# مذح (م-ذ-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B0%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ذ - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والذال والميم معهما
ح ذ م، م ذ ح يستعملان فقط
حذم:
الحَذْم: القَطْعُ الوَحِيُّ، تقول: حَذَمَ يَحْذِم. وسَيْفٌ حَذيم أي: حاذِمٌ قاطع.
وحَذامِِ: اسم امرأة، قال: إذا قالتْ حذامِ فصدِّقوها فإنَّ القَوْلَ ما قالتْ حَذامِ جَرَّتْها العَرَبُ في موضع الرَّفع والنَّصب، وكذلك فَجارِ وفَساقِ وخبَاثِ، ولم يُلقُوا عليها صَرْف الكلام لأنّه نَعْتٌ مؤنَّتٌ مَعدُولٌ عن جهته، وهي حاذَمةٌ وفاجرةٌ وفاسقة وخبيثة، فلما صُرِفَ إلى فَعالِ كُسِرتْ أواخر الحروف، لأنَّهم وَجَدوا أكثر حالات المؤنث الكسر، كقولهم: أنتِ عليكِ، إليكِ. وفيه قول آخر، يقال: لما صُرِف عن جهته حُمِلَ على إعْرابِ الأصوات والحكايات والزَّجْر ونحوه مجروراً كما تقول في زَجْر البعير: ياهٍ ياهٍ، إنما هو تَضاعُف ياهٍ مرَّتَيْن، قال:
يُنـادي بِـيَهْـياهٍ وياهٍ كــأنَّـــه		صُوَيْتُ الرُّوَيْعي ضَلَّ باللَّيْل صاحِبُهْ
يقول: لمّا سُكِّنَ الحَرف الذي قبل الحرف الأخير حرَّكْتَ آخرَه بكَسرةٍ، وإذا تحرَّك الحرف قبلَ الحرفِ الآخِر وسُكِّن الأخيرُ جَزَمْتَ كقولكَ: بَجَلْ وأجَلْ. وأمّا حَسْب وجَيْرِ فكَسَرْت الآخِر وحرَّكْتَ لسكون السين والياء:
مذح:
مَذِحَ الرَّجُلُ، ومَذحَت فَخِذاه ، مَذَحاً وهو التِواءٌ فيهما إذا مَشَى انسَحَجَتْ إحداهما بالأخرى، قال حسان.
إنّكِ لو صاحبتِنـا مَـذِحْـتِ		وحَكَّكِ الحِنْوَانِ ف انْفَشَحْتِ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الذال** ve **الميم** onlarla birlikte
**ح ذ م**، **م ذ ح** yalnızca kullanılırlar

**حذم**:
**الحَذْم**: çabuk kesme(ktir); dersin ki: **حَذَمَ يَحْذِم**. Ve **سَيْفٌ حَذيم** yani: **حاذِمٌ** kesici.
Ve **حَذامِ**: bir kadının adıdır; dedi ki: “**حذامِ** söylediği zaman onu tasdik edin; çünkü söz, **حَذامِ**’ın söylediğidir.” Araplar onu رفع ve نصب yerinde جرّ ettiler; yine **فَجارِ** ve **فَساقِ** ve **خبَاثِ** gibi. Ve ona sözün sarfını ilka etmediler; çünkü o, cihetinden عدول edilmiş مؤنث bir sıfattır; o ise **حاذَمةٌ** ve **فاجرةٌ** ve **فاسقة** ve **خبيثة**(dir). Artık **فَعالِ**’e sarf edilince harflerin sonları kesreli kılındı; çünkü onlar, مؤنثin hâllerinin çoğunu kesre buldular; onların sözü gibi: “أنتِ عليكِ، إليكِ”. Ve onda başka bir söz vardır: denir ki, cihetinden sarf edilince seslerin ve hikâyelerin ve azarlamanın ve benzerinin i‘rabı üzerine, mecrur olarak hamledildi; senin deve azarlamanda dediğin gibi: “**ياهٍ ياهٍ**”; ancak o, **ياهٍ**’ın iki kere tekrarlanmasıdır; dedi ki:
يُنـادي بِـيَهْـياهٍ وياهٍ كــأنَّـــه		صُوَيْتُ الرُّوَيْعي ضَلَّ باللَّيْل صاحِبُهْ
Der ki: son harften önceki harf sükûnlu kılınınca, onun sonunu bir kesre ile harekeledin; ve son harften önceki harf harekeli olup son sükûnlu kılınınca cezmettin; senin sözün gibi: “**بَجَلْ** ve **أجَلْ**”. Ama **حَسْب** ve **جَيْرِ**’e gelince, sonu kesreledin ve **السين** ve **الياء**’ın sükûnu için (öncekini) harekeledin:

**مذح**:
**مَذِحَ الرَّجُلُ**; ve **مَذحَت فَخِذاه**; **مَذَحاً**; ve o, ikisinde bir bükülmedir; yürüdüğü zaman birisi ötekine sürtünür; Hassan dedi ki:
إنّكِ لو صاحبتِنـا مَـذِحْـتِ		وحَكَّكِ الحِنْوَانِ ف انْفَشَحْتِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

يقال: رجل أمْذَحُ بيِّنُ المَذَحِ، وقد مَذِحَ، للذي تصطكُّ فَخِذاه إذا مشى.

