# مدن — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D9%86/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AF%D9%86/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D9%86.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: مدن

مدن
مَدَنَ - يَمْدُنُ - مَدِيْنَة - مَدَائِن - مَدْيَن
مَدَنَ - يَمْدُنُ + كائن + في مكان: أقام فيه
مَدِيْنَة: مؤنث " مَدِيْن ": وهي كذلك فاعل مرة من " مَدَنَ - يَمْدُنُ ": اسم مكان منه: مكان الإقامة الدائمة
وهي كذلك اسم مكان على وزن " مَفْعِلة " من " دان - يَديْن ": المكان الذي يكون فيه الخضوع لشرعية قانونية وإدارة مركزية: وهي كذلك: البلدة الكبيرة المنظمة التي تخضع لإدارة وحكم موحد ومنظم
مَدَائِن: جمع "مَدِيْنَة "
مَدْيَن: اسم قبيلة النبي شعيب عليه السلام
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإقامة الطويلة في موقع واحد"، وهي:
وَطَنَ - يَطِنُ، قَرَى - يَقْرِي، بَلَدَ - يَبْلُدُ، مَدَنَ - يَمْدُنُ، ثَوَى - يَثْوِي، قَامَ - يَقِيْمُ

مَدْيَن
 	﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم فأوفوا الكيل والميزان ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها ذلكم خير لكم إن كنتم مؤمنين(85)﴾ الأعراف ﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره ولا تنقصوا المكيال والميزان إني أراكم بخير وإني أخاف عليكم عذاب يوم محيط(84)﴾ هود ﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا فقال ياقوم اعبدوا الله وارجوا اليوم الآخر ولا تعثوا في الأرض مفسدين(36)﴾ العنكبوت
 	﴿ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح وعاد وثمود وقوم إبراهيم وأصحاب مدين والمؤتفكات أتتهم رسلهم بالبينات فما كان الله ليظلمهم ولكن كانوا أنفسهم يظلمون(70)﴾ التوبة ﴿وأصحاب مدين وكذب موسى فأمليت للكافرين ثم أخذتهم فكيف كان نكير(44)﴾ الحج
 	﴿إذ تمشي أختك فتقول هل أدلكم على من يكفله فرجعناك إلى أمك كي تقر عينها ولا تحزن وقتلت نفسا فنجيناك من الغم وفتناك فتونا فلبثت سنين في أهل مدين ثم جئت على قدر ياموسى(40)﴾ طه ﴿ولكنا أنشأنا قرونا فتطاول عليهم العمر وما كنت ثاويا في أهل مدين تتلوا عليهم آياتنا ولكنا كنا مرسلين(45)﴾ القصص
 	﴿كأن لم يغنوا فيها ألا بعدا لمدين كما بعدت ثمود(95)﴾ هود
 	﴿ولما توجه تلقاء مدين قال عسى ربي أن يهديني سواء السبيل(22)﴾ القصص { ولما ورد ماء مدين وجد عليه أمة من الناس يسقون ووجد من دونهم امرأتين تذودان قال ما خطبكما قالتا لا نسقي حتى يصدر الرعاء وأبونا شيخ كبير(23) ؤ القصص
مدينة
مدينة صالح
 	﴿وكان في المدينة تسعة رهط يفسدون في الأرض ولا يصلحون(48)﴾ النمل
مدينة لوط
 ﴿وجاء أهل المدينة يستبشرون(67)﴾ الحجر
مدينة يوسف
 ﴿وقال نسوة في المدينة امرأة العزيز تراود فتاها عن نفسه قد شغفها حبا إنا لنراها في ضلال مبين(30)﴾ يوسف
مدينة موسى وفرعون
 ﴿وجاء رجل من أقصى المدينة يسعى قال ياموسى إن الملأ يأتمرون بك ليقتلوك فاخرج إني لك من الناصحين(20)﴾ القصص ﴿وجاء من أقصى المدينة رجل يسعى قال ياقوم اتبعوا المرسلين(20)﴾ يس
 	﴿ودخل المدينة على حين غفلة من أهلها فوجد فيها رجلين يقتتلان هذا من شيعته وهذا من عدوه فاستغاثه الذي من شيعته على الذي من عدوه فوكزه موسى فقضى عليه قال هذا من عمل الشيطان إنه عدو مضل مبين(15)﴾ القصص ﴿فأصبح في المدينة خائفا يترقب فإذا الذي استنصره بالأمس يستصرخه قال له موسى إنك لغوي مبين(18)﴾ القصص
 	﴿قال فرعون آمنتم به قبل أن آذن لكم إن هذا لمكر مكرتموه في المدينة لتخرجوا منها أهلها فسوف تعلمون (123)﴾ الأعراف
مدينة موسى والخضر
 ﴿وأما الجدار فكان لغلامين يتيمين في المدينة وكان تحته كنز لهما وكان أبوهما صالحا فأراد ربك أن يبلغا أشدهما ويستخرجا كنزهما رحمة من ربك وما فعلته عن أمري ذلك تأويل ما لم تستطع عليه صبرا(82)﴾ الكهف
مدينة أهل الكهف
 ﴿وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم قال قائل منهم كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا(19)﴾ الكهف
مدينة الرسول محمد (ص)
