# مدش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AF%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مدش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مدش

المدش، محركة: ظلمة العين من جوع أو حر شمس، وقد مدشت عينه مدشا، وهي مدشاء، عن ابن دريد، قال: وأحسبه مقلوبا من دمش. وقال الجوهري: المدش: رخاوة عصب اليد، وقلة لحمها، رجل أمدش اليد، وقد مدش، وامرأة مدشاء اليد. وقال غيره: المدش: دقتها، أي اليد واسترخاؤها مع قلة لحم، وهو أمدش، وناقة مدشاء. وقال الليث: أو المدش في النوق: سرعة أو بها، أي أوب يدها في حسن سير، ونص الأزهري سرعة أوب يديها في حسن سير، وأنشد:
  ونازحة الجولين خاشعة الصوى                      قطعت بمدشاء الذراعين ساهم رجل أمدش اليد، وقد مدش، وامرأة مدشاء اليد. وقال ابن سيده: والمدشاء من النساء خاصة: التي لا لحم على يديها، عن أبي عبيد. قلت: وفي تهذيب غريب المصنف لأبي زكريا عن ثعلب، وقد رد على من قال: إن المدشاء التي لا لحم على يديها، وقال المدشاء: الحمقاء، والذكر أمدش، والأول خطأ، ورأيت الأزهري لم يتعرض لهذا، بل رواه عن أبي عبيد، كما أورده الجوهري. فتأمل. وناقة مدشاء اليدين: سريعة أو بهما في حسن سير، قال الشاعر: يتبعن مدشاء اليدين قلقلا. أو المدش في الخيل: اصطكاك بواطن الرسغين في شدة الفدع، وهو من عيوب الخيل التي تكون خلقة، والفدع: التواء الرسغ من عرضه الوحشي. وقال الصاغاني: المدش: حمرة وخشونة في الوجه، وهو أمدش، وهي مدشاء، ونقله أبو عمرو. والأمدش: المهزول الخفيف اللحم، وفي لحمه مدشة، عن ابن عباد. والأمدش: الأخرق، وهو القليل العقل، عن ابن عباد. ويقال: رجل مداش اليد ككتان: أي سارقها، عن أبي عمرو. وفي لحمه مدشة، بالفتح: أي خفة، وفي المحكم: أي قلة. ومدش من الطعام مدشا: أكل منه قليلا. ومدش له من العطاء مدشا: أعطى منه قليلا. ويقال: ما مدشت منه، كذا نص الصاغاني، والذي في التهذيب: ما مدشت به مدشا ومدوشا، بفتحهما، وما مدشني شيئا، ولا أمدشني، ولا مدشني تمديشا، ولا مدشته شيئا: أي ما أعطاني ولا أعطيته، قال الأزهري: وهذا من النوادر. وامتدشته من يده: أخذته، عن ابن عباد، أو اختلسته، عن الصاغاني. قلت: وكأنه تصحيف من امترشته، بالراء، كما سيأتي قريبا. ومما يستدرك عليه: المدش، ككتف: الأخرق كالفدش، حكاه ابن الأعرابي، وقد ذكره المصنف في ف د ش استطرادا، وأغفله هنا، وهو قصور. والمدش، محركة: الحمق. وما به مدش، أي مرض. وقال ابن شميل: إنه لأمدش الأصابع، أي المنتشر الأشاجع، الرخو القبضة. والمدش: قلة لحم ثدي المرأة، عن كراع. والمدش: تشقق في الرجل. وقال ابن دريد، رحمه الله تعالى: المدش: النجش.

