşılaştığında onlarla savaşır; ta ki öldürülünceye kadar; işte o, Allah’ın cennetinde arşının altında **المُمْتَحَن** şehittir. (* “Allah’ın cennetinde arşının altında” sözü, تهذيب nüshasında: Allah’ın çadırında.) Peygamberler onu, nübüvvet derecesi dışında, geçemez. Şemmer dedi: “İşte o **المُمْتحَن** şehittir” sözü: arıtılmış, terbiye edilmiş, arındırılmış olandır; “gümüşü **مَحَنتُ الفضةَ**” yani onu ateşle arıtıp saflaştırdığımda. Ve Mücâhid’den, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında rivayet edildi: “Allah onların kalplerini **امتَحَنَ اللهُ قلوبَهم**”; dedi: Allah onların kalplerini arındırdı. Ve Ebû Ubeyde dedi: Allah onların kalplerini **امتَحنَ اللهُ قلوبهم**: onları saflaştırdı ve terbiye etti. Ve başkası dedi: **المُمْتحَنُ**: alıştırılmış, boyun eğdirilmiş olandır. Ve denildi: “Takvâ için Allah’ın kalplerini imtihan ettiği kimseler” sözünün manası: Allah onların kalplerini şerh etti; sanki manası: Allah onların kalplerini takvâ için genişletti. Onu **مَحَنْتُه** ve onu **امتَحْنتُه**: onu **خَبَرْتُه** ve onu **اختبرته** ve onu **بَلَوْتُه** ve onu **ابتَلَيْتُه** mesabesindedir. **المَحْنِ**’in aslı: kamçıyla vurmaktır. Ve altın ile gümüşü **امتَحَنتُ الذهب والفضة**: ikisini erittim; onları sınamak için; nihayet altın ve gümüşü arındırıp saflaştırdın. İsim: **المِحْنة**. Ve **المَحْنُ**: عطية (bağış). “Falana geldim de bana hiçbir şey **مَحَنَني**” yani bana vermedi. Ve **المِحْنة**: insanın bir belâdan onunla imtihan edildiği **المِحَنِ**’in bir tanesidir; Allah’ın kereminden ondan sığınırız. Ve **الشَّعْبي** hadîsinde: **المِحْنة** bid’attir; o, sultanın adamı alıp onu imtihan etmesi ve “şunu yaptın, bunu yaptın” demesidir; onu, yapmadığı şeyi yahut söylemesi câiz olmayan şeyi söyleyinceye kadar bırakmaz; yani bu sözün bid’at olduğunu kasteder. Ve **مُليح الهُذَليِّ**’nin sözü:
   Ve Leylâ’nın sevgisi; onun **مَحُونتَه**’sinden korkma;
   Kendin için, tenkit edilmeyen şeyden bir yarılmadır.
   İbn Cinnî dedi: onun **مَحُونته**’si onun ayıbı ve peşine düşen sorumluluğudur; **المِحْنَة**’den türemiş olması câizdir; çünkü ayıp, **المِحْن**’in en şiddetlilerindendir. Ve **الحَيْنِ**’den **مَفْعُلة** olması da câizdir; çünkü ayıp, öldürme gibi yahut daha şiddetlidir. **الليث**: **المِحْنة**: kişinin konuşmasıyla kalbinin içini bilmek için onunla imtihan edildiği sözün manasıdır; “onu **امتحَنْتُه**” dersin. Ve kelimeyi **امتَحنْتُ الكلمة**: yani onun dönüşünün nereye varacağına baktım. Ve **المَحْنُ**: şiddetli cinsel birleşme. “Onu **مَحَنها** ve **مَخَنها** ve **مسَحَها**” denir; onu nikâhladığında. Ona yirmi kamçı **مَحَنه عشرين سَوْطاً**: onu dövdü. Ve kamçıyı **محن السَّوْطَ**: onu yumuşattı. **المُفَضَّلُ**: elbiseyi **مَحَنْتُ الثوبَ** **مَحْناً**: onu giydim; nihayet onu eskittim. **ابن الأَعرابي**: onu şiddet ve koşu ile **مَحَنْته بالشَّدِّ والعَدْو**; bu, kovalamayla yumuşatmadır. Ve **المُمْتحَن** ile **المُمَحَّص** birdir. Ebû Saîd: deriyi **مَحَنْتُ الأَديم** **مَحْناً**: onu uzattım; nihayet onu genişlettim. İbnü’l-A‘râbî: **المَحْنُ** her şeyden yumuşak olandır. Ve kuyuyu **مَحْنت البئر** **مَحْناً**: toprağını ve çamurunu çıkardığında. Ezherî, Ferrâ’dan: “Onu **مَحَنْتُه** ve **مخنتُه**” denir; **الحاء** ve **الخاء** ile; ve “onu **محجْتُه** ve **نقَجته** ve **نقَخته** ve **جَلَهْته** ve **جَحَشته** ve **مَشَنْته** ve **عَرَمْتُه** ve **حسَفته** ve **حسَلْته** ve **خسَلْته** ve **لَتَحْتُه**”; hepsi “onu **قَشَرْتُه** (soydum)” manasındadır. Ve **جلد مُمتحَنٌ**: soyulmuş. Allah daha iyi bilir.

المقاييس في اللغة
(**محن**) **الميم** ve **الحاء** ve **النون**, قياس dışı üç kelimedir.
Birincisi: **المَحْن**: sınama. Onu **مَحَنَه** ve onu **امتحنه**.
İkincisi: “Ona geldim de bana hiçbir şey **مَحَنني**” yani bana onu vermedi.
Üçüncüsü: ona bir kamçı **مَحَنه سَوطاً**: onu dövdü.

