# مخي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AE%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AE%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مخي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AE%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مخي

: ( ي *!تَمَخَّيْتُ منه : تَبَرَّأْتُ وتحَرَّجْتُ ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي . ( و ) تَمَخَّيْتُ ( إليه : اعْتَذَرْتُ ) ؛ ) نقلَهُ الأزْهرِي عن ابنِ بُزُرْج في النوادِرِ ؛ ( *!كأَمْخَيْتُ ) ، كأكْرَمْت ، كذا في النسخِ والصَّوابُ بتَشْديدِ الميمِ ، كما هو نصُّ الصِّحاح والتَّهْذيب .
قالَ الجَوْهري : *!امَّخَيْتُ من الشيء إذا تَبَرَّأْتُ منه وتَحَرَّجْتُ ؛ وأَنْشَدَ الأصْمعي للنَّضْرِ بنِ سعيدٍ القَيْسي :
قالت ولم تَقْصِدْ لَهُ ولم تَخِهْولم تُراقِبْ مَأْثَماً *!فتَمَّخه مِنْ ظُلْمِ شَيْخٍ آضَ مِنْ تَشَيُّخِه زادَ الأزْهرِي بعْدَ ذلكِ :

أَشْهَبَ مثْلَ النَّسْرِ بَيْنَ أَفْرُخِهْ قال : *!امَّخَى مِن ذلكَ الأمْر *!امِّخاءً إذا خرجَ منه تَأَثُّماً ، والأصْل *!انْمَخَى .
قالَ ابنُ برِّي : صَوابُ إنْشادِه :
ما بالُ شَيْخِي آضَ مِنْ تَشَيُّخِهْ
أَزْعَرَ مِثْلَ النَّسْرِ عِنْدَ مَسْلَخِهْ ( و ) تَمَخَّيْتُ ( العَظْمَ : تَمَخَّخْتُه ) ، قُلِبَت إحْدَى الخاءَيْن ياءً .
( ومَخا ) ، مَقْصورٌ : ( ة بساحِلِ بَحْرِ اليَمَنِ ) تجاه بابِ المنْدِبِ ، وقد دَخَلْتها وسَمِعْتُ بها الحديثَ ؛ قال الصَّاغاني : تَرْفأُ بمكلئِها السُّفُنُ ، تقولُ العَرَبُ : مَخَا بَلَدُ الرِّخا ، فيَقْصرُونَ الرَّخا للقَرِينَةِ ، انتَهَى . وبها قَبْرُ الوَليِّ الكَامِلِ أَبي الحَسَنِ عليِّ بنِ عُمَرَ الشاذِلي القُرَشِي المَعْروفِ بالصَّغِير .
( *!ومَخَيْتُه عن الأمْر *!تَمْخِيَةً : أَقْصَيْتُه عنه ) وأَبْعَدْتُه . وفي التكْملةِ : قَصَيْتُه منه .

### Türkçe

: (**تَمَخَّيْتُ منه**: **تَبَرَّأْتُ** ve **تحَرَّجْتُ**)؛ onu el-Cevherî nakletti. (Ve) **تَمَخَّيْتُ** (ona: **اعْتَذَرْتُ**)؛ onu el-Ezherî, İbn Büzürc’den en-Nevâdir’de nakletti; (**كأَمْخَيْتُ**), **كأكْرَمْت** gibi; nüshalarda böyle(ce)dir; doğrusu mîm’in şeddeli olmasıyladır; tıpkı es-Sıhâh ve et-Tehzîb’in nassı olduğu gibi.

el-Cevherî dedi: **امَّخَيْتُ** şeyden, ondan **تَبَرَّأْتُ** ettiğin ve **تَحَرَّجْتُ** ettiğin zaman (denir); el-Asma‘î, en-Nadr b. Sa‘îd el-Kaysî’ye ait olarak inşâd etti:
Dedi; ona kasdetmedi ve onu korkutmadı
ve bir günahı gözetmedi; derken bir zulümden dolayı ondan **فتَمَّخه**
yaşlı bir şeyhten; onun yaşlılığından (dolayı) artmış (olan)…
el-Ezherî bundan sonra şunu artırdı:

Onun yavruları arasında akbaba gibi külrengi.
Dedi: O işten **امَّخَى** (eder), **امِّخاءً** (olarak), ondan günahlanma (duygusuyla) çıktığı zaman; asl(ı) **انْمَخَى**’dır.

İbn Berrî dedi: Onun inşâdının doğrusu:
Benim şeyhime ne oluyor; yaşlılığından (dolayı) ihtiyarladı;
Derisini yüzdüğü yerin yanında akbaba gibi azgın.

(Ve) **تَمَخَّيْتُ** (kemiği: **تَمَخَّخْتُه**), iki **الخاء**’dan biri yâ’ya çevrilmiştir.

(**ومَخا**), maksûr: (Yemen denizinin sahilinde bir belde), Bâbü’l-Mendeb’in karşısında; ona girdim ve orada hadisi işittim; es-Sâgânî dedi: gemiler onun demirleme yerinde barınır; Araplar der ki: Makhâ, yumuşaklık beldesidir; böylece karîne sebebiyle **الرَّخا**’yı kısaltırlar; bitti. Ve onda, küçük diye bilinen, kâmil velî Ebü’l-Hasen Ali b. Ömer eş-Şâzilî el-Kureşî’nin kabri vardır.

(Ve) **ومَخَيْتُه عن الأمْر تَمْخِيَةً**: onu ondan uzaklaştırdım ve onu uzak ettim. Et-Tekmile’de: onu ondan uzaklaştırdım.
