# محو (م-ح-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AD%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Hemen sildik

- Harfler: م - ح - و
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 8 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَمَحَوْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/siga/%D9%81%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعَلْنَا | Hemen sildik | 1 | 1 | [17:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/ayet/17:12.md) |
| [وَيَمْحُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%AD%D9%8F.md) | وَيَفْعُلْ | Ve siler | 1 | 1 | [42:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/ayet/42:24.md) |
| [يَمْحُو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%AD%D9%8F%D9%88.md) | يَفْعُلُ | Siler | 1 | 1 | [13:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/ayet/13:39.md) |

## Mücavir kökler — 29 mücavir (35 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Şey
2. [ختم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ve mühürledi
3. [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sibat(Te) kayış demektir
4. [سنه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Seneler
5. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
6. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
7. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Okun ön yarısına denir
8. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
9. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ferv “Ferre”ye bak
10. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kelime
11. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Dağın sivri noktası demektir
12. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
13. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Buğa boğa demektir
14. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
15. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
16. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
17. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Emam ön demektir
18. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sahip
19. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
20. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
21. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
22. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
23. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
24. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
25. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
26. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
27. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
28. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
29. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | محو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md), [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md), [نسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AE.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin yüzeydeki izini, kaydını veya somut varlığını kazıyıp süpürerek bütünüyle gidermek ve silmek. |
| Çekirdek Özet 2 | İlahî iradeyle kozmik belirtilerin, bâtıl iddiaların veya kader ve kaza kayıtlarının yürürlükten ve görünürlükten kaldırılması. |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve hüküm nizamının dinamikliği; silinmenin mutlak yokluktan ziyade tescilin, etkinin ve bağlayıcılığın iptali olması. |
| Kritik Hata Riski | Mahv kavramını ontolojik mutlak yok oluş zannederek ilahî kaderdeki dinamizmi veya şeriatlardaki af ve nesh mekanizmasını statik bir kader anlayışıyla hükümsüz saymak. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مح | Bir şeyin dış yüzeyini aşındırarak, ovarak yahut tüketerek lekesini veya varlığını giderme hareketidir. Nitekim [محص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B5.md) kusur ve lekelerden arındırmayı, [محق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%82.md) bir şeyin bereketini veya varlığını eksiltip tüketmeyi, [محل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%84.md) toprağın suyunu ve gücünü çekip kurutmayı (kıtlığı), [محن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%86.md) ise sınayarak sahte kabuğu soymayı ifade eder. | و | İlletli üçüncü harfin kattığı akıcılık ve genişleme boyutu, aşınma hareketini bir yüzeyden veya kayıttan izin bütünüyle akıp gitmesi, silinip kaldırılması ve geride iz kalmaması yönünde özelleştirmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Maddenin, sıvının veya silici bir amilin yüzey üzerinden akıp geçmesini ve yüzeyi bütünüyle kaplamasını simgeler. |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınırlandırılmış bir sahayı, ayrılmış bir yüzeyi veya var olan bir kaydı çevreleyen sınırı temsil eder. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Eylemin bir zemine veya nesneye bağlanarak akıcı biçimde devam etmesini sağlar. |
| محو | Sınırları belirli bir yüzey üzerinde akıcı bir müdahaleyle izin ortadan kaldırılıp alanın temizlenmesi hareketi | Bir yüzeyde daha önce mevcut olan ve sınırları belirlenmiş iz veya nakşın, süpürücü bir güçle bütünüyle sökülüp silinmesi ve yüzeyin önceki yalın haline döndürülmesidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl rüzgârının yerdeki ayak izlerini yahut gökyüzündeki bulutları süpürüp gidermesi; deri veya sahife üzerindeki yazının kazınarak yahut suyla silinerek ortadan kaldırılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şiddetli esen ve tozu süpüren kuzey rüzgârı bu kökle anılır; rüzgârın kalıntıları ve tozu süpürmesi hakkında şu beyit şahittir: قد بكرت محوة بالعجاج / فدمرت بقية الرجاج |
| Erken Arapça kullanım | Yağmurun kuraklık izini silmesi, sabah aydınlığının gece karanlığını gidermesi ve yapılan bir iyiliğin kötülüğü örtüp yok etmesi anlamında kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça محو kökü, Sami dillerinde bir yüzeyin kazınması, sıvazlanması, izin silinmesi ve kaydın iptal edilmesi anlam alanını karşılayan kök katmanına aittir. İbranicede m-ḥ-h (מָחָה) fiili doğrudan "silmek, kazımak, yok etmek, sıvazlayarak temizlemek" anlamındadır; metinlerde günahların kayıttan silinmesi yahut bir kavmin anısının yeryüzünden kazınması bağlamında Arapçadaki semantik yönelimle birebir örtüşür. Süryanicede m-ḥ-y (ܡܚܐ) kökü "çarpmak, vurmak, darbeyle gidermek, süpürmek" anlamlarını taşırken, Arapçada kök özellikle fiziksel veya manevi bir izin yüzeyden tamamen kaldırılması yönünde durulmuştur. Kökün biliteral çekirdeği olan m-ḥ, Sami dillerinde sürtünme ve aşındırma ile iz giderme işlevini yüklenen arkaik bir yapıya dayanır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | محو kökünün iz giderme ve süpürme anlamı | Rüzgârın bulutları, aydınlığın karanlığı veya suyun yazıyı silmesi üzerinden fiziki izin bütünüyle ortadan kaldırılması manası gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice māḥāh, Süryanice m-ḥ-ā | Yazının silinmesi, günahın tescilden düşürülmesi veya varlığın kazınarak giderilmesi şeklinde ortak bir semantik çekirdek paylaşılır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik m-ḥ paralellikleri | Bazı Doğu Çad ve kadim Mısır dillerinde kazıma ve yüzey temizleme bildiren ses dizilimleriyle muhtemel uzak köken akrabalığı tartışılmıştır. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| محو | Anlamlı | İzi gidermek, silmek | Yüzeydeki yazıyı veya varlığı bütünüyle ortadan kaldırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| موح | Anlamlı | Kuyu dibinden su çekmek, yayılmak | Kuyuda su azaldığında derine inip kovayı doldurmak veya ihsanda bulunmak | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir |
| [حمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%88.md) | Anlamlı | Koruma, hısımlık, sıcaklık | Kişinin nikâh bağıyla çevrelenip korunması, kayın hısımlığı | Kur'an'da geçer; çevreleme ve sınır çekme boyutu taşır |
| [حوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%85.md) | Anlamlı | Etrafında dönmek | Bir hedefin veya suyun çevresinde daireler çizerek dolanmak | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir |
| [ومح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%AD.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| [وحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%85.md) | Anlamlı | Aşermek, şiddetli arzu duymak | Hamile kadının veya hayvanın bir nesneye şiddetle meyil ve iştah göstermesi | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| محو | Merkez | İzi bütünüyle gidermek | Yüzeydeki izin veya tescilin tamamen kaldırılması | Bir kaydı veya varlığı geride iz bırakmayacak biçimde silip yok etmek |
| [طمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md) | Komşu | Belirsizleştirmek, bozmak | İzin şeklini ve belirginliğini yok etmek | محو izi bütünüyle kaldırırken [طمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md) izin yüzeydeki ayırt edici hatlarını bozar ve tanınmaz kılar |
| [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) | Komşu | Örtmek, fazlalığı bırakmak | Üzerine toprak veya zaman örtüsü çekilmesiyle izin kaybolması | محو doğrudan kazıyarak silerken [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) terk edilme ve örtülme neticesinde izin silinmesidir |
| [نسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AE.md) | Komşu | Hükmü kaldırmak, nakletmek | Bir kaydın yerine diğerini ikame etmek | محو yalın bir silme ve iptal iken [نسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AE.md) bir metnin veya hükmün yerine başkasını getirmeyi içerir |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Sabit kılmak, perçinlemek | İzi veya hükmü yerinde muhkem kılmak | محو izin silinip yürürlükten kalkması iken [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) izin kalıcı, köklü ve değişmez kılınmasıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | محو | İzi gidermek, silmek | Somut ve soyut düzeyde var olan bir kaydı bütünüyle ortadan kaldırma eylemini karşılar. | Kesin |
| Latince | delere, obliterare | Silmek, yok etmek, harfleri ortadan kaldırmak | "Obliterare" doğrudan yazılı izin veya harfin kaybolmasını ifade ederek kökün iz giderme yönünü tam karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to erase, to efface, to obliterate | Silmek, izini gidermek | "Erase" mekanik silmeyi karşılarken, "efface" yüzeydeki etkinin yok edilmesini, "obliterate" ise iz bırakmaksızın hükümsüz kılınmasını verir. | Güçlü |
| Almanca | auslöschen, tilgen, verwischen | Silmek, yok etmek, kaydı düşürmek | "Tilgen" borcu veya kaydı defterden düşürme boyutunu, "auslöschen" bir aydınlığın veya izin söndürülmesini karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | effacer, rayer, oblitérer | Silmek, üstünü çizmek | "Effacer" yüzeydeki izin ve etkinin kaybolmasını tam karşılarken manevi af ve arınma bağlamlarına da doğrudan uyar. | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَمَحَوْنَا | Kozmik bir alametin ve aydınlığın giderilmesi | Gece alametinin ışığının giderilip gündüz alametinin aydınlatıcı kılınmasıyla zamanın tespiti bağlamı (İsrâ [17:12](https://lisan.digital/tr/ayet/17:12.md)). |
| يَمْحُو | İlahî kader, kaza ve tescillerin yürürlükten kaldırılması | Ana kitaba bağlı olarak ilahî iradenin dilediği kaydı, eceli veya hükmü silip dilediğini sabit kılması bağlamı (Ra'd [13:39](https://lisan.digital/tr/ayet/13:39.md)). |
| وَيَمْحُ | Bâtılın, iftiranın ve sahte iddiaların hükümsüz kılınması | Allah'ın hak ile bâtıl arasındaki mücadelede bâtılı bütünüyle hükümsüz kılıp hakkı kelimeleriyle gerçekleştirmesi bağlamı (Şûrâ [42:24](https://lisan.digital/tr/ayet/42:24.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kaza, kader ve bedâ meselesi | Ra'd [13:39](https://lisan.digital/tr/ayet/13:39.md) ayetinde geçen mahv ve isbâtın ezeli ilimle mi yoksa meleklerin sayfalarındaki muallak kazayla mı ilgili olduğu; ilahî ilimde değişiklik (bedâ) iddiasının nefyedilmesi. | İlahî ilmin değişmezliği ile yaratılmışların amel ve ecellerine dair kayıtların değişkenliği arasındaki tefrik. |
| Fıkıh | Hükmün neshi ve borcun ıskatı | Nesh nazariyesinde önceki şer'î bir hükmün bağlayıcılığının kaldırılması ve ibra yoluyla borcun zimmetten düşürülmesi. | Hukukî yükümlülüğün veya metnin bağlayıcılığının yürürlükten kaldırılması yönünde daralma. |
| Tefsir | Kozmik alametler ve levh kayıtları | Gece ayetinin silinmesi (İsrâ [17:12](https://lisan.digital/tr/ayet/17:12.md)) ile Ümmü'l-Kitâb karşısındaki levh kayıtlarının mahviyeti üzerine yapılan tahliller. | Maddi ayetlerin fiziksel dönüşümü ile semavi tescilin dinamik dengesi üzerinde yoğunlaşma. |
| Hadis | Günahların silinmesi ve amel defteri | Güzel amellerin, namazların ve tövbenin hataları silip süpürmesini bildiren nebevî beyanlar. | Ahlakî ve uhrevî arınma, amel defterindeki menfi kayıtların düşürülmesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tövbe, mağfiret ve nesh mekanizması | Günahın kayıttan düşürülmesi ve şer'î hükmün güncellenmesi | Manevi kirliliği ortadan kaldırarak insanı fıtrata ve yeni başlangıçlara hazır hale getirme | Tövbe kulun amel defterindeki menfi kaydı bütünüyle siler; nesh ise dini hükümlerin toplumsal maslahata göre yenilenmesini sağlar. | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve yanlışlanabilirlik | Hatalı hipotezin ayıklanması veya geçersiz paradigmanın terki | İlmi birikimi bâtıl veya yanlış kayıtlardan arındırarak hakikati tespit etme | Bilimsel süreçte yanlışlanan önermelerin tasfiye edilmesi ile doğrulanmış bilginin sabit kılınması eşzamanlı yürür. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni, anayasal değişim ve af | Yürürlükten kaldırma (ilga) ve adli sicil affı | Toplumsal tıkanıklıkları aşmak için miadını doldurmuş kanunları lağvetme ve barışı tesis etme | Devlet düzeninde geçersizleşen nizamların yürürlükten kaldırılması ve af mekanizmalarıyla toplumsal gerilimin sıfırlanmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Borç tasfiyesi, ibra ve amortisman | Borcun defterden silinmesi ve bilançonun zarardan arındırılması | İktisadi tıkanıklıkları gidermek için ödenemez borçların düşürülmesi ve likidite kazandırma | Karşılıksız kalan veya iflasla neticelenen mali yükümlülüklerin defter kayıtlarından düşürülmesi iktisadi akışı yeniden başlatır. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sıfırlama (resetleme), bellek silme ve entropi tasfiyesi | Bilişimde bir hafıza adresindeki bilginin temizlenmesi, matematikte terimlerin birbirini sıfırlaması veya sistemdeki gürültünün giderilmesi süreciyle yapısal özdeşlik taşır. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Af hukuku, kurumsal unutma ve psikolojik arınma | Hukukta mülga kanunlar ve adli sicil silinmesi, sosyolojide toplumsal çatışma izlerinin nötrlenmesi ve psikolojide suçluluk izlerinin sağaltılması sürecidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Mahv kavramını yalnızca kâğıt üzerindeki yazının silgiyle silinmesi gibi salt mekanik bir işleme indirgemek veya kader bağlamında Allah'ın ilminde cehalet sonrası bir fikir değişikliği gibi tasavvur etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Mahv, yalnızca fiziki yazının değil; kozmik işaretlerin (gece-gündüz dengesi), bâtıl felsefi ve siyasi iddiaların ve kaza defterlerindeki muallak kayıtların ilahî iradeyle hükümsüz kılınmasını içeren evrensel bir tasarruftur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kaderi mutlak ve katı bir mekanik determinizm sanarak duanın, tövbenin ve amelin kaderin seyrindeki dinamik etkisini inkâr etmek veya tersine ilahî ilmin ezeli olmadığını varsayarak itikadi sapmaya düşmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık ve kader nizamının durağan değil dinamik olduğunu; ilahî iradenin hem kâinatta hem tarihte hem de insani amellerde sürekli bir arındırma, güncelleme ve hükümsüz kılma tasarrufuna (mahv ve isbât) sahip olduğunu gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kader ve Levh-i Mahfuz ayetlerinde (Ra'd [13:39](https://lisan.digital/tr/ayet/13:39.md)), kozmik nizam ve gece-gündüz ayetlerinde (İsrâ [17:12](https://lisan.digital/tr/ayet/17:12.md)) ve hakkın bâtılı tasfiye etmesini bildiren tevhidi mücadele ayetlerinde (Şûrâ [42:24](https://lisan.digital/tr/ayet/42:24.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Gece ve gündüzün tesadüfi oluştuğu fikrini tashih eder; kaderin kulun iradesini ve tövbesini dışlayan kör bir yazgı olduğu zannını yıkar; bâtılın tarihte kalıcı ve mutlak bir hâkimiyet kurabileceği vehmini bertaraf eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir yüzeyde, maddede veya atmosferde bulunan izin, nakşın veya varlığın süpürülerek, kazınarak yahut akıtılarak bütünüyle giderilmesi.
- Soyut anlam: Bir hükmün, kaydın, kozmik alametin veya bâtıl iddianın varlık alanından ve bağlayıcılıktan kaldırılarak etkisiz ve görünmez kılınması.
- Sistematik karşılık: Dinamik varlık nizamında gereksizleşen, vadesi dolan veya arındırılması gereken unsurların ilahî tasarrufla tasfiyesi ve sistemin isbât ile dengelenmesi.
- LaTeX modeli: $$S_{t+1} = S_t \setminus \{x \in S_t \mid \delta(x) = 0\}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_t$, sistemin veya yüzeyin belirli bir $t$ anındaki tüm kayıt ve unsurlar kümesini; $x$, sistem içinde yer alan münferit bir kaydı, kozmik belirtiyi, ameli veya bâtıl iddiayı; $\delta(x)$ fonksiyonu, ilahî irade veya nizamın mezkûr unsura tanıdığı geçerlilik ve meşruiyet katsayısını temsil eder. Değeri sıfıra düşen ($\delta(x) = 0$) unsurların kümeden fark işlemiyle ($\setminus$) bütünüyle çıkarılması mahv eylemini, geriye kalan ve değeri korunan unsurların yeni durumdaki ($S_{t+1}$) mevcudiyeti ise isbât ilkesini sembolize eder. Model kelime veya sözel etiket içermeksizin yalın matematiksel mantıkla kurulmuştur.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AD%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Rad 13:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/ayet/13:39.md) — يَمْحُو

يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ

Meal (IK): Allah dilediğini siler ve dilediğini bırakır. Ve ana kitab O’nun katındadır.

### [İsra 17:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/ayet/17:12.md) — فَمَحَوْنَا

وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ وَلِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلًا

Meal (IK): Biz, geceyi ve gündüzü iki ayet kıldık. Rabbınızdan lutuf dileyesiniz ve yılların hesabını, sayısını bilesiniz diye gece ayetini silip gündüz ayetini aydınlık kıldık. Ve her şeyi uzun uzadıya açıkladık.

### [Şura 42:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/ayet/42:24.md) — وَيَمْحُ

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا فَإِنْ يَشَأِ اللَّهُ يَخْتِمْ عَلَى قَلْبِكَ وَيَمْحُ اللَّهُ الْبَاطِلَ وَيُحِقُّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Yoksa onlar; Allah’a karşı yalan uydurdu mu derler? Allah; dilerse senin kalbini mühürler, batılı yok eder, sözleriyle hakkı yerine getirir. Muhakkak ki O; göğüslerin özünü bilendir.

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والميم و واي معهما
ح م و، ح م ي، ح و م، م ح و، و ح م، م ي ح مستعملات
حمو:
حمى: الحَمْوُ: أبو الزّوج، وأخو الزّوج، وكلّ من ولي الزّوج من ذي قرابته. فهم أحماء المرأة. وأمّ زوجها: حماتُها.
وفي الحَمْوِ ثلاثُ لُغاتٍ؛ حماها مثل عصاها، وحموها مثل أبوها، وحَمْؤُها- مقصورٌ مهموزٌ- مثل كمؤها. وتقول العرب: حمأة حامية وكنَّة كاوية. وتقول: هذا حموكِ، ومَرَرْتُ بحميكِ ورأيتُ حماكِ، مخفّف بلا همزٍ، والهمزُ لغة رديئة. وقال الشّاعر في رجل طلّق امرأته فتزوّجها أخوه:
لقد أصبحت أسماءُ حِجْراً مُحَرَّما		وأصبحتُ من أدنَى حُمُوَّتها حَمَا
أي: أصبحت أخا زوجها بعدما كنت زوجها.
وأّمّا بالهمز فتقول: هذا حَمْؤُكِ، ورأيت حَمْأَكِ، ومررت بحَمْئِكِ- مخفف مهموز.
والحَمَاُة: لَحْمَةٌ مُنْتَبِرة في باطِن السّاق.
والحَمَأ: الطّينُ الأسود المُنْتن. وفي التنزيل: من حَمَأٍ مسنون والمسنون: المصبوب. ويُسَمَّى الطين الذي نبث من النّهر: الحَمْأَة. وقول الله عزّ وجلّ: تَغْرُبُ في عَيْنٍ حَمِئة أي: ذات حَمْأَة.
والحِمَى- مقصور: موضع فيه كَلَأٌ يُحْمَى من النّاس أن يُرْعَى.
وحَمَيْتُ القومَ حِمايةً ومَحْمِيَةً. وكلّ شيءٍ دفعتَ عنه فقد حَمَيْتَهُ.
وحَمِيتُ من هذا الشّيء أَحْمَى منه حَمِيَّةً، أي: أَنِفْتُ أَنَفاً وغضباً. ومشى في حَمِيَّتِهِ أي: في حَمْلَتِهِ. وإنّه لَرجلٌ حَمِيٌّ: لا يَحْتمِلُ الضَّيْمَ، ومنه يُقال: حَمِيّ الأَنْفِ. قال:
متى تجمعِ القلبَ الذكيَّ وصارماً		وأَنْفاً حَمِيّاً تَجتنْبكَ المَـظَـالِـمُ
وحَمَيْتُ المريضَ حِمْيَةً: مَنَعْتُه أكْلَ ما يَضُرُّه. وآحْتَمَى المريضُ احتماءً.
وآحْتَمَى في الحرب إذا حَمَى نفسَه.
وحَمِيَ الفَرَسُ. إذا سَخَنُ َوعَرِق، يَحْمَى حَمْياً وحَمَى الشّدُّ مثلَه والواحد منه: حمْيٌ، والجميع: أحماءٌ، كما قال طرفة:
فهي تَرْدِي وإذا ما فَرِعَتْ		طار من أَحْمائِها شَدُّ الأُزُرْ
وحَمِيَ الشيءُ يَحْمَى حَمْياً إذا سَخُنَ والحامِيَةُ: الحارّة.
وأَحْمَيْتُ الحديدَ إحماءً. وتقول: إنّ هذا الذَّهَبَ والفِضَّةَ ونحوهما لَحَسَنُ الحَماءِ- ممدود- أي: خرج من الحَماءِ حَسَناً.
والحامية: الرّجل يَحْمِي أصحابَه في الحَرْب. وتقول: هو على حامِيَةِ القَوْم، أي: آخر من يَحْمِيهم في مُضيِهِّم وآنهزامهم.
والحاميةُ أيضاً: جماعة يحمون أَنْفُسَهم، كما قال لبيد:
ومعي حاميةٌ من جَعْفَـرٍ		كلّ يوم نبتلي ما في الخِلَلْ
والحامِيةُ: الحجارة يُطْوَى بها البئر. قال:
كأنّ دَلْوَيَّ تَـقَـلَّـبـانِ		بين حَوامي الطَّيِّ أَرْنبانِ
والحُمَّةُ عند العامّة: إبْرَةُ العَقْرب والزُّنبور ونحوهما. وإنّما الحُمَةُ سُمُّ كلّ شيء يَلْدَغُ أو يَلْسَعُ.
والحُمَيّا: بُلُوغُ الخَمْرِ من شاربها.
واحْمَوْمَى الشّيءُ فهو مُحْمَوْمٍ، واحمَوْمَى اللّيلُ والسّحابُ، وذلك من السّواد. ومنهم من يهمزُ.
حوم:
الحَوْم: القطيع الضَّخْمُ من الإِبل. قال رؤبة:
ونَعَماً حَوْماً بها مُؤَبَّلا
والحَوْمةُ: أكثرُ مَوْضِعٍ في البحْرِ ماءً، وأَغْمَرُه. وكذلك في الحَوْض.
وحَوْمةُ المَوْتِ: شِدّتُهُ وعَلَزُهُ.
والحَوَمانُ: دَوَمانُ الطَّيْر وطَيَرانُهُ يَدومُ ويَحومُ حول كلّ شيء. والحَوَمان: نباتٌ بالبادية.
والحَوَائِمُ: الإبلُ العطاش جِدّاً. وكلُّ عطشان حائم.
وهامةٌ حائمةٌ، أي: عَطِشَ دِماغُها.
محو:
المَحْوُ لكلّ شيءٍ يذهب أثره. تقول: أنا أمحوه وأمحاه. وطيّىء تقول: مَحَيْته مَحْياً ومَحْواً وامَّحَى الشّي يَمَّحِي امّحاءً. وكذلك آمتَحى إذا ذهب أثره، الأجودُ آمَّحَى، والأصل فيه: انْمَحَى. وأمّا امتَحَى فلغةٌ رَدِيئةٌ.
وحم:
يقال للمرأة الحُبْلَى إذا اشتهت شيئاً: قد وَحِمَتِ، وهي تَحِمُ فهي وَحْمَى بيّنة الوِحامِ. والوَحَمُ والوِحام في الدّوابّ إذا حملت استَعْصَتْ، فيقال: وحمت. قال لبيد:
قد رابه عصيانُها ووِحامُها
ميح:
المَيْح في الاستِقاءِ: أن ينزل الرّجل في قرار البئر إذا قلّ ماؤها فيملأ الدّلو، يَميحُ فيها بيده، ويَميحُ أصحابَه. والجميعُ: ماحةٌ.
والمَيْحُ: يجري مَجْرَى المنفعة وكلّ من أعطى معروفاً فقد ماح.
والمَيْحُ والميحومة: ضربٌ من المَشْيِ في رَهْوَجة. قال:
ميّاحة تَميحُ مَشْياً رَهْوَجا
ومشيَةُ البطّةِ: المَيْحُ.
وقد ماح فاه بالسّوِاكِ يَميحُهُ مَيْحاً، إذا شاصه وماصه.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الميم** ve **واي** ( **الياء** ) ikisiyle beraber