﴿ما كان لأهل المدينة ومن حولهم من الأعراب أن يتخلفوا عن رسول الله ولا يرغبوا بأنفسهم عن نفسه ذلك بأنهم لا يصيبهم ظمأ ولا نصب ولا مخمصة في سبيل الله ولا يطئون موطئا يغيظ الكفار ولا ينالون من عدو نيلا إلا كتب لهم به عمل صالح إن الله لا يضيع أجر المحسنين(120)﴾ التوبة ﴿وممن حولكم من الأعراب منافقون ومن أهل المدينة مردوا على النفاق لا تعلمهم نحن نعلمهم سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم(101)﴾ التوبة
 	﴿لئن لم ينته المنافقون والذين في قلوبهم مرض والمرجفون في المدينة لنغرينك بهم ثم لا يجاورونك فيها إلا قليلا(60)﴾ الأحزاب ﴿يقولون لئن رجعنا إلى المدينة ليخرجن الأعز منها الأذل ولله العزة ولرسوله وللمؤمنين ولكن المنافقين لا يعلمون(8)﴾ المنافقون
مدائن
 ﴿قالوا أرجه وأخاه وأرسل في المدائن حاشرين(111)﴾ الأعراف ﴿قالوا أرجه وأخاه وابعث في المدائن حاشرين(36)﴾ الشعراء
 	﴿فأرسل فرعون في المدائن حاشرين(53)﴾ الشعراء
مختار الصحاح
● [مدن] م د ن: مَدَنَ بالمكان أقام به وبابه دخل ومنه المَدينةُ وجمعها مَدَئِنُ بالهمزة و مُدْنٌ و مُدُنٌ مُخففا ومُثقلا وقيل هي من دينت أي مُلكت وفلان مَدَّنَ المدائِن تَمْدِيناً كما يُقال مَصَّر الأمصار وسألت أبا علي الفسوي عن همز مدائن ومن جعله من المِلك لم يهمزه كما لا يهمز معايش والنسبة إلى مدينة الرسول صلى الله عليه وسلم مَدَنِيٌّ وإلى مدينة المنصور مَدِينيٌّ وإلى مدائن كِسرى مَدَائِنيٌّ قرية شُعيب عليه السلام
الراغب
مدن
- المدينة فعلية عند قوم، وجمعها مدن، وقد مدنت مدينة، وناس يجعلون الميم زائدة، قال تعالى: }ومن أهل المدينة مردوا على النفاق﴿[التوبة/101] قال:﴾وجاء من أقصى المدينة رجل يسعى﴿[يس/20]،﴾ودخل المدينة على حين غفلة من أهلها{ [القصص/15].
ملخص اللسان:
1.     مَدَنَ بالمكان: أَقام به، فِعْلٌ مُمات، ومنه المَدِينة، وهي فَعِيلة، وتجمع على مَدَائن، بالهمز، ومُدْنٍ ومُدُن بالتخفيف والتثقيل
2.     والمَدِينة: الحِصْنُ يبنى في أُصطُمَّةِ الأَرض، مشتق من ذلك.وكلُّ أَرض يبنى بها حِصْنٌ في أُصطُمَّتِها فهي مدينة، والنسبة إِليها مَدِينّي، والجمع مَدائنُ ومُدُنٌ
3.     والمدينة: اسم مدينة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، خاصة غلبت عليها تفخيماً لها، شرَّفها الله وصانها، وإِذا نسبت إِلى المدينة فالرجل والثوب مَدَنيٌّ، والطير ونحوه مَدِينّي
4.     ويقال للأَمة: مَدِينة أَي مملوكة
5.     إِنا لمَدِينُون؛ أَي مملوكون بعد الموت، والذي قاله أَهل التفسير لمَجْزِيُّون.
6.     ومَدَنَ الرجلُ إِذا أَتى المدينة
7.     ومَدْيَنُ: اسم قرية شعيب
لسان العرب
● -    مدن: مَدَنَ بالمكان: أَقام به، فِعْلٌ مُمات، ومنه المَدِينة، وهي   فَعِيلة، وتجمع على مَدَائن، بالهمز، ومُدْنٍ ومُدُن بالتخفيف والتثقيل؛ وفيه   قول آخر: أَنه مَفْعِلة من دِنْتُ أَي مُلِكْتُ؛ قال ابن بري: لو كانت   الميم في مدينة زائدة لم يجز جمعها على مُدْنٍ. وفلان مَدَّنَ المَدائنَ:   كما يقال مَصَّرَ الأَمصارَ. قال وسئل أَبو عليّ الفَسَوِيُّ عن همزة   مدائن فقال: فيه قولان، من جعله فَعِيلة من قولك مَدَنَ بالمكان أَي أَقام   به همزه، ومن جعله مَفْعِلة من قولك دِينَ أَي مُلِكَ لم يهمزه كما لا   يهمز معايش. والمَدِينة: الحِصْنُ يبنى في أُصطُمَّةِ الأَرض، مشتق من ذلك.   وكلُّ أَرض يبنى بها حِصْنٌ في أُصطُمَّتِها فهي مدينة، والنسبة إِليها   مَدِينّي، والجمع مَدائنُ ومُدُنٌ. قال ابن سيده: ومن هنا حكم أَبو الحسن   فيما حكاه الفارسي أَن مَدِينة فعيلة. الفراء وغيره: المدينة فعيلة، تهمز   في الفعائل لأَن الياء زائدة، ولا تهمز ياء المعايش لأَن الياء أَصلية.   والمدينة: اسم مدينة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، خاصة غلبت   عليها تفخيماً لها، شرَّفها الله وصانها، وإِذا نسبت إِلى المدينة فالرجل   والثوب مَدَنيٌّ، والطير ونحوه مَدِينّي، لا يقال غير ذلك. قال سيبويه:   فأَما قولهم مَدَائِني فإِنهم جعلوا هذا البناء اسماً للبلد، وحمامةٌ   مَدِينيَّة وجارية مَدِينيَّة. ويقال للرجل العالم بالأَمر الفَطِنِ: هو ابن   بَجْدَتِها وابنُ مَدِينتها وابن بَلْدَتها وابن بُعْثُطها وابن   سُرْسُورها؛ قال الأَخطل:   رَبَتْ ورَبا في كَرْمِها ابنُ مَدِينةٍ   يَظَلُّ على مِسْحاته يتَرَكَّلُ   ابنُ مَدِينةٍ أَي العالم بأَمرها. ويقال للأَمة: مَدِينة أَي مملوكة،   والميم ميم مَفْعُول، وذكر الأَحولُ أَنه يقال للأَمة ابنُ مَدِينة،   وأَنشد بيت الأَخطل، قال: وكذلك قال ابن الأَعرابي ابنُ مَدِينة ابنُ أَمة،   قال ابن خالويه: يقال للعبد مَدِينٌ وللأَمة مَدِينة، وقد فسر قوله تعالى:   إِنا لمَدِينُون؛ أَي مملوكون بعد الموت، والذي قاله أَهل التفسير   لمَجْزِيُّون. ومَدَنَ الرجلُ إِذا أَتى المدينة. قال أَبو منصور: هذا يدل على   أَن الميم أَصلية. قال: وقال بعض من لا يوثق بعلمه مَدَن بالمكان أَي   أَقام به. قال: ولا أَدري ما صحته، وإِذا نسبت إِلى مدينة الرسول، عليه   الصلاة والسلام، قلت مَدَنيٌّ، وإِلى مدينة المنصور مَدِينيّ، وإِلى مدائن   كِسْرَى مَدائِنيٌّ، للفرق بين النسب لئلا يختلط.   ومَدْيَنُ: اسم أَعجمي، وإِن اشتققته من العربية فالياء زائدة، وقد يكون   مَفْعَلاً وهو أَظهر. ومَدْيَنُ: اسم قرية شعيب، على نبينا وعليه أَفضل   الصلاة والسلام، والنسب إِليها مَدْيَنِيٌّ. والمَدَانُ: صنم. وبَنُو   المَدَانِ: بطْنٌ، على أَن الميم في المَدَان قد تكون زائدة. وفي الحديث   ذِكْرُ مَدَان، بفتح الميم، له ذكر في غزوة زيد بن حارثة بني جُذَام، ويقال   له فَيْفاءُ مَدَانَ؛ قال: وهو وادٍ في بلاد قُضاعَة.
مقاييس اللغة:
(مدن) الميم والدال والنون ليس فيه إلاّ مدينة، إن كانت على فعيلة، ويجمعونها مُدُناً. ومدَّنْتُ مَدينةً.
القاموس المحيط:
مَدَنَ أقامَ، فِعْلٌ مُماتٌ، ومنه المدينَةُ، لِلْحِصْنِ يُبْنَى في أُصْطُمَّةِ أرْضٍ ج مَدائِنُ ومُدُنٌ ومُدْنٌ. ومَدَنَ أتَاها. والمدينةُ الأَمَةُ وسِتَّةَ عَشَرَ بَلَداً. ومَدَّنَ المَدَائِنَ تَمْديناً مَصَّرَها.
ومَدْيَنُ: قَرْيَةُ شُعَيْب عليه السلامُ، والنِّسْبَةُ إلى مَدِينَةِ النبيِّ، صلى الله عليه وسلم: مَدَنِيٌّ، وإلى مَدينَةِ المَنْصورِ وأَصْفَهانَ وغَيْرِهِما: مَدِينِيٌّ، أو الإِنْسانُ: مَدَنِيُّ، والطَّائِرُ ونَحْوُه: مَدِينِيٌّ.
وأنا ابنُ مَدِينَتِها: ابنُ بَجْدَتِها. والمَدَائِنُ: مَدينَةُ كِسْرَى قُرْبَ بَغْدادَ، سُمِّيَتْ لِكِبرِها.
والمَدانُ، كَسَحابٍ: صَنَمٌ. وكأَميرٍ: الأسَدُ. والمَِيْدانُ: في م ي د.
وتَمَدْيَنَ: تَنَعَّمَ.
تاج العروس:
( مدن ) بالمكان ( أقام ) به قال الازهرى ولا أدرى ما صحته وهو ( فعل ممات ومنه المدينة ) وهى فعلية ( للمعصن يبنى في أصطمة الارض ج مدائن ) بالمهز ( ومدن ومدن ) بالتثقيل والتخفيف وفيه قول آخر أنه مفعلة من دنت أي ملكت قال ابن برى لو كانت الميم في مدينة زائدة لم يجز جمعها على مدن وسئل أبو على الفسوى عن همزة مدائن فاقل فيه قولان من جعله فعلية همزة ومن جعله مفعلة لم يهمزه ( ومدن ) مدنا إذا ( أتاها ) قال الازهرى رحمه الله تعالى وهذا يدل على ان الميم أصلية ( والمدينة الأمة ) وهى مفعلة لافعلية قال ابن الاعرابي يقال لابن الامة ابن مدينة وقد ذكر في د ى ن ( و ) المدينة ( ستة عشر بلدا ) يسمى كل واحد منها بذلك ( ومدن المدائن تمدينا ) أي ( مصرها ومدين ) كجعفر اسم أعجمى وان اشتققته من العربية فالياء زائدة وقد يكون مفعلا وهو أظهر ومدين ( قرية شعيب عليه السلام ) نسب الى مدين بن ابراهيم عليه السلام والنسبة إليها مدينى والمدينة اسم مدينة النبي صلى الله عليه وسلم خاصة غلبت عليها تفخيما لها شرفها الله تعالى وصانها ولها أسماء جمعتها في كراسة وقد أورد المصنف رحمه الله تعالى منها في كتابه هذا جملة ( والنسبة الى مدينة النبي صلى الله عليه وسلم مدنى والى مدينة المنصور وأصفهان وغيرهما مدينى ) والى مدائن كسرى مدائنى فانهم جعلو هذا لابناء اسما للبلد ( و ) يقال للرجل العالم بالامر الفطن ( هو ابن مدينتها ) و ( ابن بجدتها ) وابن بلدتها وابن بعثطها وابن سر سورها قال الاخطل ربت وربافى كرمها ابن مدينة * يظل على مسحاته يتركل وفسره الاحول بابن أمة ( والمدائن مدينة كسرى قريب بغداد ) على سبعة فراسخ منها ( سميت لكبرها ) وهى دار مملكة الفرس وأول من نزلها أنو شروان وبها ايوانه وارتفاعه ثمانون ذراعا وبها كان سلمان وحذيفة وبها قبرا هما افتتحها اسعد بن أبى وقاص سنة أربع عشرة وقبل هي عدة مدن متقاربه الميلين والثلاث والنسبة مدائنى على القياس منها أبو الحسن على بن أحمد بن عبد الله ابن أبى سيف المدائني صاحب التصانيف المشهورة روى عنه الزبير بن بكار ( والمدان كسحاب صنم ) وبه سمى عبد المدان وهو أبو
