# مرح — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AD/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B1%D8%AD/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AD.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: مرح

مرح
مَرِحَ - يَمْرَحُ - مَرَح - مَرَحَاً
مَرِحَ - يَمْرَحُ + الكائن: يبدي الخيلاء والفخر والفرح والكبر على الآخرين: يمشي ويتحرك أثناء مشيه بطريقة فيها الخيلاء والفخر والكبر، فيبدو لمن يشاهده أنه فرح ومسرور ومتميز عمن سواه بالنعمة من مال أو جمال جسم أو منزلة
مَرَح: اسم فعل " مَرِحَ - يَمْرَحُ ": المشي والتحرك بطريقة فيها الخيلاء والفخر والكبر، فيبدو لمن يشاهده أنه فرح ومسرور ومتميز عمن سواه بالنعمة من مال أو جمال جسم أو منزلة
مَرَحاً: حال من " مَرَح ": بشكل يبدي فيه " المَرَح "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " البطر والرفاهية والتكبر"، وهي:
فَرِهَ - يَفْرَهُ، تَرِفَ - يَتْرَفُ، مَرِحَ - يَمْرَحُ، بَطِرَ - يَبْطَرُ، مَنَّ - يَمُنُّ (المتعدي)، أَشِرَ - يَأْشَرُ
مَرَحَ - يَمْرَحُ
الفرح	﴿ذلكم بما كنتم تفرحون في الأرض بغير الحق وبما كنتم تمرحون(75)﴾ غافر
مرحا
تخرق الأرض مختال فخور﴿ولا تمش في الأرض مرحا إنك لن تخرق الأرض ولن تبلغ الجبال طولا(37)﴾ الإسراء ﴿ولا تصعر خدك للناس ولا تمش في الأرض مرحا إن الله لا يحب كل مختال فخور(18)﴾ لقمان
مختار الصحاح
● [مرح] م ر ح: المَرَحُ شدة الفرح والنشاط وبابه طرِب فهو مَرِحٌ بكسر الراء و مِرِّيحٌ بوزن سِكِّيت و أمْرَحَهُ غيره والاسم المِرَاحُ بالكسر
الراغب
مرح
- المرح: شدة الفرح والتوسع فيه، قال تعالى: }ولا تمش في الأرض مرحا{ [الإسراء/37] وقرئ: (مرحا) (وهي قراءة شاذة قرأ بها يعقوب من غير طريق الطيبة. انظر: إعراب القرآن للنحاس 2/241) أي: فرحا، ومرحى: كلمة تعجب.
ملخص اللسان:
1.     المَرَحُ: شدَّة الفَرَحِ والنشاط حتى يجاوزَ قَدْرَه؛ وقد  أَمْرَحَه غيره، والاسم المِراحُ، بكسر الميم؛
2.     وقيل: المَرَحُ التبختر  والاختيالُ. وفي التنزيل: ولا تَمْشِ في الأَرض مَرَحاً أَي متبختراً مختالاً؛
3.     وقيل: المَرَحُ الأَشَرُ والبَطَرُ؛ ومنه قوله تعالى: بما كنتم تَفْرَحونَ  في الأَرض بغير الحق وبما كنتم تَمْرَحُونَ. وقد مَرِحَ مَرَحاً ومِراحاً،
4.     وفَرَسٌ  مَرُوحٌ ومِمْرَحٌ ومِمْراحٌ: نَشِيطٌ،
5.     ومَرِحَتِ الأَرضُ بالنبات مَرَحاً: أَخرجته.وأَرض مِمْراح إِذا كانت سريعة النبات حين يصيبها المطر
6.     مَرِحَت العين إِنها بمعنى أَسْبلت الدَّمْعَ، وكذلك السحابُ إِذا أَسْبَلَ المَطَرَ،
7.     ومَرِحَتْ عينه مَرَحاناً: فَسَدَتْ وهاجتْ. وعين مِمْراحٌ: غريزة الدمع.