**ح م و**، **ح م ي**، **ح و م**، **م ح و**، **و ح م**، **م ي ح** kullanımdadırlar

**حمو**:
**حمى**: **الحَمْوُ**: kocanın babası, kocanın kardeşi ve kocanın akrabalığından kocaya velî olan herkes. İşte onlar kadının kayınlarıdır. Ve kocasının annesi: onun kaynanasıdır.
Ve **الحَمْوِ** hakkında üç lügat vardır; onun **حماها**’sı onun **عصاها**’sı gibi, onun **حموها**’sı onun **أبوها**’sı gibi, ve onun **حَمْؤُها**’sı—kısaltılmış, hemzeli— onun **كمؤها**’sı gibi. Araplar der: “**حمأة** حامية ve **كنَّة** كاوية.” Ve dersin: “bu senin **حموكِ**’undur”, “senin **حميكِ**’in yanından geçtim ve senin **حماكِ**’ını gördüm”; hemzesiz hafifletilmiş; hemze ise kötü bir lügattir. Şair, karısını boşayıp da onu kardeşiyle evlendiren bir adam hakkında dedi:
لقد أصبحت أسماءُ حِجْراً مُحَرَّما		وأصبحتُ من أدنَى حُمُوَّتها حَمَا
Yani: onun kocası iken, kocasının kardeşi oldum.
Hemze ile olana gelince, dersin: “bu senin **حَمْؤُكِ**’undur”, “senin **حَمْأَكِ**’ını gördüm”, “senin **حَمْئِكِ**’in yanından geçtim”—hemzeli hafifletilmiş.
**الحَمَاُة**: bacağın iç tarafında kabarmış bir et parçasıdır.
**الحَمَأ**: pis kokulu siyah çamurdur. Tenzîlde: **من حَمَأٍ مسنون**; ve **المسنون**: dökülmüş olandır. Nehirden fışkıran çamura **الحَمْأَة** denir. Aziz ve celil Allah’ın sözü: **تَغْرُبُ في عَيْنٍ حَمِئة** yani: **حَمْأَة** sahibi.
**الحِمَى**—kısaltılmış: içinde ot bulunan, insanların otlatmasından korunmuş yer.
“Topluluğu korudum”u **حَمَيْتُ** derler; **حِمايةً** ve **مَحْمِيَةً**. Ve her neyi ondan defettiysen, onu korumuş olursun.
“Bu şeyden hamiyetlendim”i **حَمِيتُ** derler; ondan **أَحْمَى**; **حَمِيَّةً**; yani: kibirlenip öfkelendim. “Onun **حَمِيَّتِهِ** içinde yürüdü” yani: onun hücumunda. Ve o elbette **حَمِيٌّ** bir adamdır: zulmü taşımaz; bundan dolayı “**حَمِيّ الأَنْفِ**” denir. Dedi:
متى تجمعِ القلبَ الذكيَّ وصارماً		وأَنْفاً حَمِيّاً تَجتنْبكَ المَـظَـالِـمُ
“Hastayı perhize soktum”u **حَمَيْتُ** derler; **حِمْيَةً**: ona zarar veren şeyi yemesini men ettim. Ve hasta **آحْتَمَى**; **احتماءً**.
Savaşta **آحْتَمَى**: nefsini koruduğu zaman.
**حَمِيَ** at: ısındığı ve terlediği zaman; **يَحْمَى**; **حَمْياً**. Ve şiddet de bunun gibidir; onun teki: **حمْيٌ**; çoğulu: **أحماءٌ**; Tarafe’nin dediği gibi:
فهي تَرْدِي وإذا ما فَرِعَتْ		طار من أَحْمائِها شَدُّ الأُزُرْ
**حَمِيَ** şey **يَحْمَى**; **حَمْياً**: ısındığı zaman. Ve **الحامِيَةُ**: sıcak olan.
Demiri kızdırdım: **أَحْمَيْتُ**; **إحماءً**. Ve dersin: “şu altın ve gümüş ve benzerleri elbette güzel **الحَماءِ**’dır”—uzatılmış— yani: **الحَماءِ**’dan güzel olarak çıktı.
**الحامية**: savaşta arkadaşlarını koruyan adam. Ve dersin: “o kavmin **حامِيَةِ**’si üzerindedir” yani: onların geri çekilmelerinde ve bozguna uğramalarında onları koruyanların en sonuncusu.
**الحاميةُ** ayrıca: nefislerini koruyan bir topluluk; Lebîd’in dediği gibi:
ومعي حاميةٌ من جَعْفَـرٍ		كلّ يوم نبتلي ما في الخِلَلْ
**الحامِيةُ**: kuyu onunla örülen taşlardır. Dedi:
كأنّ دَلْوَيَّ تَـقَـلَّـبـانِ		بين حَوامي الطَّيِّ أَرْنبانِ
**الحُمَّةُ** avam katında: akrep ve yaban arısı ve benzerlerinin iğnesidir. Oysa **الحُمَةُ**, sokan veya ısıran her şeyin zehridir.
**الحُمَيّا**: içenin içkisinin (şarabın) ulaşmasıdır.
Şey **احْمَوْمَى**; o halde o **مُحْمَوْمٍ**’dur; gece ve bulut **احمَوْمَى**; bu, siyahlıktandır. Onlardan kimi hemzeler.

**حوم**:
**الحَوْم**: develerden büyük sürüdür. Ru’be dedi:
ونَعَماً حَوْماً بها مُؤَبَّلا
**الحَوْمةُ**: denizde su bakımından en çok yer ve onun en derinidir. Havuzda da böyledir.
**حَوْمةُ المَوْتِ**: onun şiddeti ve sıkıntısıdır.
**الحَوَمانُ**: kuşun dönüp durması ve uçmasıdır; her şeyin etrafında durmadan döner ve dolaşır. Ve **الحَوَمان**: çölde bir bitkidir.
**الحَوَائِمُ**: çok susuz develerdir. Ve her susuz **حائم**’dir.
Ve “**هامةٌ حائمةٌ**”: yani, onun beyni susadı.

**محو**:
**المَحْوُ**: izi giden her şey içindir. Dersin: “ben onu silerim” **أمحوه** ve “onu silerim” **وأمحاه**. Tayyı’ kabilesi der: “onu sildim” **مَحَيْته**; **مَحْياً** ve **مَحْواً**. Ve şey **امَّحَى**; **يَمَّحِي**; **امّحاءً**. Ve izi gittiği zaman **آمتَحى** da böyledir; daha iyi olan **آمَّحَى**’dır; ve aslında onda: **انْمَحَى** vardır. **امتَحَى**’ya gelince, o kötü bir lügattir.

**وحم**:
Kadına hamile iken bir şeyi arzuladığında denir: “**وَحِمَتِ**”; ve o **تَحِمُ**; o halde o, **الوِحامِ**ı açık olan **وَحْمَى**’dır. Ve **الوَحَمُ** ve **الوِحام** binek hayvanlarında, hamile kaldıklarında huysuzlaşıp inat ettiklerinde olur; “**وحمت**” denir. Lebîd dedi:
قد رابه عصيانُها ووِحامُها