قبيلة من بنى الحرث منهم على بن الربيع بن عبد الله بن عبد المدان الحارثى المدانى ولى صنعاء أيام السفاح وعبد المدان اسمه عمر و وعبد الله ابنه هذا كان يسمى عبد الحجر له وفادة فسماه النبي صلى الله عليه وسلم عبد الله ( و ) المدين ( كامير الاسد ) وقد تكون الميم فيهما زائدة ( والميدان ) ذكر ( في م ى د وتمدين ) الرجل ( تنعم ) * ومما يستدرك عليه أبو مدينة عبد الله بن حصن السدوسى تابعي روى عنه قتادة والمستنصر بن المنذر المدينى بسكون الدال وفتح التحتانية ذكره الهمداني وأبو مسلم عبد الرحمن ابن محمد بن مدين المدينى الاصبهاني الى جده روى عن أبى بكر بن أبى عاصم وعنه ابن مردويه وأبو مدين الغوث شعيب بن الحسين الانصاري التلمسانى مشهور ومديان اسم ولد سيدنا ابراهيم عليه السلام ذكره السهيلي وفيفاء مدان كساب واد بالشام لقضاعة بناحية حرة الرجلى جاء ذكره في غزوة زيد بن حارثة بنى جذام بناحية حسمى

### Türkçe

مدن
**مَدَنَ** - **يَمْدُنُ** - **مَدِيْنَة** - **مَدَائِن** - **مَدْيَن**
Pazar, 13 Şubat/Şubat 2011 21:53 yazar: Administrator
**مَدَنَ** - **يَمْدُنُ** + canlı + bir yerde: orada ikamet etti
**مَدِيْنَة**: “**مَدِيْن**”in müennesi: o da “**مَدَنَ** - **يَمْدُنُ**”dan bir defalık faildir: ondan isim-i mekândır: daimî ikamet yeri
ve o da “**دان** - **يَديْن**”den “**مَفْعِلة**” vezninde isim-i mekândır: içinde kanunî bir meşruiyete ve merkezî bir idareye boyun eğişin bulunduğu yer: ve o da: birleşik ve düzenli bir idare ve hükme tâbi olan, düzenlenmiş büyük belde
**مَدَائِن**: “**مَدِيْنَة**”nin çoğulu
**مَدْيَن**: peygamber Şuayb aleyhisselâmın kavminin adı
ve lafız, “tek bir mevkide uzun ikamet” lafızları grubuna mensuptur; onlar:
**وَطَنَ** - **يَطِنُ**، **قَرَى** - **يَقْرِي**، **بَلَدَ** - **يَبْلُدُ**، **مَدَنَ** - **يَمْدُنُ**، **ثَوَى** - **يَثْوِي**، **قَامَ** - **يَقِيْمُ**

**مَدْيَن**
 	﴿Ve Medyen’e, kardeşleri Şuayb’ı (gönderdik). Dedi ki: Ey kavmim, Allah’a ibadet edin; sizin için O’ndan başka ilâh yoktur. Size Rabbinizden bir beyyine gelmiştir; artık ölçeği ve tartıyı tam yapın; insanların eşyalarını eksiltmeyin; ıslahından sonra yeryüzünde fesat çıkarmayın; bu, eğer mümin iseniz, sizin için daha hayırlıdır (85)﴾ **الأعراف** ﴿Ve Medyen’e, kardeşleri Şuayb’ı (gönderdik). Dedi ki: Ey kavmim, Allah’a ibadet edin; sizin için O’ndan başka ilâh yoktur; ölçeği ve tartıyı eksiltmeyin; ben sizi bir hayır içinde görüyorum ve ben sizin üzerinize kuşatıcı bir günün azabından korkuyorum (84)﴾ **هود** ﴿Ve Medyen’e, kardeşleri Şuayb’ı (gönderdik). Dedi ki: Ey kavmim, Allah’a ibadet edin, âhiret gününü umun; yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (36)﴾ **العنكبوت**
 	﴿Kendilerinden öncekilerin haberi onlara gelmedi mi: Nûh kavmi, Âd, Semûd, İbrahim kavmi, Medyen ashabı ve altüst edilenler? Elçileri onlara beyyinelerle geldi; Allah onlara zulmedecek değildi, fakat onlar kendi nefislerine zulmediyorlardı (70)﴾ **التوبة** ﴿Ve Medyen ashabı ve Mûsâ yalanlandı; ben kâfirlere mühlet verdim, sonra onları yakaladım; benim inkârım nasıl oldu (44)﴾ **الحج**
 	﴿Hani kız kardeşin yürüyordu da: Size onu kefil olacak kimseyi göstereyim mi? diyordu; böylece seni annene döndürdük ki gözü aydın olsun ve üzülmesin. Ve bir can öldürdün de seni gamdan kurtardık ve seni denemelerle denedik; sonra Medyen ehli içinde yıllar kaldın; sonra bir kader üzere geldin, ey Mûsâ (40)﴾ **طه** ﴿Fakat biz nesiller inşa ettik de onların üzerine ömür uzadı; sen Medyen ehli içinde kalıcı değildin, onlara âyetlerimizi okuyordun; fakat biz gönderenler idik (45)﴾ **القصص**
 	﴿Sanki orada hiç yaşamamışlar; dikkat edin, Medyen’e uzaklık olsun, Semûd’un uzaklaştığı gibi (95)﴾ **هود**
