# مرث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B1%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مرث

مرت التمر  بيده، يمرثه مرثا: لغة في  مرسه  إذا ماثه ودافه، وربما قيل: مرذه، والمرث: المرس. مرث الصبي  الإصبع: لاكها  ، ومرث الصبي يمرث، إذا عض بدردره، وفي حديث الزبير: قال لابنه: لا تخاصم الخوارج بالقرآن، خاصمتهم بالسنة، قال ابن الزبير: فخاصمتهم بها، فكأنهم صبيان يمرثون سخبهم أي يعضونها ويمصونها، والسخب: قلائد الخرز، يعنى أنهم بهتوا وعجزوا عن الجواب. مرث  الرجل: ضربه  ، ورواية أبي عبيد: مرث به الأرض ومرثها: ضربها به، ورواية الفراء: مرن بالنون. مرث  الودع يمرثه  ، بالضم  ويمرثه، بالكسر  مرثا:  مصه  . وعن ابن الأعرابي: المرث: المص، قال: والمرثة: مصة الصبي ثدى أمه مصة واحدة، وقد مرث يمرث مرثا، إذا مص، قال عبدة بن الطبيب:
  فرجعتهم شتى كأن عـمـيدهـم                      في المهد يمرث ودعيته مرضع

  مرث  الشىء  يمرثه مرثا:  لينه  حتى صار مثل الحساء، ثم تحساه. وكل شىء مرذ فقد مرث. وقال الأصمعي في باب المبدل: مرث فلان الخبز في الماء، ومرذه، قال: هكذا رواه أبو بكر عن شمر بالثاء والذال. مرث الشىء  في الماء  يمرثه ويمرثه مرثا  : أنقعه  فيه. مرث  السخلة  إذا  نالها بسهك  ، محركة، وهو الذفر،  فلم ترأمها أمها لذلك، كمرثها  تمريثا. قال ابن جعيل الكلبي. يقال للصبي -إذا أخذ ولد الشاة-: لا تمرثه بيدك فلا ترضعه أمه، أي لا توضره بلطخ يدك، وذلك أن أمه إذا شمت رائحة الوضر نفرت منه. وقال المفضل الضبي: يقال: أدرك عناقك لا يمرثوها، قال: والتمريث أن يمسحها القوم بأديهم وفيها غمر فلا ترأمها أمها من ريح الغمر. ومن ذلك ما جاء في الحديث:  أن النبي صلى الله عليه وسلم أتى السقاية وقال: اسقوني، فقال العباس: إنهم قد مرثوه وأفسدوه  قال شمر: مرثوه أي وضروه ووسخوه بإدخال أيديهم الوضرة، قال: ومرثه ووضره واحد، كذا في اللسان.  والممرث، كمنبر  من الرجال  : الصبور على الخصام  ، والجمع ممارث. قال ابن الأعرابي: المرث: الحلم، ورجل ممرث، وهو  الحليم  الوقور، وفي بعض النسخ بإسقاط الواو من  والحليم  ،  كالمرث  ككتف.  وقد مرث  الرجل  كفرح  إذا حلم وصبر.  والتمريث: التفتيت  ، وأنشد:
  قراطف اليمنة لم تمرث أي لم تفتت.  وأرض ممرثة  ، كمعظمة  : أصابها مطر ضعيف  ، نقله الصاغاني.

### Türkçe

**مرت** hurmayı eliyle, onu **يمرثه** **مرثا**: **مرسه**’de bir dildir; onu **ماثه** ve **دافه** ettiğinde; bazen denir: **مرذه**; ve **المرث**: **المرس**. **مرث** çocuk parmağı: onu yaladı; ve çocuk **يمرث**; **بدردره**’yi ısırdığında. Zübeyr hadîsinde: oğluna dedi: Hâricîlerle Kur’ân ile çekişme; onlarla sünnet ile çekiş. İbnü’z-Zübeyr dedi: Onlarla onunla çekiştim; sanki onlar çocuklar, **يمرثون** **سخبهم**; yani onları ısırıyorlar ve onları emiyorlar; ve **السخب**: boncuk gerdanlıkları; yani onlar şaşırdılar ve cevaptan âciz kaldılar. **مرث** adam: onu dövdü; Ebû Ubeyd rivayeti: onunla yere **مرث** ve onu **مرثها**: onunla onu dövdü; Ferrâ rivayeti: **مرن** nûn ile. **مرث** **الودع** onu **يمرثه**, damme ile; ve onu **يمرثه**, kesre ile; **مرثا**: onu emdi. İbnü’l-A‘râbî’den: **المرث**: emme; dedi: ve **المرثة**: çocuğun annesinin memesini bir tek emiş emmesi; ve gerçekten **مرث** **يمرث** **مرثا**, emdiğinde. Abde b. et-Tabîb dedi:
  Onları türlü türlü geri çevirdim; sanki onların direği
  beşikte **يمرث**; ve onu emziren sütanne.

**مرث** şey’i, onu **يمرثه** **مرثا**: onu yumuşattı; ta ki çorba gibi oldu; sonra onu içti. Ve her şey ki **مرذ** olmuştur, artık **مرث** olmuştur. Asma‘î, بدل بابında dedi: Falan ekmeği suda **مرث** etti, ve onu **مرذه** etti; dedi: Ebû Bekir bunu Şemr’den ثاء ve ذال ile böyle rivayet etti. **مرث** şey’i suda, onu **يمرثه** ve **يمرثه** **مرثا**: onu onda ıslattı. **مرث** **السخلة**; eğer ona **بسهك** ile—harekeli—ulaştıysa; ve o **الذفر**’dir; bundan dolayı annesi onu benimsemedi; onun **تمريثا** olarak **مرثها**’si gibi. İbn Cüayl el-Kelbî dedi. Çocuğa—koyun yavrusunu aldığında—denir: Onu elinle **تمرثه** etme; böylece annesi onu emzirmesin; yani onu **الوضر** ile elini bulaştırarak ona zarar verme; çünkü annesi **الوضر** kokusunu kokladığında ondan ürker. Mufaddal ed-Dabbî dedi: denir: Dişi keçi yavruna yetiş; onu **يمرثوها** etmesinler. Dedi: ve **التمريث**: kavmin onu elleriyle silmesidir; onda **غمر** varken; böylece annesi **غمر** kokusundan dolayı onu benimsemez. Bundan, hadîste gelen: Peygamber صلى الله عليه وسلم sulamaya geldi ve dedi: Bana su verin. Abbas dedi: Onlar onu **مرثوه** ettiler ve onu bozdular. Şemr dedi: **مرثوه** yani onu **وضروه** ettiler ve onu, **الوضرة** ellerini sokmakla kirlettiler. Dedi: ve onu **مرثه** etmek ile onu **وضره** etmek birdir; Lisân’da böyledir. Ve **الممرث**, **كمنبر** vezninde, erkeklerden: çekişmeye karşı sabırlı olan; çoğulu **ممارث**. İbnü’l-A‘râbî dedi: **المرث**: yumuşak huyluluk; ve adam **ممرث**; ve o: ağırbaşlı, vakarlı. Bazı nüshalarda **والحليم**’den vav düşürülerek; **كالمرث** **ككتف**. Ve gerçekten adam **مرث** **كفرح**; yumuşak huylu ve sabırlı olduğunda. Ve **التمريث**: ufalama. Ve şu beyit okundu:
  Yemen işi **قراطف**; **لم تمرث** yani ufalanmadı. Ve **أرض ممرثة**, **كمعظمة**: ona zayıf bir yağmur isabet etti; bunu Sâğânî nakletti.