**ميح**:
Su çekmede **المَيْح**: kuyunun suyu azaldığında adamın kuyunun dibine inmesi, kovayı doldurması; orada eliyle **يَميحُ**; ve arkadaşlarına **يَميحُ**. Çoğulu: **ماحةٌ**.
Ve **المَيْحُ**: menfaatin gidişi gibi akar; her kim bir iyilik verdiyse, muhakkak **ماح** etmiştir.
Ve **المَيْحُ** ve **الميحومة**: bir tür yürüyüştür; salınarak yürüyüşte bir vuruştur. Dedi:
ميّاحة تَميحُ مَشْياً رَهْوَجا
Ördeğin yürüyüşü: **المَيْحُ**’tır.
Ve “ağzını misvakla ovdu” denir: **ماح فاه بالسّوِاكِ**; onu **يَميحُهُ**; **مَيْحاً**; onu sertçe sürttüğü ve emdiği zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والحاء وما يثلثهما)
(محز)  الميم والحاء والزاء ليس بشيء، على أنهم يقولون: المَحْز: النِّكاح، ومَحَزَها مَحْزاً.
(محش)  الميم والحاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على إحراق النار شيئاً حتى ينسحِجَ جِلدُه. يقال: مَحَشَت النارُ الشيءَ تَمْحَشُه. وامتَحَشَ الخبزُ: احتَرق. وروى ابنُ السِّكِّيت: أمْحَشَهُ الحَرُّ. ويقال: امتحَشَ، إذا غَضِب؛ ومعناه أنَّ الغضبَ لحرارته بَلَغَ ذلك المبلغ، كأنّه أحرَق. ويقال للسّنَة الجدْب: قد أمْحَشَت كلَّ شيء. فأمّا قولُ النابغة:
جَمِّع مِحَاشَكَ يا يزيدُ، فإنَّني *** أعددت يربوعاً لكم وتميما([1])فقالوا: معناه جَمِّعْ هذه القبائل، وكانوا قبائلَ تحالَفُوا بالنّار.
ومما قِيس على هذا مَحَشَ وجهَه بالسّيف مَحشَةً: ضربَه فقَشَرَ الجلد([2]). ومرَّتْ غِرَارةٌ فمَحَشَتْني، أي سَحَجَتْنِي.
(محص)  الميم والحاء والصَّاد أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تخليصِ شيء* وتنقيته. ومَحَصه مَحْصاً: خلَّصه من كل عيبٍ. [و] مَحَصَ الله العبدَ من الذَّنْب: طهَّرَه منه ونقّاه، ومَحَّصَهُ([3]). قال الله تعالى: ﴿ولِيُمَحِّصَ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ [آل عمران 141]. ومَحّصْتُ الذّهب بالنّار: خلّصته من الشَّوب. وقولهم: فرسٌ مُمَحَّص يقولون: إنّه الشديد الخَلْق وقياسُه عندنا أنّه البرِيء من العيوب، وكذلك المَحِص من الحِبال والأوتار([4]): ما مُحِص حتى ذهب زئِبرهُ ولانَ. قال الهُذَلي([5]):
لها مَحِصٌ غيرُ جافِي القُوَى *** إذا مُطْيَ حنّ بِوَرْكٍٍ حُدَالِ([6])(محض)  الميم والحاء والضاد كلمةٌ تدلُّ على خُلوص الشّيء. منه اللبن المَحْض: الخالص؛ وعربيٌّ محض. والمَحْض يشتقُّ منه مَحَضْتُهُمْ: سقيتُهم ذلك. وامتَحَضْتُ أنا: شرِبت المَحْض. وأمحضْتُك الحديثَ: صَدَقْتُكَه. وكذا النصيحة [و] الوُدّ. قال:
قُلْ لِلْغَواني أما فيكُنَّ فاتكةٌ *** تَعلُو اللّئيم بضربٍ فيه إمحاضُ([7])(محق)  الميم والحاء والقاف كلماتٌ تدلُّ على نُقصان. ومَحَقه: نَقصه. وكلُّ شيء نَقَصَ وُصِف بهذا. والمحَاق([8]): آخِر الشَّهر إذا تمحَّق الهِلال. ومَحَقه الله: ذهَب ببَركتِه([9]). وقال قوم: أمْحَقَه؛ وهو رديء. وقال أبو عمرو: الإمحاق أن يَهلِك كمحاقِ الهلال. وقولهم: ماحِقُ الصَّيف: شِدَّة حَرِّه، أي إنّه بشدَّة الحرِّ يمحَق النبات، أي يُوبِسُه، ويذهبُ به، وقال ابن دريد([10])، في قول القائل([11]):
يقلّب صعدةً جرداء فيها *** نَقيع السّمّ أو قَرْنٌ محيقُ
إنه ليس من المحق، إنما هو مفعول من حُقْت أَحُوق وحِقت أَحيق، أي دَلكت وملَّست.
(محك)  الميم والحاء والكاف كلمةٌ واحدة. المَحْكُ: التَّمادي واللَّجاج. وتماحَكَ الخصمانِ: تلاجَّا. وهو مَحِكٌ.
(محل)  الميم والحاء واللام أصلٌ صحيح له معنيانِ: أحدهما قِلّة الخير، والآخَر الوِشاية والسِّعاية.
فالمَحْل: انقطاع المطر ويُبْس الأرضِ من الكلأ. يقال: أرضٌ مُحُول، على فُعُول بالجمع. قال الخليل: يحمل ذلك على المواضع. وأمْحَلَت فهي مُمْحِل. وأمْحَل القوم. وزمانٌ ماحِل.
والمعنى الآخَرَ مَحَل به، إذا سعَى به. وفي الدعاء: "لا تجعل القرآنَ بنا ماحلا"، أي لا تجعله يَشهد عندك علينا بتركنا اتِّباعَه، أي اجعَلْنا ممّن يتبع القرآن ويعَمَل به.
وما يُبايِن هذين المعنيين: لبنٌ مُمَحَّل، محَّله القوم، أي حَقَنوه.
(محن)  الميم والحاء والنون كلماتٌ ثلاثُ على غير قياس.
الأولى المَحْن: الاختبار. ومَحَنَه وامتحنه.
والثانية: أتيتُه فما مَحَنني شيئاً، أي ما أعطانيه.
والثالثة مَحَنه سَوطاً: ضربَه.
(محو)  الميم والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على الذَّهاب بالشيء. ومَحَتِ الرِّيحُ السحابَ: ذهبَتْ به. وتسمَّى الشّمالُ مَحْوَة، لأنّها تَمحو السَّحاب. ومَحَوْت الكتابَ([12]) أَمْحُوه مَحْواً. وامَّحَى الشّيءُ: ذهب أثرُه، كذلك امْتَحَى.
(محت)  الميم والحاء والتاء ليس بأصل، إنّما هو مقلوب. يقولون: المَحْت: الشَّديد من كلِّ شيء. ويومٌ مَحْتٌ: شديدُ الحر. والأصل الحَمْتُ.
(محج)  الميم والحاء والجيم. يقولون: مَحَجت الأرضَ الرِّيحُ: مسحت التُّرابَ عنها. ومَحَجْتُ اللَّحمَ: قشَرته. قال الخليل: والمَحْج: مسحُ شيءٍ عن شيء. قال ابن دريد([13]): ومَحَجت الأديمَ والحبْلَ، إذا دلكته لِيَلين. قال: وماحَجْتُه مُماحجةً ومِحاجاً، إذا ماطَلته. وإن صحَّ الباب فأصله المَسْح.
--------------ـــ
([1]) ديوان النابغة 70 واللسان (محش). ويزيد هذا هو يزيد بن أبي حارثة بن سنان، ابن أخي هرم بن سنان. وكان قد تزوج بنت النابغة ثم طلقها. وتميم هذه هي تميم بن ضبة بن عذرة بن سعد بن ذبيان، وليست تميم بن مر، شرح ديوان النابغة للبطليوسي.
([2]) في الأصل: "قشعر الجلد"، صوابه في المجمل.
([3]) أي يقال بتخفيف الحاء وتشديدها أيضاً.
([4]) في الأصل: "الجبال والأوتاد".
([5]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 185). وأنشده في اللسان (ورك، حدل) بدون نسبة.
([6]) روايته في اللسان (حدل): "من الثور حن"، وقال: "أي من عقب الثور".
          و "مطي" هي أيضاً رواية المجمل واللسان (ورك)، قال في اللسان: "أراد مطي فأسكن الحركة"، ووراية الديوان: "إذا مط".
([7]) وكذا أنشده في المجمل والجمهرة (2: 169) بدون نسبة.
([8]) المحاق، بتثليث الميم.
([9]) في الأصل: "بتركته".
([10]) الجمهرة (2: 182).
([11]) هو المفضل النكري، كما في اللسان (محق) والأصمعيات 54. والبيت في المجمل والجمهرة بدون نسبة. ورواية الأصمعيات:
يهزهز صعدة جرداء فيها *** سنان الموت أو قرن محيق
([12]) في الأصل: "ومحوت الكتاب أثره".
([13]) الجمهرة (2: 59).

ـ

##### Türkçe

(مîm ve **ح** ve onların üçüncüsü olanlar bâbı)

(**محز**)  mîm ve **ح** ve **ز** bir şey değildir; şu var ki onlar derler: **المَحْز**: nikâh; ve **مَحَزَها** **مَحْزاً**.

(**محش**)  mîm ve **ح** ve **ش** sahih bir asıldır; ateşin bir şeyi, derisi sıyrılıp aşınıncaya kadar yakmasına delâlet eder. Denir: **مَحَشَت** ateş, şeyi; onu **تَمْحَشُه**. Ve **امتَحَشَ** ekmek: yandı. İbnü’s-Sikkît rivayet etti: **أمْحَشَهُ** sıcak. Ve denir: **امتحَشَ**; öfkelendiği zaman; mânâsı: öfkenin, hararetinden dolayı o mertebeye ulaşmasıdır; sanki yakmış gibidir. Ve kıtlık yılına denir: her şeyi **أمْحَشَت**. Nâbiga’nın sözüne gelince:
جَمِّع مِحَاشَكَ يا يزيدُ، فإنَّني *** أعددت يربوعاً لكم وتميما([1])
Dediler: mânâsı “bu kabileleri topla”dır; ve onlar, ateşle antlaşmış kabilelerdi.
Buna kıyas edilenlerdendir: **مَحَشَ** yüzünü kılıçla **مَحشَةً**: onu vurdu da deriyi soydu([2]). Ve bir çuval geçti de beni **مَحَشَتْ**; yani beni sıyırdı.

(**محص**)  mîm ve **ح** ve **ص** tek bir sahih asıldır; bir şeyi arıtıp temizlemeye delâlet eder. Ve **مَحَصه** **مَحْصاً**: onu her ayıptan arındırdı. Ve Allah, kulu günahtan **مَحَصَ**: onu ondan temizledi ve arıttı; ve **مَحَّصَهُ**([3]). Allah Teâlâ dedi: ﴿ولِيُمَحِّصَ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ [Âl-i İmrân 141]. Ve ben altını ateşle **مَحّصْتُ**: onu karışımdan arındırdım. Ve onların sözü: **فرسٌ مُمَحَّص**; derler ki: o, yaratılışı pek şiddetli olandır; ve onun kıyası bize göre: ayıplardan beri olandır. Ve yine **المَحِص** iplerden ve kirişlerden([4]): **مُحِص** edilip tüyü gidince ve yumuşayınca olan şeydir. Hüzeli([5]) dedi:
لها مَحِصٌ غيرُ جافِي القُوَى *** إذا مُطْيَ حنّ بِوَرْكٍٍ حُدَالِ([6])

(**محض**)  mîm ve **ح** ve **ض** bir kelimedir; şeyin hâlis olmasına delâlet eder. Ondandır: **اللبن المَحْض**: hâlis (saf) süt; ve **عربيٌّ محض**. Ve **المَحْض** ondan türetilir: **مَحَضْتُهُمْ**: onlara onu içirdim. Ve ben **امتَحَضْتُ**: **المَحْض** içtim. Ve sana sözü **أمحضْتُك**: onu sana doğru söyledim. Ve yine nasihat [ve] sevgi. Dedi:
قُلْ لِلْغَواني أما فيكُنَّ فاتكةٌ *** تَعلُو اللّئيم بضربٍ فيه إمحاضُ([7])

(**محق**)  mîm ve **ح** ve **ق** eksilmeye delâlet eden kelimelerdir. Ve **مَحَقه**: onu eksiltti. Eksilen her şey bununla vasıflanır. Ve **المحَاق**([8]): hilâl **تمحَّق** ettiği vakit, ayın sonudur. Ve Allah onu **مَحَقه**: bereketini giderdi([9]). Bir kavim dedi: **أمْحَقَه**; ve o kötüdür. Ebû Amr dedi: **الإمحاق**; hilâlin **محاق**ı gibi helâk olmasıdır. Ve onların sözü: **ماحِقُ الصَّيف**: onun sıcağının şiddeti; yani o, sıcağın şiddetiyle bitkiyi **يمحَق** eder; yani onu kurutur ve onu giderir. İbn Düreyd([10]) dedi; söyleyenin([11]) sözünde:
يقلّب صعدةً جرداء فيها *** نَقيع السّمّ أو قَرْنٌ محيقُ
O, **المحق**tan değildir; ancak **حُقْت** **أَحُوق** ve **حِقت** **أَحيق**’ten mef‘ûldür; yani ovaladın ve düzledin.

(**محك**)  mîm ve **ح** ve **ك** tek bir kelimedir. **المَحْكُ**: inatla sürdürme ve ısrar. İki hasım **تماحَكَ** etti: birbirleriyle inatla çekiştiler. Ve o, **مَحِكٌ**dur.

(**محل**)  mîm ve **ح** ve **ل** sahih bir asıldır; iki mânâsı vardır: birincisi hayrın azlığı, diğeri gammazlık ve koğuculuk.
**فالمَحْل**: yağmurun kesilmesi ve yerin ottan kurumasıdır. Denir: **أرضٌ مُحُول**; cem‘de **فُعُول** üzere. Halîl dedi: bu, mekânlara hamledilir. Ve **أمْحَلَت**; o hâlde o **مُمْحِل**dir. Ve kavim **أمْحَل** etti. Ve zaman **ماحِل**dir.
Diğer mânâ: onunla **مَحَل** etti; yani onun aleyhine koştu. Duada: “**لا تجعل القرآنَ بنا ماحلا**”; yani Kur’ân’ı, onu tâbi olmamızı terk edişimiz sebebiyle katında aleyhimize şahit kılma; yani bizi, Kur’ân’a tâbi olan ve onunla amel edenlerden kıl.
Bu iki mânâdan ayrılan şey: **لبنٌ مُمَحَّل**; kavim onu **محَّله**; yani onu pıhtılaştırdılar.