 	﴿Ve Medyen tarafına yönelince dedi ki: Umulur ki Rabbim beni yolun doğrusu olanına hidayet eder (22)﴾ **القصص** { Ve Medyen suyuna varınca, onun üzerinde insanlardan bir ümmet buldu, suluyorlardı; onların aşağısında iki kadın buldu, (hayvanları) geri çeviriyorlardı. Dedi ki: Sizin hâliniz nedir? Dediler ki: Çobanlar dönünceye kadar sulamayız; babamız büyük bir şeyhtir (23) ؤ **القصص**
**مدينة**
Salih’in şehri
 	﴿Ve şehirde dokuz kişilik bir grup vardı; yeryüzünde fesat çıkarıyorlar ve ıslah etmiyorlardı (48)﴾ **النمل**
Lût’un şehri
 ﴿Ve şehrin halkı sevinçlenerek geldi (67)﴾ **الحجر**
Yûsuf’un şehri
 ﴿Ve şehirde kadınlar dedi ki: Aziz’in karısı, delikanlısını nefsinden murad ediyor; ona sevda ile tutulmuş; biz onu apaçık bir sapıklık içinde görüyoruz (30)﴾ **يوسف**
Mûsâ ve Firavun’un şehri
 ﴿Ve şehrin en uzak tarafından bir adam koşarak geldi; dedi ki: Ey Mûsâ, ileri gelenler seni öldürmek için hakkında danışıyorlar; çık, ben senin için nasihat edenlerdenim (20)﴾ **القصص** ﴿Ve şehrin en uzak tarafından bir adam koşarak geldi; dedi ki: Ey kavmim, gönderilenlere uyun (20)﴾ **يس**
 	﴿Ve şehre, halkının gaflet vaktinde girdi; orada iki adamın dövüştüğünü buldu; bu, kendi taraftarından, şu da düşmanındandı. Kendi taraftarından olan, düşmanına karşı ondan yardım istedi; Mûsâ ona bir yumruk vurdu da işini bitirdi. Dedi ki: Bu, şeytanın işindendir; o, apaçık saptırıcı bir düşmandır (15)﴾ **القصص** ﴿Böylece şehirde korkmuş olarak sabahladı, gözetliyordu; bir de dün kendisinden yardım isteyen, onu çağırıp yardım istiyordu. Mûsâ ona dedi ki: Sen apaçık bir azgınsın (18)﴾ **القصص**
 	﴿Firavun dedi ki: Size izin vermeden önce ona iman ettiniz ha! Bu, şehirde kurduğunuz bir hiledir; onunla halkını oradan çıkarasınız diye; yakında bileceksiniz (123)﴾ **الأعراف**
Mûsâ ve Hızır’ın şehri
 ﴿Duvar ise, şehirde iki yetim oğlanındı; altında onlara ait bir hazine vardı; babaları salih idi; Rabbin istedi ki ikisi de güçlerine erişsinler ve hazinelerini çıkarsınlar; Rabbinden bir rahmet olarak. Ben onu kendi emrimden yapmadım; işte, sabredemediğin şeyin te’vili budur (82)﴾ **الكهف**
Ashâb-ı Kehf’in şehri
 ﴿Ve böylece onları dirilttik ki aralarında birbirlerine sorsunlar. İçlerinden bir söyleyen dedi ki: Ne kadar kaldınız? Dediler ki: Bir gün yahut günün bir kısmı kaldık. Dediler ki: Ne kadar kaldığınızı Rabbiniz daha iyi bilir; artık bu paranızla birinizi şehre gönderin; baksın, hangisi daha temiz yiyecek ise size ondan bir rızık getirsin; incelik göstersin ve sizi kimseye sezdirmesin (19)﴾ **الكهف**
Resûl Muhammed’in (ص) şehri
﴿Şehir halkına ve çevrelerindeki bedevîlere, Allah’ın Resûlünden geri kalmaları ve kendi nefislerini onun nefsine tercih etmeleri olmaz; bu, Allah yolunda onlara bir susuzluk, bir yorgunluk, bir açlık isabet etmemesi, kâfirleri öfkelendiren bir yere ayak basmamaları ve bir düşmandan bir elde ediş elde etmemeleri sebebiyledir ki, mutlaka onunla kendileri için salih bir amel yazılır; şüphesiz Allah, muhsinlerin ecrini zayi etmez (120)﴾ **التوبة** ﴿Ve çevrenizdeki bedevîlerden münafıklar vardır; şehir halkından da nifak üzerinde direnenler vardır; sen onları bilmezsin, biz onları biliriz; onları iki defa azaplandıracağız, sonra büyük bir azaba döndürüleceklerdir (101)﴾ **التوبة**
 	﴿Münafıklar ve kalplerinde hastalık olanlar ve şehirde yaygara çıkaranlar vazgeçmezlerse, elbette seni onların üzerine musallat ederiz; sonra orada seninle komşuluk etmezler, ancak az bir süre (60)﴾ **الأحزاب** ﴿Derler ki: Şehre dönersek, elbette en izzetli olan, ondan en zelil olanı çıkaracaktır. İzzet Allah’ındır, Resûlünündür ve müminlerindir; fakat münafıklar bilmezler (8)﴾ **المنافقون**
