# مدد — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AF%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مدد

باب الدال والميم
د م، م د يستعملان
دم:
الدَّمُّ: الفِعل من الدِّمام، وهو كُلُّ دَواءٍ يُلطخ به على ظاهِر العَيْن، قال:
تَجْلُو بقادَمِتَيْ حَمامةِ أَيْكَةٍ		بَرَداً تُعَلُّ لِثاتُهُ بـدِمـامِ
يعني النُّؤور قد طُلِيَت به حتى رَسَخَ.
ويقال للشيءِ السَّيمنُ كأنَّما دُمَّ بالشَّحْمِ دَمّاً وقال علقمة:
كأنّه من دَمِ الأجْواف مَدمُوم
ويُدَمُّ الصَّدُعُ بالدَّمِ والشَّعرِ المُحْرَقِ يُجْمَع بينهما، ثم يُطلَى الصَّدْعُ فيُعَضُّ عليه ويُشَدُّ، وقد دَمَمنْا يَدَيهِ بالشَّعْرِ والصُوفِ والدِّمامِ دَمّاً.
والدَّمامةُ مصدر الشيء الدَّميمِ.
وأساء فلانٌ وأدَمَّ أي أَقْبَحَ، والفعل الازم: دَمَّ بَدِمُّ ولغةٌ ثانية على قياس فَعَل يفعُل، وليس في باب التضعيف على فَعَل يَفْعِلُ غير هذا.
وتقول: دَمَمْتَ يا هذا، وإذا أرَدْتَ اللازمَ قُلتَ: دَمِمْتَ.
والدَّأْماءُ: بَيْتُ اليَرْبوع غيرُ القاصِعاء والنافِقاء، والجَميعُ الدَّأْماوات.
والدَّمدَمة: الهَلاكُ المُتَأَصِّلُ.
مد:
المَدُّ: الجَذْبُ، والمَدُّ: كَثرةُ الماء أيّامَ المُدودِ.
ومَدَّ النَّهرُ، وامتَدَّ الحَبْلُ، هكذا قالته العَرَب.
والمَدَدُ: ما أمدَدْتَ به قوماً في الحربِ وغيره من الطعام والأعوان.
والمادّةُ: كُلُّ شيءٍ يكون مَدَداً لغيره، ويقال: دَعُوا في الضَّرْعِ مادَّةَ اللَّبَنِ، والمتروكُ في الضَّرْعِ هو الدّاعية، وما اجتَمَعَ إليه هو المادّةُ
والمادَّةُ: أَعرابُ الإِسلام، وأصل العرب وهم الذين نَزَلوا البَوادي.
والمِدادُ: ما يُكتَبُ به، يقال: مُدَّني يا غلامُ، أي أَعطِني مُدَّةً من الدَّواةِ، وأمدِدْني جائز، فإِن قُلتَ: أَمِدَّني خُرِّجَ على مجرى المَدَد بها والزِّيادة ويكون في معنى المَدَد.
والمَديدُ: شَعيرٌ يُجَشُّ ثم يُبَلُّ فتَضفَره الاِبِل.
والمُدَّة: الغاية، وتقول: هذه مُدَّة عن غَيْبَته، وله مُدَّة أي غاية في بقاء عَيشِه.
ومَدَّ اللهُ عُمْرَكَ أي جَعَلَ لعُمْرِكَ مُدَّةً طويلة.
والمُدُّ نصف صاعٍ، والصّاعُ خمسةُ أرطالٍ وثُلْث، ويقال: إنّه مِثلُ القَفيزِ السناني كذا.
ولعبة للصِّبيان يقال لها: مِداد قيس.
والتَمَدُّد كتَمَدُّدِ السِّقاء، وكذلك كلُّ شيءٍ يبقى فيه شِبْهُ المَدِّ.
والامتِدادُ في الطول، وامتَدَّ بهم السَّيْرُ أي طالَ.
وأمَدَّ الجُرْحُ أي: اجتمعت فيه المِدَّة.
وسُبحانَ اللهِ مدادَ كلماتِه من المَدِّ لا من المداد الذي يُكتَبُ به، ولكنَّ معناه على قَدْر كَثرتها وعَدَدها.
والأَمِدّةُ: المِساك في جانِبَي الثوب إذا ابتُدِىءَ في عَمَلِه، والتثنيةُ أَمِدّانِ بوزن أفعِلانِ.
والمدَيد: بَحرٌ من العَروض نحوُ قوله:
يا لَبَكرٍ انشروا لي كُلَيباً		يا لَبَكْرٍ أينَ أين الفِرارُ