(**محن**)  mîm ve **ح** ve **ن** kıyasa aykırı üç kelimedir.
Birincisi **المَحْن**: imtihan. Ve onu **مَحَنَه** ve **امتحنه**.
İkincisi: ona geldim de bana bir şey **مَحَنني** etmedi; yani bana onu vermedi.
Üçüncüsü: onu bir kamçıyla **مَحَنه**: onu vurdu.

(**محو**)  mîm ve **ح** ve illetli harf sahih bir asıldır; bir şeyi gidermeye delâlet eder. Rüzgâr bulutu **مَحَتِ**: onu götürdü. Ve kuzey rüzgârına **مَحْوَة** denir; çünkü o bulutu siler. Ve ben kitabı **مَحَوْت**([12]); onu **أَمْحُوه** **مَحْواً**. Ve şey **امَّحَى**: izi gitti; yine **امْتَحَى**.

(**محت**)  mîm ve **ح** ve **ت** asıl değildir; ancak o, ters çevrilmiştir. Derler: **المَحْت**: her şeyin şiddetlisi. Ve **يومٌ مَحْتٌ**: şiddetli sıcak. Asıl **الحَمْتُ**tur.

(**محج**)  mîm ve **ح** ve **ج**. Derler: rüzgâr yeri **مَحَجت**: toprağı ondan sildi. Ve ben eti **مَحَجْتُ**: onu soydum. Halîl dedi: **المَحْج**: bir şeyi bir şeyden silmektir. İbn Düreyd([13]) dedi: ve deriyi ve ipi **مَحَجت**; onu yumuşasın diye ovaladığın zaman. Dedi: ve onu **مُماحجةً** ve **مِحاجاً** olarak **وماحَجْتُه**; onu oyaladığın zaman. Eğer bâb sahihse, aslı **المَسْح**tır.

--------------ـــ
([1]) Nâbiga divanı 70 ve Lisân (**محش**). Ve bu Yezîd, Yezîd b. Ebî Hârise b. Sinân’dır; Hârim b. Sinân’ın kardeş oğludur. Nâbiga’nın kızını nikâhlamış, sonra boşamıştı. Ve bu Temîm, Temîm b. Dubbe b. Uzre b. Sa‘d b. Zübyân’dır; Temîm b. Murr değildir; Batalyûsî’nin Nâbiga divanı şerhi.
([2]) Asılda: “**قشعر الجلد**”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([3]) Yani **ح**’nın hafifletilmesiyle ve şeddelenmesiyle de söylenir.
([4]) Asılda: “**الجبال والأوتاد**”.
([5]) O, Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’dir. Hüzelliler divanı (2: 185). Lisân’da (**ورك**، **حدل**) nisbesiz olarak rivayet etti.
([6]) Lisân’daki (**حدل**) rivayeti: “**من الثور حن**”; ve dedi: “yani öküzün topuğundan”.
          Ve “**مطي**” el-Mücmel ve Lisân (**ورك**) rivayetidir de; Lisân’da dedi: “**مطي**’yi kastetti de harekeyi sükûnlandırdı”; divan rivayeti: “**إذا مط**”.
([7]) El-Mücmel ve el-Cemhere (2: 169)’de de onu nisbesiz olarak rivayet etti.
([8]) **المحاق**; mîm’in üçlenmesiyle.
([9]) Asılda: “**بتركته**”.
([10]) el-Cemhere (2: 182).
([11]) O, el-Mufaddal en-Nekrî’dir; Lisân (**محق**) ve el-Asma‘iyyât 54’te olduğu gibi. Beyit el-Mücmel ve el-Cemhere’de nisbesizdir. el-Asma‘iyyât rivayeti:
يهزهز صعدة جرداء فيها *** سنان الموت أو قرن محيق
([12]) Asılda: “**ومحوت الكتاب أثره**”.
([13]) el-Cemhere (2: 59).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- المحو: إزالة الأثر، ومنه قيل للشمال: محوة؛ لأنها تمحو السحاب والأثر. قال تعالى: ﴿يمحو الله ما يشاء ويثبت﴾ [الرعد/39].

##### Türkçe

- **المحو**: izin giderilmesi; bundan dolayı kuzeye **محوة** denildi; çünkü o bulutu ve izi siler. Yüce Allah dedi ki: ﴿Allah dilediğini siler ve sabit kılar﴾ [الرعد/39].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ح و
كتاب ممحوق وماحٍ‏:‏ ذو محوٍ‏.‏
ومحوته فانمحى وتقول‏:‏ وحاه ثم محاه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ محت الريح السحاب والمطر الجدب والصبح الليل والإحسان يمحو الإساءة‏.‏
وهبت محوة وهي الشمال لأنها تمحو السحاب‏.‏
قال‏:‏ قد بكرت محوة بالعجاج فدمرت بقية الرجاج وأصابت الأرض محوة‏:‏ مطرة تمحو الجدب‏.‏
وتركت الأرض محوةً واحدةً إذا طبقها الغيث‏.‏
ويقال‏:‏ تمحّ منهم يا فلان تحلّل أي اطلب منهم أن يمحوا عنك ما جنيت عليهم وتحلل فلان وتمحّى‏.‏

##### Türkçe

م ح و
**كتاب ممحوق** ve **ماحٍ**: silmeye sahip olan.

Onu sildim de o silindi; ve dersin ki: **وحاه** sonra **محاه**.

Mecazdan: rüzgâr bulutu sildi; yağmur kuraklığı; sabah geceyi; ve iyilik kötülüğü siler.

**محوة** esti; o da kuzey rüzgârıdır; çünkü bulutu siler.

Dedi ki:
**قد بكرت محوة بالعجاج فدمرت بقية الرجاج**
Ve yere **محوة** isabet etti: kuraklığı silen bir yağmur.

Ve yeri bir tek **محوة** bıraktım; yağmur onu kapladığı zaman.

Ve denilir: ey falan, onlardan **تمحّ** et, yani çözül; yani onlardan, onlara karşı işlediğini senden silmelerini iste; ve falan çözüldü ve **تمحّى**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!مَحاه *!يَمْحُو *!ويَمْحاه ) *!مَحْواً فيهما : ( أَذْهَبَ أَثَرَهُ فمَحَى هو ) ، لازِمٌ متعدَ ؛ ( *!وامَّحَى ، كادَّعَى ، *!وامْتَحَى ) لُغَةٌ فيه ( قَلِيلةٌ ) ؛ ) وفي الصِّحاح : ضَعيفَةٌ .
( *!والمَحْوُ : السَّوادُ في القَمَرِ ) . ) يقالُ : إنَّه أَثَرُ مَسْحةِ سَيِّدنا جِبْرِيلِ عليه السّلام .
( و ) مِن المجازِ : ( *!المَحْوَةُ المَطْرَةُ ) التي ( *!تَمْحُو الجَدْبَ ) ؛ ) عن ابنِ الأعْرابِي . يقالُ : أَصَابَ الأرضَ *!مَحْوَةٌ ؛ وقد *!مَحَتِ الجَدْبَ .
( و ) المَحْوَةُ : ( العارُ .
( و ) أَيْضاً : ( السَّاعَةُ .
( و ) مِن المجازِ : مَحْوَةٌ ، ( بِلا لامٍ : اسْمُ الدَّبورِ ) ، غَيْر مَصْروفَةٍ .
وفي الصِّحاح : *!ومَحْوَة : رِيحُ الشِّمالِ لأنَّها تَذْهَب بالسَّحاب ، وهي مَعْرفةٌ لا تَنْصرفُ ولا يَدْخُلُها ألِفٌ ولامٌ ؛ قالَ الراجزُ :
قَدْ بَكَرَتْ مَحْوةُ بالعَجَاجِ
فَدَمَّرَتْ بَقِيَّةَ الرَّجَاجِوفي المُحْكم : وهَبَّتْ مَحْوةٌ ، اسْمٌ للشّمالِ مَعْرفَة ، سُمِّيَت لأنَّها تَمْحُو السَّحابَ وتَذْهَبُ بها ،

وكَوْنه اسْماً للشَّمالِ لا الدَّبُور هو الذي صرَّح به ابن السِّكِّيت في الإصْلاحِ ؛ وبه جَزَمَ التَّبْريزي في تَهْذِيبِه للإِصْلاحِ ؛ ومِثْلُه أَيْضاً في كِفايَةِ المُتَحفِّطِ وغيرِهِ .
وقال ابنُ برِّي : أَنْكَرَ عليُّ بنُ حَمْزةَ اخْتِصاصَ مَحْوة بالشَّمالِ لكَوْنِها تَقْشَعُ السَّحابَ وتَذْهَب به ، قالَ : وهذا مَوْجُودٌ في الجنوبِ ؛ وأَنْشَدَ للأَعْشَى :
ثم فَاؤوا على الكَرِيهَةِ والصَّبْرِ كما يَقْشَعُ الجَنُوبُ الجَهامَا ( و ) مَحْوَةٌ : ( ع ) ؛ ) هكذا مُقْتَضى سِياقِه ، والصَّوابُ *!مَحْوٌ بِلا هاءٍ كما هو نَصُّ الصِّحاح والمُحْكم .
قالَ يَعْقوب : وأَنْشَدَني أَبو عَمْرو للخَنْساءِ :
لتَجْرِي المَنِيَّةُ بَعْدَ الفَتَى الْ
مُغادَرِ *!بالمَحْوِ أذْلالَها ( *!والماحِي ) : ) مِن أَسْماءِ ( النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم ، سُمِّي به لأنَّه ( *!يَمْحُو اللَّهُ به الكُفْرَ ) ويُعَفّي آثارَهُ ؛ كذا في النهايَةِ .
وفي التَّهْذِيبِ : *!مَحا اللَّهُ به الكُفْرَ وآثارَهُ ؛ وفي المُحْكم : لأنَّه يَمْحُو الكُفْرَ بإذْنِ اللَّهِ تعالى .
( *!والمِمْحاة ، بالكسْرِ : خِرْقَةٌ يُزالُ بها المَنِيُّ ونحوُه ) ؛ ) وفي بعضِ نسخِ الصِّحاح : وغيرُه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!انْمَحَى : انْفَعَل من المَحْوِ ؛ نقلَهُ الجَوْهري .
ويقالُ : تَرَكْتُ الأرْضَ مَحْوةً واحِدَةً إذا طَبَّقَها المطرُ .
وفي التهْذِيبِ : أَصْبَحَتِ الأرضُ مَحْوةً

وَاحِدَةً إذا تَغَطَّى وَجْهُهَا بالماءِ .
وكتابٌ *!ماحٍ : ذُو *!مَحْو .
*!ومَحَتِ الرِّيحُ السَّحابَ : أَذْهَبَتْه .
*!ومَحا الصُّبْحُ اللَّيْلَ كَذلكَ ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿*!فَمَحَوْنا آيَةَ اللّيْل﴾ .
والإحْسانُ يَمْحُو الإساءَةَ .
*!والمَحْوُ : ما يُرْقَى به المَعْيونُ والمُصابُ ؛ لُغَةٌ يمانِيَّة ؛ ورُبَّما *!مُحِيَ بالماء فيُسْقاهُ ولذلك سُمِّي .
ويقالُ : *!تَمَحَّ منهم يا فُلان ، أي تحَلَّلْ ، أَي اطْلُبْ منهم أَنْ *!يَمْحُوا عنك ما جَنَيْت عليهم ؛ وهو مجازٌ نقلَهُ الزَّمَخْشري .

