# مد (م-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الدال والميم
مد ، دم : ( مستعملة ) .
دم : قال الليث : الدَّمُّ الفِعْل من الدِّمامِ وهو كل دَوَاءٍ يُلْطَخ على ظاهر العَيْن . وأَنشد :
تَجْلُو بقادمَتيْ حمامةِ أَيْكَةٍ
بَرَداً تُعَلُّ لِثاتُهُ بِدِمامِ
يعني النَّؤُور قد طُلِيَتْ به حَتّى رَسَخَ .
ويقال للشيء السمين كأنما دُمَّ بالشحم : دَمّاً ، وقال عَلْقَمَةُ :
كأنَّهُ من دَمِ الأَجْوَافِ مَدْمُوم
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : دَمَّ الرجلُ فلاناً إذا عَذَّبه عذاباً ما ، ودُمَّ الشيءُ إذا طُلِيَ . سلمة عن الفراء في قوله جل وعزّ ) فَعَقَرُوهَا فَدَمْدمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنبِهِمْ ) ( الشمس : 14 ) ، قال : دَمْدَم أَرْجَفَ ، وقال أبو بكر بن الأنباري في قوله : ( فَعَقَرُوهَا فَدَمْدمَ عَلَيْهِمْ ( أي غضب ، قال : وتكون الدَّمْدَمةُ الكلام الذي يُزْعج الرجلَ إلا أن أكْثر المفسرين قالوا في دَمْدَم عليهم أي أطْبَق عليهم العذابَ ، يقال : دَمْدَمتُ على الشيء أي أطبقتُ عليه ، وكذلك دَمْدَمْتُ عليه القَبْرَ وما أشبهه ، لذلك يقول : ناقةٌ مَدمُومة أي قد أُلْبِسها الشحمُ فإِذا كَرَّرْتَ الإطباقَ ، دَمْدَمت عليه .
وأخبرني المنذري عن إبراهيم الحربي عن عمرو عن أبيه قال : الدمدم ما يبس من الكلأ قلت : هو الدِّنْدِنُ ، قال : والدُّمادِمُ هو شيء يشبه القَطِران يسيل من السَلَم والسَّمُرِ أحمرُ الواحد دُمَدِمٌ وهو حَيْضَةُ أُمِّ أَسْلَمَ يَعْني شجرةً .
قال : وقال أبو الخرقاء : تقول للشيء يُدفن : قد دَمْدَمْتُ عليه أي سَوَّيْتُ عليه .
أبو عبيد عن الفراء : الدُّوَدِمُ شِبْهُ الدَّم يخرج من السَّمُرة وهو الحَذَال ، يقال : قد حَاضَتْ السَّمُرة إذا خرج ذلك منها ، وقال أبو تراب : قال أبو عمرو : الدِمْدِم أصول الصِّلِّبان المُحِيل ، في لغة بني أسد ، وهو في لغة بني تميم الدِّنْدِنُ .
اللحياني : ورَجُلٌ دَميم وقوم دِمام وامرأة دَمِيمة من نسوة دمائِم ودِمام ، وما كان دميماً ولقد دمَّ وهو يَدِمُّ دَمامة .
أبو عبيد عن أبي زيد : دَمَّ يَدِمُّ دَمامةً . قال : وقال الكسائي : دَمَمْتَ بَعْدي تَدِم دَمامة .
وقال اللحياني : يقال للرجل إذا طَحَن القومَ فأهلكهم : قد دَمَّهم يَدُمُّهم دَمّاً .
ويقال لليربوع إذا سَدَّفَا حُجْرِه بِنبيثَتِهِ : قد دَمَّه يَدُمُّه دَمّاً ، واسم الجُحْر الدَّمَّاءُ ممدود والدُّمَّاءُ والدُّمَّةُ والدُّمَمَةُ .
ويقال للمرأة إذا طَلَتْ ما حول عينها بِصَبْرٍ أو زعفران : قد دَمَّتْ عينها تَدُمُّها دَمّا ، ودُمَّ البعيرُ دَمّاً إذا كَثُر شحمُه ولَحمُه حتى لا يجدِ اللاَّمس مَسَّ حجْم عَظْمٍ فيه .
ويقال لِلْقِدر إذا طُلِيتْ بالدّم أو بالطِّحال بعد الجَبْر : قد دُمَّت دَمّاً ، وهي بُرْمةٌ مَدْمُومة ، ودَمِيمٌ ودَمِيمةٌ ، ويقال : دَمَمْتُ ظَهْره بآجُرَّة أَدُمُّه دَمّاً ، أي ضربتُ ظَهْره ، ودَمَمْتُ البيت أَدُمُّه دَمّاً أي طَيّنْتَه ، جَصَّصْتَه ، ودَمَمْتُ رأسَه إذا ضَربتَه فَشَجَجتَه .
قال : وقال الكسائي : لم أسمع أحداً يُثَقِّل الدَّمَ ، ويقال منه : قد دُمِّيَ الرجل وأُدْمِيَ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الدّميمُ بالدال في قَدِّه ، والذّميم في أخلاقه .
وقال الليث : يقال : أساء فلان وأَدَمّ أي أقبح ، الفِعْل اللازم دَمّ يَدِم وقد قيل : دَمَمْتَ يا فلان تَدُمّ وليس في المضاعف مثله .
ابن الأعرابيّ : الدّمّ نبات والدُّمُّ القُدورُ المطْلِيَّةِ والدِّم القُوليِّة . وقال : دَمْدَم إذا عَذَّب عذاباً تاماً ، ومَدْمَدَ إذا هَرَب .
مد : قال الليث : المَدُّ كثرةُ الماءِ أيام المُدُودِ ، يقال : مَدّ النهرُ ، وامْتَدّ الحبلُ ، وهكذا تقول العرب .
أبو حاتم عن الأصمعيّ : المَدُّ مَدُّ النهرِ ، والمَد الحَبْلُ ، والمَدّ أن يَمُدّ الرجلُ الرجلَ في غَيِّه .
ويقال : وَادِي كذا يَمُد في نهر كذا ، أي يزيد فيه ، ويقال مِنْه : قَلّ ماء رَكِيّتِنا فمَدّتْها رَكِيّةٌ أُخْرَى ، فهي تَمُدّها مدّاً وأنشد :
سَيْلٌ أتِيٌّ مَدّهُ أَتِيُّ
وقال الأصمعيّ : امْتَد النهرُ ، ومَدَّ إذا امْتلأ ، ومَدّه نهرٌ آخر ، ومددتُ الحبلَ وامْتَد .
قال : والإمْداد : أن يُرْسِلَ الرجلُ للرجل بمَدَدٍ ، يقال : أَمْدَدْنا فلاناً بجيشٍ .
قال جل وعزّ : ( هَاذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ ءَالا ( صلى الله عليه وسلم )
1764 فٍ ) ( آل عمران : 125 ) .
وقال في المال : ( ) ( أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِن مَّالٍ وَبَنِينَ ) ( المؤمنون : 55 ) . هكذا روي نُمِدهم بضم النون .
وقال : ( وَأَمْدَدْنَاكُم بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ ) ( الإسراء : 6 ) . قال : يكون مِداداً كالمِدَادِ الذي يُكتب به ، والشيءُ إذا مَد الشيءَ فكان زيادةً فيه فهو يَمُدُّه ، يقول : دِجْلةُ تَمُدُّ بِئَارَنا وأنهارَنا ، والله يَمُدُّنا بها ، وتقول : قد أَمْدَدتُك بألف فَمُدّ . ولا يُقاسُ على هذا كلُّ ما وَرَدَ .
الأصمعيّ : أَمَد الجُرْحُ يَمُدُّ إمْداداً وأَمْدَدْتُ الدَّوَاة إمْداداً .
وقال أبو زيد : مَدَدْتُ الإبل أَمُدها مَدّاً ، والاسم المَدِيدُ ، وهو أن يَسقيها الماءَ بالبَزْر أو الدقيق أو السِّمسم .
أبو عبيد عن الكسائي : مَدَدت الدواة ، وأمْدَدتُها جعلتُ فيها ماءً .
وقال أبو عبيد : مَد النهرُ جرى فيه ، ومَدَدْنا القومَ صِرنا لهم مَدَداً ، وأَمْدَدْناهم ، بغيرنا ؛ وأمَد الجُرْحُ ، وَأَمْدَدْتُ الرجلَ مُدةً وَأَمْدَدْت الدوَاة إذا جعلت فيها مِداداً .
وقال الليث : المَدَدُ ما أمْددتَ به قومَك في حرب أو غير ذلك من طعام أو أَعوان ، والمادةُ كلُّ شيء يكون مداداً
لغيره ، ويقال : دَعْ في الضَّرع مادَّةَ اللّبن ، فالمتروكُ في الضرع هو الدَّاعِيةُ ، وما اجتمع إليه فهو المادّة ، والأعرابُ مادةُ الإسلام ، والمِدَادُ ما يُكتبُ به ، يقال : مُدَّني يا غلامُ أي أعطني مَدّة من الدَّواة ، وإن قلت : امْدُدني مُدة كان جائزاً ، وخُرِّج على مجرى المَدَد بها والزيادة ، والمديدُ شعير يُجَشُّ ثم يُبلُّ فيضفرُ البعيرَ والمدّة الغاية ، يقال لهذه الأمة مُدَّةٌ أي غاية من بقائها ، ويُقال : أمدّ الله في عمرك ، أي جعل لعمرك مُدةً طويلة ، والمُدُّ مكيال معلومٌ وهو ربع الصاعِ ، ولُعبة للصبيان تسمى مداد قيْس .
وقال أبو زيد : يقال : مُدٌّ وثلاثةُ أَمداد ومِددٌ ومدادٌ كثيرة ، والتَّمدُّدُ كتهدُّدِ السِّقاء ، وكذلك كل شيء تبقى فيه سَعةُ المدِّ ، ويقال : امتدّ بهم السيْر أي طال .
وقوله سبحان الله : مداد كلماته أي عَدَدَها وكثرتها ، والأمدَّة المِساكُ في حافتي الثوب إذا ابتُدىء في عَمله .
وقال ابن الأعرابي : مدْمد أي هربَ ، قال : والمددُ العَساكر التي تلحق بالمغازي في سبيل الله ، ويُقال : جاء هذا على مدادٍ واحد أي على مثال واحد .
وقال جَندل :
لم أقْو فيهنّ ولم أساند
على مدادٍ ورَوِيٍ واحد
والإمدّان مياهُ السِّباخ .
وقال أبو الطّمحَان :
فأَصبحن قد أقْهيْن عنِّي كما أَبتْ
حِياض الإمدَّان الظِّباءُ القوامحُ
وقال أبو زيد : الأمدان الماء الملح الشديد الملوحة ، وفلان يُمادُّ فلاناً ، أي يُماطله ويجاذبُه ويقال : مددتُ الأرض مدّاً إذا زِدْت فيها تراباً أو سماداً من غيرها ، ليكون أعمر لها وأكثر ريعاً لزرعها .
وقال شمر : كل شيء امتلأ وارتفع فقد مدّ وأمددتُه أنا ، ومدّ النهارُ : إذا ارتفع .
وقال يونس : ما كان من الخير فإنك تقول : أَمددتُه ، وما كان من الشر ، فهو مددتُهُ ، ومدَّ النهرُ النهر إذا جرى فيه .
ومددنا القوم صرنا لهم مدداً وأمددناهم بغيرنا .
وقال أبو زيد : الإمدَّانُ الماءُ المالح الشديدُ الملوحة .

##### Türkçe

باب **الدال** ve **الميم**
**مد** ، **دم** : (kullanılan).

**دم** : **الليث** dedi: **الدَّمُّ** , **الدِّمام**’dan olan fiildir; o da, gözün dış yüzeyine sürülen her ilaçtır. Ve inşad etti:

تَجْلُو بقادمَتيْ حمامةِ أَيْكَةٍ
بَرَداً تُعَلُّ لِثاتُهُ بِدِمامِ

Yani: **النَّؤُور** onunla sürülmüştür; ta ki yerleşip sağlamlaşıncaya kadar.

