# مذخ (م-ذ-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B0%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ذ - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ذ م
خذم ، مذخ
استعمل من وجوهه : خذم ، مذخ .
مذخ : يقال : هو يَتَمذَّخُ علينا ، ويَتَبَذَّخ علينا
_ أي : يتطاول ويتكبَّر .
خذم : قال الليث : الْخَذْمُ سُرْعَةُ القَطْعِ ،
وسُرْعَةُ السَّيْر .
يقال : فَرَسٌ خَذِمٌ : سرِيعٌ . . نَعْتٌ له
لاَزِمٌ . . لا يُشْتَقُّ منه فِعْلٌ .
وقد خَذَمَ يَخْذِمُ خَذَمَاناً .
وسيفٌ خَذُومٌ ومِخْذَمٌ : قاطِعٌ ، والْقِطعةُ
خُذَامَةٌ .
ورجُل خَذِمٌ _ ورجالٌ خذِمُونَ . . وهو
الطِّيبُ النَّفْسِ .
والْخَذْمَةُ : سِمَةُ الناسِ إبْلهُم مُذ كان
الإسلامُ .
والْخَذَمَةُ _ من سِمَات الشَّاءِ _ : شَقُّهُ من
عُرْضِ الأُذُنِ . . فتُتْرَكُ الأذُنُ نائسةً .
ورجُلٌ خَذِمُ العطاء _ أي : سَمْح .
قلت : يقال : خَذَمَ الشيء وجَذَمَهُ وجَذَفَهُ
وحَذَمَهُ _ إذا قطعَه .
وثوبٌ خَذِم وخَذَارِيمُ : بمَنْزِلَة رَعَابِيلَ قاله
ابن الأعرابي .
أبو عبيد : المِخْذَمُ : السيْفُ القَطَّاع ، وابْنُ
خِذَامٍ ، اسمُ شاعرٍ جاهلي .
ومنه قول الشاعر :
نَبْكي الدِّيَارَ كَمَا بَكى ابْنُ خِذَام
ابن السكيت : الإخْذَامُ : الإقرارُ بالذُّلِّ . .
والسُّكُونِ .
وأَنْشَد لرجلٍ من بني أَسَدٍ في أولياء دَمٍ
رَضُوا منه بالدِّيَةِ فقال :
شَرَى الْكِرْشُ عن طُولِ النَّجِيِّ أَخَاهُمُو
بِمَالٍ كأَنْ لَمْ يَسْمَعُوا شِعْرَ حَذْلَمِ
شَرَوْهُ بَحُمْرٍ كَالرِّضَامِ وَأَخْذَمُوا
عَلَى الْعَارِ _ مَنْ لَمْ يُنْكِرِ الْعَارَ يُخْذِم
أي : باعُوا أخاهم بإبلٍ حُمْرٍ ، وقبِلوا الدِّيَةَ
ولم يُؤْثِروا القَوَدَ .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ قال : الْخُذُمُ :
السُّكَارَى .
والْخُذُم : الآذانُ المقَطَّعة .
سَلَمَةُ _ عن الفرّاء _ قال :
الْخَذِيمَةُ : المرأةُ السَّكْرَى ، والرَّجُلُ
خَذِيمٌ .
وقال شَمِرٌ فيما قرأتُ له بخطِّه : سَكَتَ
الرجلُ وأَطِمَ ، وأَرْطَمَ وأَخْذَمَ واخْرَنْبَقَ
بمعنى وَاحد .

##### Türkçe

خ ذ م
**خذم** , **مذخ**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **خذم** , **مذخ** .

**مذخ**: denir ki: o bize karşı **يَتَمذَّخُ علينا** , ve bize karşı **يَتَبَذَّخ علينا**
_ yani: uzanır (boy atar) ve kibirlenir.

**خذم**: Leys dedi: **الْخَذْمُ** kesmenin süratidir,
ve yürümenin sürati.

Denir ki: **فَرَسٌ خَذِمٌ**: hızlıdır... ona ait bir sıfattır
lâzımdır... ondan fiil türetilmez.

Ve muhakkak **خَذَمَ يَخْذِمُ خَذَمَاناً**.

Ve **سيفٌ خَذُومٌ** ve **مِخْذَمٌ**: kesicidir; ve parça
**خُذَامَةٌ**dır.

Ve **رجُل خَذِمٌ** _ ve **رجالٌ خذِمُونَ**... ve o,
hoş tabiatlıdır.

Ve **الْخَذْمَةُ**: insanların develerini damgalama alâmetidir; şu zamandan beri ki
İslâm (vardır).

Ve **الْخَذَمَةُ** _ koyunun alâmetlerinden _ : onu
kulağın eninden yarmaktır... böylece kulak sarkık bırakılır.

Ve **رجُلٌ خَذِمُ العطاء** _ yani: cömert.

Dedim: denir ki: **خَذَمَ** şeyi ve **جَذَمَهُ** ve **جَذَفَهُ**
ve **حَذَمَهُ** _ onu kestiği zaman.

Ve **ثوبٌ خَذِم** ve **خَذَارِيمُ**: **رَعَابِيلَ** menzilesindedir; bunu
İbnü’l-A‘râbî söyledi.