### Türkçe

باب **الدال** ve **الميم**
**د م**، **م د** kullanılırlar

**دم**:
**الدَّمُّ**: **الدِّمام**’dan olan fiildir; o da gözün dış yüzeyine onunla bulaştırılıp sürülen her ilaçtır. Dedi ki:
تَجْلُو بقادَمِتَيْ حَمامةِ أَيْكَةٍ		بَرَداً تُعَلُّ لِثاتُهُ بـدِمـامِ
Yani **النُّؤور** onunla sıvanmıştır; ta ki yerleşip sağlamlaşıncaya kadar.
Ve şişman şeye, sanki yağ ile **دَمّاً** **دُمَّ** edilmiş gibi denir. Alkame dedi ki:
كأنّه من دَمِ الأجْواف مَدمُوم
Ve çatlak, kan ve yakılmış saç ile **يُدَمُّ** edilir; ikisi bir araya getirilir, sonra çatlak sıvanır; üzerine ısırılır ve bağlanır. Ve biz onun iki elini saç, yün ve **الدِّمام** ile **دَمّاً** **دَمَمنْا**.
Ve **الدَّمامةُ** çirkin şeyin masdarıdır.
Ve falan kötü yaptı ve **أدَمَّ**; yani çirkinleştirdi. Lâzım fiil: **دَمَّ** **بَدِمُّ**; ve ikinci bir dil (lehçe) **فَعَل يفعُل** kıyasına göredir. Ve bu, şeddeli باب’ta **فَعَل يَفْعِلُ** üzere bundan başka yoktur.
Ve dersin ki: **دَمَمْتَ** ey şu; ve lâzımı istediğinde dersin ki: **دَمِمْتَ**.
Ve **الدَّأْماءُ**: **اليَرْبوع**’un evi; **القاصِعاء** ve **النافِقاء** olmayan. Ve cem‘i **الدَّأْماوات**.
Ve **الدَّمدَمة**: kökleşmiş helâk.

**مد**:
**المَدُّ**: çekme; ve **المَدُّ**: **المُدود** günlerinde suyun çokluğu.
Ve nehir **مَدَّ** etti; ip **امتَدَّ** etti; Arap bunu böyle söylemiştir.
Ve **المَدَدُ**: savaşta ve başkasında, yiyecek ve yardımcılar olarak bir kavme onunla imdat ettiğin şey.
Ve **المادّةُ**: başkası için meded olan her şey. Ve denir: memede sütün **مادَّةَ**sini bırakın. Memede bırakılan **الدّاعية**dir; onun kendisine toplandığı şey ise **المادّةُ**dir.
Ve **المادَّةُ**: İslâm’ın bedevî Arapları; Arapların aslı; ve onlar bozkırlara inenlerdir.
Ve **المِدادُ**: onunla yazılan şey. Denir: **مُدَّني** ey oğlan; yani bana hokkadan bir **مُدَّةً** ver. Ve **أمدِدْني** câizdir. Şayet **أَمِدَّني** dersen, onunla **المَدَد** ve ziyade cereyanı üzere çıkarılır ve **المَدَد** mânasında olur.
Ve **المَديدُ**: arpa; öğütülür, sonra ıslatılır; develer onu örer.
Ve **المُدَّة**: gaye. Ve dersin: bu, onun yokluğundan bir **مُدَّة**dir. Ve onun bir **مُدَّة**si vardır; yani yaşayışının kalışında bir gaye.
Ve Allah senin ömrünü **مَدَّ** etti; yani ömrün için uzun bir **مُدَّة** kıldı.
Ve **المُدُّ** yarım **صاع**dır; **الصّاعُ** beş **رطل** ve üçte birdir. Ve denir: o, **القَفيزِ السناني** gibidir; şöyle.
Ve çocuklar için bir oyun; ona **مِداد قيس** denir.
Ve **التَمَدُّد** kırbanın **تَمَدُّد**ü gibidir; ve içinde **المَدِّ** benzeri kalan her şey de böyledir.
Ve **الامتِدادُ** uzunlukta olur. Ve yürüyüş onlarla **امتَدَّ** etti; yani uzadı.
Ve yara **أمَدَّ** etti; yani onda **المِدَّة** toplandı.
Ve “Allah’ı tesbih ederim, O’nun kelimelerinin **مدادَ**ı” ifadesi, **المَدِّ**dendir; onunla yazılan **المداد**dan değildir; fakat mânası, onların çokluğu ve sayısı kadardır.
Ve **الأَمِدّةُ**: elbisenin iki yanında, yapımına başlandığında olan tutma (tutturup tutma). Tesniyesi **أَمِدّانِ**; **أفعِلانِ** vezninde.
Ve **المدَيد**: arûzdan bir bahirdir; şu sözü gibi:
يا لَبَكرٍ انشروا لي كُلَيباً		يا لَبَكْرٍ أينَ أين الفِرارُ