Ve yağlı şey için, sanki yağ ile **دُمَّ** edilmiş gibi, **دَمّاً** denir. Ve **عَلْقَمَةُ** dedi:

كأنَّهُ من دَمِ الأَجْوَافِ مَدْمُوم

**ثعلب**’ın **ابن الأعرابيّ**’den rivayeti: Adam, falanı bir tür azap ile azaplandırdığında **دَمَّ الرجلُ فلاناً**; şey **دُمَّ** edildiğinde, yani sürüldüğünde. **سلمة**’nin **الفراء**’dan, Aziz ve Celil olanın sözü hakkında: ) **فَعَقَرُوهَا فَدَمْدمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنبِهِمْ** ) ( **الشمس** : 14 ); dedi: **دَمْدَم** “sarsıntı verdi/şiddetle titretti”. Ve **أبو بكر بن الأنباري** onun sözü hakkında: ( **فَعَقَرُوهَا فَدَمْدمَ عَلَيْهِمْ** ( yani “gazap etti”; dedi: ve **الدَّمْدَمةُ** erkeği ürküten söz olur; ancak müfessirlerin çoğu **دَمْدَم عليهم** hakkında “azabı onların üzerine kapattı” dediler; denir ki: **دَمْدَمتُ على الشيء** yani “onu üzerine kapattım”; aynı şekilde **دَمْدَمْتُ عليه القَبْرَ** ve benzeri; bu yüzden der ki: **ناقةٌ مَدمُومة** yani ona yağ giydirilmiştir; artık kapatmayı tekrarladığında, onun üzerine **دَمْدَمت**.

Ve bana **المنذري** haber verdi; **إبراهيم الحربي**’den, **عمرو**’dan, babasından: dedi: **الدمدم** otlaktan kuruyup sertleşen şeydir. Dedim: o **الدِّنْدِنُ**’dür. Dedi: ve **الدُّمادِمُ** , katrana benzeyen bir şeydir; **السَلَم** ve **السَّمُرِ**’dan kırmızı olarak akar; tekili **دُمَدِمٌ**’dür; o, **أُمِّ أَسْلَمَ**’ın hayzıdır; yani bir ağaç.

Dedi: ve **أبو الخرقاء** dedi: gömülen şey için dersin ki: **قد دَمْدَمْتُ عليه** yani “üzerini düzledim”.

**أبو عبيد**’in **الفراء**’dan rivayeti: **الدُّوَدِمُ** kana benzer bir şeydir; **السَّمُرة**’den çıkar; o **الحَذَال**’dır; denir ki: ondan o çıktığında **قد حَاضَتْ السَّمُرة**. Ve **أبو تراب** dedi: **أبو عمرو** dedi: **الدِمْدِم** , **الصِّلِّبان المُحِيل**’in kökleridir; **بني أسد** dilinde; **بني تميم** dilinde ise o **الدِّنْدِنُ**’dür.

**اللحياني**: ve **رَجُلٌ دَميم** ve bir topluluk **دِمام**; ve bir kadın **دَمِيمة** , **نسوة دمائِم** ve **دِمام**’dan. Ve ne zaman çirkin olduysa, gerçekten **دمَّ** etti; **يَدِمُّ** eder; **دَمامة** olarak.

**أبو عبيد**’in **أبي زيد**’den rivayeti: **دَمَّ يَدِمُّ دَمامةً**. Dedi: ve **الكسائي** dedi: **دَمَمْتَ بَعْدي تَدِم دَمامة**.

Ve **اللحياني** dedi: adam, kavmi öğütüp helak ettiğinde ona denir ki: **قد دَمَّهم يَدُمُّهم دَمّاً**.

Ve **اليربوع** için, yuvasını kendi çıkardığı toprakla tıkadığında denir ki: **قد دَمَّه يَدُمُّه دَمّاً**. Ve yuvanın adı **الدَّمَّاءُ** (uzatılmış), ve **الدُّمَّاءُ** ve **الدُّمَّةُ** ve **الدُّمَمَةُ**’dir.

Ve kadın için, gözünün çevresine **صَبْرٍ** veya safran sürdüğünde denir ki: **قد دَمَّتْ عينها تَدُمُّها دَمّا**. Ve deve, yağı ve eti çoğalıp da dokunan onda bir kemiğin hacmini dokunarak bulamayıncaya kadar, **دُمَّ البعيرُ دَمّاً** denir.

Ve tencere için, onarımdan sonra kanla veya dalakla sıvandığında denir ki: **قد دُمَّت دَمّاً**; o **بُرْمةٌ مَدْمُومة**’dur. Ve **دَمِيمٌ** ve **دَمِيمةٌ**. Ve denir ki: **دَمَمْتُ ظَهْره بآجُرَّة أَدُمُّه دَمّاً**; yani sırtına vurdum. Ve **دَمَمْتُ البيت أَدُمُّه دَمّاً** yani onu çamurla sıvadın, alçıladın. Ve **دَمَمْتُ رأسَه** , onu vurup yaraladığında.

Dedi: ve **الكسائي** dedi: kimsenin **الدَّمَ**’ı şeddeli söylediğini işitmedim. Ve ondan denir ki: **قد دُمِّيَ الرجل** ve **أُدْمِيَ**.

**ثعلب**’ın **ابن الأعرابيّ**’den rivayeti: **الدّميمُ** **بالدال** onun boy-posundadır; **الذّميم** ise onun ahlakındadır.

Ve **الليث** dedi: denir ki: falan kötü yaptı ve **أَدَمّ**; yani daha çirkin oldu. Lazım fiil: **دَمّ يَدِم**; ve denilmiştir: **دَمَمْتَ يا فلان تَدُمّ**; ve ikizlenmiş (muda‘‘af) fiiller içinde onun benzeri yoktur.

**ابن الأعرابيّ**: **الدّمّ** bir bitkidir; **الدُّمُّ** sıvanmış tencerelerdir; **الدِّم** ise **القُوليِّة**’dir. Dedi: **دَمْدَم** , tam bir azapla azaplandırdığında; ve **مَدْمَدَ** , kaçtığında.

**مد** : **الليث** dedi: **المَدُّ** , **المُدُودِ** günlerinde suyun çokluğudur; denir ki: **مَدّ النهرُ**; ve **امْتَدّ الحبلُ**; Araplar böyle der.

**أبو حاتم**’ın **الأصمعيّ**’den rivayeti: **المَدُّ** nehrin meddi; ve **المَد** iptir; ve **المَدّ** , adamın adamı azgınlığında uzatmasıdır.

Ve denir ki: falan vadi falan nehre **يَمُد**; yani onda artırır. Ve ondan denir ki: kuyumuzun suyu azaldı da başka bir kuyu onu **مَدّتْها**; artık o onu **تَمُدّها مدّاً**. Ve inşad etti:

سَيْلٌ أتِيٌّ مَدّهُ أَتِيُّ

Ve **الأصمعيّ** dedi: **امْتَد النهرُ**; ve **مَدَّ** , dolduğunda; ve başka bir nehir onu **مَدّه**; ve ipi **مددتُ** ve **امْتَد**.

Dedi: ve **الإمْداد** , adamın adama bir **مَدَدٍ** göndermesidir; denir ki: **أَمْدَدْنا فلاناً بجيشٍ**.

Aziz ve Celil olan dedi: ( **هَاذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ ءَالا** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 فٍ ) ( **آل عمران** : 125 ).

Ve mal hakkında dedi: ( ) ( **أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِن مَّالٍ وَبَنِينَ** ) ( **المؤمنون** : 55 ). Böyle rivayet edildi: **نُمِدهم** , **النون**’u dammeli.

Ve dedi: ( **وَأَمْدَدْنَاكُم بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ** ) ( **الإسراء** : 6 ). Dedi: yazı yazılan **المِدَادِ** gibi **مِداداً** olur. Ve şey, bir şeye **مَد** edip onda bir artış olursa, onu **يَمُدُّه**. Der ki: **دِجْلةُ تَمُدُّ بِئَارَنا وأنهارَنا**; ve Allah bizi onunla **يَمُدُّنا**. Ve dersin: sana bin ile **أَمْدَدتُك** de sen de **مُدّ**. Bunun üzerine gelen her şey kıyas edilmez.

**الأصمعيّ**: **أَمَد الجُرْحُ يَمُدُّ إمْداداً**; ve **أَمْدَدْتُ الدَّوَاة إمْداداً**.

Ve **أبو زيد** dedi: **مَدَدْتُ الإبل أَمُدها مَدّاً**; isim **المَدِيدُ**’dür; o, ona suyu **البَزْر** veya un veya susam ile içirmendir.

**أبو عبيد**’in **الكسائي**’den rivayeti: **مَدَدت الدواة** ve **أمْدَدتُها**; içine su koydum.

Ve **أبو عبيد** dedi: **مَد النهرُ** , içinde akış olduğunda; ve **مَدَدْنا القومَ** , onlara **مَدَداً** olduğumuzda; ve **أَمْدَدْناهم** , başkasıyla. Ve **أمَد الجُرْحُ**; ve **أَمْدَدْتُ الرجلَ مُدةً**; ve **أَمْدَدْت الدوَاة** , içine **مِداداً** koyduğunda.

Ve **الليث** dedi: **المَدَدُ** , savaşta veya başka bir şeyde, yiyecekten veya yardımcıdan, kavmine onunla yardım ettiğin şeydir. Ve **المادةُ** , başkası için mürekkep olan her şeydir. Ve denir ki: memede sütün **مادَّةَ**sini bırak; memede bırakılan **الدَّاعِيةُ**’dir; ona toplanan ise **المادّة**’dir. Ve bedeviler İslam’ın **مادةُ**sidir. Ve **المِدَادُ** yazı yazılan şeydir. Denir ki: **مُدَّني يا غلامُ** yani bana hokkadan bir **مَدّة** ver. Ve eğer: **امْدُدني مُدة** dersen caiz olur; **المَدَد** ile ve artışla onun akışı üzerine çıkarılmıştır. Ve **المديدُ** , arpanın kaba öğütülüp sonra ıslatılmasıdır; sonra deveye örülür. Ve **المدّة** gaye/sondur; denir ki: bu ümmet için bir **مُدَّةٌ** vardır; yani bekasının bir gayesi. Ve denir ki: **أمدّ الله في عمرك**; yani ömrün için uzun bir **مُدةً** kıldı. Ve **المُدُّ** bilinen bir ölçek olup **الصاعِ**’ın dörtte biridir. Ve çocuklar için bir oyun: **مداد قيْس** diye adlandırılır.

Ve **أبو زيد** dedi: denir ki: **مُدٌّ** ve üç **أَمداد** ve **مِددٌ** ve çok **مدادٌ**. Ve **التَّمدُّدُ** , kırbanın **تهدُّدِ**’ü gibidir. Ve aynı şekilde, içinde med genişliği kalan her şey. Ve denir ki: **امتدّ بهم السيْر**; yani yolculuk uzadı.

Ve O’nun, Allah’ı tenzih ederim, sözü: **مداد كلماته**; yani onların sayısı ve çokluğu. Ve **الأمدَّة** , elbisenin iki kenarındaki tutacaklardır; işine başlandığında.

Ve **ابن الأعرابي** dedi: **مدْمد** yani kaçtı. Dedi: ve **المددُ** , Allah yolunda gazvelere yetişip katılan askerlerdir. Ve denir ki: bu, tek bir **مدادٍ** üzere geldi; yani tek bir örnek üzere.

Ve **جَندل** dedi:

لم أقْو فيهنّ ولم أساند
على مدادٍ ورَوِيٍ واحد

Ve **الإمدّان** tuzlalıkların sularıdır.

Ve **أبو الطّمحَان** dedi:

فأَصبحن قد أقْهيْن عنِّي كما أَبتْ
حِياض الإمدَّان الظِّباءُ القوامحُ

Ve **أبو زيد** dedi: **الأمدان** , çok şiddetli tuzluluğu olan tuzlu sudur. Ve falan, falan ile **يُمادُّ** eder; yani onu oyalayıp çekişir. Ve denir ki: **مددتُ الأرض مدّاً**; yani ona, daha mamur ve ekini daha çok gelirli olsun diye, başka yerden toprak veya gübre artırdığında.

Ve **شمر** dedi: dolup yükselen her şey **مدّ** etmiştir; ben onu **أمددتُه**. Ve **مدّ النهارُ**: yükseldiğinde.

Ve **يونس** dedi: hayırdan olan şeyde sen **أَمددتُه** dersin; şerden olan ise **مددتُهُ**’dur. Ve **مدَّ النهرُ النهر**: içinde aktığında.

Ve **مددنا القوم**: onlara **مدداً** olduk; ve **أمددناهم**: başkasıyla.