##### Türkçe

: ( ve ( **مَحاه** **يَمْحُو** **ويَمْحاه** ) **مَحْواً** ikisinde de: ( izini giderdi; böylece o sildi ), lâzım–müteaddîdir; ( **وامَّحَى** , **كادَّعَى** , **وامْتَحَى** ) onda bir lugattır (azdır); ) ve Sıhâh’ta: zayıftır.

( **والمَحْوُ** : ayda siyahlıktır ). ) denilir: şüphesiz o, efendimiz Cebrâil’in -selâm onun üzerine olsun- sıvazlamasının izidir.

( ve ) mecazdandır: ( **المَحْوَةُ المَطْرَةُ** ) ki ( **تَمْحُو الجَدْبَ** ); ) İbnü’l-A‘râbî’den. Denilir: yere **مَحْوَةٌ** isabet etti; ve gerçekten **مَحَتِ الجَدْبَ**.

( ve ) **المَحْوَةُ** : ( ayıptır.
( ve ) ayrıca: ( saattir.
( ve ) mecazdandır: **مَحْوَةٌ** , ( lamsız: eşekarısının adıdır ), gayr-i munsarıftır.
Ve Sıhâh’ta: **ومَحْوَة** : kuzey rüzgârıdır; çünkü o bulutları giderir; ve o, marifedir; munsarif olmaz ve ona elif ve lâm girmez; râciz dedi ki:
قَدْ بَكَرَتْ مَحْوةُ بالعَجَاجِ
فَدَمَّرَتْ بَقِيَّةَ الرَّجَاجِ
ve Muhkem’de: **وهَبَّتْ مَحْوةٌ**; kuzeyin adı, marife; ona, bulutları silip onlarla gittiği için ad verilmiştir,

ve onun kuzeyin adı olması, eşekarısının değil, İbnü’s-Sikkît’in el-İslâh’ta açıkça belirttiği şeydir; ve Tebrîzî, el-İslâh’a yaptığı Tehzîb’inde bununla kesin hüküm verdi; ve benzeri ayrıca **كِفايَةِ المُتَحفِّطِ**’te ve başkasında da vardır.
İbnü Berrî dedi: Ali b. Hamza, **مَحْوة**’nin kuzeye tahsisini, onun bulutları dağıtıp onlarla gitmesi sebebiyle, inkâr etti; dedi ki: bu güneyde de mevcuttur; ve A‘şâ’dan rivayet etti:
ثم فَاؤوا على الكَرِيهَةِ والصَّبْرِ كما يَقْشَعُ الجَنُوبُ الجَهامَا
( ve ) **مَحْوَةٌ** : ( ع ); ) işte böyle, onun siyakının gereği; doğru olan **مَحْوٌ** hâ’sızdır; Sıhâh ve Muhkem’in nassı olduğu üzere.
Ya‘kûb dedi: ve Ebû ‘Amr bana Hansa’dan rivayet etti:
لتَجْرِي المَنِيَّةُ بَعْدَ الفَتَى الْ
مُغادَرِ **بالمَحْوِ** أذْلالَها
( **والماحِي** ) : ) ( peygamberin -sallallahu aleyhi ve sellem- isimlerindendir; onunla adlandırıldı; çünkü o, ( **يَمْحُو اللَّهُ به الكُفْرَ** ) ve izlerini siler; Nihâye’de böyle.
Ve Tehzîb’de: **مَحا اللَّهُ به الكُفْرَ وآثارَهُ**; ve Muhkem’de: çünkü o, Allah Teâlâ’nın izniyle küfrü siler.
( **والمِمْحاة ، بالكسْرِ : خِرْقَةٌ يُزالُ بها المَنِيُّ ونحوُه** ); ) ve Sıhâh’ın bazı nüshalarında: ve başkası.

Ve ondan üzerine istidrâk olunanlardandır:
**انْمَحَى** : **المَحْو**’dan infa‘ale; Cevherî onu nakletti.
Ve denilir: yağmur onu kapladığında yeri bir tek **مَحْوةً** bıraktım.
Ve Tehzîb’de: yer, yüzü su ile örtüldüğünde bir tek **مَحْوةً** sabahlamıştır.
Ve **ماحٍ** bir kitap: **مَحْو** sahibi.
**ومَحَتِ الرِّيحُ السَّحابَ** : onu giderdi.
**ومَحا الصُّبْحُ اللَّيْلَ** da böyledir; ondan, O’nun -yüce- sözü: ﴿**فَمَحَوْنا آيَةَ اللّيْل**﴾.
İhsan, kötülüğü siler.
**والمَحْوُ** : kendisiyle nazar değmişe ve musibete uğramışa rukye yapılan şeydir; Yemenî bir lugattır; ve bazen su ile **مُحِيَ** edilir de içirilir; bu yüzden adlandırıldı.
Ve denilir: **تَمَحَّ منهم** ey falan, yani çözül; yani, onlardan, onlara karşı işlediğini senden **يَمْحُوا** etmelerini iste; ve o, Zemahşerî’nin naklettiği bir mecazdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَحَاهُ
1 مَحَاهُ ذ He effaced, erased, rased, obliterated, or cancelled, it; removed, or did away with, its impression or trace. (K.) ― -b2- مَحَتِ الرِّيحُ عَنْهُ الأَسْقَامَ وَالدُّنُوبَ The wind made to pass away, or dispelled, the clouds. (TA.) ― -b3- مَحَا الصُّبْحُ اللَّيْلَ Daybreak dispelled the night. (TA.) ― -b4- مَحَااللّٰهُ عَنْهُ الأَسْقَامَ وَالدُّنُوبَ [God removed from him diseases and sins; as though He cancelled them]. (Msb in art. عفو.) ― -b5- الاِحْسَانُ يَمْحُو الاِسَآءَةَ Beneficence effaces, obliterates, or cancels, evil conduct. (TA)

##### Türkçe

**مَحَاهُ**
1 **مَحَاهُ** ذ: Onu sildi, kazıdı, yok etti yahut iptal etti; onun izini veya eserini giderdi yahut ortadan kaldırdı. (K.) ― -b2- **مَحَتِ الرِّيحُ عَنْهُ الأَسْقَامَ وَالدُّنُوبَ**: Rüzgâr bulutları geçirdi yahut dağıttı. (TA.) ― -b3- **مَحَا الصُّبْحُ اللَّيْلَ**: Tan yeri geceyi dağıttı. (TA.) ― -b4- **مَحَااللّٰهُ عَنْهُ الأَسْقَامَ وَالدُّنُوبَ**: [Allah ondan hastalıkları ve günahları giderdi; sanki onları iptal etmiş gibi]. (Msb, **عفو** maddesinde.) ― -b5- **الاِحْسَانُ يَمْحُو الاِسَآءَةَ**: İhsan, kötü davranışı siler, yok eder yahut iptal eder. (TA)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَحَا
مَحَا A ,  U ( n. ac. مَحْو 1 ),
a.  Was effaced; vanished, disappeared; perished.

b.  Effaced, blotted out; pardoned, forgave ( sin ).

##### Türkçe

مَحَا
مَحَا A , U (isim-fiil: **مَحْو** 1),
a. Silindi; yok oldu, kayboldu; helâk oldu.

b. Sildi, yok etti; affetti, bağışladı (günahı).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

محو
مَحَا - يَمْحُو
مَحَا - يَمْحُو + كائن + شيئاً: ضد " أثبت - يثبت": يزيل الشيء القائم من الوجود تماماً ولا يترك شيئاً منه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إحداث أثر ضار في كائن يجعله يقل وينقص أو يزول وجوده وأثره وخاصة نفعه وخيره وبركته"، وهي:
مَحَا - يَمْحُو، مَحَق - يَمْحَقُ، مَرَتَ - يَمْرِتُ، شَأَمَ - يَشْأَمُ، شَتَا - يَشْتُوْ، طَارَ - يَطِيَرُ (المتعدي)