### Türkçe

**المدش** (harekeli): açlıktan veya güneş sıcağından gözün kararmasıdır; “gözü **مدش** oldu” denir, **مدشا** (olarak); o **مدشاء**dır; İbn Düreyd’den. Dedi ki: Onun **دمش**’ten ters çevrilmiş olduğunu sanıyorum. Cevherî dedi ki: **المدش**: el sinirinin gevşekliği ve etinin azlığıdır; eli **أمدش** olan adam; ve **مدش** olmuştur; ve eli **مدشاء** olan kadın. Başkası dedi ki: **المدش**: onun inceliğidir; yani elin; ve et azlığı ile beraber gevşekliğidir; o **أمدش**’tir; ve **مدشاء** deve. Leys dedi ki: yahut develerde **المدش**: onun sürati; yani elinin dönüşü, güzel yürüyüşte; Ezherî, güzel yürüyüşte iki elinin dönüşünün süratini nass etti; ve şu beyti okudu:
  ونازحة الجولين خاشعة الصوى                      قطعت بمدشاء الذراعين ساهم
Eli **أمدش** olan adam; ve **مدش** olmuştur; ve eli **مدشاء** olan kadın. İbn Sîde dedi ki: ve kadınlardan özellikle **المدشاء**: ellerinde et olmayan; Ebû Ubeyd’den. Dedim ki: ve Ebû Zekeriyyâ’nın “Tehzîbu Garîbi’l-Musannaf”ında Sa‘leb’den; ve “**المدشاء** ellerinde et olmayan” diyen kimseye reddetmiştir; ve dedi ki: **المدشاء**: ahmaktır; erkeği **أمدش**’tir; ve birincisi hatadır. Ve Ezherî’yi gördüm ki buna temas etmemiştir; bilakis onu Ebû Ubeyd’den rivayet etmiştir; Cevherî’nin onu naklettiği gibi. Öyleyse düşün. Ve iki eli **مدشاء** olan deve: güzel yürüyüşte ikisiyle süratli dönüşlüdür; şair dedi ki: يتبعن مدشاء اليدين قلقلا. Yahut atlarda **المدش**: şiddetli **الفدع**’da bilek içlerinin çarpışmasıdır; ve bu, yaratılıştan olan at ayıplarındandır; ve **الفدع**: bileğin, onun vahşî enine tarafından bükülmesidir. Sâgânî dedi ki: **المدش**: yüzde kızıllık ve pürüzlülüktür; o **أمدش**’tir; ve o **مدشاء**dır; Ebû Amr onu nakletti. Ve **الأمدش**: zayıf, eti hafif olandır; ve etinde **مدشة** vardır; İbn Abbâd’dan. Ve **الأمدش**: beceriksizdir; o az akıllı olandır; İbn Abbâd’dan. Ve denir ki: eli **مداش** olan adam, **كتان** gibi: yani onun hırsızı; Ebû Amr’dan. Ve etinde **مدشة** vardır, fetha ile: yani hafiflik; ve “el-Muhkem”de: yani azlık. Ve yemekten **مدش** etti, **مدشا**: ondan az yedi. Ve bağıştan ona **مدش** etti, **مدشا**: ondan az verdi. Ve denir ki: ondan **مدشت** etmedim; Sâgânî’nin nassı böyledir; “Tehzîb”de olan ise: **مدشت** onunla **مدشا** ve **مدوشا** (ikisini de fetha ile); ve bana bir şey **مدشني** etmedi; ve beni **أمدشني** etmedi; ve beni **مدشني** **تمديشا** etmedi; ve ona bir şey **مدشته** etmedim: yani bana vermedi ve ben ona vermedim. Ezherî dedi ki: bu, nadirlerdendir. Ve onu elinden **امتدشته** ettim: onu aldım; İbn Abbâd’dan; yahut onu aşırdım; Sâgânî’den. Dedim ki: ve sanki bu, **امترشته**’den (ر ile) tashîftir; yakında geleceği üzere. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المدش**, **كتف** gibi: **الفدش** gibi beceriksiz; İbnü’l-A‘râbî onu hikâye etti; musannif onu **ف د ش**’te istitrâden zikretmişti; ve burada onu ihmal etti; bu, kusurdur. Ve **المدش** (harekeli): ahmaklıktır. Ve onda **مدش** yoktur: yani hastalık. İbn Şümeyl dedi ki: muhakkak o, parmakları **أمدش**’tir: yani eklemleri yayılmış, kavrayışı gevşek. Ve **المدش**: kadının memesinin etinin azlığıdır; Kurâ‘dan. Ve **المدش**: ayakta çatlamadır. İbn Düreyd, Allah ona rahmet etsin, dedi ki: **المدش**: **النجش**’tir.