Ve **أبو زيد** dedi: **الإمدَّانُ** , çok şiddetli tuzluluğu olan tuzlu sudur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم وما بعدها في المضاعف والمطابق)
 (من)  الميم والنون أصلان. أحدهما يدلُّ على قطع وانقطاع، والآخر على اصطناع خير.
الأوّل [المنّ]: القطع، ومنه يقال: مَنَنْتُ الحبلَ: قطعته. قال الله تعالى: ﴿فلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ﴾ [التين 6]. والمَنُون: المنيّة، لأنها تنقص العدد وتقطع المدَد. والمنُّ: الإعياء، وذلك أنَّ المُعْيِيَ ينقطع عن السَّير. قال:
* قلائصاً لا يشتَكين المَنَّا *
والأصل الآخر المَنُّ، تقول([1]): مَنّ يمنّ منَّاً، إذا صنع صُنعاً جميلاً. ومن الباب المُنّة، وهي القُوَّة التي بها قِوام الإنسان، وربما قالوا: مَنَّ بيدٍ أسداها، إذا قَرَّع بها. وهذا يدلُّ على أنّه قطع الإحسان، فهو من الأوّل.
(مه)  الميم والهاء كلمتان تدلُّ إحداهما على زَجْر، والأخرى على مَنْظَرٍ ولَذَّةٍ.
فالأولَى قولهم: مَهْ([2]). ومهمه به: زَجره بقوله له ذلك. والمَهْمَه: الخَرق الأملس الواسع.
والأخرى قولهم: ليس له مَهَهٌ، إذا لم يكن جميلاً. ويقولون: "كل شيء مَهَهٌ ومَهَاهٌ إلاَّ النِّساء وذكرَهُنّ([3])". والمَهاهُ: اللّذَّة. أنشدنا القَطّان عن ثعلب:
وليس لعيشنا هذا مَهَاهٌ *** وليست دارنا الدُّنيا بدارِ([4])
(مت)  الميم والتاء أصيل يدلُّ على مدٍّ ونَزْع في الشيءُ. يقال مَتَتُّ ومدَدْتُ. ومنه قولهم يَمُتّ بكذا، إذا توصَّل بقرابةٍ وما أشبهها. ومنه المَتُّ: النَّزْع من البِئر على غير بَكَرة.
(مث)  الميم والثاء كلمتان. يقولون: مثَّ يدَه: مسحها ومَثَّ الشَّيء، إذا كان يرشَح دَسَماً. وقال ابن دريد([5]): مثَّ شارِبُه، إذا أكل دَسَماً فبقي عليه.
(مج)  الميم والجيم كلمتانِ إحداهما تخليطٌ في شيء، والثانية رَمْيٌ للشيء بسرعة.
فالأولى المجمجة: تخليطٌ فيما يُكتَب. ومَجمَجَ في أخباره: لم يَشْفِ ولم يُفصِح.
والأخرى مَجَّ الشرابَ من فيه: رمى به. والشَّراب مُجَاج العِنَب. والمَطَر مُجَاج المُزْن. والعسل مُجاج النَّحْل. وهو هرِم ماجٌّ: يمجُّ ريقَه ولا يستطيع أن يَحبسه من كِبره. ومن باب السرعة أمَجَّ في البلاد إمجاجاً: ذهب. وأمَجَّ الرّجُل: أسرَعَ في عَدْوِه.
(مح)  الميم والحاء ثلاثُ كلماتٍ لا تنقاس على أصلٍ واحد: الأولى مَحَّ الشَّيء وأَمَحَّ، إذا دَرَسَ وَبلِيَ. والمَحُّ: الثَّوْبُ البالي.
والثانية: الرَّجل* المَحَّاح: الكذّاب الذي يُرِي بكلامه ما لا يفعله.
والثالثة المُحُّ: صُفْرة البَيض. ويقال: المَاحُ بياضها([6]).
(مخ)  الميم والخاء كلمةٌ تدلُّ على خالصِ كلِّ شيء. منه مُخُّ العظم، معروف. وأمَخَّتِ الشَّاة: كثُر مخُّها. وربما سمَّوا الدماغ مُخَّاً. قال:
ولا يأكلُ الكلبُ السَّرُوقُ نِعالنا *** ولا يُنتقَى المُخُّ الذي في الجماجمِ([7])وخالصُ كلِّ شيءٍ مُخُّه.
(مد)  الميم والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على جَرِّ شيءٍ في طول، واتّصال شيء بشيء في استطالة. تقول: مدَدْت الشيءَ أمدُّه مَدَّاً. ومَدَّ النهرُ، ومَدَّهُ نهرٌ آخر، أي زاد فيه ووَاصله فأطال مدّته. وأمْدَدْتُ الجيشَ بمدَدٍ. ومنه أمَدَّ الجُرْح: صارت فيه مِدَّةٌ، وهي ما يخرج. ومنه مددت الإبل مدّاً: أسقيتها الماء بالدَّقيق أو بشيءٍ تمدّه به([8]). والاسم المَدِيد. ومدُّ النهارِ: ارتفاعُه إذا امتدَّ. والمِداد: ما يكتب به، لأنَّهُ يُمَدُّ بالماء. ومددت الدّواةَ وأمددتها. والمَدَّة: استمدادك من الدَّواة مدَّةً بقلمك. ومن الباب المُدُّ من المكاييل، لأنَّه يمدّ المكيل بالمكيل مثله.
ومما شذّ عن الباب ماءٌ إمِدَّانٌ: شديد المُلوحة.
(مر)  الميم والراء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على مضيِّ شيءٍ، والآخر على خلاف الحلاوة والطِّيب.
فالأوّل مرّ الشيء يمُرّ، إذا مضَى. ومَرُّ السَّحابِ: انسحابُه ومضيُّه. ولقيته مرّةً ومرتين إنّما هو عبارة عن زمانٍ قد مرّ. ويقولون: لقيته مرّة من المرّ، يجمعون المرّة على المَرّ.
والأصل الآخر أمَرَّ الشَّيءُ يُمِرّ ومَرّ، إذا صار مرّاً. ولقيت منه الأمرَّينِ، أي شدائد غير طيِّبَة. والأمرّان: الهمّ والمرَض([9]). والأمرّ: المصارين يجتمع فيها الفَرث. قال:
ولا تُهْدِي الأمَرَّ وما يليهِ *** ولا تُهدِنَّ معروقَ العِظامِ([10])وسمِّي الأمرَّ لأنّه غير طيّب. ثم سمِّيت بعد ذلك كلُّ شدّةٍ وشديدة بهذا البناء. يقولون: أمررت الحبلَ: فتَلتُه، وهو مُمَرّ. والمرّ: شِدّة الفَتْل. والمرير: الحبل المفتول. وكذلك المريرة: القُوّة منه. والمَرِيرة: عِزّة النَّفس. وكلُّ هذا قياسُه واحد. والمُرَار: شجرٌ مُرّ.
أمَّا المَرمر فضربٌ من الحجارة أبيض صافٍ. والمَرْمَرَة أيضاً: نَعمة الجِسم وتَرجرُجُه. وامرأة مَرْمارة، إذا كانت تترجرج من نَعمتها.
(مز)  الميم والزاء أصلانِ: أحدهما طعمٌ من الطعوم، والآخر [يدلُّ] على مزيّةٍ وفضل.
فالأول: المُزُّ: الشّيءُ بين الحامض والحُلْو. ويقولون: سمِّيت الخمر مُزَّاءً([11]) من هذا، وقيل بل هو من القياس الآخر.
والأصل الآخر الفضل. وله عليه مِزٌّ([12])، أي فَضْل. والمُزَّاء منه؛ يقولون: هذا الشراب أمزُّ من هذا، أي أفضل. قالوا: والمُزّاء اسم، ولو كان نعتاً لقيل مَزَّاءُ. والتمزُّز: تمصُّص الشَّرابِ قليلاً قليلاً. ويمكن أن يكون هذا من الأوَّل.
(مس)  الميم والسين أصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على جَسِّ الشّيء باليد. ومَسِسْتُهُ أَمَسُّهُ. وربما قالوا: مَسَسْتُ أَمُسُّ. والممسُوسُ: الذي به مَسٌّ، كأنَّ الجِنّ مسَّتْه. والمَسُوس من الماء: ما نالته الأيدي. قال:
لو كنت ماءً كنت لا *** عذبَ المذاقِ ولا مَسُوسا([13])(مش)  الميم والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على لِينٍ في الشَّيء وسهولةٍ ولُطف. منه المُشَاش، وهي العظام اللَّيِّنة، يقال مششتها أمُشُّها. قال:
لَحَا اللهُ صُعلوكَاً إذا جَنّ ليلُهُ	 *** مضى في المُشاشِ آلفاً كلَّ مَجزِرِ([14])والمشاش: الطِّينة اللَّيِّنة تُغرس فيها النخلة. قال:
* راسِي العُروقِ في المُشاشِ البجباجْ([15]) *
وهو طيِّب المُشاش، إذا كان بَرَّاً طيّباً. ويقولون: فلانٌ يمُشُّ مالَ فلانٍ، إذا أخَذَ منه الشَّيءَ بعد الشَّيء. ومنه مَشُّ اليد، إذا مُسِحت بمنديلٍ، لا يكون ذلك إلاّ بسهولة ولين. والمَشُوش، هو المِنديل. ومَشَشت النّاقَة: حلَبتُها وتركتُ في الضَّرعِ بعضَ اللَّبن. ومَشَّ الشَّيءَ: دافه في ماءٍ حتَّى يلينَ ويذوب. ويقال: مات ابنٌ لأمِّ الهَيثَم([16]) فسألناها فقالت: "ما زلت أَمُشُّ له الأشْفِيَة([17]) ألدُّه تارةً وأُوجِره* أخرى، فأبى قضاءُ الله تعالى". ومن الباب المَشَش: كلُّ ما شخَص من عظمٍ وكان له حَجْم، ويكون ذلك من عيبٍ يُصِيب العَظْم.
(مص)  الميم والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على شِبه التذوُّق للشّيء، وأخْذِ خالِصِه. من ذلك مَصِصْتُ الشيء أمَصُّه، وامتصصته أمتصُّه. والمصمصة: خلاف المَضمضة، لأنّ المصمصة بالصاد يكون بطرف اللِّسان. ومنه مُصاص الشيء: خالصه، وهو مقيسٌ من امتصصت الشيء، فهو الخالص الذي يُمتصّ. وفرس مُصامِصٌ: خالص العربية.
(مض)  الميم والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَغْط الشَّيء للشيء.
منه مضَّنِي الشَّيءُ وأمضَّني: بلغ منِّي المشقّة، كأنّه قد ضغطك. والمضمضة: تحريك الماء في الفَم وضغطه. والكحلُ يمضُّ العين، إذا كانت لـه حُرْقة. ومَضِيضُه: حُرقَته. ويقولون: مِضِّ([18])، وهي حكايةٌ لشيءٍ يفعله الإنسان بشفته إذا أطمَعَ في الشيء([19]). يقولون للرّجُلِ إذا أقرَّ بحقٍّ عليه: مِضِّ. ومثلٌ من أمثالهم: "إنَّ في مِضِّ لطَمَعاً"، قالوا: وذلك إذا سُئِل حاجةً فكسر شفَتَيه.
(مط)  الميم والطاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على مدِّ الشيء. ومَطُّه: مَدُّه. والقياس فيه وفي المُطَيطاء واحدٌ، وهو المشيُ بتبختُر، لأنَّه إذا فعل مَطّ أطرافَه. قال الله تعالى: ﴿ثُمَّ ذَهَبَ إلى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى﴾ [القيامة 33]، قالوا: أصله يتمطَّط، فجعلت الطاء الثالثة ياءً للتخفيف، ومطَّ حاجِبَيه: تكبَّر، وهو منه. ومنه المَطِيطة: الماء المختلِط بالطِّين؛ وهذا يكون إذا مدّ الماءَ مياهُ سيلٍ كدرة.
(مظ)  الميم والظاء كلمةٌ تدلُّ على مشارَّة ومنازعة. وماظَظْتُه مماظّة ومِظاظا: شارَرتُه ونازعته. وفي الحديث: "لا تُمَاظَّ جارك فإنّه يبقى ويذهب النّاس". ومن غير هذا المَظُّ: رمَّان البَرِّ.
(مع)  الميم والعين كلمةٌ تدلُّ على اختلاطٍ وجلبةٍ وما أشبه ذلك. منه المَعْمعة: صوت الحريق وصوت الشُّجعان في الحرب. والمَعمعان: شدّة الحرّ. قال ذو الرمة:
حَتَّى إذا معمعانُ الصيف هَبَّ لهُ *** بأجَّةٍ نَشَّ عنها الماءُ والرُّطُبُ([20])ومما ليس من هذا الباب "مَعَ"، وهي كلمةُ مصاحبةٍ، يقال: هذا مع ذاك. ويقولون في صفة النساء([21]): "منهنَّ معْمَع، لها شَيْئها أجْمَع"، وهي التي لا تعطي أحداً شيئاً يكون معها أبداً.
(مغ)  الميم والغين يدلُّ على شِبه ما مضى ذكره. يقولون: المغمغة: الاختلاط. قال رؤبة:
* الخُلُقِ المُمَغْمَغِ([22]) *
ويقولون: مغمغ طعامَه، إذا روَّاه دسماً.
(مق)  الميم والقاف أصلٌ يدلُّ على طولٍ وتجاوُزِ حدّ. والطَّويل البائن أمَقُّ بيَّن المَقَق. والمُقَامِق من الرِّجال: الذي يتكلَّم بأقصى حَلْقه ويتشدَّق. ويقولون: مَققْت الطَّلعةَ: شقَقْتُها.
(مك)  الميم والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على انتقاء العَظْم، ثم يقاس على ذلك. يقولون: تمكَّكت العظم: أخرجت مُخَّه. وامتَكَّ الفصيلُ ما في ضَرع أمِّه: شربه. والتمكّك: الاستقصاء. وفي الحديث: "لا تُمككُوا على غرمائكم([23])". ويقال: سمِّيت مكّة لقلّة الماء بها، كأنَّ ماءها قد امتُكَّ. وقيل سمِّيت لأنها تمُكُّ مَن ظَلَمَ فيها، أي تُهلِكه وتَقْصِمُه كما يمكُّ العظم. وينشدون:
 * يا مَكَّةُ الفَاجِرَ مُكِّي مَكَّا([24]) *
(مل)  الميم واللام أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على تقليب شيء، والآخر على غَرَضٍ([25]) من الشَّيء.
فالأوَّل مَلَلْتُ الخُبزة في النّار أمُلُّها مَلاًّ، وذلك تقليبك إيَّاها فيها. والمَلَّة: الرَّماد أو التُّرابُ الحارّ. ويقال: أطعمنا خبزَ ملّةٍ وخبزةً مليلاً. والمُلْمُول: المِيل: لأنَّه يقلّب في العين عند الكَحْل.
ومن الباب طريقٌ مُمَلٌّ: سُلِك حتَّى صار مَعْلماً. قال:
رفعناها ذَمِيلاً في *** مُمَلّ مُعْمَلٍ لَحْبِ([26])والمَلِيلة: حُمَّى في العِظام: كأنَّها تقلِّب. وباتَ يتملمَلُ على فِراشه، أي يَقْلَق ويتضَوَّر عليه، حتَّى كأنَّه على مَلَّة؛ والأصل يتملّل.
ومن الباب امتلَّ يَعدُو، وذلك إذا أسرَعَ* بعضَ الإسراع.
والباب الآخَر مَللِته أَمَلُّه مَلَلاً ومَلاَلةً: سئِمْتُه. وأملَلْتُ القومَ: شَقَقْتَ عليهم حَتَّى مَلُّوا؛ وكذا أملَلْتُ عليهم.
فأمَّا إملالُ الكتاب وتفسير المَلَّة فقد ذُكِرَتا في الميم واللام والحرف المعتلّ.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "المن من يقول".
([2]) في الأصل: "مكه" تحريف. وبعدها كلام مقحم وهو "إذا زجروه ومهمه به زجروره".
([3]) أي يغار الرجل ويغضب عند ذكر حرمه، والأصوب أن المهه هنا بمعنى اليسير الهين.
([4]) البيت لعمران بن حطان، كما في اللسان (مهه). والأصمعي يرويه: "مهاة".
([5]) الجمهرة (1: 48).
([6]) أي بياض البيضة. والماح بتخفيف الحاء. وكذا وردت في هذه المادة من المجمل واللسان، والصواب أن تذكر في مادة (ميح)، كما في القاموس.
([7]) البيت للنجاشي الشاعر يهجو هند بنت عاصم. البيان (3: 109) (والخزانة 4: 147). وأنشده في اللسان (مخخ، نقا) بدون نسبة.
([8]) في اللسان: "أن تسقيها الماء بالبزر أو الدقيق أو السمسم".
([9]) في المجمل: "الهرم والمرض"، وفي أساس البلاغة "المرض والهرم" وفي اللسان: "الشر والأمر العظيم"، وفي القاموس: "الفقر والهرم، أو الصبر والثفاء"، وهما نبتان. وفي جنى الجنتين: "العري والجوع".
([10]) قبله في اللسان (مرر):
إذا ما كنت مهدية فأهدي *** من المأنات أو فدر السنام
([11]) في المجمل: "والمزة: الخمر اللذيذة الطعم. والمزاء اسم لها".
([12]) المز، هذا بكسر الميم.
([13]) لذي الإصبع العدواني، كما في اللسان (مسس).
([14]) البيت لعروة بن الورد، في ديوانه 93.
([15]) في الأصل: "البجاج"، صوابه في المجمل.
([16]) في الأصول: "الهشم"، صوابه في المجمل واللسان، وانظر بعض أحاديث أم الهيثم في أمالي القالي (3: 96) والمزهر (2: 539، 546).
([17]) وكذا في المجمل، وهو جمع شفاء، وفي اللسان "الشفاء دواء معروف، وهو ما يبرئ من السقم، والجمع أشفية وأشاف". وبدله في اللسان: "الأدوية".
([18]) مض، بكسر الميم والضاد المشددة.
([19]) هي أن يقول الإنسان بطرف لسانه شبه لا، وهي مع ذلك كلمة مطمعة في الإجابة.
([20]) ديوان ذي الرمة 11 واللسان (رطب، نشش). وصدره في (أجج). وقد سبق في (أج).
([21]) هو في حديث أوفى بن دلهم، كما في اللسان (معع).
([22]) وكذا اقتصر على هذا القدر في المجمل. وفي اللسان:
* ما منك خلط الخلق الممغمغ *
          وفي الديوان 97:
* ما منك خلط الكذب الممغمغ *
([23]) في الأصل: "لا تمكو"، صوابه من المجمل واللسان. وفي اللسان: "يقول: لا تلحوا عليهم إلحاحاً يضر بمعايشهم، ولا تأخذوهم على عسرة، وارفقوا بهم في الاقتضاء والأخذ". وفي المجمل: "على غير مائكم".
([24]) بعده في اللسان: * ولا تمكي مذحجاً وعكا *
([25]) الغرض، بالتحريك، الضجر والملال.
([26]) لأبي دواد الإيادي، كما في المجمل واللسان (ملل).

