# مدح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AF%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مدح

مدحه، كمنعه يمدحه مدحا ومدحة، بالكسر، هذا قول بعضهم، والصحيح أن المدح المصدر، والمدحة الاسم، والجمع مدح: أحسن الثناء عليه، ونقيضه الهجاء. وقال شيخنا: قال أئمة الاشتقاق وفقهاء اللغة: المدح بمعنى الوصف بالجميل، يقابله الذم و:بمعنى عد المآثر، ويقابله الهجو، ونقله السيد الجرجاني في حاشية الكشاف. كمدحه تمديحا، وامتدحه وتمدحه تمديحا، وامتدحه وتمدحه. وفي المصباح: مدحته مدحا، كنفع: أثنيت عليه بما فيه من الصفات الجميلة خلقية كانت أو اختيارية، ولهذا كان المدح أعم من الحمد. قال الخطيب التبريزي: المدح من قولهم انمدحت الأرض إذا اتسعت. فكأن معنى مدحته: وسعت شكره ومدهته مدها مثله وعن الخليل بالحاء للغائب وبالهاء للحاضر، وقال السرقسطي: يقال إن المده في صفة الحال والهيئة لا غير، نقله شيخنا. والمديح، والمدحة، بالكسر، والأمدوحة، بالضم: ما يمدح به من الشعر. مديح مدائح، وجمع الأمدوحة أماديح. وإذا كان جمع مديح فعلى غير قياس، ونظيره حديث وأحاديث. قال أبو ذؤيب:
  لو أن مدحة حي أنشرت أحدا                      أحيا أبوتك الشـم الأمـاديح وهي رواية الأصمعي على الصواب كما قاله ابن بري. ورجل ممدح كمحمد، أي ممدوح جدا، وممتدح كذلك. وتمدح الرجل، إذا تكلف أن يمدح وقرظ نفسه وأثنى عليها. وتمدح الرجل: افتخر وتشبع بما ليس عنده. وتمدحت الأرض والخاصرة: اتسعتا، ثنى الضمير نظرا إلى الأرض والخاصرة، لا كما زعمه شيخنا أنه ثناه اعتمادا على أن كل شخص له خاصرتان، فكأنه قصد الجنس، فأما تمدحت الأرض فعلى البدل من تندحت وانتدحت. وتمدحت خواصر الماشية: اتسعت شبعا، مثل تندحت. في الصحاح: قال الراعي يصف فرسا.

  فلما سقيناها العكيس تمـدحـت                      خواصرها وازداد رشحا وريدها يروى بالدال والذال جميعا. قال ابن بري: الشعر للراعي يصف امرأة طرقته وطلبت منه القرى، وليس يصف فرسا. كامتدحت وامدحت بتشديد الميم كادكرت. ووهم الجوهري في قوله امدحت، بتشديد الحاء لغة في اندحت. نص عبارة الجوهري: امدح بطنه لغة في اندح، وأقره عليه الصاغاني وابن بري وغيرهما مع كثرة انتقادهما لكلامه، وهما هما، مع تحريف كلامه عن مواضعه كما صرح به شيخنا. ومما يستدرك عليه: رجل مادح من قوم مدح. والممادح: ضد المقابح. وانمدحت: اتسعت. ومادحه وتمادحوا، ويقال: التمادح التذابح. والعرب تتمدح بالسخاء