##### Türkçe

Denilir ki: **رجل أمْذَحُ**; **بيِّنُ المَذَحِ**. Ve **مَذِحَ**; yürüdüğünde uylukları birbirine çarpıp şakırdayan kimse için.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ذ م
حذم ، مذح
استعمل من وجوهه : حذم ، مذح .
حذم : قال الليث : الحَذُمُ : القَطْعُ الوحِيُّ . وسيفٌ حَذْيَمٌ : قاطع . وفي حديث عُمَر أنه قال لمُؤذِّنِه : ( إذا أذَّنْت فترَسَّل ، وإذا أقمتَ فاحْذِم ) .
قال أبو عُبَيد : قال الأصمعي : الحذْمُ : الحَدْرُ في الإقامة وقطعُ التَّطْويل .
قال وأصلُ الحَذْم في المشي إنما هو الإسراع فيه ، وأن يكون مع هذا كأَنه يهْوِي بيديه إلى خلفه . وقال غيره : هو كالنَّتْفِ في المشيء شبيهٌ بمشي الأرنب .
ابن السّكِّيت عن الأصمعي : يقال : للأرْنب حُذَمَةٌ لُذَمَةٌ ، تَسْبق الجمع بالأكَمَة . حُذَمَة : إذا عدت في الأكَمَةِ أسْرَعت فسبقَت مَن يطلبها ، لُذَمَة : لازمةٌ للعَدْوِ .
وقال ابن شُمَيْل : يُقال : حَذَم في مشيته أي قارب الخطا وأسرع .
قال : والحُذَمُ : القصير من الرجال القريبُ الخطوِ .
وقال شمر : قال أبو عدنان : الحَذَمَانُ : شيءٌ من الذَّميل فوق المشي .
قال : وقال لي خالد بن جَنْبَةَ : الحَذَمَانُ : إبْطَاءُ المشي ، وهو من حْروف الأضدادِ .
قال : واشترى فلانٌ عَبْداً حُذَام المشي : لا خير فيه .
وقال الليث : حَذَامِ : من أسماء النسَاء وأنشد :
إذا قالت حَذَامِ فَصَدِّقُوها
فإن القوْلَ ما قالت حَذَامِ
قال : جَرّتِ العرب حذَامِ في موضع الرَّفْع لأنهَا مَصْروفةٌ من حَاذِمة فلما صُرِفتْ إلى فَعَال كُسِرَت : لأنهم وجدوا أكثر حالاتِ المؤنَّثِ إلى الكسر ، كقولك : أنتِ ، عليكِ ، وكذلك فجَارِ ، وفسَاقِ ، قال : وفيه
قولٌ آخر أن كلّ شيء عُدل من هذا الضرب عن وجههِ يُحملُ على إعراب الأصوات والحكايات من الزَّجْرِ ونحوه مجروراً ، كما يقالُ في زجْرِ البَعيرِ : ياهٍ ياهٍ ، ضاعف ياهٍ مرتين .
وقال ذو الرُّمَّة :
يُنادي بَيَهْيَاهٍ وياهٍ كأنه
صُوَيْتُ الرُّوَيعِي ضلَّ بالليلِ صاحبُه
يقولُ : سكن الحرْف الذي قبل الحرف الأخير فحُرِّكَ آخره بكسْرَةٍ ، وإذا تحرَّكَ الحرف قبل الحرف الأخير وسكن الأخيرُ جزمْت كقولك : ( بجَلْ ) و ( أَجَلْ ) . وأمَّا حَسْبُ ، وجَيْرُ ، فإنك كسرت آخره ، وحركْته لسكون السِّين والبَاء .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قال : الحُذُمُ : الأرانبُ السِّرَاع . والحُذُمُ أيضاً : اللُّصُوصُ الْحُذَّاقُ .
مذح : قال الليث : المَذَحُ : الْتِوَاءٌ في الفخِذيْنِ إذا مشى انْسَحَجَتْ إحداهما بالأخرى . يُقال : مَذِحَ الرجل يَمْذَحُ مَذَحاً ، ومَذِحَتْ فخذاهُ وأنشد :
إنك لو صاحَبْتِنَا مَذِحْتِ
وفَكَّكِ الْحِنوَانِ فانفَتَحْتِ
أبو عُبَيد عن الأصمعي : إذا اصْطَكَّتْ أَلْيَتَا الرَّجُل حتى تنسحجا قيل : مَشِقَ مَشَقاً قال : وإذا اصْطكَّتْ فخذاه قيل : مَذِحَ يَمْذَحُ مَذَحاً .
وقال غيره : التَّمَذُّحُ : التَّمَدُّدُ .
ويُقال : شرب حتى تمذَّحت خاصرتُه أي انتفخت من الرِّيّ ، وأنشد أبو عُبَيد :
فلما سَقيناها العَكِيسَ تَمَذّحتْ
خواصرُها وازْدَادَ رَشْحاً وَرِيدُها
والعَكِيسُ : الدقيق يُصَبُّ عليه الماءُ ثم يُشْرَبُ .