ـ

##### Türkçe

(**باب الميم وما بعدها في المضاعف والمطابق**)
 (**من**)  **الميم** ve **النون** iki asıldır. Bunlardan biri kesmeye ve kesilmeye delâlet eder; diğeri hayır yapmaya.
Birincisi [**المنّ**]: kesmedir; bundan dolayı denir ki: **مَنَنْتُ الحبلَ**: onu kestim. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ﴾ [التين 6]. Ve **المَنُون**: ölüm(dür); çünkü sayıyı eksiltir ve müddetleri keser. Ve **المنُّ**: yorgunluktur; bu da şudur ki, yorgun olan yürüyüşten kesilir. Dedi ki:
* قلائصاً لا يشتَكين **المَنَّا** *
Diğer asıl **المَنُّ**dur; dersin([1]): **مَنّ يمنّ منَّاً**; güzel bir iş yaptığı zaman. Ve bâbdan **المُنّة** vardır; o, insanın ayakta duruşu kendisiyle olan kuvvettir. Ve bazen derler: **مَنَّ بيدٍ أسداها**; onunla azarladığı zaman. Bu, onun iyiliği kestiğine delâlet eder; o hâlde birincidendir.

(**مه**)  **الميم** ve **الهاء** iki kelimedir; bunlardan biri azarlamaya, diğeri görünüşe ve lezzete delâlet eder.
Birincisi onların sözü: **مَهْ**([2]). Ve **مهمه به**: ona bununla söyleyerek onu azarladı. Ve **المَهْمَه**: geniş, düz, pürüzsüz çöldür.
Diğeri onların sözü: **ليس له مَهَهٌ**; güzel olmadığı zaman. Ve derler: "كل شيء **مَهَهٌ** و**مَهَاهٌ** إلاَّ النِّساء وذكرَهُنّ([3])". Ve **المَهاهُ**: lezzettir. Bize **القَطّان** **ثعلب**’den okuttu:
وليس لعيشنا هذا **مَهَاهٌ** *** وليست دارنا الدُّنيا بدارِ([4])

(**مت**)  **الميم** ve **التاء** bir asıldır; şeyde uzatmaya ve çekip çıkarmaya delâlet eder. Denir: **مَتَتُّ** ve **مدَدْتُ**. Ve ondandır onların sözü: **يَمُتّ بكذا**; akrabalık ve benzeriyle ulaştığı zaman. Ve ondandır **المَتُّ**: makaraya dayanmaksızın kuyudan çekip çıkarma.

(**مث**)  **الميم** ve **الثاء** iki kelimedir. Derler: **مثَّ يدَه**: onu sildi. Ve **مَثَّ الشَّيء**; yağ sızdırır olduğu zaman. Ve İbn Düreyd([5]) dedi: **مثَّ شارِبُه**; yağlı yedi de onun üzerinde kaldığı zaman.

(**مج**)  **الميم** ve **الجيم** iki kelimedir; bunlardan biri bir şeyde karıştırmadır, ikincisi bir şeyi süratle atmaktır.
Birincisi **المجمجة**: yazılanda karıştırmadır. Ve **مَجمَجَ في أخباره**: ne doyurdu ne de açıkladı.
İkincisi: **مَجَّ الشرابَ من فيه**: onu attı. Ve içecek, üzümün **مُجَاج**’ıdır. Ve yağmur, bulutun **مُجَاج**’ıdır. Ve bal, arının **مُجاج**’ıdır. Ve o, yaşlı, **ماجٌّ**dur: tükürüğünü dışarı atar ve ihtiyarlığından onu tutamaz. Ve sürat bâbındandır: **أمَجَّ في البلاد إمجاجاً**: gitti. Ve **أمَجَّ الرّجُل**: koşusunda süratlendi.

(**مح**)  **الميم** ve **الحاء** üç kelimedir; tek bir asla kıyas olunmaz: birincisi **مَحَّ الشَّيء** ve **أَمَحَّ**; eskidi ve yıprandı olduğu zaman. Ve **المَحُّ**: yıpranmış elbisedir.
İkincisi: **الرَّجل المَحَّاح**: sözüyle yapmadığını gösteren yalancıdır.
Üçüncüsü **المُحُّ**: yumurtanın sarılığıdır. Ve denir: **المَاحُ** onun beyazlığıdır([6]).

(**مخ**)  **الميم** ve **الخاء** her şeyin hâlis(ine) delâlet eden bir kelimedir. Ondandır **مُخُّ العظم**; bilinir. Ve **أمَخَّتِ الشَّاة**: iliği çoğaldı. Ve bazen beyne **مُخّاً** adını verirler. Dedi ki:
ولا يأكلُ الكلبُ السَّرُوقُ نِعالنا *** ولا يُنتقَى **المُخُّ** الذي في الجماجمِ([7])
Ve her şeyin hâlisi onun **مُخُّ**’udur.