Ebû Ubeyd: **المِخْذَمُ**: keskin kesici kılıçtır; ve **ابْنُ خِذَامٍ**, câhiliye şairinin adıdır.

Ve ondan şairin sözü:
**نَبْكي الدِّيَارَ كَمَا بَكى ابْنُ خِذَام**

İbnü’s-Sikkît: **الإخْذَامُ**: zilleti...
ve sükûnu ikrar etmektir.

Ve Benî Esed’den bir adam için, kan velîleri hakkında, ondan diyete razı oldular da şöyle dedi:
**شَرَى الْكِرْشُ عن طُولِ النَّجِيِّ أَخَاهُمُو
بِمَالٍ كأَنْ لَمْ يَسْمَعُوا شِعْرَ حَذْلَمِ
شَرَوْهُ بَحُمْرٍ كَالرِّضَامِ وَأَخْذَمُوا
عَلَى الْعَارِ _ مَنْ لَمْ يُنْكِرِ الْعَارَ يُخْذِم**

Yani: kardeşlerini kızıl develerle sattılar; ve diyeti kabul ettiler
ve kısası tercih etmediler.

Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _ dedi: **الْخُذُمُ**:
sarhoşlardır.

Ve **الْخُذُم**: kesilmiş kulaklardır.

Seleme _ Ferrâ’dan _ dedi:
**الْخَذِيمَةُ**: sarhoş kadın; ve erkek
**خَذِيمٌ**dir.

Ve Şemmir, onun hattıyla okuduğum şeyde dedi: **سَكَتَ**
adam ve **أَطِمَ** , ve **أَرْطَمَ** ve **أَخْذَمَ** ve **اخْرَنْبَقَ**
tek bir mânâ iledir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَذْخُ، بسكون الذال: عسل يظهر في جُلّنار المَظّ وهو رمَّان البرّ؛ عن أَبي حنيفة، ويكثر حتى يَتَمَذَّخه الناس. وتمذَّخه الناس: امتصُّوه، عنه أَيضاً؛ قال الدينوري: يمتص الإِنسان حتى يمتلئ وَتجْرِسه النَّحل.
وتمذَّخَت الناقةُ في مشيها: تقاعست كتمدَّخت
(* قوله «كتمدخت» هو
بالدال والخاء في نسخة المؤلف، وهو الذي يؤخذ من المادة فوقه. وقال في شرح القاموس كتمذحت، بالحاء المهملة).

##### Türkçe

**المَذْخُ**, **الذال**’ın sükûnu ile: **المَظّ**’un **جُلّنار**’ında görünen bir baldır; o da kara **رمَّان**’dır; Ebû Hanîfe’den. Ve çoğalır, ta ki insanlar onu **يَتَمَذَّخه** edinceye kadar. İnsanların onu **تمذَّخه** etmesi: onu emdiler; ondan da (Ebû Hanîfe’den) ayrıca. Dîneverî dedi: İnsan emer, ta ki doluncaya kadar; ve arılar onu **تجْرِسه** eder.

Devenin yürüyüşünde **تمذَّخَت** olması: **تمدَّخت** gibi ağırdan aldı.

(* Onun “**كتمدخت**” sözü, müellif nüshasında **الدال** ve **الخاء** iledir; ve o, yukarıdaki maddeden alınandır. Ve **القاموس** şerhinde “**كتمذحت**”, ihmal edilmiş **الحاء** ile, dedi).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المذخ، محركة، وضبطه في اللسان بإسكان الذال: عسل يظهر في جلنار المظ، وهو رمان البر، عن أبي حنيفة، ويكثر حتى يتمذخه الناس، أي يتمصصونه، وقال الدينوري: يمتصه الإنسان حتى يمتلىء، وتجرسه النحل. وتمذخت الناقة والرجل تمذخا، إذا تقاعسا وتماكسا في السير، كتمذحت، بالحاء. وفي بعض النسخ تماكثا.

##### Türkçe

**المذخ**; harekeli; ve onun ضبطı Lisân’da **الذال**’ı sâkin kılmak iledir: **جلنار**’da görünen baldır; o, **المظ**’dur; ve o, kırın narıdır; Ebû Hanîfe’den. Ve çoğalır; ta ki insanlar onu **يتمذخه** ederler; yani onu **يتمصصونه** ederler. Ve ed-Dîneverî dedi: İnsan onu **يمتصه** eder; ta ki dolar; ve arılar onu **تجرسه** eder.

Ve dişi deve **تمذخت** ve adam **تمذخا** (etti); yürüyüşte ağırdan alıp oyalanırlarsa; **تمذحت** gibi; **الحاء** ile. Ve bazı nüshalarda: **تماكثا**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B0%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَذَخَ
مَذَخَ تَمَذَّخَ V ,
a.  Was slow.

b.  Gathered honey.

مَذَخ
مَذَخ 4 ,
a.  see مَذَحَ مَذَخ 4 .

##### Türkçe

**مَذَخَ**
**مَذَخَ** **تَمَذَّخَ** V ,
a. Yavaş oldu.

b. Bal topladı.

**مَذَخ**
**مَذَخ** 4 ,
a. bkz. **مَذَحَ** **مَذَخ** 4 .