##### Türkçe

ح ذ م
**حذم** , **مذح**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **حذم** , **مذح** .

**حذم** : Leys dedi: **الحَذُمُ**: vahşî kesmedir. Ve **سيفٌ حَذْيَمٌ**: kesici. Ve Ömer’in hadisinde, müezzinine dediği rivayet edilmiştir: “(Ezan okuduğunda ağır ağır oku; ikamet getirdiğinde ise **فاحْذِم**.)”.

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الحذْمُ**: ikamette hızlı söyleyiş ve uzatmayı kesmektir.

Dedi: Yürüyüşte **الحَذْم**’ün aslı ancak onda sürat etmektir; bununla beraber sanki iki eliyle arkasına doğru düşüyor gibidir. Başkası dedi: O, yürüyüşte yolma gibi; tavşanın yürüyüşüne benzer.

İbnü’s-Sikkît, Asmaî’den: Denir ki: tavşan için **حُذَمَةٌ لُذَمَةٌ**; tüm topluluğu tepecikle geçer. **حُذَمَة**: tepecikte koştuğunda süratlenir de onu arayanı geçer. **لُذَمَة**: koşmaya yapışık (sürekli) olandır.

İbn Şümeyl dedi: Denir: yürüyüşünde **حَذَم**; yani adımı yaklaştırdı ve süratlendi.

Dedi: **الحُذَمُ**: erkeklerden kısa olan, adımı yakın olandır.

Şemmer dedi: Ebû Adnân dedi: **الحَذَمَانُ**: yürüyüşün üstünde, **الذَّميل**’den bir şeydir.

Dedi: Hâlid b. Cenbe bana dedi: **الحَذَمَانُ**: yürüyüşün yavaşlamasıdır; o, zıt anlamlı lafızların harflerindendir.

Dedi: Falan kimse **حُذَام المشي** bir köle satın aldı: onda hayır yoktur.

Leys dedi: **حَذَامِ**: kadın adlarındandır; ve şu beyiti okudu:
إذا قالت **حَذَامِ** فَصَدِّقُوها
فإن القوْلَ ما قالت **حَذَامِ**

Dedi: Araplar **حذَامِ**’i ref‘ mevkiinde cerli yürüttüler; çünkü o, **حَاذِمة**’den çevrilmiş (munsarif)tir; sonra **فَعَال** veznine çevrilince kesreli kılındı: çünkü onlar müennesin hâllerinin çoğunu kesreye buldular; senin “أنتِ, عليكِ” demen gibi; yine **فجَارِ** ve **فسَاقِ** gibi. Dedi: Bu hususta başka bir söz de vardır: Bu darbın her şeyinden, vechinden çevrilen her şey, seslerin ve hikâyelerin i‘rabı üzerine taşınır; azarlama ve benzeri şeylerden, cerli olarak; deve azarlamasında denildiği gibi: **ياهٍ ياهٍ**; **ياهٍ**’i iki kere tekrarla.

Zü’r-Rumme dedi:
يُنادي بَيَهْيَاهٍ وياهٍ كأنه
صُوَيْتُ الرُّوَيعِي ضلَّ بالليلِ صاحبُه

Der ki: Son harften önceki harfi sakin kıldı; böylece sonunu bir kesre ile harekeledi. Son harften önceki harf harekeli olup son sakin olursa cezmettirdin; “( **بجَلْ** )” ve “( **أَجَلْ** )” demen gibi. **حَسْبُ** ve **جَيْرُ**’a gelince, sonunu kestin ve onu harekeledin; **السِّين** ve **البَاء**’ın sükûnu sebebiyle.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Dedi: **الحُذُمُ**: hızlı tavşanlardır. **الحُذُمُ** ayrıca: mahir hırsızlardır.

**مذح** : Leys dedi: **المَذَحُ**: yürüdüğünde iki uyluktan birinin ötekine sürtünmesiyle uyluklarda bükülmedir. Denir: adam **مَذِحَ**; **يَمْذَحُ** **مَذَحاً**; ve uylukları **مَذِحَتْ**. Ve şu beyiti okudu:
إنك لو صاحَبْتِنَا مَذِحْتِ
وفَكَّكِ الْحِنوَانِ فانفَتَحْتِ

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Adamın iki kalçası birbirine vurup sürtünene kadar olursa: **مَشِقَ مَشَقاً** denir. Dedi: Uylukları birbirine vurursa: **مَذِحَ يَمْذَحُ مَذَحاً** denir.

Başkası dedi: **التَّمَذُّحُ**: **التَّمَدُّدُ**’dür.

Ve denir: içti de böğrü **تمذَّحت**; yani sulanmışlıktan şişti. Ebû Ubeyd şu beyiti okudu:
فلما سَقيناها العَكِيسَ تَمَذّحتْ
خواصرُها وازْدَادَ رَشْحاً وَرِيدُها

Ve **العَكِيسُ**: üzerine su dökülen, sonra içilen undur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والذال وما يثلثهما)
(مذر) الميم والذال والراء يدلُّ على فسادٍ في شيء. ومَذِرت البيضة: فسدَت. وأمْذَرَتْها الدَّجاجة. والتمذُّر: خُبْث النَّفس. ومَذِرَتْ لـه نفسي. ومَذِرت مَعِدتُه: فَسَدت. والأمْذَر: الكثير الاختلاف إلى الخَلاء، وهو ذلك المعنى.‏
ويجوز أن يقال: إنّ من الباب قولهم تفرَّقُوا شَذَرَ مَذَرَ.‏
(مذع) الميم والذال والعين. يقولون فيه المذَّاع: الكذَّاب، والذي لا يكتُم السِّرَّ أيضاً. ومَذَع ببَوْلِه: رمى ببوله.‏
(مذق) الميم والذال والقاف أصلٌ يدلُّ على خلطِ شيءٍ لا علَى جهة النَّصاحة.‏
من ذلك مَذَق اللّبَنَ بالماء، وإنَّما يراد بذلك تكثيره. واشتُقَّ منه المذَّاق: الذي يَمذق الوُدّ بملَلٍ يكون فيه. والمَذْق: اللَّبَن الممزوج أيضاً، وكذا المَذِيق.‏
(مذل) الميم والذال واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على استرخاءٍ وقلّةِ تشدُّدٍ في الشَّيء. منه الامذِلال: الفَتْرة في النَّفس. قال ذُو الرُّمَّة:‏
[وذِكرُ البَينِ يَصدعُ في فؤادي *** ويُعقِبُ في مفاصِلِيَ] امذِلالا(1)‏
والمَذِيلُ: المريضُ(2) الذي لا يتَقَارُّ. وقد يكون من هذا القياسِ المَذِلُ لما عِندَه من مالٍ وسِرٍّ، إذا لم يَقدِرْ على ضبطِ نَفْسِه. ومَذِل من كلامه: قَلِق.‏
(مذي) الميم والذال والحرف المعتلّ يدلُّ على سهولةٍ في جريانِ شيءٍ مائع. منه المَذْي، وهو أرَقُّ ما يكون من النُّطفة، والفِعل منه مَذَيْتُ وَأمْذَيْتُ، [و] فيه الوضوء.‏
ومن هذا القياس المِذَاء: أن يجمع الرّجلُ بين نساءٍ ورجال يُخَلِّيهم يُماذي بعضُهم بعضاً. وفي الحديث: "الغَيْرَة من الإيمان، والمِذَاء من النِّفاق". ويقولون: إنَّ ماذِيَّ العسل أبيَضُهُ. وقياس الباب أنَّ الماذِيَّ السَّهلُ الجِرية اللَّيِّن. وكذا الدُّروعُ(3) الماذِيَّة: السَّلِسَة. والخَمْر ماذِيَّة، إذا سُهلت في حَلْقِ شارِبِها.‏
(مذح) الميم والذال والحاء. يقولون: المَذَح: أن يمشِيَ الرّجلُ فتسحج إحدى [رجليه] الأخرى.‏
--------------ـــ
(1) لم يرد في الأصل إلا هذه الكلمة، ولم يرو في المجمل واللسان (مذل). وتكملة البيت من ديوان ذي الرمة 430.‏
(2) في الأصل: "والمذبل المرض".‏
(3) في الأصل: "الدرماع".‏