(**مد**)  **الميم** ve **الدال** tek bir asıldır; bir şeyi uzunlamasına çekmeye ve bir şeyin bir şeye uzayarak bitişmesine delâlet eder. Dersin: **مدَدْت الشيءَ أمدُّه مَدَّاً**. Ve **مَدَّ النهرُ**; ve onu başka bir nehir **مَدَّهُ**; yani onda arttı ve ona bitişti de onun uzamasını uzattı. Ve **أمْدَدْتُ الجيشَ بمدَدٍ**. Ve ondandır **أمَدَّ الجُرْح**: onda **مِدَّةٌ** oldu; o, çıkan şeydir. Ve ondandır: **مددت الإبل مدّاً**: onlara suyu unla yahut onunla uzattığın bir şeyle içirdim([8]). İsim **المَدِيد**’dir. Ve **مدُّ النهارِ**: uzadığı zaman onun yükselmesidir. Ve **المِداد**: yazılan şeydir; çünkü su ile uzatılır. Ve **مددت الدّواةَ** ve **أمددتها**. Ve **المَدَّة**: kaleminle hokkadan bir **مدَّةً** istemendir. Ve bâbdandır ölçülerden **المُدُّ**; çünkü ölçülen şeyi onun benzeri ölçüyle uzatır.
Ve bâbdan şâz olanlardandır: **ماءٌ إمِدَّانٌ**: şiddetli tuzludur.

(**مر**)  **الميم** ve **الراء** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeyin geçip gitmesine, diğeri tatlılığın ve hoşluğun zıddına delâlet eder.
Birincisi: **مرّ الشيء يمُرّ**; geçtiği zaman. Ve **مَرُّ السَّحابِ**: onun sürüklenmesi ve geçip gitmesidir. Ve onu bir kere ve iki kere gördüm; ancak geçmiş bir zamanın ifadesidir. Ve derler: **لقيته مرّة من المرّ**; **المرّة**yi **المَرّ** üzerine cem ederler.
Diğer asıl: **أمَرَّ الشَّيءُ يُمِرّ** ve **مَرّ**; acı olduğu zaman. Ve ondan **الأمرَّينِ**i gördüm; yani hoş olmayan şiddetler. Ve **الأمرّان**: keder ve hastalıktır([9]). Ve **الأمرّ**: içinde dışkının toplandığı bağırsaklardır. Dedi ki:
ولا تُهْدِي **الأمَرَّ** وما يليهِ *** ولا تُهدِنَّ معروقَ العِظامِ([10])
Ve hoş olmadığı için **الأمرَّ** diye adlandırıldı. Sonra bundan sonra her şiddet ve şiddetli şey bu bina ile adlandırıldı. Derler: **أمررت الحبلَ**: onu büktüm; o da **مُمَرّ**dır. Ve **المرّ**: bükmenin şiddetidir. Ve **المرير**: bükülmüş iptir. Keza **المريرة**: ondan kuvvettir. Ve **المَرِيرة**: nefsin izzetidir. Bütün bunların kıyası birdir. Ve **المُرَار**: acı bir ağaçtır.
أما **المَرمر** ise beyaz, saf bir taş türüdür. Ve **المَرْمَرَة** de: bedenin yumuşaklığı ve sallanmasıdır. Ve **امرأة مَرْمارة**; yumuşaklığından sallanır olduğu zaman.

(**مز**)  **الميم** ve **الزاء** iki asıldır: bunlardan biri tatlardan bir tattır; diğeri [delâlet eder] bir meziyete ve fazlalığa.
Birincisi: **المُزُّ**: ekşi ile tatlı arasındaki şeydir. Ve derler: şarap buna dayanarak **مُزَّاءً**([11]) diye adlandırıldı; ve denildi ki, bilakis o diğer kıyastandır.
Diğer asıl fazlalıktır. Onun üzerinde **مِزٌّ**([12]) vardır; yani fazlalık. Ve ondan **المُزَّاء**; derler: bu içecek bundan daha **أمزُّ**dür; yani daha faziletlidir. Dediler ki: **المُزّاء** isimdir; eğer sıfat olsaydı **مَزَّاءُ** denirdi. Ve **التمزُّز**: içeceği azar azar emip tatmaktır. Ve bu birinciden olabilir.

(**مس**)  **الميم** ve **السين** tek bir sahih asıldır; elle bir şeyi yoklamaya delâlet eder. **مَسِسْتُهُ أَمَسُّهُ**. Ve bazen derler: **مَسَسْتُ أَمُسُّ**. Ve **الممسُوسُ**: kendisinde **مَسٌّ** olan; sanki cin ona dokunmuş gibi. Ve sudan **المَسُوس**: ellere değmiş olan. Dedi ki:
لو كنت ماءً كنت لا *** عذبَ المذاقِ ولا **مَسُوسا**([13])

(**مش**)  **الميم** ve **الشين** sahih bir asıldır; şeyde yumuşaklığa, kolaylığa ve inceliğe delâlet eder. Ondandır **المُشَاش**; o, yumuşak kemiklerdir; denir: **مششتها أمُشُّها**. Dedi ki:
لَحَا اللهُ صُعلوكَاً إذا جَنّ ليلُهُ	 *** مضى في **المُشاشِ** آلفاً كلَّ مَجزِرِ([14])
Ve **المشاش**: hurma fidanının dikildiği yumuşak çamurdur. Dedi ki:
* راسِي العُروقِ في **المُشاشِ** البجباجْ([15]) *
Ve o, **طيِّب المُشاش**tır; berr, temiz, iyi olduğu zaman. Ve derler: falan, falanın malını **يمُشُّ**; ondan şeyi şeyden sonra aldığı zaman. Ve ondandır **مَشُّ اليد**; mendille silindiği zaman; bu ancak kolaylık ve yumuşaklıkla olur. Ve **المَشُوش**: mendildir. Ve **مَشَشت النّاقَة**: onu sağdım ve memede sütün bir kısmını bıraktım. Ve **مَشَّ الشَّيءَ**: yumuşayıp eriyinceye kadar onu suda ovdu. Ve denir: Ümmü’l-Heysem’in([16]) bir oğlu öldü; ona sorduk da dedi ki: "ما زلت **أَمُشُّ** له **الأشْفِيَة**([17]) ألدُّه تارةً وأُوجِره أخرى، فأبى قضاءُ الله تعالى". Ve bâbdandır **المَشَش**: kemikten sivrilen ve hacmi olan her şeydir; bu, kemiğe isabet eden bir ayıptan olur.

(**مص**)  **الميم** ve **الصاد** sahih bir asıldır; bir şeyi tatmaya benzer bir şeye ve onun hâlisini almaya delâlet eder. Bundan: **مَصِصْتُ الشيء أمَصُّه** ve **امتصصته أمتصُّه**. Ve **المصمصة**: **المَضمضة**’nin zıddıdır; çünkü **المصمصة** **الصاد** ile dilin ucu ile olur. Ve ondandır **مُصاص الشيء**: onun hâlisi; bu, **امتصصت الشيء**’den kıyas edilmiştir; o hâlis, emilen hâlistir. Ve **فرس مُصامِصٌ**: hâlis Arap(soylu)dur.

(**مض**)  **الميم** ve **الضاد** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeye baskı yapmasına delâlet eder.
Bundan: **مضَّنِي الشَّيءُ** ve **أمضَّني**: benden meşakkate ulaştı; sanki seni sıkıştırmış gibi. Ve **المضمضة**: ağızda suyu hareket ettirmek ve onu sıkıştırmaktır. Ve sürme gözü **يمضُّ**; onda yanma olduğu zaman. Ve **مَضِيضُه**: onun yanmasıdır. Ve derler: **مِضِّ**([18]); bu, insanın bir şeye tamah ettiği zaman dudağıyla yaptığı bir şeyin hikâyesidir([19]). Bir hak ikrar eden adama derler: **مِضِّ**. Ve onların darb-ı mesellerinden bir mesel: "إنَّ في **مِضِّ** لطَمَعاً"; dediler ki: bu, bir ihtiyaç sorulduğunda iki dudağını kırdığı zamandır.

(**مط**)  **الميم** ve **الطاء** sahih bir asıldır; bir şeyi uzatmaya delâlet eder. Ve **مَطُّه**: onun uzatılmasıdır. Ve kıyas onda ve **المُطَيطاء**’da birdir; o, çalımla yürümektir; çünkü bunu yaptığı zaman uzuvlarını uzatır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ثُمَّ ذَهَبَ إلى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى﴾ [القيامة 33]; dediler ki: aslı **يتمطَّط** idi; hafifletme için üçüncü **الطاء**yı **ياء** yaptılar. Ve **مطَّ حاجِبَيه**: kibirlendi; o da ondandır. Ve ondandır **المَطِيطة**: çamurla karışık su; bu, selin bulanık suları suyu uzattığı zaman olur.

(**مظ**)  **الميم** ve **الظاء** bir kelimedir; ortaklık ve çekişmeye delâlet eder. **ماظَظْتُه مماظّة ومِظاظا**: onunla ortaklaştım ve çekiştim. Ve hadiste: "لا تُمَاظَّ جارك فإنّه يبقى ويذهب النّاس". Ve bundan başka olarak **المَظُّ**: kır narıdır.

(**مع**)  **الميم** ve **العين** bir kelimedir; karışmaya, gürültüye ve buna benzer şeye delâlet eder. Ondandır **المَعْمعة**: yangının sesi ve savaşta yiğitlerin sesi. Ve **المَعمعان**: sıcağın şiddetidir. Zü’r-Rumme dedi ki:
حَتَّى إذا **معمعانُ** الصيف هَبَّ لهُ *** بأجَّةٍ نَشَّ عنها الماءُ والرُّطُبُ([20])
Ve bu bâbdan olmayan: "**مَعَ**"; o, beraberlik kelimesidir; denir: bu onunla beraberdir. Ve kadınların sıfatında([21]) derler: "منهنَّ **معْمَع**، لها شَيْئها أجْمَع"; o, yanında ebediyen kendisiyle olacak bir şeyi kimseye vermeyen kadındır.

(**مغ**)  **الميم** ve **الغين** geçmişte zikredilene benzer şeye delâlet eder. Derler: **المغمغة**: karışmadır. Rü’be dedi ki:
* الخُلُقِ **المُمَغْمَغِ**([22]) *
Ve derler: **مغمغ طعامَه**; onu yağla sulandırdığı zaman.

(**مق**)  **الميم** ve **القاف** bir asıldır; uzunluğa ve sınırı aşmaya delâlet eder. Ve belirgin, açık uzun olan **أمَقُّ**tur; **المَقَق**ı açıktır. Ve erkeklerden **المُقَامِق**: boğazının en dibinden konuşan ve ağzını yayarak konuşandır. Ve derler: **مَققْت الطَّلعةَ**: onu yardım.

(**مك**)  **الميم** ve **الكاف** sahih bir asıldır; kemiği ayıklamaya delâlet eder; sonra buna kıyas edilir. Derler: **تمكَّكت العظم**: onun iliğini çıkardım. Ve **امتَكَّ الفصيلُ ما في ضَرع أمِّه**: onu içti. Ve **التمكّك**: sonuna kadar araştırmadır. Ve hadiste: "لا تُمككُوا على غرمائكم([23])". Ve denir: Mekke, orada su azlığından dolayı adlandırıldı; sanki suyu **امتُكَّ** edilmiştir. Ve denildi: orada zulmeden kimseyi **تمُكُّ** ettiği için adlandırıldı; yani onu helâk eder ve onu kırar; kemiği **يمكُّ** ettiği gibi. Ve şu beyitleri okurlar:
 * يا **مَكَّةُ** الفَاجِرَ **مُكِّي** مَكَّا([24]) *

(**مل**)  **الميم** ve **اللام** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeyi çevirmeye, diğeri şeyden bir **غَرَضٍ**([25])a delâlet eder.
Birincisi: **مَلَلْتُ الخُبزة في النّار أمُلُّها مَلاًّ**; bu, onu ateşte çevirip durmandır. Ve **المَلَّة**: kül yahut sıcak topraktır. Ve denir: bize **خبزَ ملّةٍ** ve **خبزةً مليلاً** yedirdiler. Ve **المُلْمُول**: **المِيل**’dir; çünkü sürme sırasında gözde çevrilir.
Ve bâbdandır **طريقٌ مُمَلٌّ**: girilip gidildi de alâmet olmuş. Dedi ki:
رفعناها ذَمِيلاً في *** مُمَلّ مُعْمَلٍ لَحْبِ([26])
Ve **المَلِيلة**: kemiklerde bir hummadır; sanki çevirip durur. Ve yatağında **يتملمَلُ** etti; yani huzursuz olur ve kıvranır; ta ki sanki bir **مَلَّة** üzerindeymiş gibi; aslı **يتملّل**dir.
Ve bâbdandır: **امتلَّ يَعدُو**; bu, bir miktar süratle koştuğu zamandır.
Diğer bâb: **مَللِته أَمَلُّه مَلَلاً ومَلاَلةً**: ondan usandım. Ve **أملَلْتُ القومَ**: onlara ağır geldin de usandılar; keza **أملَلْتُ عليهم**.
أما kitabın **إملالُ**ı ve **المَلَّة**’nin tefsiri ise **الميم** ve **اللام** ve illetli harfte zikredildi.