يمحو
 	﴿يمحوا الله ما يشاء ويثبت وعنده أم الكتاب(39)﴾ الرعد ﴿أم يقولون افترى على الله كذبا فإن يشأ الله يختم على قلبك ويمح الله الباطل ويحق الحق بكلماته إنه عليم بذات الصدور(24)﴾ الشورى
 	﴿وجعلنا الليل والنهار آيتين فمحونا آية الليل وجعلنا آية النهار مبصرة لتبتغوا فضلا من ربكم ولتعلموا عدد السنين والحساب وكل شيء فصلناه تفصيلا(12)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [مح] م ح: مَحَا لوحه من باب عدا ورمى ويمحاه أيضا مَحْيًا فهو مَمْحُوٌّ و مَمْحِيٌّ و امَّحَى انفعل منه و امْتَحَى لغة فيه ضعيفة
الراغب
محو
- المحو: إزالة الأثر، ومنه قيل للشمال: محوة؛ لأنها تمحو السحاب والأثر. قال تعالى: }يمحو الله ما يشاء ويثبت{ [الرعد/39].
ملخص اللسان:
1.  مَحا الشيءَ يَمْحُوه ويَمْحاه مَحْواً ومَحْياً: أَذْهَبَ  أَثَرَه. المَحْوُ لكل شيء يذهب أَثرُه، تقول: أَنا أَمْحُوه  وأَمْحاه، وطيِّء تقول مَحَيْتُه مَحْياً ومَحْواً. وامَّحى الشيءُ يَمَّحِي  امِّحاءً، انْفَعَلَ، وكذلك امتَحى إِذا ذهب أَثرُه
2.     والماحي: من أَسماء سيدنا رسول الله،صلى الله عليه وسلم، مَحا الله به  الكفرَ وآثارَه، وقيل: لأَنه يَمحُو الكفرَ ويُعَفِّي آثارَه بإِذن  الله
3.     والمَحْوُ: السواد الذي في القمر كأَن ذلك كان نَيِّراً فمُحِي.
4.     والمَحْوة: المَطْرة تمحُو الجَدْبَ؛ عن ابن الأَعرابي. وأَصبحت الأَرض مَحْوةً واحدة إِذا تَغَطَّى وجْهُها بالماء حتى كأَنها مُحِيَتْ
5.    ومَحْوة: ريح الشَّمَال لأَنها تَذْهَبُ  بالسحاب،
لسان العرب
● - محا: مَحا الشيءَ يَمْحُوه ويَمْحاه مَحْواً ومَحْياً: أَذْهَبَ  أَثَرَه. الأَزهري: المَحْوُ لكل شيء يذهب أَثرُه، تقول: أَنا أَمْحُوه  وأَمْحاه، وطيِّء تقول مَحَيْتُه مَحْياً ومَحْواً. وامَّحى الشيءُ يَمَّحِي  امِّحاءً، انْفَعَلَ، وكذلك امتَحى إِذا ذهب أَثرُه، وكره بعضهم امْتَحى،  والأَجود امَّحى، والأَصل فيه انْمَحى، وأَما امْتَحى فلغة رديئة. ومحَا  لَوْحَه يَمْحُوه مَحْواً ويَمْحِيه مَحْياً، فهو مَمْحُوٌّ ومَمْحِيٌّ،  صارت الواو ياء لكسرة ما قلبها فأُدغمت في الياء التي هي لام الفعل؛ وأَنشد  الأَصمعي:  كما رأَيتَ الوَرَقَ المَمْحِيَّا  قال الجوهري: وامْتَحى لغة ضعيفة.  والماحي: من أَسماء سيدنا رسول الله،صلى الله عليه وسلم، مَحا الله به  الكفرَ وآثارَه، وقيل: لأَنه يَمحُو الكفرَ ويُعَفِّي آثارَه بإِذن  الله.والمَحْوُ: السواد الذي في القمر كأَن ذلك كان نَيِّراً فمُحِي.  والمَحْوة: المَطْرة تمحُو الجَدْبَ؛ عن ابن الأَعرابي. وأَصبحت الأَرض  مَحْوةً واحدة إِذا تَغَطَّى وجْهُها بالماء حتى كأَنها مُحِيَتْ. وتركتُ  الأَرضَ مَحْوةً واحدة إِذا طَبَّقَها المطرُ، وفي المحكم: إِذا جِيدَتْ  كلُّها، كانت فيها غُدْرانٌ أَو لم تكن. أَبو زيد: تَرَكْتِ السماءُ  الأَرضَ مَحْوةً واحدة إِذا طَبَّقَها المطرُ. ومَحوَة: الدَّبُورُ لأَنها  تمحو السحابَ معرفة، فإِن قلت: إِنَّ الأَعلام أَكثر وقوعها في كلامهم  إِنما هو على الأَعيان المرئِيَّاتِ، فالريح وإِن لم تكن مرئية فإِنها على  كل حال جسم، أَلا ترى أَنها تُصادِمُ الأَجرام، وكلُّ ما صادَمَ الجِرْم  جِرْمٌ لا مَحالة، فإِن قيل: ولم قَلَّتِ الأَعلام في المعاني وكثرت في  الأَعيان نحو زيد وجعفر وجميع ما علق عليه علم وهو شخص؟ قيل: لأَن الأَعيان  أَظهر للحاسة وأَبدى إِلى المشاهدة فكانت أَشبه بالعَلَمِية مما لا يُرى  ولا يشاهد حسّاً، وإِنما يعلم تأَمُّلاً واستدلالاً، وليست من معلوم  الضرورة للمشاهدة، وقيل: مَحْوةُ اسم للدَّبُور لأَنها تَمْحُو الأَثَرَ؛  وقال الشاعر:  سَحابات مَحَتْهُنَّ الدَّبُورُ  وقيل: هي الشَّمال. قال الأَصمعي وغيره: من أَسماء الشَّمال مَحْوةُ،  غير مصروفة. قال ابن السكيت: هَبَّتْ مَحْوةُ اسمُ الشَّمال مَعْرِفة؛  وأَنشد:  قَدْ بكَرَتْ مَحْوةُ بالعَجَاجِ،  فَدَمَّرَتْ بَقِيَّةَ الرَّجَاجِ  وقيل: هو الجَنوب، وقال غيره: سُمِّيت الشَّمالُ مَحْوةَ لأَنها تَمْحُو  السحابَ وتَذْهَبُ بها. ومَحْوة: ريح الشَّمَال لأَنها تَذْهَبُ  بالسحاب، وهي معرفة لا تنصرف ولا تدخلها أَلف ولام؛ قال ابن بري: أَنكر علي بن  حمزة اختصاص مَحْوَة بالشَّمال لكونها تَقْشَعُ السحابَ وتَذْهَب به، قال:  وهذا موجود في الجَنوب؛ وأَنشد للأَعشى:  ثمَّ فاؤوا على الكَريهَةِ والصَّبْـ  رِ، كما تَقْشَعُ الجَنُوبُ الجَهاما  ومَحْوٌ: اسم موضع بغير أَلف ولام. وفي المحكم: والمَحْوُ اسم بلد؛ قالت  الخنساء:  لِتَجْرِ الحَوادِثُ بَعْدَ الفَتَى الْـ  ـمُغَادَرِ، بالمَحْو، أَذْلالهَا  والأَذْلالُ: جمع ذِلّ، وهي المسالك والطُّرُق. يقال: أُمورُ الله  تَجْري على أَذْلالها أَي على مجَاريها وطُرُقِها.  والمِمْحاةُ: خِرْقة يزال بها المَنيُّ ونحوه.
مقاييس اللغة:
(محو) الميم والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على الذَّهاب بالشيء. ومَحَتِ الرِّيحُ السحابَ: ذهبَتْ به. وتسمَّى الشّمالُ مَحْوَة، لأنّها تَمحو السَّحاب. ومَحَوْت الكتابَ([12]) أَمْحُوه مَحْواً. وامَّحَى الشّيءُ: ذهب أثرُه، كذلك امْتَحَى.
القاموس المحيط:
و مَحاه يَمْحُوه ويَمْحاه أذْهَبَ أثَرَهُ، فَمَحا هو وامَّحَى، كادَّعَى، وامْتَحَى قليلةٌ. والمَحْوُ السوادُ في القمرِ. والمَحْوَةُ المَطْرَةُ تَمْحُو الجَدْبَ، والعارُ، والساعةُ، وبلا لامٍ اسمُ الدَّبورِ،
و ع. والماحِي: النبيُّ صلى اللّه عليه وسلم، يَمْحُو اللّهُ به الكُفْرَ. والمِمْحاةُ، بالكسرِ: خِرْقَةٌ يُزالُ بها المَنِيُّ ونحوهُ.
- ي مَحاه يَمْحيه ويَمْحاه مَحْياً أذْهَبَ أثَرَهُ، فهو مَمْحِيٌّ ومِمْحُوٌّ.
تاج العروس:
( ومحاه يمحوه ويمحاه ) محوا فيهما ( أذهب أثره فمحى هو ) لازم متعد ( وامحى كادعى وامتحى ) لغة فيه ( قليلة ) وفى الصحاح ضعيفة ( والمحو السواد في القمر ) يقال انه أثر مسحة سيدنا جبريل عليه السلام ( و ) من المجاز ( المحوة المطرة ) التى ( تمحو الجدب ) عن ابن الاعرابي يقال أصاب الارض محوة وقد
محت الجدب ( و ) المحوه ( العارو ) أيضا ( الساعة و ) من المجاز مجوة ( بلالام اسم الدبور ) غير مصروفة وفى الصحاح ومحوة ريح الشمال لانها تذهب السحاب وهى معرفة لا تنصرف ولا يدخلها ألف ولام قال الراجز : قد بكرت محوة بالعجاج * فدمرت بقية الرجاج وفى المحكم وهبت محوة اسم للشمال معرفة سميت لانها تمحوا السحاب وتذهب بها وكونه اسما للشمال لا الدبور هو الذى صرح به ابن السكيت في الاصلاح وبه جزم التبريزي في تهذيبه للاصلاح ومثله أيضا في كفاية المتحفظ وغيره وقال ابن برى أنكر على بن حمزة اختصاص محوة بالشمال لكونها تقشع السحاب وتذهب به قال وهذا موجود في الجنوب وأنشد للاعشى ثم فاؤا على الكريهة والصبر * كما يقشع الجنوب الجهاما ( و ) محوة ( ع ) هكذا مقتضى سياقه والصواب محو بلاهاء كما هو نص الصحاح والمحكم قال يعقوب وأنشدني أبو عمرو للخنساء : لتجرى المنية بعد الفتى * المغادر بالمحواذ لالها ( والماحي ) من أسماء ( النبي صلى الله عليه وسلم ) سمى به لانه ( يمحو الله به الكفر ) ويعفى آثاره كذا في النهاية وفى التهذيب محا الله به الكفر وآثاره وفى المحكم لانه يمحو الكفر باذن الله تعالى ( والممحاة بالكسر خرقة يزال بها المنى ونحوه ) وفى بعض نسخ الصاح وغيره * ومما يستدرك عليه انمحى انفعل من المحو نقله الجوهرى ويقال تركت الارض محوة واحدة إذا طبقها المطر وفى التهذيب أصبحت الارض محوة واحدة إذا تغطى وجهها بالماء وكتاب ماح ذو محوو محت الريح السحاب أذهبته ومحا الصبح الليل كذلك ومنه قوله تعالى فمحونا آية الليل والاحسان يمحو الاساءة والمحو ما يرقى به المعيون والمصاب لغة يمانية وربما محى بالماء فيسقاه ولذلك سمى ويقال تمح منهم يا فلان أي تحلل أي اطلب منهم أن يمحوا عنك ما جنيت عليهم وهو مجاز نقله الزمخشري
- ( ى محاه يمحيه ويمحاه محيا ) فيهما الاخيرة لغة طيئ ( أذهب أثره فهو ممحى وممحو ) قال الجوهرى صارت الواو ياء لكسرة ما قبلها فأدغمت في الياء التى هي لام الفعل وأنشد الاصمعي * كما رأيت الورق الممحيا * ( ى تمحيت منه تبرأت وتحرجت ) نقله الجوهرى

##### Türkçe

**محو**
**مَحَا - يَمْحُو**
Pazar, 13 Şubat/Februvar 2011 21:50 yazar: Administrator
**مَحَا - يَمْحُو** + bir varlık + bir şeyi: “ **أثبت - يثبت** ”in zıddı: mevcut olan şeyi varlıktan bütünüyle giderir ve ondan hiçbir şey bırakmaz.
Ve lafız, “Bir varlıkta zararlı bir etki meydana getirme; onu azalır, eksilir yahut varlığı ve izi—özellikle faydası, hayrı ve bereketi—yok olur” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**مَحَا - يَمْحُو**، **مَحَق - يَمْحَقُ**، **مَرَتَ - يَمْرِتُ**، **شَأَمَ - يَشْأَمُ**، **شَتَا - يَشْتُوْ**، **طَارَ - يَطِيَرُ** (müteaddî)

**يمحو**
	﴿Allah dilediğini siler ve sabit kılar; O’nun katında **أم الكتاب** vardır(39)﴾ **الرعد** ﴿Yoksa “Allah’a karşı bir yalan uydurdu” mu diyorlar? Allah dilerse kalbin üzerine mühür vurur; Allah bâtılı siler ve hakkı kelimeleriyle gerçekleştirir; şüphesiz O, göğüslerin özünü bilendir(24)﴾ **الشورى**
	﴿Geceyi ve gündüzü iki âyet kıldık; gece âyetini sildik ve gündüz âyetini aydınlatıcı kıldık ki Rabbinizden bir fazl arayasınız, yılların sayısını ve hesabı bilesiniz; her şeyi ayrıntılı olarak açıkladık(12)﴾ **الإسراء**

**مختار الصحاح**
● [**مح**] م ح: **مَحَا** levhasını, **عدا** ve **رمى** bâbından; ve onu ayrıca **مَحْيًا** olarak da siler; o hâlde o **مَمْحُوٌّ** ve **مَمْحِيٌّ**dur. Ve **امَّحَى** ondan (bu fiilden) **انفعل** oldu. Ve **امْتَحَى** onda bir lugattır; zayıftır.

**الراغب**
**محو**
- **المحو**: izin giderilmesi; bundan dolayı kuzey rüzgârına **محوة** denildi; çünkü bulutu ve izi siler. Yüce Allah dedi ki: ﴿**يمحو الله ما يشاء ويثبت**﴾ [**الرعد**/39].

**ملخص اللسان:**
1. **مَحا** şeyi **يَمْحُوه** ve **يَمْحاه**; **مَحْواً** ve **مَحْياً**: onun izini giderdi. **المَحْوُ**: izi giden her şey içindir; dersin ki: ben onu **أَمْحُوه** ve **أَمْحاه**. Ve **طيِّء**: onu **مَحَيْتُه** **مَحْياً** ve **مَحْواً** der. Ve şey **امَّحى**: **يَمَّحِي** **امِّحاءً**; **انْفَعَلَ**; ve yine **امتَحى**: izi gittiği zaman.
2. Ve **الماحي**: Efendimiz Resûlullah’ın—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—isimlerindendir; Allah onunla küfrü ve izlerini sildi. Ve denildi ki: çünkü Allah’ın izniyle küfrü siler ve izlerini yok eder.
3. Ve **المَحْوُ**: ayda bulunan siyahlıktır; sanki o aydınlık idi de silindi.
4. Ve **المَحْوة**: kuraklığı silen yağmurdur; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve yer bir tek **مَحْوةً** olarak sabahladı: yüzü suyla örtülünce, sanki silinmiş gibi.
5. Ve **مَحْوة**: kuzey rüzgârıdır; çünkü bulutla gider.