ـ

##### Türkçe

(باب الميم والذال وما يثلثهما)
(**مذر**) **الميم** ve **الذال** ve **الراء**, bir şeyde bozulmaya delâlet eder. **ومَذِرت البيضة**: bozuldu. **وأمْذَرَتْها الدَّجاجة**: tavuğun onu bozması. **والتمذُّر**: nefsin kötülüğü. **ومَذِرَتْ لـه نفسي**: nefsim ona karşı bozuldu. **ومَذِرت مَعِدتُه**: midesi bozuldu. **والأمْذَر**: helâya çok gidip gelendir; ve o, o mânâdır.‏
Ve denilebilir: kapıdan, onların “**تفرَّقُوا شَذَرَ مَذَرَ**” sözüdür.‏

(**مذع**) **الميم** ve **الذال** ve **العين**. Onda derler: **المذَّاع**: çok yalancı; ve sırrı da gizlemeyen. **ومَذَع ببَوْلِه**: bevliyle attı (bevli fırlattı).‏

(**مذق**) **الميم** ve **الذال** ve **القاف**; bir asıl, bir şeyi, saflaştırma cihetine olmaksızın karıştırmaya delâlet eder.‏
Bundan: **مَذَق اللّبَنَ بالماء**; bununla ancak onu çoğaltmak kastedilir. Ondan türetilmiştir: **المذَّاق**: içinde bulunan bir bıkkınlıkla sevgiyi karıştırandır. **والمَذْق**: karıştırılmış süt de; ve böylece **المَذِيق**.‏

(**مذل**) **الميم** ve **الذال** ve **اللام**; sahih bir asıl, bir şeyde gevşekliğe ve az sıkılığa delâlet eder. Ondan **الامذِلال**: nefiste gevşeklik. **ذُو الرُّمَّة** dedi ki:‏
[**وذِكرُ البَينِ يَصدعُ في فؤادي *** ويُعقِبُ في مفاصِلِيَ**] **امذِلالا**(1)‏
**والمَذِيلُ**: yerinde duramayan hasta(2). Bu kıyastan olabilir: yanında mal ve sır bulunan kimse için **المَذِلُ**, nefsini zapt etmeye güç yetiremediği vakit. **ومَذِل من كلامه**: huzursuz oldu.‏

(**مذي**) **الميم** ve **الذال** ve illetli harf; akıcı bir şeyin akışında kolaylığa delâlet eder. Ondan **المَذْي**; o, meninin en ince olanıdır. Fiil ondan: **مَذَيْتُ** ve **وأمْذَيْتُ**; ve onda abdest vardır.‏
Ve bu kıyastan **المِذَاء**: erkeğin, kadınlar ve erkekler arasında toplayıp onları bırakması; birbirleriyle **يُماذي** ederler. Hadiste: “**الغَيْرَة من الإيمان، والمِذَاء من النِّفاق**”. Derler: **ماذِيَّ العسل** onun beyazıdır. Kapının kıyası: **الماذِيَّ** kolay akışlı, yumuşaktır. Ve böylece **الدُّروعُ**(3) **الماذِيَّة**: akıcı (kolay). **والخَمْر ماذِيَّة**: içenin boğazında kolaylaştığı vakit.‏

(**مذح**) **الميم** ve **الذال** ve **الحاء**. Derler: **المَذَح**: erkeğin yürümesi; iki [ayağından] biri ötekini sıyırmasıdır.‏
--------------ـــ
(1) Asılda bu kelimeden başkası gelmedi; ve **المجمل** ve **اللسان**’da (**مذل**) rivayet edilmedi. Beytin tamamlanması, **ذِي الرُّمَّة** divanından 430.‏
(2) Asılda: “**والمذبل المرض**”.‏
(3) Asılda: “**الدرماع**”.‏