--------------ـــ
([1]) Asılda: "المن من يقول".
([2]) Asılda: "مكه" tahriftir. Ve ondan sonra sokulmuş söz vardır; o da "إذا زجروه ومهمه به زجروره"dur.
([3]) Yani erkek, mahremi anıldığında kıskanır ve öfkelenir; daha doğru olan, buradaki **المهه**’nin az ve kolay mânasında olmasıdır.
([4]) Beyit İmrân b. Hıttân’ındır; **اللسان** (مهه)’de olduğu gibi. Ve el-Asma‘î onu "مهاة" diye rivayet eder.
([5]) **الجمهرة** (1: 48).
([6]) Yani yumurtanın beyazlığı. Ve **الماح** **الحاء**’ın hafifletilmesiyle. Keza bu maddede **المجمل** ve **اللسان**’da böyle gelmiştir; doğru olan, **(ميح)** maddesinde zikredilmesidir; **القاموس**’ta olduğu gibi.
([7]) Beyit, şair en-Neccâşî’nindir; Hind bint Âsım’ı hicveder. **البيان** (3: 109) (**والخزانة** 4: 147). Ve **اللسان** (مخخ، نقا)’da nisbet olmaksızın okuttu.
([8]) **اللسان**’da: "أن تسقيها الماء بالبزر أو الدقيق أو السمسم".
([9]) **المجمل**’de: "الهرم والمرض"; ve **أساس البلاغة**’de "المرض والهرم"; ve **اللسان**’da: "الشر والأمر العظيم"; ve **القاموس**’ta: "الفقر والهرم، أو الصبر والثفاء"; ikisi de bitkidir. Ve **جنى الجنتين**’de: "العري والجوع".
([10]) Ondan önce **اللسان** (مرر)’de:
إذا ما كنت مهدية فأهدي *** من المأنات أو فدر السنام
([11]) **المجمل**’de: "والمزة: الخمر اللذيذة الطعم. والمزاء اسم لها".
([12]) **المز**; bu, **الميم**’in kesresiyle.
([13]) Zî’l-İsba‘ el-‘Advânî’nindir; **اللسان** (مسس)’te olduğu gibi.
([14]) Beyit ‘Urve b. el-Verd’ündür; divanında 93.
([15]) Asılda: "البجاج"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([16]) Asıllarda: "الهشم"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır; ve **أمالي القالي** (3: 96) ve **المزهر** (2: 539، 546)’da Ümmü’l-Heysem hadislerinin bir kısmına bak.
([17]) Keza **المجمل**’de; o, **شفاء**’ın cem‘idir. Ve **اللسان**’da: "**الشفاء** bilinen bir ilaçtır; o, hastalıktan iyileştirendir; cem‘i **أشفية** ve **أشاف**dır." Ve **اللسان**’da onun yerine: "**الأدوية**".
([18]) **مض**; **الميم**’in kesresiyle ve şeddeli **الضاد** ile.
([19]) O, insanın dilinin ucuyla “hayır”a benzer bir şey söylemesidir; bununla beraber o, cevapta ümit veren bir kelimedir.
([20]) Zü’r-Rumme divanı 11 ve **اللسان** (رطب، نشش). Ve onun صدر’ı (أجج)’dedir. Ve daha önce (أج)’de geçti.
([21]) O, Evfâ b. Delhem hadisi içindedir; **اللسان** (معع)’da olduğu gibi.
([22]) Keza **المجمل**’de bu kadarıyla yetindi. Ve **اللسان**’da:
* ما منك خلط الخلق الممغمغ *
Ve divanda 97’de:
* ما منك خلط الكذب الممغمغ *
([23]) Asılda: "لا تمكو"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır. Ve **اللسان**’da: "der ki: onların geçimlerine zarar verecek bir ısrarla üzerlerine ısrar etmeyin; ve darlık üzerine onları sıkıştırmayın; ve tahsil ve almada onlara yumuşak davranın." Ve **المجمل**’de: "على غير مائكم".
([24]) Ondan sonra **اللسان**’da: * ولا تمكي مذحجاً وعكا *
([25]) **الغرض**; harekeli olarak; bıkkınlık ve usanmadır.
([26]) Ebû Duvâd el-İyâdî’nindir; **المجمل** ve **اللسان** (ملل)’de olduğu gibi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل المد: الجر، ومنه: المدة للوقت الممتد، ومدة الجرح، ومد النهر، ومده نهر آخر، ومددت عيني إلى كذا. قال تعالى: ﴿ولا تمدن عينيك﴾ الآية [طه/131]. ومددته في غيه، ومددت الإبل: سقيتها المديد، وهو بزر ودقيق يخلطان بماء، وأمددت الجيش بمدد، والإنسان بطعام. قال تعالى: ﴿ألم تر إلى ربك كيف مد الظل﴾ [الفرقان/45].
وأكثر ما جاء الإمداد في المحبوب والمد في المكروه نحو: ﴿وأمددناهم بفاكهة ولحم مما يشتهون﴾ [الطور/22]، ﴿أيحسبون أنما نمدهم به من مال وبنين﴾ [المؤمنون/55]، ﴿ويمددكم بأموال وبنين﴾ [نوح/12]، ﴿يمددكم بخمسة آلاف﴾ الآية [آل عمران/125]، ﴿أتمدونن بمال﴾ [النمل/36]، ﴿ونمد له من العذاب مدا﴾ [مريم/79]، ﴿ويمدهم في طغيانهم يعمهون﴾ [البقرة/15]، ﴿وإخوانهم يمدونهم في الغي﴾ [الأعراف/202]، ﴿والبحر يمده من بعده سبعة أبحر﴾ [لقمان/27] فمن قولهم: مده نهر آخر، وليس هو مما ذكرناه من الإمداد والمد المحبوب والمكروه، وإنما هو من قولهم: مددت الدواة أمدها (قال السرقسطي: مددت الدواة مدا، وأمددتها: جعلت فيها المداد. الأفعال 4/138)، وقوله: ﴿ولو جئنا بمثله مددا﴾ [الكهف/109] والمد من المكاييل معروف.

##### Türkçe

- **أصل المد**: çekme (جر)’dir; ondan: uzatılmış vakit için **المدة**; ve yaranın müddeti; ve nehrin uzaması (**مد النهر**); ve onu başka bir nehrin uzatması (**ومده نهر آخر**); ve “gözümü şuna uzattım” (**ومددت عيني إلى كذا**). Yüce Allah dedi ki: ﴿ولا تمدن عينيك﴾ âyet [طه/131]. Ve onu azgınlığında uzattım (**ومددته في غيه**); ve develeri uzattım (**ومددت الإبل**): onlara **المديد** içirdim; o, tohum ve un olup su ile karıştırılır. Ve orduyu bir destekle destekledim (**وأمددت الجيش بمدد**); ve insanı yiyecekle (destekledim). Yüce Allah dedi ki: ﴿ألم تر إلى ربك كيف مد الظل﴾ [الفرقان/45].

