# مرجل (م-ر-ج-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AC%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B1%D8%AC%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ر - ج - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AC%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الجيم والرّاء
فرجل:
الفَرجلةُ: التّفَجُّجُ، قال:
تقحُّمَ الفيلِ إذا ما فرجلا
نرجل:
النار جِئلُ، يهمزُ وعامةُ النّاس لا يهمزون، وهو الجوزُ الهندي. الواحدة: نازجيئلة.
مرجل:
المِرجلً: قِدرٌ من نُحاس. والمَراجلُ: ضرب من بُرود اليمن. وثوب مُمَرجَل: على صنعة المراجل من البرود، قال:
وأبـصـرتُ سـلـمـى بـين بُـردى		مراجلٍ وأخياشِ عصبٍ من مُهلهلةِ اليمن
برجم:
البرجمة للمفصل وهو الظّاهر في الأصابع كالعُقَد.
والإصبعُ الوسطى من كلِّ طائِر، هي البَرجمة.
والبَراجمُ: أحياءٌ من تميم. والنِّسبةُ: بُرجُميٌّ.
المِرجان: اللؤلؤ الصِّغار.

##### Türkçe

**الجيم** ve **الرّاء**

**فرجل**:
**الفَرجلةُ**: genişleme, açılma; dedi ki:
“Filin, **فرجلا** olduğu vakit (yürüyüşünde) öne atılması”

**نرجل**:
**النار** **جِئلُ**’dür; hemzelenir ve insanların çoğu hemzelemez; o, Hindistan cevizi(= **الجوزُ الهندي**)dir. Bir tanesi: **نازجيئلة**.

**مرجل**:
**المِرجلً**: bakırdan bir tencere. **المَراجلُ**: Yemen bürdelerinden bir tür. **ثوب مُمَرجَل**: bürdelerden **المراجل** sanatı üzere (yapılmış) bir elbise; dedi ki:
“Selmâ’yı iki **مراجلٍ** bürde arasında ve Yemen’in gevşek dokumasından **عصبٍ**’ın **أخياشِ**’ı arasında gördüm”

**برجم**:
**البرجمة**: eklem içindir; o, parmaklarda düğümler gibi görünen (kısımdır).
Her kuşun orta parmağı, o **البَرجمة**’dir.
**البَراجمُ**: Temîm’den kabilelerdir. Nisbet: **بُرجُميٌّ**.

**المِرجان**: küçük inciler.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AC%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المُمَرْجَلُ: ضربٌ من ثياب الوَشْيِ. قال العجاج:
بِشِيَةٍ كَشِيَةِ المُمَرْجَلِ
قال سيبويه: مُراجِلُ ميمها من نفس الحرف، وهي ثياب الوَشْيِ.

##### Türkçe

**المُمَرْجَلُ**: **الوَشْيِ** elbiselerinden bir türdür. el-‘Accâc dedi ki:
**بِشِيَةٍ كَشِيَةِ المُمَرْجَلِ**

Sîbeveyh dedi ki: **مُراجِلُ**’ün **ميم**’i aynı harften (aslî harften)dir; ve o, **الوَشْيِ** elbiseleridir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AC%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الليث: المَراجِل ضرْب من بُرود اليمن؛ وأَنشد:
وأَبْصَرْتُ سَلْمَى بين بُرْدَيْ مَراجِلٍ،
وأَخْياشِ عصبٍ من مُهَلْهلَة اليَمنْ
وأَنشد ابن بري لشاعر:
يُسائِلْنَ: مَنْ هذا الصَّريعُ الذي نَرَى؟
ويَنْظُرْنَ خَلْساً من خِلال المَراجِل
وثوب مُمَرْجَل: على صنعة المَراجِلِ من البُرود. وفي الحديث: وعليها ثِياب مراجِل، يروى بالجيم والحاء، فالجيم معناه أَن عليها نُقوشاً تِمْثال الرجال، والحاء معناه أَن عليها صُوَرَ الرِّحال وهي الإِبل بأَكْوَارِها. ومنه: ثوبٌ مُرَحَّل، والروايتان معاً من باب الراء، والميم فيهما زائدة، وهو مذكور أَيضاً في موضعه. وفي الحديث: فبعث معهما بِبُرْد مَرَاجِل؛ هو ضرْب من بُرود اليمن، قال: وهذا التفسير
(* قوله «قال وهذا التفسير»
عبارة النهاية: قال الازهري هذا إلخ) يشبه أَن تكون الميم أَصلية. والمُمَرْجَل: ضرْب من ثياب الوَشْيِ؛ قال العجاج:
بِشِيَةٍ كَشِيَةِ المُمَرْجَلِ
قال الجوهري: قال سيبويه مَرَاجِل ميمُها من نفس الحرف وهي ثياب الوَشْيِ.
وفي الحديث: ولِصَدْرِه أَزِيزٌ كأَزِيزِ المِرْجَل؛ هو، بالكسر: الإِناء الذي يُغْلى فيه الماء، وسواء كان من حديد أَو صُفْر أَو حجارة أَو خَزَف، والميم زائدة، قيل: لأَنه إِذا نُصِب كأَنه أُقيم على أَرْجُل. قال ابن بري: والمِرْجَل المُِشط، ميمه زائدة لأَنه يرجَّل به الشعر؛ قال الشاعر:
مَرَاجِلُنا من عَظْمِ فِيلٍ، ولم تكن
مَرَاجلُ قَومي من جَديد القَماقِم

##### Türkçe

الليث: **المَراجِل** Yemen **بُرود**’undan bir türdür; ve inşad etti:

Ve **سَلْمَى**’yı **مَراجِل**’den iki **بُرْد** arasında gördüm,
ve Yemen’in **مُهَلْهلَة**’sinden **عصب**’dan **أَخْياش**(ler)i (arasında).