القاموس المحيط:
Onu **مَحَنَهُ**—**مَنَعَهُ** gibi—onu dövdü; ve onu sınadı; onu **امْتَحَنَه** gibi. İsim: **المِحْنَةُ**’dir, kesre ile. Ve elbiseyi: onu giydi; nihayet onu eskitti. Ve ona verdi. Ve câriyesini: onunla nikâhlandı. Ve kuyuyu: toprağını ve çamurunu çıkardı. Ve deriyi: onu yumuşattı; yahut onu soydu; onu **مَحَّنَهُ** gibi. Ve sözü **امْتَحَنَ القَوْلَ**: ona baktı ve onu tedbir etti. Ve Allah onların kalplerini: onu şerh etti ve onu genişletti.
Ve **المَحْنُ**: her şeyden yumuşak olan; ve yürüyüşte yahut başka bir şeyde gününün tamamında durmaksızın çalışmandır. Ve **المُحونَةُ**: yok etme, ve eksiltme.

تاج العروس:
( **محنه** ) yirmi kamçı ( **كمنعه**: onu dövdü; ve ) onu **محنه** ( onu sınadı; onu **امتحنه** gibi ). Ve **المحن**’in aslı: kamçıyla vurmaktır. (İsim: **المنحة** kesre ile) ve çoğulu **المحن**’dir; ve o, insanın bir belâdan onunla imtihan edildiği şeydir; Allah Teâlâ’nın kereminden ondan sığınırız. Lays dedi: **المحنة**, kişinin konuşmasıyla kalbinin içini bilmek için onunla imtihan edildiği söz gibidir. Ve **الشعبى** hadîsinde: **المحنة** bid’attir; o, sultanın adamı alıp onu imtihan etmesi ve “şunu yaptın, bunu yaptın” demesidir; onu, yapmadığı şeyi yahut söylemesi câiz olmayan şeyi söyleyinceye kadar bırakmaz; yani bu sözün bid’at olduğunu kasteder. (Ve) **المفضل** dedi: elbiseyi **محن** **الثوب** **محنا**: onu giydi; nihayet onu eskitti. Ve denir: falana geldi; ona hiçbir şey **ما محنه شيأ** yani ona (onu) vermedi. Ve **المحن**: şiddetli cinsel birleşmedir; “câriyesini **محن**” denir; (onu) nikâhladığında; ve aynı şekilde “onu **محنها** yahut **مسحها**”. (Ve) kuyuyu **محن** **البئر** **محنا**: toprağını ve çamurunu çıkardı; İbnü’l-A‘râbî’den. (Ve) deriyi **محن**: onu yumuşattı; Ebû Saîd dedi: onu uzattı; nihayet onu genişletti. (Yahut) onu **محنه**: (onu) soyduğunda; Ezherî’nin Ferrâ’dan nakli. ( **كمعنه** ) yani şeddeli; nüshalarda böyle; doğrusu Ferrâ’nın نوادر’inde olduğu üzere **كمغنه** **بالحاء**’dır. (Ve sözü **امتحن القول**: ona baktı ve onu tedbir etti) ve denildi: onun dönüşünün nereye varacağına baktı. (Ve) Yüce Allah’ın sözü: “Takvâ için Allah’ın kalplerini imtihan ettiği kimseler” yani (onu) şerh etti; ve sanki manası: (onu) takvâ için genişletti. Mücâhid dedi: yani onu arındırdı. Ebû Ubeyde dedi: yani onu saflaştırdı ve terbiye etti. Başkası dedi: yani onu alıştırdı ve boyun eğdirdi. (Ve **المحن**) fetha ile: (her şeyden) yumuşak olan; İbnü’l-A‘râbî’den. (Ve) mecazdan: **المحن**: yürüyüşte yahut başka bir şeyde gününün tamamında durmaksızın çalışmandır. Ve **المحونة**: yok etme ve pislik; “فعولة” vezninde, onunla **المحن**’den. **ملج الهذلى**’nin sözünü böyle tefsir etti: “Ve Leylâ’nın sevgisi; onun **محونته**’sinden korkma * Kendin için, tenkit edilmeyen şeyden bir yarılmadır.” Ve buna ek olarak: gümüşü **محن الفضة**: onu ateşle saflaştırıp arındırdığında; ve ondan hadîs: “İşte o, Allah’ın cennetinde arşının altında **الممتحن** şehittir”; o, saflaştırılmış, terbiye edilmiş olandır. Ve **الممتحن** ayrıca: alıştırılmış, boyun eğdirilmiş olandır. Ve altın ile gümüşü **امتحن الذهب والفضة**: ikisini eritti; onları sınamak için; nihayet ikisi arınsın diye. Ve kamçıyı **محن السوط**: onu yumuşattı. İbnü’l-A‘râbî dedi: onu şiddet ve koşu ile **محنه بالشد وانعدو**; bu, kovalamayla yumuşatmadır. Ve **جلد ممتحن**: soyulmuş; Ferrâ’dan. Ve adam **محن الرجل** damme ile; o, **ممعون**’dur. Ve elbise **ممعون**: uzun giyimle eskimiş. Ve deveyi **محنت ناقتي**: onu yürüyüşle yordum. Ve **المحونة**: ayıp ve peşine düşen sorumluluk; İbn Cinnî, **مليح الهذلى**’nin sözünü böyle tefsir etti; dedi ki: o, **المحنة**’den türemiştir; çünkü ayıp, **المحن**’in en şiddetlisidir. Dedi: ve **الحين**’den **مفعلة** olması da câizdir; çünkü ayıp, öldürme gibi yahut daha şiddetlidir. Ve buna, **ح ى ن**’de daha önce işaret geçti.