Ve çoğunlukla **الإمداد** sevilen şeyde, **المد** ise hoşlanılmayan şeyde gelmiştir; şu örnekte olduğu gibi: ﴿وأمددناهم بفاكهة ولحم مما يشتهون﴾ [الطور/22]، ﴿أيحسبون أنما نمدهم به من مال وبنين﴾ [المؤمنون/55]، ﴿ويمددكم بأموال وبنين﴾ [نوح/12]، ﴿يمددكم بخمسة آلاف﴾ âyet [آل عمران/125]، ﴿أتمدونن بمال﴾ [النمل/36]، ﴿ونمد له من العذاب مدا﴾ [مريم/79]، ﴿ويمدهم في طغيانهم يعمهون﴾ [البقرة/15]، ﴿وإخوانهم يمدونهم في الغي﴾ [الأعراف/202]، ﴿والبحر يمده من بعده سبعة أبحر﴾ [لقمان/27]. Bu, onların “onu başka bir nehir uzattı” (**مده نهر آخر**) sözündendir; ve bu, bizim zikrettiğimiz sevilen ve hoşlanılmayan **الإمداد** ve **المد**’den değildir; ancak o, onların “hokkayı uzattım” (**مددت الدواة أمدها**) sözündendir. (Sarakustî dedi ki: “Hokkayı uzattım: **مددت الدواة مدا**; ve onu **أمددتها**: içine mürekkep koydum.” **الأفعال** 4/138). Ve O’nun sözü: ﴿ولو جئنا بمثله مددا﴾ [الكهف/109]. Ve **المد** ölçü kaplarından olup bilinen (bir ölçü)dür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَدَّهُ
1 مَدَّهُ ذ , (S, L, K,) aor. مَدُ٣َ , (L,) inf. n. مَدٌّ; and مَدَّ بِهِ; and ↓ مدّدهُ; [or this has an intensive or a frequentative signification;] and ↓ تمدّدهُ; (L, K;) and ↓ مادّهُ, or ماددهُ, (as in different copies of the K, TA,) inf. n. مُمَادَّةٌ and مِدَادٌ; (K;) He drew it (namely a rope, &c., A); pulled it: strained it: extended it by drawing or pulling; stretched it. (L, K, El-Basلïr.) You say also مَدَّ القَوْسَ [He drew the bow]; (S, Msb, K, in art. نزع;) and مَدَّ مِنَ البِئْرِ [He drew water from the well]. (S, K, art. متح.) [Hence, app., مَدَّ بِأَرْفَادِى: see رِفْدٌ.] ― -b2- قَائِلُ كَلِمَةِ الزُّورِ وَالَّذِى يَمُدُّ بِحَبْلِهَا فِى الاِثْمِ سَوَآءٌ [The utterer of falsehood and he who transmits it are in respect of the sin alike]: a trad. of 'Alee; in which the utterer of the falsehood is likened to him who fills the bucket in the lower part of the well, and the relater thereof to him who draws the rope at the top. (L.) ― -b3- مَدَّ He extended, or stretched forth, his hand or arm, foot or leg, &c. (The Lexicons passim.) ― -b4- بَيْنَنَا ↓ تَمَدَّدْنَاهُ We drew, pulled, strained, or stretched, it between us, or together. (L.) [But in a copy of the M, it is تَمَادَدْنَاهُ.] ― -b5- مَدَّ الحَرْفَ, aor. مَدُ٣َ , inf. n. مَدٌّ, He lengthened the letter. (L.) ― -b6- مَدَّ صَوْتَهُ (tropical:) He prolonged, or strained, his voice [as the Arab does in chanting]: (L:) and فِى الصَّوْتِ ↓ تَمَدَّدَ عِنْدَ الوَعِيدِ (assumed tropical:) [He strained the voice in threatening]. (K, art. نمر.) ― -b7- مَدَّ, inf. n. مَدٌّ, (tropical:) It (his sight) was, or became, stretched, and raised, اِلَى شَىْءٍ towards a thing. (K.) ― -b8- مَدَّ بَصَرَهُ اِلَى شَىْءٍ, aor. مَدُ٣َ , [inf. n. مَدٌّ,] (tropical:) He stretched, and raised, his sight towards a thing. (A, * L.) ― -b9- مَدَدْتُ عَيْنِى اِلَى كَذَا (tropical:) I looked at such a thing desirously. (IKtt, El-Basلïr.) ― -b10- مَدَّهَ, aor. مَدُ٣َ , (Lh, L,) inf. n. مَدٌّ, (Lh, L, K,) He expanded it, or stretched it out: (L, K:) he extended it, elongated it, or lengthened it. (L.) ― -b11- مَدّ اللّٰهُ الأَرْضَ God expanded, or stretched out, and made plain, or level, the earth. (Lh, L.) ― -b12- مَدَّ اللّٰهُ الظِّلَّ (tropical:) God extended, or stretched forth, the shade. (A.) See 8. ― -b13- مَدَّ اللّٰهُ فِى عُمْرِهِ (tropical:) God made his life long; (S, A, * L;) as also ↓ امدَّ. (IKtt.) ― -b14- مَدَّ اللّٰهُ فِى عُمْرِكَ (tropical:) May God make thy life long! (L.) ― -b15- مُدَّ فِى عُمْرِهِ (tropical:) He had his life lengthened. (L.) ― -b16- الأَجَلَ ↓ أَمَدَّ, inf. n. اِمْدَادٌ, (tropical:) He deferred, or postponed, the term, or period of duration. (K.) ― -b17- لَهُ فِى الأَجَلِ ↓ امدّ (tropical:) He deferred, or postponed, to him the term, or his term. (TA.) ― -b18- مَدَّهُ, aor. مَدُ٣َ , (L,) inf. n. مَدٌّ; and ↓ امدّهُ, inf. n. اِمْدَادٌ; (L, K;) but the latter is little used; (L;) (tropical:) He made him to continue; to go on long; left him, or let him alone, long, or for a while; granted him a delay, or respite. (L, K. *) Ex. مَدَّهُ فِى غَيِّهِ, (S, L,) and ↓ امدّهُ, (L,) (tropical:) He made him to continue, &c., in his error. (S, L.) And in like manner, مَدَّ اللّٰهُ لَهُ فِى العَذَابِ (tropical:) God made him to continue, or go on long, in a state of punishment. (L.) See also 3. ― -b19- مَدَّ فِى السَّيْرِ (tropical:) He made much advance in journeying. (L.) ― -b20- مَدَّهُ, inf. n. مَدَدٌ and مِدَادٌ, He made it much in quantity; increased it. (L, TA.) ― -b21- مَدَّ, (S, L, Msb,) aor. مَدُ٣َ , [contr. to analogy,] (L,) inf. n. مَدٌّ; (S, L, K;) It (water, L, and a river, S, L, and a sea, or great river, L) flowed: (S, L, K:) it (water, L, and a sea, or great river, L, Msb) increased; as also ↓ امدّ; both of which verbs are also used transitively: (Msb:) or became much in quantity, copious, or abundant, in the days of the torrents; as also ↓ امتدّ: (L:) contr. of جَزَرَ [it ebbed]. (Lth, S, M, K in art. جزر.) ― -b22- وَادِى كَذَا يَمُدُّ فِى نَهْرِ كَذَا Such a valley flows into and increases such a river. (A, L.) ― -b23- مَدَّهُ, (Lh, S, L, Msb,) aor. مَدُ٣َ , (Lh, L,) inf. n. مَدٌّ; (Lh, L, Msb;) and ↓ امدّهُ; (L, Msb;) It (a thing) entered into it, (i. e., a like thing,) and increased it, or made it copious or abundant: (Lh, L:) it (a river, S, L, or sea, or great river, L, Msb) flowed into it, (i. e., another river, or sea, or great river,) and increased it, replenished it, or made it copious or abundant: (S, * L, Msb: *) it (a well) fed it, i. e., another well: (L:) [see an ex. in a verse cited in art. غرو, conj. 3]: both these verbs are also used intransitively. (Msb.) ― -b24- [مَدّّتِ السُّوقُ (assumed tropical:) The market was full of people and of goods for sale. See the part. n.] ― -b25- مَدَّ القَوْمَ, [aor. مَدُ٣َ , inf. n. مَدٌّ,] He became an auxiliary to the people: (K:) and مَدَدْنَاهُمْ We became auxiliaries to them: somewhat differing from ↓ أَمَدْنَاهُمْ, which signifies We aided them, or succoured them, by others than ourselves: (AZ, S, L, K:) you say, بِمَدَدٍ ↓ أَمْدَدْتُهُ I aided him, and strengthened him, [or increased his numbers and strength,] with an army: (S, * Msb:) and الأَمِيرُ جُنْدَهُ بِالخَيْلِ وَالرِّجَالِ ↓ أَمَدَّ The commander aided, or succoured, his army with cavalry and infantry, or with horses and men: and بِمَالٍ كَثِيرٍ ↓ امدّهُمْ He aided them with, or, as some say, gave them, much wealth: (L:) and [it is said in the Kur, lii. 22,] وَأَمْدَدْنَاهُمْ بِفَاكِهَةٍ (S, L) And We will increase their provision time after time with fruit: (Beyd, Jel:) or with relation to evil, you say مَدَدْتُهُ; and with relation to good, ↓ أَمْدَدْتُهُ: (K:) so says Yoo: (L:) this is generally the case; and the following are examples: أَمْدَدْنَاهُمْ بِفَاكِهَةٍ [explained above]: and نَمُدُّهُمْ مِنَ العَذَابِ (ElBasلïr) [Kur, xix. 82,] We will prolong and increase to them punishment: (Beyd;:) but Z relates, that Akh said the reverse, like وَعَدَ and أَوْعَدَ: the usage of the Arabs, however, does not accord with either of these assertions. (MF.) ― -b26- مَدَّ It (anything) became full, and rose. (Sh, L.) ― -b27- مَدَّ السِّرَاجَ, (aor. مَدُ٣َ , A, [inf. n. مَدٌّ,]) He put oil (or the like, K) into the lamp. (A, L, K.) ― -b28- مَدَّ الدَّوَاةَ, (aor. مَدُ٣َ , inf. n. مَدٌّ, Msb,) and ↓ امدّهَا, He put ink into the receptacle thereof; (S, * Msb;) he increased its water, and its ink. (L.) ― -b29- In like manner, مَدَّ القَلَمَ, and ↓ امدّهُ, He supplied the reed-pen with ink. (L.) ― -b30- مَدَّهُ مُدَّةً مِنَ الدَّوَاةِ, aor. مَدُ٣َ ; and مُدَّةً ↓ أَمَدَّهُ is also allowable; (L;) or simply مَدَّهُ (A) and أَمَدَّهُ; (S, A, K;) He gave him a dip of ink from the receptacle thereof with a reed-pen. (S, TA.) ― -b31- مَدَّ, inf. n. مَدٌّ, He dipped the reedpen in the receptacle of ink a single time for writing. (Msb.) See also 10. ― -b32- مَدَّ الأَرْضَ, (aor. مَدُ٣َ , A, inf. n. مَدٌّ, L,) He manured the land with dung: (A, K:) or he added to the land manure composed of dung and ashes, or of earth or dust and dung, or of strong earth; or simply earth; or sand; to render it more productive. (L.) ― -b34- مَدَّ الاِبِلَ, (AZ, S, A, L, K.) aor. مَدُ٣َ , inf. n. مَدٌّ; (AZ, L;) and ↓ امدّها; (S, A, L;) He gave مَدِيد (or water upon which had been sprinkled, or with which had been mixed, some flour, or the like, &c.) to the camels to drink: (AZ, S, A, L, K:) or he put some barley coarsely ground, and then moistened, into the camel's mouths: (AZ, L:) or مَدَّهُ بِمَدِيدٍ, aor. مَدُ٣َ , inf. n. مَدٌّ, signifies, as some say, he fed him with fodder. (M.)

2 مَدَّ٣َ see 1, first sentence.

مَادَدْتُهُ
3 مَادَدْتُهُ ذ , inf. n. مُمَادَّةٌ and مِدَادٌ, I pulled him, he pulling me: (Lh, L:) I contended with him in drawing or pulling, in straining, or in stretching; syn. جَاذَبْتُهُ. (L.) ― -b2- مادّهُ الثَّوْبَ [He pulled, strained, or stretched, the garment, or piece of cloth with him]. (A.) ― -b3- مَادَّهُ He prolonged to him a time. (L, from a trad.) ― -b4- مَادَّ فِى المُدَّةِ (tropical:) He prolonged, protracted, or lengthened, the space of time. (IAth, from a trad.) ― -b5- مادّهُ, (L,) inf. n. مُمَادَّةٌ (L, K) and مِدَادٌ, (L,) (tropical:) He protracted, delayed, or deferred, with him; put him off. (L, K. *) See also 1.

4 أَمْدَ٣َ See 1 throughout. ― -b2- امدّ فِيهِ He (God) made it (the means of subsistence) ample: made it (wealth or the like) abundant: increased it, namely, a sea or river. (IKtt.) ― -b3- امدّهُ He made it (anything) to become full, and to rise. (Sh, L.) See also 1. ― -b4- امدّ, inf. n. اِمْدَادٌ, He aided, or succoured: and he gave. (K.) See مَدَّ القَوْمَ. ― -b5- امدّ فِى مِشْيَتِهِ He (a man) walked with an elegant, and a proud, and self-conceited, gait, with an affected incline of his body from side to side. (TA.) See also 5. ― -b6- امدّ (inf. n. اِمْدَادٌ, L, &c.) It (a wound) produced مِدَة, or thick purulent matter. (S, L, Msb. K.) ― -b7- امدّ (inf. n. اِمْدَادٌ, K) It (the plant called عَرْفَج, S, L, K, and the صِلِّيَان, and the طَرِيفَة, TA) became succulent, the sap running in it: (S, L, K:) and it, (the twig, or wood, of any of the three plants above mentioned,) being rained upon became soft, or supple. (L.)

تمدّد
5 تمدّد ذ : see 8. ― -b2- It (leather, A) or a skin for water, &c., and anything that may be extended by drawing or pulling, (L,) stretched. (A, * L.) ― -b3- See also 1. ― -b4- تمدّد He (a man) stretched himself: he walked with an elegant, and a proud, and self-conceited, gait, with an affected inclining of his body from side to side, and stretching out his arms: syn. تَمَطَّى. (S, L.) [Both these verbs are commonly used in the present day in the former sense.] See also 4.

تَمَادَّا الثَّوْبَ
6 تَمَادَّا الثَّوْبَ ذ [They two pulled, strained, or stretched, the garment, or piece of cloth, together]. (A.)

امتدّ
8 امتدّ ذ , (S, L, K,) and ↓ تمدّد, [or this has an intensive or frequentative signification,] (L, K.) It (a rope, &c., A) because drawn, or pulled: it became strained: it became extended by drawing or pulling; it extended itself; it stretched. (L, K, El-Basلïr.) See also 5. ― -b2- امتدّ It became expanded, or stretched out. (Msb.) ― -b3- It became elongated, or extended, or long. (Msb.) ― -b4- [It (a time) became protracted.] ― -b5- امتدّ بِهِمُ السَّيْرُ (tropical:) The journey became long to them. (A, * L.) ― -b6- امتدّ (tropical:) It (a man's life) became long. (A.) ― -b7- (tropical:) It (the shade) became extended, or stretched forth. (A) ― -b8- It (a disease) spread. (A.) See 1. ― -b9- امتدّ: (A, L;) and ↓ مَدَّ, (L, K,) inf. n. مَدٌّ; (S, L, K;) (tropical:) It (the day, S, A, L, K, and the period of morning called الضُّحَى, L,) became high; it became advanced, the sun being high: (S, L, K:) and the former, (tropical:) it (the day) shone forth. (L.) ― -b10- امتدّ; and ↓ مَدّ, inf. n. مَدّ; (TA;) said of the shade, (tropical:) It extended]. (A.) ― -b11- امتدّ اِلَى الاِجَابَةِ اِلَيْهِ [app. (assumed tropical:) He strained himself to give his consent to it.] (K, voce اِنبَاعَ, q. v. in art. بوع.)

استمدّ مِنَ الدَّوَاةِ
10 استمدّ مِنَ الدَّوَاةِ ذ ; (A, L, Msb, K:) and ↓ مَدَّ مِنْهَا, inf. n. مَدٌّ; (L, Msb, K;) He took ink from the receptacle thereof with the reed-pen, for writing: (Msb:) or he took a dip from the receptacle of ink with the reed-pen. (L.) See also 1. ― -b2- استمدّ النَّفَسَ [He drew breath.] (M, TA, art. نفس.) ― -b3- استمدّ He asked, sought, or desired مدَدَ [or aid, or succour, in war, &c.]. (S, L, K.) ― -b4- استمدّهُ He asked, sought, or desired, of him (a commander, A) مَدد [or aid, or succour, in war, &c.] (A, * L.)

مَدْمَدَ
R. Q. 1 مَدْمَدَ ذ He fled. (T, L, K.)