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَذَحُ: التواءٌ في الفخذين إِذا مشى انسَحجت إِحداهما بالأُخرى. ومَذِحَ الرجلُ يَمْذَحُ مَذَحاً إِذا اصْطَكَّتْ فخذاه والتوتا حتى تَسَحَّجتا ومَذِحَتْ فخذاه؛ قال الشاعر:
إِنكِ لو صاحبتِنا مَذِحْتِ،
وحَكَّكِ الحِنْوانِ فانْفَشَحْتِ
الأَصمعي: إِذا اصْطَكَّتْ أَليتا الرجل حتى تَنْسَحِجا قيل: مَشِقَ مَشَقاً، قال: وإِذا اصطكت فخذاه قيل: مَذِحَ يَمْذَحُ مَذَحاً. ورجل أَمْذَحُ بَيِّنُ المَذَحِ وقد مَذِحَ: للذي تصطك فخذاه إِذا مشى؛ قال الأَعشى:فَهُمُ سُودٌ قِصارٌ سَعْيُهُمْ،
كالخُصَى أَشْعَلَ فيهنَّ المَذَحْ
والذي في شعره أَشعل على ما لم يُسَمَّ فاعله، وفَسَّرَ المَذَحَ بأَنه الحكة في الأَفخاذ؛ وقيل: إِنه جزء من السَّحْج. وفي حديث عبد الله بن عمرو: قال وهو بمكة: لو شِئتُ لأَخَذْتُ سِبَّتي فَمَشَيتُ بها ثم لم أَمْذَحْ حتى أَطأَ المكانَ الذي تخرجُ منه الدابةُ؛ قال: المَذَحُ أَن تَصْطَكَّ الفَخِذانِ من الماشي وأَكثر ما يَعْرِضُ للسمين من الرجال، وكان ابن عمرو كذلك. يقال: مَذِحَ يَمْذَحُ مَذَحاً، وأَراد قرب الموضع الذي تخرج منه؛ وقيل: المَذَح احتراق ما بين الرُّفْغَيْنِ والأَلْيَتَيْن. ومَذِحَتِ الضأْنُ مَذَحاً: عَرِقَتْ أَرفاغُها. ومَذِحَتْ خُصْيةُ التَّيْسِ مَذَحاً إِذا احْتَكَّ بشيءٍ فتشققت منه؛ وقيل: المَذَحُ أَن يَحْتَكَّ الشيءُ بالشيءِ فيتشَقَّقَ. قال ابن سيده: وأُرى ذلك في الحيوان خاصة.
وتَمَذَّحَتْ خاصرته: انتفخت؛ قال الراعي:
فلما سقيناها العَكيسَ تَمَذَّحَتْ
خواصرُها، وازدادَ رَشْحاً وَريدُها
والتَّمَذُّحُ: التَّمَدُّدُ؛ يقال: شَرِبَ حتى تَمَذَّحَت خاصرته أَي انْتَفَخَتْ من الرِّيِّ.

##### Türkçe

**المَذَحُ**: uyluklarda bir bükülme/çarpılma; yürüdüğü zaman ikisinden biri ötekine sürtünüp sıyrılır.

Ve adam **مَذِحَ** **يَمْذَحُ** **مَذَحاً**: uylukları birbirine çarpıp da bükülünce, ta ki birbirini sıyırıncaya kadar; ve uylukları **مَذِحَتْ**; şair dedi ki:
İnneki lev sâhabtînâ medihti,
Ve hakkeki’l-hinvânu fenfeşahti

**الأَصمعي**: Adamın iki kalçası birbirine çarpıp da sıyrılıncaya kadar olursa: **مَشِقَ** **مَشَقاً** denir, dedi. Ve uylukları birbirine çarpınca: **مَذِحَ** **يَمْذَحُ** **مَذَحاً** denir. Ve adam **أَمْذَحُ**; **بَيِّنُ المَذَحِ**; ve **مَذِحَ**: yürüdüğü zaman uylukları birbirine çarpan kimse için. **الأَعشى** dedi ki:
Fehum sûdun kısârun sa‘yuhum,
Kelhusâ eş‘ale fîhinne’l-medah

Ve onun şiirindeki **أَشعل** (fiili), faili adlandırılmamış olana göre (meçhul olarak)dır; ve **المَذَحَ**’ı, uyluklarda kaşınma olduğuna dair tefsir etti; ve denildi ki: o, **السَّحْج**’ın bir parçasıdır. Ve Abdullah b. Amr hadîsinde: Mekke’de iken dedi ki: “İsteseydim, **سِبَّتي**’mi alır, onunla yürürdüm; sonra binen hayvanın çıktığı yerin üzerine basıncaya kadar **أَمْذَحْ** etmezdim.” Dedi ki: **المَذَحُ**, yürüyenin iki uyluğunun birbirine çarpmasıdır; ve en çok erkeklerden şişman olana arız olur; İbn Amr da öyle idi. Denir: **مَذِحَ** **يَمْذَحُ** **مَذَحاً**; ve çıktığı yerin yakınını kastetti; ve denildi ki: **المَذَح** iki **الرُّفْغَيْنِ** ile iki **الأَلْيَتَيْن** arasındaki yerin yanmasıdır.

Ve koyun **مَذِحَتِ الضأْنُ** **مَذَحاً**: onun **أَرفاغُها**’sı terledi. Ve teke testisi **مَذِحَتْ خُصْيةُ التَّيْسِ** **مَذَحاً**: bir şeyle sürtünüp de ondan çatlayınca; ve denildi ki: **المَذَحُ**, şeyin şeyle sürtünüp de çatlamasıdır. İbn Sîde dedi ki: Ve ben bunu, özellikle hayvanda görüyorum.