**مدائن**
 ﴿Dediler ki: Onu ve kardeşini ertele; şehirlerde toplayıcılar gönder (111)﴾ **الأعراف** ﴿Dediler ki: Onu ve kardeşini ertele; şehirlerde toplayıcılar gönder (36)﴾ **الشعراء**
 	﴿Böylece Firavun şehirlerde toplayıcılar gönderdi (53)﴾ **الشعراء**
Muhtâr es-Sıhâh
● [**مدن**] م د ن: **مَدَنَ** bir yerde: orada ikamet etti; babı **دخل**’dir; ondan **المَدينةُ** (gelir); onun çoğulu **مَدَئِنُ** hemze ile, ve **مُدْنٌ** ve **مُدُنٌ** hafifletilmiş ve ağırlaştırılmış olarak. Ve denildi ki: o, **دينت**’ten, yani “mülk edinildim”dendir. Ve falan, **مَدَّنَ** **المدائِن**’i **تَمْدِيناً** (temdîn ederek) (yaptı), tıpkı **مَصَّر** **الأمصار** denildiği gibi. Ve ben, Ebû Ali el-Fesevî’ye **مدائن**’in hemzesi hakkında sordum; dedi ki: iki görüş vardır: onu mülkten yapan hemzelemez; tıpkı **معايش**’in hemzelenmemesi gibi. Ve Resûl şehrine nisbet **مَدَنِيٌّ**’dir; Mansûr şehrine nisbet **مَدِينيٌّ**’dir; Kisrâ’nın **مدائن**’ine nisbet **مَدَائِنيٌّ**’dir. Şuayb aleyhisselâmın köyü.
er-Râgıb
**مدن**
- **المدينة** bir kavme göre fi‘liyye’dir; onun çoğulu **مدن**’dür. Ve “**مدنت** **مدينة**” (denildi). Ve insanlar, **الميم**’i زائد (fazlalık) kılarlar. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**ومن أهل المدينة مردوا على النفاق**﴾ [**التوبة/101**]. Dedi ki: ﴿**وجاء من أقصى المدينة رجل يسعى**﴾ [**يس/20**], ﴿**ودخل المدينة على حين غفلة من أهلها**﴾ [**القصص/15**].
Lisân’ın özeti:
1.     **مَدَنَ** bir yerde: orada ikamet etti; ölü bir fiildir; ondan **المَدِينة** (gelir); o **فَعِيلة**’dir; **مَدَائن** üzerine, hemze ile; ve **مُدْنٍ** ve **مُدُن** üzerine, hafifletme ve ağırlaştırma ile çoğul yapılır
2.     ve **المَدِينة**: yeryüzünün **أُصطُمَّة**’sinde inşa edilen kale; bundan türemiştir. Ve her yer ki onun **أُصطُمَّة**’sinde kale inşa edilir, o bir **مدينة**’dir; ona nisbet **مَدِينّي**’dir; çoğul **مَدائنُ** ve **مُدُنٌ**’dür
3.     ve **المدينة**: Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, şehrinin adıdır; özellikle ona galip gelmiştir, onu büyütmek için; Allah onu şereflendirdi ve korudu. Ve şehre nisbet edildiğinde, erkek ve elbise **مَدَنيٌّ**’dir; kuş ve benzeri **مَدِينّي**’dir
4.     ve cariyeye denilir: **مَدِينة** yani memlûke
5.     **إِنا لمَدِينُون**; yani ölümden sonra memlûkler; tefsir ehlinin söylediği ise: elbette cezalandırılanlarız
6.     ve **مَدَنَ** adam, şehre geldiği zaman
7.     ve **مَدْيَنُ**: Şuayb’ın köyünün adı
Lisânü’l-Arab
● -    **مدن**: **مَدَنَ** bir yerde: orada ikamet etti; ölü bir fiildir; ondan **المَدِينة** (gelir); o **فَعِيلة**’dir; **مَدَائن** üzerine, hemze ile; ve **مُدْنٍ** ve **مُدُن** üzerine, hafifletme ve ağırlaştırma ile çoğul yapılır. Ve onda başka bir söz vardır: onun, **دِنْتُ**’tan, yani “mülk edildim”den **مَفْعِلة** olduğudur. İbn Berrî dedi ki: eğer **مدينة**’deki **الميم** زائد olsaydı, onu **مُدْنٍ** üzerine çoğul yapmak câiz olmazdı. Ve falan, **مَدَّنَ** **المَدائنَ**: tıpkı **مَصَّرَ** **الأَمصارَ** denildiği gibi. Dedi ki: Ebû Ali el-Fesevî’ye **مدائن**’in hemzesi hakkında soruldu; dedi ki: onda iki görüş vardır: onu “**مَدَنَ** bir yerde” sözünden, yani “orada ikamet etti”den **فَعِيلة** yapan hemzeler; onu “**دِينَ**” sözünden, yani “mülk edildi”den **مَفْعِلة** yapan hemzelemez; tıpkı **معايش**’in hemzelenmemesi gibi. Ve **المَدِينة**: yeryüzünün **أُصطُمَّة**’sinde inşa edilen kale; bundan türemiştir. Ve her yer ki onun **أُصطُمَّة**’sinde kale inşa edilir, o bir **مدينة**’dir; ona nisbet **مَدِينّي**’dir; çoğul **مَدائنُ** ve **مُدُنٌ**’dür. İbn Sîde dedi ki: buradan Ebû’l-Hasen, el-Fârisî’nin naklettiği üzere, **مَدِينة**’nin **فعيلة** olduğuna hükmetti. Ferrâ ve başkası: **المدينة** **فعيلة**’dir; **الفعائل**’de hemzelenir; çünkü **الياء** زائد’dir; **معايش**’in **ياء**’sı hemzelenmez; çünkü **الياء** aslîdir. Ve **المدينة**: Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, şehrinin adıdır; özellikle ona galip gelmiştir, onu büyütmek için; Allah onu şereflendirdi ve korudu. Ve şehre nisbet edildiğinde, erkek ve elbise **مَدَنيٌّ**’dir; kuş ve benzeri **مَدِينّي**’dir; bundan başkası denilmez. Sîbeveyh dedi ki: **مَدَائِني** sözlerine gelince, onlar bu binayı beldenin adı kıldılar; ve **حمامةٌ مَدِينيَّة** ve **جارية مَدِينيَّة**. Ve işte anlayışlı, işin âlimi adama denilir: o, onun **بَجْدَتِها**’nın oğlu ve onun **مَدِينتها**’nın oğlu ve onun **بَلْدَتها**’nın oğlu ve onun **بُعْثُطها**’nın oğlu ve onun **سُرْسُورها**’nın oğludur. el-Ahtal dedi ki:
   Onun bağında **ابنُ مَدِينةٍ** büyüdü ve arttı
   küreğinin üzerinde gün boyu sendeleyerek yürür
   **ابنُ مَدِينةٍ** yani onun işini bilen âlim. Ve cariyeye denilir: **مَدِينة** yani memlûke; ve **الميم** **ميم**-i **مَفْعُول**’dür. el-Ahvel zikretti ki cariyeye **ابنُ مَدِينة** denilir; ve el-Ahtal’ın beytini okudu. Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî de böyle dedi: **ابنُ مَدِينة** bir cariyenin oğludur. İbn Hâlaveyh dedi ki: köleye **مَدِينٌ**, cariyeye **مَدِينة** denilir. Ve Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edilmiştir: **إِنا لمَدِينُون**; yani ölümden sonra memlûkler; tefsir ehlinin söylediği ise: elbette cezalandırılanlarız. Ve **مَدَنَ** adam, şehre geldiği zaman. Ebû Mansûr dedi ki: bu, **الميم**’in aslî olduğuna delâlet eder. Dedi ki: ve ilmine güvenilmeyenlerden bazıları dedi ki: **مَدَن** bir yerde, yani orada ikamet etti. Dedi ki: onun sıhhatini bilmiyorum. Ve Resûl şehrine nisbet edildiğinde, aleyhi’s-salât ve’s-selâm, **مَدَنيٌّ** dersin; Mansûr şehrine nisbet **مَدِينيّ**; Kisrâ’nın **مدائن**’ine nisbet **مَدائِنيٌّ**; nisbetler karışmasın diye ayırmak için. **ومَدْيَنُ**: acemî bir addır; eğer onu Arapçadan iştikak edersen, **الياء** زائد’dir; ve **مَفْعَلاً** olabilir; o daha açıktır. Ve **مَدْيَنُ**: Şuayb’ın köyünün adıdır; nebîmize ve ona en faziletli salât ve selâm üzerine; ona nisbet **مَدْيَنِيٌّ**’dir. Ve **المَدَانُ**: bir puttur. Ve **بَنُو المَدَانِ**: bir batındır; **الميم**’in **المَدَان**’da زائد olabilmesi üzere. Ve hadiste **مَدَان**’ın zikri vardır; **الميم**’in fethiyle; Zeyd b. Hârise’nin Benî Cüzâm gazvesinde onun zikri vardır; ve ona **فَيْفاءُ مَدَانَ** denilir. Dedi ki: o, Kudâa beldelerinde bir vadidir.
Mekâyîsü’l-Luğa:
(**مدن**) **الميم** ve **الدال** ve **النون**’da, eğer **فعيلة** üzere ise, ancak **مدينة** vardır; ve onu **مُدُناً** olarak çoğul yaparlar. Ve ben **مَدَّنْتُ** bir **مَدينةً**.
el-Kâmûsü’l-Muhît:
**مَدَنَ** ikamet etti; ölü bir fiildir; ondan **المدينَةُ** (gelir); yeryüzünün **أُصْطُمَّة**’sinde inşa edilen kale için; çoğulu **مَدائِنُ** ve **مُدُنٌ** ve **مُدْنٌ**. Ve **مَدَنَ**: ona geldi. Ve **المدينةُ**: cariye; ve on altı belde. Ve **مَدَّنَ** **المَدَائِنَ**’i **تَمْديناً**: onu **مَصَّرَ** etti.
Ve **مَدْيَنُ**: Şuayb aleyhisselâmın köyü; ve nebî şehrine nisbet, sallallahu aleyhi ve sellem: **مَدَنِيٌّ**; Mansûr şehrine ve İsfahân’a ve başkalarına: **مَدِينِيٌّ**. Yahut insan: **مَدَنِيُّ**; kuş ve benzeri: **مَدِينِيٌّ**.
Ve “ben onun **مَدِينَتِها**’sının oğluyum”: onun **بَجْدَتِها**’sının oğluyum. Ve **المَدَائِنُ**: Bağdat yakınında Kisrâ’nın şehridir; büyüklüğünden dolayı adlandırıldı.
Ve **المَدانُ**, **كَسَحابٍ**: bir put. Ve **كأَميرٍ**: aslan. Ve **المَِيْدانُ**: م ي د maddesinde.
Ve **تَمَدْيَنَ**: nimet içinde yaşadı.