Ve İbn Berrî bir şair için inşad etti:

Sorarlar: “Gördüğümüz bu **الصَّريعُ** kimdir?”
Ve **المَراجِل**’in aralarından gizlice bakarlar.

Ve **ثوب مُمَرْجَل**: **البُرود**’dan **المَراجِل** sanatı üzere (olan). Ve hadiste: ve onun üzerinde **ثِياب مراجِل**; **الجيم** ve **الحاء** ile rivayet olunur; **الجيم** (ile) mânâsı: onun üzerinde erkeklerin timsali nakışlar olduğudur; **الحاء** (ile) mânâsı: onun üzerinde **الرِّحال** sûretleri olduğudur; ve o, **الإِبل**’dir, **أَكْوَارِها** ile. Ve ondan: **ثوبٌ مُرَحَّل**; ve iki rivayet birlikte **الراء** بابındandır; ve ikisinde de **الميم** zâiddir; ve o, yerinde de zikredilmiştir. Ve hadiste: “İkisiyle beraber **بِبُرْد مَرَاجِل** gönderdi”; o, Yemen **بُرود**’undan bir türdür; dedi: ve bu tefsir
(* “dedi: ve bu tefsir” sözü
en-Nihâye’nin ibaresi: el-Ezherî dedi: bu vb.) **الميم**’in aslî olmasına benzer.

Ve **المُمَرْجَل**: **الوَشْيِ** elbiselerinden bir türdür; el-Accec dedi:

**بِشِيَةٍ** ile, **المُمَرْجَل**’in **شِيَة**’si gibi.

el-Cevherî dedi: Sîbeveyh dedi: **مَرَاجِل**’in **ميم**’i harfin kendisindendir; ve o, **الوَشْيِ** elbiseleridir.

Ve hadiste: “Onun göğsü için **أَزِيزٌ** vardır, **المِرْجَل**’in **أَزِيز**’i gibi”; o, kesre ile: içinde suyun kaynatıldığı kaptır; ister demirden, ister **صُفْر**’dan, ister taşlardan, ister **خَزَف**’tan olsun; ve **الميم** zâiddir; denildi: çünkü o dikildiği zaman sanki ayaklar üzerine dikilmiş gibi olur. İbn Berrî dedi: ve **المِرْجَل** **المُِشط**’tır; **ميم**’i zâiddir, çünkü onunla saç **يرجَّل** edilir; şair dedi:

Bizim **مَرَاجِل**’imiz fil kemiğindendir; ve olmadı
kavmimin **مَرَاجل**’i yeni **القَماقِم**’den.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AC%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الممرجل: ضرب من ثياب الوشي نقله الجوهري، وأنشد للعجاج:
  بشية كشية الممرجل ونقل عن سيبويه أن ميم مراجل من نفس الكلمة، وهي ثياب الوشي، وقال الليث: المراجل: ضرب من برود اليمن، وأنشد:
  وأبصرت سلمى بين بردى مراجلوأخياش عصب من مهلهلة اليمن وأنشد ابن بري لشاعر:
  يسائلن من هذا الصريح الذي نرى                      وينظرن خلسا من خلال المراجل وثوب ممرجل: على صنعة المراجل من البرود. وقال شيخنا: اختلفوا في ميم الممرجل، فقال السيرافي والجمهور: هي أصلية؛ لثبوتها في التصريف، وهو معيار الزيادة والأصالة، وذهب أبو العلاء المعري وغيره إلى أنها زائدة كالميم في ممسكن، ولم يعتبر ثبوتها في التصريف، وكلامهم في شرح اللفظة وأنها ثياب تعمل على نحو المراجل، أو نفسها، أو صورها، كما قاله السيرافي وغيره، صريح في الزيادة، فتأمل.

##### Türkçe

**الممرجل**: **الوشي** elbiselerinden bir türdür; onu el-Cevherî nakletmiştir. el-A‘câc’a ait olarak şu beyti rivayet etti:
  **بشية** gibi, **الممرجل**’in **كشية**’si gibi. Ve Sîbeveyh’ten, **مراجل**’in **ميم**’inin aynı kelimenin kendisinden olduğu nakledildi; ve o, **الوشي** elbiseleridir. el-Leys dedi ki: **المراجل**: Yemen **برود**’undan bir türdür; ve şu beyti rivayet etti:
  Ve Selmâ’yı, **بردى** arasında **مراجلو** ve Yemen’in **مهلهلة**’sinden **عصب** **أخياش** gördüm. İbn Berrî bir şaire ait olarak şu beyti rivayet etti:
  “Gördüğümüz bu **الصريح** kimdir?” diye sorarlar                      ve **المراجل**’in aralarından gizlice bakarlar. Ve **ثوب ممرجل**: **البرود**’dan **المراجل** sanatı üzere (yapılmış)tır. Şeyhimiz dedi ki: **الممرجل**’in **ميم**’i hakkında ihtilaf ettiler; es-Sîrâfî ve çoğunluk dedi ki: o aslîdir; çünkü tasrîfte sabit oluşu sebebiyledir; hâlbuki o, ziyadelik ve aslîlik ölçüsüdür. Ebü’l-Alâ el-Ma‘arrî ve başkaları ise, **ممسكن**’deki **الميم** gibi onun زائد olduğuna gittiler; ve tasrîfte sabit oluşunu dikkate almadılar. Onların lafzın şerhinde söyledikleri ve onun, **المراجل** tarzı üzere yapılan elbiseler olduğu, yahut bizzat kendileri olduğu, yahut suretleri olduğu—es-Sîrâfî ve başkalarının dediği gibi—ziyadelikte sarihtir; öyleyse düşün.