Ve böğrü **تَمَذَّحَتْ خاصرته**: şişti; **الراعي** dedi ki:
Felemmâ sekaynâhâ’l-‘akîse temeddahet
Havâsıruhâ, vezdâde raşhan verîduhâ

Ve **التَّمَذُّحُ**: uzama/gerilme; denir: içti, ta ki böğrü **تَمَذَّحَت**; yani, kanmışlıktan şişti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المذح محركة: عسل جلنار المظ، وهو الرمان البري. والمذح: اصطكاك الفخذين من الماشي إذا مشى لسمنة، كذا في النموس. وفي اللسان: المذح التواء في الفخذين إذا مشى انسحجت إحداهما بالأخرى. ومذح الرجل يمذح مذحا، إذا اصطكت فخذاه والتوتا حتى تسحجا ومذحت فخذاه. قال الشاعر:
  إنك لو صاحبتنا مذحـت                      وحكك الحنان فانفشحت

  وقال الأصمعي: إذا اصطكت أليتا الرجل حتى ينسحجا قيل: مشق مشقا، وإذا اصطكت فخذاه قيل: مذح يمذح مذحا، ورجل أمذح بين المذح، وقيل: مذح للذي تصطك فخذاه إذا مشى. والمذح في شعر الأعشي، فسروه بالحكة في الأفخاذ، وأكثر ما يعرض للسمين من الرجال. وكان عبد الله بن عمرو أمذح. أو المذح: احتراق ما بين الرفغين والأليتين. وقد مذحت الضأن مذحا عرقت أفخاذها. والمذح أيضا: تشقق الخصية لاحتكاكها بشيء، وقيل: المذح: أن يحتك الشيء بالشيء فيتشقق. قال ابن سيده: وأرى ذلك في الحيوان خاصة. والأمذح: المنتن. ومن ذلك قولهم: ما أمذح ريحه، أي ما أنتن. وتمذحه: امتصه. وتمدحت خاصرتاه: انتفختا ريا. قال الراعي:
  فلما سقيناها العكيس تمـذحـت                      خواصرها وازداد رشحا وريدها والتمذح: التمدد، يقال: شرب حتى تمذحت خاصرته، أي انتفخت من الري، وقد سبق.

##### Türkçe

**المذح** (harekeli): **جلنار** balı; **المظ**’dır; o da yabani nardır. Ve **المذح**: şişmanlıktan dolayı yürüyenin yürüdüğünde iki uyluğun sürtüşmesi; **النموس**’ta böyle. **اللسان**’da: **المذح**, yürüdüğünde iki uylukta bir bükülmedir; biri ötekine sürtünüp sıyrılır. Ve **مذح** adam **يمذح** **مذحا**; iki uyluğu birbirine vurup bükülerek, nihayet sıyrılıncaya kadar; ve uylukları **مذحت**. Şair dedi:
  Eğer sen bizimle arkadaşlık etseydin **مذحت** ederdin                      ve **الحنان**’ı ovar da genişlerdin

Ve **الأصمعي** dedi: Adamın iki kalçası birbirine vurup sıyrılıncaya kadar olursa: **مشق** **مشقًا** denir; iki uyluğu birbirine vurursa: **مذح** **يمذح** **مذحا** denir; ve **أمذح** adam, **المذح**ı açık olan (adam). Ve denildi: **مذح**, yürüdüğünde iki uyluğu birbirine vuran kimse içindir. Ve **المذح**, **الأعشى**’nın şiirinde (geçer); onu uyluklarda kaşınma ile tefsir ettiler; erkeklerden şişman olana daha çok arız olur. Ve **عبد الله بن عمرو** **أمذح** idi. Yahut **المذح**: iki **رفغ** ile iki kalça arasının yanmasıdır. Ve koyunu **مذحت** **مذحا**: uylukları terledi. Ve **المذح** ayrıca: bir şeye sürtünmesinden dolayı testisin çatlamasıdır; ve denildi: **المذح**: bir şeyin bir şeye sürtünüp de çatlamasıdır. **ابن سيده** dedi: Ben bunu özellikle hayvanda görüyorum. Ve **الأمذح**: kokmuş olan. Bundan onların sözü: “Kokusu ne **أمذح**!” yani ne kadar kokmuş. Ve **تمذحه**: onu emdi. Ve iki böğrü **تمدحت**: suya kanıp şişti. **الراعي** dedi:
  Ona **العكيس**’i içirdiğimizde **تمذحت**                      böğürleri; ve damarı terlemeyi artırdı. Ve **التمذح**: uzamadır; denir: Böğrü **تمذحت** edinceye kadar içti; yani suya kanmadan şişti; ve daha önce geçti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَذِحَ
1 مَذِحَ ذ , (S,) aor. مَذَحَ , (L,) inf. n. مَذَحٌ, (S, K,) His (a man's, S) thighs rubbed each other: (S, L, K:) when he walked, (S,) by reason of his fatness: (Nلmoos:) or his thighs rubbed each other, and twisted, so that they became excoriated; as also فَخِذَاهُ ↓ مَذَّحَتْ: (L:) or the parts between the inner sides of the roots of his thighs (مَا بَيْنَ الرُّفْغَيْنِ) and his buttocks became inflamed: (K, TA:) [for اختراق, in the CK, I read احتراق, as in other copies of the K, and in the TA: see also وَذِحَ.]. ― -b2- مَذِحَ is said to signify It (a thing) rubbed against another thing, and became much cracked, or chapped, thereby. ISd thinks that it relates especially to an animal. (L.) ― -b3- Also, مَذِحَ He had his testicle much chapped by its rubbing against something. (K.) ― -b4- مَذِحَتِ الضَّأْنُ, inf. n. مَذَحٌ, The sheep sweated in the inner sides of the roots of the thighs, or the parts called أَرْفَاغ: (L:) or, in their thighs. (TA.)