**لسان العرب**
● - **محا**: **مَحا** şeyi **يَمْحُوه** ve **يَمْحاه**; **مَحْواً** ve **مَحْياً**: onun izini giderdi. el-Ezherî: **المَحْوُ** izi giden her şey içindir; dersin ki: ben onu **أَمْحُوه** ve **أَمْحاه**. Ve **طيِّء**: onu **مَحَيْتُه** **مَحْياً** ve **مَحْواً** der. Ve şey **امَّحى**: **يَمَّحِي** **امِّحاءً**; **انْفَعَلَ**; ve yine **امتَحى**: izi gittiği zaman. Bazıları **امْتَحى**yı çirkin gördü; daha iyi olan **امَّحى**dır. Aslı **انْمَحى**dır. **امْتَحى** ise kötü bir lugattır. Ve levhasını **محَا**: onu **يَمْحُوه** **مَحْواً** ve onu **يَمْحِيه** **مَحْياً**; o hâlde o **مَمْحُوٌّ** ve **مَمْحِيٌّ**dur; vav, kendisini çeviren (sebep olan) öncesindeki kesre sebebiyle yâ’ya döndü; sonra fiilin lâmı olan yâ’ya idğam edildi. el-Asma‘î rivayet etti:
  “Senin gördüğün gibi, silinmiş yaprak(ı)”
el-Cevherî dedi ki: **امْتَحى** zayıf bir lugattır. Ve **الماحي**: Efendimiz Resûlullah’ın—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—isimlerindendir; Allah onunla küfrü ve izlerini sildi. Ve denildi ki: çünkü Allah’ın izniyle küfrü siler ve izlerini yok eder. Ve **المَحْوُ**: ayda bulunan siyahlıktır; sanki o aydınlık idi de silindi. Ve **المَحْوة**: kuraklığı silen yağmurdur; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve yer bir tek **مَحْوةً** olarak sabahladı: yüzü suyla örtülünce, sanki silinmiş gibi. Ve yeri bir tek **مَحْوةً** olarak bıraktım: yağmur onu kapladığı zaman. **المحكم**’de: bütünüyle iyi sulandığı zaman; içinde gölcükler olsun yahut olmasın. Ebû Zeyd: gök, yeri bir tek **مَحْوةً** olarak bıraktı: yağmur onu kapladığı zaman. Ve **مَحوَة**: **الدَّبُورُ**dur; çünkü bulutu—bilinen (özel ad olarak)—siler. Şayet “Onların sözlerinde özel adların daha çok vuku bulması ancak görülen aynlar üzerinedir; rüzgâr görülür olmasa da her hâlükârda bir cisimdir; görmüyor musun ki cisimlere çarpar; cisme çarpan her şey zorunlu olarak cisimdir” denirse… Şayet “Niçin manalarda özel adlar azaldı da Zeyd, Ca‘fer ve üzerine özel ad konulan her şahıs gibi aynlarda çoğaldı?” denirse: “Çünkü aynlar duyulara daha açık ve müşahedeye daha belirgindir; bu yüzden, duyuyla görülmeyen ve müşahede edilmeyen; ancak teemmül ve istidlâl ile bilinen şeye göre, özel adlılığa daha benzer oldu; ve müşahede için zarurî bilinenlerden değildir.” Ve denildi ki: **مَحْوةُ** **الدَّبُور**un adıdır; çünkü izi siler. Şair dedi ki:
  “Bulutlar; **الدَّبُورُ** onları sildi.”
Ve denildi ki: o **الشَّمال**dır. el-Asma‘î ve başkaları dedi ki: **الشَّمال**ın adlarından biri **مَحْوةُ**dur; gayr-i munsariftir. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **مَحْوةُ** esti; **الشَّمال**ın adı, marife. Ve şu beyit okundu:
  “**مَحْوةُ** tozla erkenden çıktı,
  böylece çiseleyen(in) kalıntısını yerle bir etti.”
Ve denildi ki: o **الجَنوب**dur. Başkası dedi ki: **الشَّمال**a **مَحْوةَ** adı verildi; çünkü bulutu siler ve onunla gider. Ve **مَحْوة**: **الشَّمال** rüzgârıdır; çünkü bulutla gider; marifedir, munsarif olmaz ve ona elif-lâm girmez. İbn Berrî dedi ki: Ali b. Hamza, **مَحْوَة**nin **الشَّمال**a tahsisini inkâr etti; çünkü bulutu dağıtır ve onunla gider; dedi ki: bu **الجَنوب**da da vardır. el-A‘şâ’dan şu beyit okundu:
  “Sonra, çetinliğe ve sabra döndüler;
  tıpkı **الجَنُوبُ**un koyu bulutu dağıtması gibi.”
Ve **مَحْوٌ**: elif-lâmsız bir yer adıdır. **المحكم**’de: **المَحْوُ** bir beldenin adıdır. el-Hansâ dedi ki:
  “Gençten sonra olaylar,
  **المَحْو**da onun alçak yolları üzerinde aksın.”
Ve **الأَذْلالُ**: **ذِلّ**in çoğuludur; o, geçitler ve yollardır. Denir ki: Allah’ın işleri **على أَذْلالها** akar; yani akış yerleri ve yolları üzere. Ve **المِمْحاةُ**: meni ve benzeri onunla giderilen bez parçasıdır.

**مقاييس اللغة:**
(**محو**) **الميم** ve **الحاء** ve illetli harf, sahih bir asıldır; şeyle gidip gitmeye delâlet eder. Ve rüzgâr bulutu **مَحَتِ**: onu götürdü. Ve **الشّمال**a **مَحْوَة** denir; çünkü bulutu siler. Ve kitabı **مَحَوْت**: onu **أَمْحُوه** **مَحْواً**. Ve şey **امَّحَى**: izi gitti; yine **امْتَحَى** da böyledir.

**القاموس المحيط:**
Ve onu **مَحاه**: **يَمْحُوه** ve **يَمْحاه**: izini giderdi; böylece o **مَحا** (kendisi) ve **امَّحَى**; **كادَّعَى** gibi. Ve **امْتَحَى** azdır. Ve **المَحْوُ**: ayda siyahlıktır. Ve **المَحْوَةُ**: kuraklığı silen yağmurdur; ve ayıp; ve saat; ve lamsız olarak **الدَّبور**un adıdır,
ve (ayn). Ve **الماحِي**: Peygamber—Allah ona salât etsin—; Allah onunla küfrü siler. Ve **المِمْحاةُ**—kesre ile—: meni ve benzerinin onunla giderildiği bez parçasıdır.
- (yâ) onu **مَحاه**: **يَمْحِيه** ve **يَمْحاه** **مَحْياً**: izini giderdi; o hâlde o **مَمْحِيٌّ** ve **مِمْحُوٌّ**dur.

**تاج العروس:**
( Ve onu **محاه**: **يمحوه** ve **يمحاه** ) ikisinde de **محوا** (izini giderdi; böylece o **فمحى هو** ) lâzım–müteaddî (ve **امحى** **كادعى** gibi ve **امتحى** ) onda bir lugattır ( az ) ve **الصحاح**’ta zayıf. (Ve **المحو** ayda siyahlıktır) denir ki: Efendimiz Cebrâil’in—aleyhisselâm—sürmesinin izidir. (Ve) mecazdandır: (**المحوة** yağmur) ki (kuraklığı siler); İbnü’l-A‘râbî’den. Denir ki: yere **محوة** isabet etti; ve
kuraklığı sildi. (Ve) **المحوه** (ayıp) da. (Saat ve) mecazdandır: **مجوة**. (Lamsız olarak **الدبور**un adıdır) gayr-i munsarif. Ve **الصحاح**’ta: **محوة** kuzey rüzgârıdır; çünkü bulutu götürür; marifedir, munsarif olmaz ve ona elif-lâm girmez. Râciz dedi ki:
“**محوة** tozla erkenden çıktı,
böylece çiseleyen(in) kalıntısını yerle bir etti.”
Ve **المحكم**’de: **محوة** esti; **الشمال**ın adı, marife; bulutu silip onunla gittiği için adlandırıldı. Ve onun **الشمال**ın adı olup **الدبور**un adı olmaması, İbnü’s-Sikkît’in **الإصلاح**’da açıkça belirttiği şeydir; ve Tebrîzî, **الإصلاح** için yaptığı **تهذيب**’inde bununla kesin hüküm verdi; bunun benzeri **كفاية المتحفظ** ve başkasında da. İbn Berrî dedi ki: Ali b. Hamza, bulutu dağıtıp onunla gitmesi sebebiyle **محوة**nin **الشمال**a tahsisini inkâr etti; dedi ki: bu **الجنوب**da da vardır. Ve el-A‘şâ’dan şu beyit okundu:
“Sonra, çetinliğe ve sabra döndüler;
tıpkı **الجنوب**un koyu bulutu dağıtması gibi.”
(Ve) **محوة** (ayn): bağlamının gereği budur; doğrusu ise **هاء**sız **محو**dur; **الصحاح** ve **المحكم**’in nassı böyledir. Ya‘kūb dedi ki: Ebû ‘Amr bana el-Hansâ’dan okudu:
“Ölüm, gençten sonra aksın,
**بالمحو** onun alçak yolları üzerinde.”
(Ve **الماحي**) (Peygamber—Allah ona salât etsin—in isimlerindendir) onunla adlandırıldı; çünkü (Allah onunla küfrü siler) ve izlerini yok eder; **النهاية**’de böyle. Ve **التهذيب**’de: Allah onunla küfrü ve izlerini sildi. Ve **المحكم**’de: çünkü Allah Teâlâ’nın izniyle küfrü siler. (Ve **الممحاة**—kesre ile— meni ve benzerinin onunla giderildiği bez parçasıdır.) Ve **الصاح**’ın bazı nüshalarında ve başkasında: “Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **انمحى** silmeden **انفعل**dir; el-Cevherî nakletti. Ve denir ki: yeri bir tek **محوة** olarak bıraktım: yağmur onu kapladığı zaman. Ve **التهذيب**’de: yer bir tek **محوة** olarak sabahladı: yüzü suyla örtülünce. Ve **كتاب ماح**: silinmesi olan. Rüzgâr bulutu **محت**: onu giderdi. Ve sabah geceyi **محا**: yine böyle. Bundan Yüce Allah’ın sözü: **فمحونا آية الليل**. Ve ihsan, kötülüğü siler. Ve **المحو**: göze değmişe ve vurulmuşa onunla rukye yapılan şeydir; Yemenî bir lugattır. Ve bazen suyla silinir de içirilir; bu yüzden adlandırıldı. Ve denir ki: ey falan, onlardan **تمح** et: yani çözül; yani onlardan, onlara karşı işlediğini senden silmelerini iste; bu mecazdır; Zemahşerî nakletti.”
- (yâ) onu **محاه**: **يمحيه** ve **يمحاه** **محيا**: ikisinde de; sonuncusu **طيئ** lugatıdır. (İzini giderdi; o hâlde o **ممحى** ve **ممحو**dur.) el-Cevherî dedi ki: vav, öncesindeki kesre sebebiyle yâ oldu; sonra fiilin lâmı olan yâ’ya idğam edildi. el-Asma‘î şu beyiti okudu:
“Senin gördüğün gibi, silinmiş yaprak(ı).”
( (yâ) ondan **تمحيت**: beri oldum ve sakındım ) el-Cevherî nakletti.