Tâcü’l-Arûs:
(**مدن**) bir yerde (ikamet etti) dedi el-Ezherî: onun sıhhatini bilmiyorum; ve o (ölü bir fiildir; ondan **المدينة** gelir) ve o fi‘liyye’dir (yeryüzünün **أصطمة**’sinde inşa edilen kale için; çoğulu **مدائن** hemze ile; ve **مدن** ve **مدن** ağırlaştırma ve hafifletme ile). Ve onda başka bir söz vardır: onun, **دنت**’ten, yani “mülk edildim”den **مفعلة** olduğudur. İbn Berrî dedi ki: eğer **مدينة**’deki **الميم** زائد olsaydı, onu **مدن** üzerine çoğul yapmak câiz olmazdı. Ve Ebû Ali el-Fesevî’ye **مدائن**’in hemzesi hakkında soruldu; dedi ki: onda iki görüş vardır: onu fi‘liyye yapan hemzeler; onu **مفعلة** yapan hemzelemez. Ve **مدن** **مدنا**: (ona geldiği zaman). el-Ezherî, Allah ona rahmet etsin, dedi ki: bu, **الميم**’in aslî olduğuna delâlet eder. Ve (**المدينة** cariye) ve o **مفعلة**’dir, fi‘liyye değildir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: cariyenin oğluna **ابن مدينة** denilir; ve d ى ن’de zikredilmiştir. Ve (**المدينة** on altı beldedir) her biri bununla adlandırılır. Ve **مدن** **المدائن**’i **تمدينا**: yani (onu **مصرها** etti). Ve **مدين** **كجعفر**: acemî bir addır; eğer onu Arapçadan iştikak edersen, **الياء** زائد’dir; ve **مفعلا** olabilir; o daha açıktır. Ve **مدين** (Şuayb aleyhisselâmın köyüdür); İbrahim aleyhisselâmın oğlu Medyen’e nisbet edilmiştir; ona nisbet **مدينى**’dir. Ve **المدينة**: nebînin, sallallahu aleyhi ve sellem, şehrinin adıdır; özellikle ona galip gelmiştir, onu büyütmek için; Allah Teâlâ onu şereflendirdi ve korudu; onun isimleri vardır, onları bir risalede topladım; musannif, Allah ona rahmet etsin, bu kitabında onlardan bir cümle zikretti. Ve (nebî şehrine nisbet, sallallahu aleyhi ve sellem, **مدنى**; Mansûr şehrine ve İsfahân’a ve başkalarına nisbet **مدينى**). Ve Kisrâ’nın **مدائن**’ine nisbet **مدائنى**; çünkü onlar bu binayı beldenin adı kıldılar. Ve (işi bilen, anlayışlı âlime denilir: o, onun **ابن مدينتها**’sıdır) ve (**ابن بجدتها**) ve onun beldesinin oğlu ve onun **بعثط**’ının oğlu ve onun **سر سور**’unun oğlu. el-Ahtal dedi ki:
   Onun bağında **ابن مدينة** büyüdü ve arttı * küreğinin üzerinde gün boyu sendeleyerek yürür
   Ve el-Ahvel onu, “cariyenin oğlu” diye tefsir etti. Ve (**المدائن**: Bağdat yakınında Kisrâ’nın şehridir) ondan yedi fersah üzeredir. (Büyüklüğünden dolayı adlandırıldı). Ve o, Fars mülkünün yurdudur. Ona ilk inen Enûşirvân’dır; onda onun eyvanı vardır; yüksekliği seksen zira‘dır. Ve onda Selmân ve Huzeyfe vardı; ve onda ikisinin kabirleri vardır. Onu Sa‘d b. Ebî Vakkâs, on dördüncü yılda fethetti. Ve daha önce o, birbirine yakın birkaç şehirdi; iki ve üç mil. Nisbet **مدائنى** kıyas üzeredir. Ondan: Ebû’l-Hasen Ali b. Ahmed b. Abdullah b. Ebî Seyf el-Medâinî, meşhur tasniflerin sahibi; Zübeyr b. Bekkâr ondan rivayet etti. Ve (**المدان** **كسحاب**: bir puttur). Ve onunla **عبد المدان** adlandırıldı; o, Benî’l-Hâris’ten bir kabilenin babasıdır; onlardan Ali b. er-Rabî‘ b. Abdullah b. Abdülmedân el-Hârisî el-Medânî; Saffâh günlerinde San‘â’ya vali oldu. Ve Abdülmedân’ın adı Ömer’dir; ve oğlu Abdullah; bu, **عبد الحجر** diye adlandırılırdı; onun bir heyeti vardı; Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, onu Abdullah diye adlandırdı. Ve (**المدين** **كامير**: aslan). Ve **الميم** ikisinde de زائد olabilir. Ve (**الميدان**) zikredildi (م ى د’de). Ve (**تمدين**) adam: (nimet içinde yaşadı). * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Ebû Medîne Abdullah b. Hısn es-Sedûsî, tâbiî; Katâde ondan rivayet etti. Ve el-Müstansır b. el-Münzir el-Medînî, **الدال**’ın sükûnu ve **التحتانية**’nin fethiyle; el-Hemdânî onu zikretti. Ve Ebû Müslim Abdurrahman b. Muhammed b. Medîn el-Medînî el-İsfahânî; dedesine nisbetle; Ebû Bekr b. Ebî Âsım’dan rivayet etti; İbn Merdûye ondan rivayet etti. Ve Ebû Medyen el-Gavs, Şuayb b. el-Hüseyn el-Ensârî et-Tilimsânî, meşhurdur. Ve **مديان**: Efendimiz İbrahim aleyhisselâmın bir oğlunun adıdır; es-Süheylî onu zikretti. Ve **فيفاء مدان** **كساب**: Şam’da Kudâa’ya ait bir vadidir; Harretü’r-Raclî tarafında; Zeyd b. Hârise’nin Benî Cüzâm gazvesinde, Hismâ tarafında, onun zikri geldi.