2 مَذَّحَ see 1.

تَمَذَّحَتْ خَاصِرَتَاهُ
5 تَمَذَّحَتْ خَاصِرَتَاهُ ذ His two hypochrondres, or flanks, became inflated, or swollen, by reason of his having satiated himself with drink. (K.) [See also تَمَدَّحَ and تَنَدَّحَ.]

أَمْذَحُ
أَمْذَحُ ذ A man whose thighs rub each other when he walks. (S.) [See 1.]

##### Türkçe

مَذِحَ
1 **مَذِحَ** **ذ** , (S,) muzâri‘ı **مَذَحَ** , (L,) mastar ismi **مَذَحٌ**, (S, K,) Onun (bir erkeğin, S) uylukları birbirine sürtündü: (S, L, K:) yürüdüğü zaman, (S,) şişmanlığından dolayı: (Nلmoos:) yahut uylukları birbirine sürtündü ve burkuldu; böylece sıyrılıp yaralı hâle geldiler; bunun gibi **فَخِذَاهُ** ↓ **مَذَّحَتْ**: (L:) yahut uyluklarının köklerinin iç yanları arasındaki kısımlar (**مَا بَيْنَ الرُّفْغَيْنِ**) ve kalçaları iltihaplandı: (K, TA:) [CK’deki **اختراق** yerine, K’nın diğer nüshalarında ve TA’da olduğu gibi **احتراق** okurum: ayrıca **وَذِحَ**’a da bak.]. ― -b2- **مَذِحَ** denilir: O (bir şey) başka bir şeye sürtündü ve bununla çokça çatladı yahut çatlayıp yarıldı. ISd, bunun özellikle bir hayvana ilişkin olduğunu düşünür. (L.) ― -b3- Ayrıca, **مَذِحَ** Onun husyesi bir şeye sürtünmesinden dolayı çokça çatlayıp yarıldı. (K.) ― -b4- **مَذِحَتِ الضَّأْنُ**, mastar ismi **مَذَحٌ**, Koyun, uyluk köklerinin iç yanlarında, yahut **أَرْفَاغ** denilen kısımlarda terledi: (L:) yahut, uyluklarında. (TA.)

2 **مَذَّحَ** 1’e bak.

تَمَذَّحَتْ خَاصِرَتَاهُ
5 **تَمَذَّحَتْ خَاصِرَتَاهُ** **ذ** Onun iki böğrü, yahut yanları, içkiyle doymuş olmasından dolayı şişti yahut kabardı. (K.) [Ayrıca **تَمَدَّحَ** ve **تَنَدَّحَ**’a da bak.]

أَمْذَحُ
**أَمْذَحُ** **ذ** Yürüdüğünde uylukları birbirine sürtünen adam. (S.) [1’e bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَذِحَ
مَذِحَ A ( n. ac. مَذَح 4 ),
a.  Chafed, rubbed his thigh; had sore thighs.

تَمَذَّحَ
تَمَذَّحَ V ,
a.  Became swollen ( thighs ).

b.  Sucked.

مَذَح
مَذَح 4 ,
a.  A kind of honey.

##### Türkçe

**مَذِحَ**
**مَذِحَ** A (mastarı **مَذَح** 4),
a. Uyluğunu tahriş etti, ovuşturdu; uylukları ağrılı oldu.

**تَمَذَّحَ**
**تَمَذَّحَ** V,
a. (Uyluklar) şişti.

b. Emdi.

**مَذَح**
**مَذَح** 4,
a. Bir çeşit bal.