مدٌّ
مدٌّ ذ inf. n. of 1, q. v. ― -b2- [As a subst.] قَدْرُ مَدِّ البَصَرِ (tropical:) A piece of land (S, L) [occupying] the space of the extent of vision; i. q. مَدَاهُ. (S, L, K.) It is said in the K, art. مدى, that one should not say مدّ البصر, but only مَدَاهُ; this was originally said by El-Hareeree: but some urge against it the expression in a trad., مَدُّ صَوْتِ المُؤَذِّنِ: (MF:) the trad. is, اِنَّ المُؤَذِّنَ يُغْفَرُ لَهُ مَدَّ صَوْتِهِ, or, according to another reading, مَدَى صوته; i. e., (tropical:) Verily the muëdhdhin shall be forgiven to the extent of the prolonging of his voice; meaning, largely. (L, TA.) ― -b3- أَتَيْتُهُ مَدَّ النَّهَارِ, and مَدَّ الضُّحَى, (A,) and فِى مَدِّةِ, (L,) (tropical:) I came to him at the time when the day, and the morning, was hïgh; or was advanced, the sun being high. (A, L,) مَدَّ is here an inf. n. put adverbially. (L.) ― -b4- هٰذَا مَدُّ النَّهَارِ الأَكْبَرُ (tropical:) This is the highest time of day. (A.) ― -b5- كَلِمَاتِهِ ↓ سُبْحَانَ اللّٰهِ مِدَادَ, (A, L, K,) and ↓ مَدَدَهَا, (L,) and مِدَادَ السَّمَوَاتِ, (L, K,) and مَدَدَهَا, (L,) (tropical:) I extol, or celebrate, or declare, the absolute purity, or perfection, or glory, of God, much as his words are numerous, (L,) and, as the heavens are many, or large: (L, K: *) ↓ مداد and ↓ مدد are here inf. ns. of مَدَّهُ, q. v.: (L:) or the first of these phrases is from مداد the pl. of مُدٌّ, a certain measure. (K.) ― -b6- مَدٌّ, app. an inf. n. used as a subst., A flow of water; a torrent: pl. مُدُودٌ. (Msb.)

مُدٌّ
مُدٌّ ذ A certain measure with which corn is measured; equal to a pint (رِطْل) and one third, (S, L, Msb, K,) of the standard of Baghdلd, (Msb,) with the people of El-Hijلz, (S, L, Msb,) and accord. to Esh-Shلfi'ee; (L;) i. e., the quarter of a صَاع; the صاع being five pints and one third: (Msb:) such was the مدّ of the Prophet; (L, TA;) and the صاع above defined was that of the Prophet: (Msb, art. صوع:) or two pints, (S, L, Msb, K,) with the people of El-'Irلk, (S, L, Msb,) and accord. to Aboo- Haneefeh, (L,) who held the صاع to be eight pints: (Msb, art. صوع:) or the quantity (of corn, L) that fills the two hands of a man (of moderate size, K) when he extends his arms and hands; (L, K;) and therefore called مُدّ: (K:) pl. [of pauc.] أَمْدَادٌ and [of mult.] مِدَادٌ (L, Msb, K) and مِدَدَةٌ (L. K) and مِدَدٌ. (L.) ― -b2- مِدَادٌ pl. of مُدٌّ, or inf. n. of مَدَّ, see مَدٌّ.

مَدَدٌ
مَدَدٌ ذ (S, K, &c.) ― -b2- أَمْرُهُمْ مَدَدٌ Their affair, or case, is conformable to the just mean; like أَمَدٌ and زَمَمٌ. (TA in art. زم). ― -b3- Aid, or succour, given to one's people in war, &c., such as an auxiliary force, and corn; (T, L;) an accession to an army, &c.; (Mgh;) a military force forming an accession to warriors in the cause of God: (L:) pl. أَمْدَادٌ only: (Sb, L:) in like manner, ↓ مَادَّةٌ signifies anything wherewith one aids a people in war, &c. (L.) ― -b4- [A mystic aid imparted by a وَلِىّ.] ― -b5- See مَدٌّ.

مَدَّةٌ
مَدَّةٌ ذ A single act of drawing or pulling; of straining; of stretching; &c. (S, L.) ― -b2- See مُدَّةُ.

مُدَّةٌ
مُدَّةٌ ذ (tropical:) The utmost, or extreme, extent, term, limit, reach, or point, of time, and of place. (L, K.) Ex. لِهٰذِهِ الأُمَّةِ مُدَّةٌ (tropical:) To this nation, or people, is [appointed] an extreme term of endurance, or continuance. (L.) ― -b2- مُدَّةٌ (tropical:) A long space of time; or any space of time; syn. بُرْهَةٌ: (S, L, K:) a portion of time, whether little or much: (IAth, Msb:) pl. مِدَادٌ. (A.) ― -b3- مُدَّةٌ A dip of ink; the quantity of ink that is taken upon the reed-pen. (S, A, * K.) The vulgar say ↓ مَدَّةٌ and مِدَّةٌ. (TA.)

مِدَّةٌ
مِدَّةٌ ذ Thick purulent matter, (A, Msb,) i. q. قَيْحٌ, (S, L, Msb, K,) that collects in a wound: (S, L:) the thin is called صَدِيدٌ. (A, Msb.) ― -b2- See مُدَّةٌ.

مَدَدِىٌّ
مَدَدِىٌّ ذ An auxiliary soldier. (L.)

مِدَادٌ
مِدَادٌ ذ Anything that is added in a thing, because of its utility: this is the original signification accord. to old lexicologists. (MF.) ― -b2- Ink; syn. نِقْسٌ (S, L, K) and حِبْرٌ; (MF;) that with which one writes: (L, Msb:) so called because it aids the writer: (IAmb, L:) this is the common acceptation of the word. (MF.) ― -b3- مِدَادٌ (or مِدَادُ السِّرَاجِ, A) Oil (or the like, K) that is put into a lamp. (A, L, K.) ― -b4- مِدَادٌ (or مِدَادٌ الأَرْضِ, A) Dung: (A, K:) or manure composed of dung and ashes, or of earth or dust and dung, or of strong earth; and simply earth or dust; and sand. (L.) ― -b5- مِدَادٌ A row of trees; not of palm-trees. (IAar, in TA, voce أُسْكُوبٌ, q. v.) ― -b6- A mode, manner, fashion, and form. (L, K.) Ex. بَنَوْا بُيُوتَهُمْ عَلَى مِدَادٍ وَاحِدٍ They built their houses after one mode, &c. (L.) ― -b7- مِدَادُ قَيْسٍ A certain game (T, K) of the Arabs, (K,) or of children. (T.) ― -b8- يَنْبَعِثُ فِى الحَوْضِ مِيزَابَانِ مِدَادُهُمَا أَنْهَارُ الجَنَّةِ [Two pipes, or spouts, whereof the sources (lit. the source) of the supply are the rivers of paradise, pour into the pond which is without its precincts]; i. e., the rivers of paradise flow into those pipes, or spouts, and increase their flow, or make it copious, or abundant. (L, K. *) ― -b9- مِدَادٌ sing. of أَمِدَّةٌ, (L,) which signifies The large needles (مَسَالُّ, M, L, TT; in the CK and a MS copy of the K, مِسَاك; in the TA, مَسَاك) [which are inserted] in the two sides of a piece of cloth when its manufacture is commenced. (M, L, TT, K.) ― -b10- Also, the pl., The threads which compose the warp of a web. (K.)

مَدِيدٌ
مَدِيدٌ ذ Drawn, or pulled: strained: stretched: lengthened: i. q. ↓ مَمْدُودٌ. (L, K.) ― -b2- (tropical:) Tall: long: (L, K:) fem. with ة: (L:) and pl. مُدُدٌ, (L, K,) which preserves its original form [instead of becoming مُدٌّ] because it does not resemble a verb. (Sb, L.) ― -b3- مَدِيدُ القَامَةِ, (S, L,) and الجِسْمِ (L,) (tropical:) A man tall of stature, (S, L,) and, of body. (L.) ― -b4- قَدٌّ مَدِيدٌ (tropical:) A tall stature. (A.) ― -b5- ↓ فِى عَمَدٍ مُمَدَّدَةٍ, in the Kur, [civ., last verse,] is explained by Th as signifying (tropical:) Upon tall pillars. (L.) ― -b6- أَقَمْتُ مُدَّةً مَدِيدَةً (tropical:) I remained, stayed, abode, or dwelt, a long space of time. (A.) ― -b7- المَدِيدُ The second metre (بَحْر) in prosody: (L, K:) so called because of the extension of its أَسْبَاب and أَوْتَاد. (L.) ― -b8- مَدِيدٌ Water upon which is sprinkled, (S, K,) or with which is mixed, (L,) some flour (AZ, S, A, L, K) or the like, (S,) or meal of parched barley or wheat, (A, L,) or barley (L, K,) coarsely ground, (L,) or sesame, (AZ, L, K,) or seeds, (AZ, L,) and which is given to a camel to drink: (AZ, S, A, L, K:) or barley coarsely ground, and then moistened, and put into the mouth of a camel: (AZ, L:) or i. q. خَبَطٌ: (IKtt:) and, (K,) or as some say, (L,) fodder. (L, K.)

مِدَّانٌ
مِدَّانٌ ذ : see اِمِدَّانٌ.

سُوقٌ مَادَّةٌ
سُوقٌ مَادَّةٌ ذ (assumed tropical:) A market full of people and of goods for sale. (TA, art. حكر.) ― -b2- مَادَّةُ شَىْءٍ The accession, or that which is added, whatever it be, to a thing. ― -b3- You say, دَعْ فِى الضَّرْعِ مَادَّةَ اللَّبَنِ Leave thou in the udder the accession, to the quantity of milk, which has collected and become added to that previously left therein. (L.) See also عِينَةٌ, last sentence. ― -b4- You also say, الأَعْرَابُ مَادَّةُ الاِسْلَامِ (A, L) (tropical:) The Arabs of the desert are the means of aiding the Muslims, and increasing their armies, and strengthening them by the contribution of their wealth as alms: a phrase occurring in a trad. (L.) See also مَدَدٌ. ― -b5- مَادَّةُ بَحْرٍ [The supply of a sea or great river]. (Az, in L, art. بحر.) ― -b6- مَادَّةٌ Continuous increase; syn. زِيَادَةٌ مُتَّصِلَةٌ: (S, A, L, K:) that whereby a thing is extended: the ة is added to give intensiveness to the signification. (M, L.) ― -b7- [Also, in the conventional language of philosophy, Substance having extent, or extended; matter; the material, or materials, of which a thing having form consists, or is composed: considered as that of which a thing having form consists, it is termed also طِينَةٌ: considered as capable of assuming or receiving form, it is especially termed هَيُولَى: as that from which composition commences, عُنْصُرٌ: and as that to which resolution reduces a thing, اِسْطُقِسٌ, or أُسْطُقُسٌ, as it is generally written and pronounced: the pl. is مَوَادُّ. ― -b8- The radical substance of a word, the radical letters, collectively, of a word.]

أَمَدُّ
أَمَدُّ ذ [More or most tall, high, long, &c.] ― -b2- هُوَ مِنْ أَمَدِّ النَّاسِ قَامَةً (tropical:) He is of the tallest of men in stature. (A) ― -b3- نَعَمْ وَأَشَدَّهُ وَأَمَدَّهُ Yes: even the utmost thereof, and the most that could be thereof. Said in reply to the question “ Hast thou done it? ” (A.) ― -b4- أَمَدُّ صَوْتًا Higher or louder, or highest or loudest, of voice. (Mgh, art. لقى.)

أُمْدُودٌ
أُمْدُودٌ ذ Custom; habit. (K.)

اِمِدَّانٌ
اِمِدَّانٌ ذ (of the measure اِفْعِلَانٌ, [originally اِمْدِدَانٌ,] S, L) and ↓ مِدَّانٌ (L, K) Salt water: (L, K:) or very salt water: (S, L:) or the water of salt earth. (L.) ― -b2- Also, the former, Water exuding from the earth: (L, K:) sometimes written, (K,) or as some say, (L,) اِمِّدَانٌ (L, K.)

مَمْدُودٌ
مَمْدُودٌ ذ : see مَدِيدٌ. ― -b2- (tropical:) Much wealth. (A.)

مَمَدُّ حَبْلٍ
مَمَدُّ حَبْلٍ ذ The place of a rope at which it is drawn, or pulled, strained, or stretched. (A.)

مُمَدَّدٌ
مُمَدَّدٌ ذ A tent of skin (طِرَافٌ) extended, or stretched, with the ropes called أَطْنَاب. It is with teshdeed to denote intensiveness. (S, L.) ― -b2- See مَدِيدٌ.

_Türkçe çeviri henüz yok_