### Türkçe

**مدحه**، **كمنعه**: onu över; **يمدحه** **مدحا** ve **مدحة**; kesre ile (yani **مدحة**), bu bazılarınca söylenmiştir; doğru olan, **المدح**’ın mastar, **المدحة**’nın isim olmasıdır; çoğulu **مدح**: onu övgüyle güzelce sena etti; bunun zıddı **الهجاء**’dır. Şeyhimiz dedi: İştiḳāḳ imamları ve lugat fukahası dedi ki: **المدح** “güzel ile vasfetmek” manasındadır; onun karşısı **الذم**’dür; ve (yine) “övünülecek işleri saymak” manasındadır; onun karşısı **الهجو**’dur. Bunu seyyid el-Cürcânî **حاشية الكشاف**’ta nakletti. **كمدحه** **تمديحا**; ve **امتدحه** ve **تمدحه** **تمديحا**; ve **امتدحه** ve **تمدحه**. **المصباح**’ta: **مدحته** **مدحا**، **كنفع**: onda bulunan güzel sıfatlarla—huyî olsun yahut ihtiyarî olsun—onu sena ettim; bundan dolayı **المدح** **الحمد**’dan daha umumîdir. el-Hatîb et-Tebrîzî dedi: **المدح** onların sözünden (gelir): **انمدحت الأرض** “yer genişledi” denildiği vakit. Sanki **مدحته**’nin manası: onun şükrünü genişlettim ve onu **مدهته** **مدا** onun misli (bir uzatma) ile. el-Halîl’den: gaib için **بالحاء** ile, حاضر için **بالهاء** ile. es-Serḳusṭî dedi: denilir ki **المده** hâl ve heyet sıfatında, başka değil; bunu şeyhimiz nakletti. **المديح** ve **المدحة** (kesre ile) ve **الأمدوحة** (damme ile): şiirden, kendisiyle övülen şeydir. **مديح**’in çoğulu **مدائح**; **الأمدوحة**’nın çoğulu **أماديح**. Eğer **مديح**’in cemi ise, kıyasa göre değildir; benzeri **حديث** ve **أحاديث**’tir. Ebû Ẕuʾeyb dedi:

  Eğer bir kavmin **مدحة**’si birini diriltseydi
  **الأماديح** olan şerefli babaların seni diriltirdi

Bu, el-Aṣmaʿî’nin rivayetidir; İbn Berrî’nin dediği üzere doğru olan budur. Ve **رجل ممدح**، **كمحمد**: yani pek çok övülmüş; **وممتدح** da böyledir. Ve **تمدح الرجل**: övmeyi külfetle yaptı, kendini takriz etti ve onu sena ettiğinde (denir). Ve **تمدح الرجل**: övündü ve kendisinde olmayanla tok görünmeye çalıştı. Ve **تمدحت الأرض والخاصرة**: ikisi genişledi; zamiri ikile yaptı, **الأرض** ve **الخاصرة**’ye bakarak; şeyhimizin zannettiği gibi değil: onu, her şahsın iki **خاصرة**’si olduğuna dayanarak ikile yaptı; sanki cinsi kastetti. Amma **تمدحت الأرض** ise, **تندحت** ve **انتدحت**’tan bedel üzeredir. Ve **تمدحت خواصر الماشية**: tokluktan genişledi; **تندحت** gibi. **الصحاح**’ta: er-Râʿî bir atı vasfederek dedi.

  Ona **العكيس**’i içirdiğimizde **تمدحت**
  Onun böğürleri; ve onun şahdamarı terlemeyi artırdı

**بالدال** ve **الذال** ile ikisiyle de rivayet olunur. İbn Berrî dedi: Şiir er-Râʿî’nindir; kendisine geceleyin gelen ve ondan ikram isteyen bir kadını vasfeder; bir atı vasfetmez. **كامتمدحت** ve **امدحت** mîm’i şeddeli olarak, **كادكرت** gibi. el-Cevherî, **امدحت** sözünde vehme düştü: hâ’nın şeddeli olmasıyla, **اندحت**’ta bir lugat (olduğunu söylemesinde). el-Cevherî’nin ibaresinin nassı: **امدح بطنه**: **اندح**’ta bir lugat. es-Saġānî ve İbn Berrî ve başkaları, onun sözünü—onun kelamını çokça tenkit etmelerine rağmen—ona ikrar ettiler; ve onlar, onlar (yani aynı kimseler), şeyhimizin tasrih ettiği üzere, onun sözünü yerlerinden tahrif etmekle beraber. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رجل مادح** من **قوم مدح**. Ve **الممادح**: **المقابح**’ın zıddıdır. Ve **انمدحت**: genişledi. Ve **مادحه** ve **تمادحوا**; ve denilir: **التمادح** **التذابح**’tır. Ve Araplar cömertlikle **تتمدح** ederler.