8.     ومَرَّحَ الطعامَ: نَقَّاه من الغَبا  ولعله الغفا بالغين  المعجمة والفاء، شيء كالزؤان أو التبن
9.     ومَرَّحَ جِلْدَه: دَهَنَه
10.                        ومَرَّحْتُ القِرْبةَ: شَرَّبْتُها، وهو أَن تملأَها ماء لتَنْسَدَّ عيونُ الخُرَز
لسان العرب
● - مرح: المَرَحُ: شدَّة الفَرَحِ والنشاط حتى يجاوزَ قَدْرَه؛ وقد  أَمْرَحَه غيره، والاسم المِراحُ، بكسر الميم؛ وقيل: المَرَحُ التبختر  والاختيالُ. وفي التنزيل: ولا تَمْشِ في الأَرض مَرَحاً أَي متبختراً مختالاً؛  وقيل: المَرَحُ الأَشَرُ والبَطَرُ؛ ومنه قوله تعالى: بما كنتم تَفْرَحونَ  في الأَرض بغير الحق وبما كنتم تَمْرَحُونَ. وقد مَرِحَ مَرَحاً ومِراحاً،  ورجل مَرِحٌ من قوم مَرْحى ومَراحى؛ ومِرِّيحٌ، بالتشديد، مثل سِكِّيرٍ،  من قوم مِرِّيحينَ، ولا يُكَسَّرُ؛ ومَرِحَ، بالكسر، مَرَحاً: نَشِطَ.  وفي حديث عليّ: زَعَمَ ابن النابغة أَني تِلْعابَةُ تِمْراحة؛ قال ابن  الأَثير: هو من المَرَح، وهو النَّشاطُ والخِفَّة، والتاءُ زائدة، وهو من  أَبنية المبالغة، وأَتى به في حرف التاءِ حملاً على ظاهر لفظه. وفَرَسٌ  مَرُوحٌ ومِمْرَحٌ ومِمْراحٌ: نَشِيطٌ، وقد أَمْرَحه الكَلأُ. وناقة  مِمْراحٌ ومَرُوحٌ: كذلك؛ قال:  تَطْوي الفَلا بمَروحٍ لَحْمُها زِيَم  وقال الأَعشى يصف ناقة:  مَرِحَتْ حُرَّةٌ كقَنْطَرَةِ الرُّو  مِيِّ، تَفْرِي الهَجيرَ بالإِرْقالِ  ابن سيده: المَرُوحُ الخَمْرُ، سميت بذلك لأَنها تَمْرَحُ في الإِناءِ؛  قال عُمارة:  من عُقارٍ عنْدَ المِزاج مَرُوح  وقول أَبي ذؤيب:  مُصَفَّقَةٌ مُصَفَّاةٌ عُقارٌ  شَآمِيَةٌ، إِذا جُلِيتْ، مَرُوحُ  أَي لها مِراحٌ في الرأْس وسَوْرَةٌ يَمْرَحُ مَن يشربها. وقَوْسٌ  مَرُوحٌ: يَمْرَحُ راؤُوها عَجَباً إِذا قَلَّبُوها؛ وقيل: هي التي تَمْرَح في  إِرسالها السهم؛ تقول العرب: طَرُوحٌ مَروحٌ تُعْجلُ الظَّبْيَ أَن  يَرُوَح؛ الجوهري: قوس مَروحٌ كأَنَّ بها مَرَحاً من حُسْنِ إِرسالها  السهمَ.ومَرْحَى: كلمة تقال للرامي إِذا أَصاب؛ قال ابن مقبل:  أَقولُ، والحَبْلُ مَعْقُودٌ بمِسْحَلِه:  مَرْحَى له إلإِن يَفُتْنا مَسْحُه يَطِرِ  أَبو عمرو بنُ العَلاءِ: إِذا رمى الرجل فأَصاب قيل: مَرْحَى له وهو  تعجب من جَوْدة رميه؛ وقال أُمَيَّة بن أَبي عائذ:  يُصِيبُ القَنِيصَ، وصِدْقاً يقو  لُ: مَرْحى وأَيحَى إِذا ما يُوالي  مَرْحى وأَيْحى: كلمةُ التعجب شِبْهُ الزَّجْرِ، وإِذا أَخطأَ قيل له:  بَرْحى  ومَرِحَتِ الأَرضُ بالنبات مَرَحاً: أَخرجته.  وأَرض مِمْراح إِذا كانت سريعة النبات حين يصيبها المطر؛ الأَصمعي:  المِمْراح من الأَرض التي حالت سنة فلم تَمْرَحْ بنباتها.  ومَرِحَ الزرع يَمْرَحُ: خرج سُنْبُله. ومَرِحَتِ العينُ مَرَحاناً:  اشتدّ سَيَلانُها؛ قال:  كأَنَّ قَذًى في العين قد مَرِحتْ به،  وما حاجةُ الأُخْرَى إِلى المَرَحانِ  وقيل: مَرِحتْ مَرَحاناً ضَعُفَت؛ قال ابن بري: هذا البيت ينسب إِلى  النابغة الجَعْدي، وقبله:  تَواهَسَ أَصحابي حديثاً فَقِهْتُه  خَفِيًّا، وأَعْضادُ المَطِيِّ عَواني  التواهُسُ: التسارُرُ؛ أَراد أَن أَصحابه تَسارُّوا بحديث حَرْبه.  والغواني هنا: العوامل. وقد قيل في مَرِحَت العين إِنها بمعنى أَسْبلت  الدَّمْعَ، وكذلك السحابُ إِذا أَسْبَلَ المَطَرَ، والمعنى: أَنه لما بكى  أَلمَتْ عينُه، فصارت كأَنها قَذِيَّة، ولما أَدام البكاء قَذِيَتِ الأُخْرَى؛  وهذا كقول الآخر:  بَكَتْ عَيْنيَ اليُمْنى؛ فلما زَجَرْتُها  عن الجَهْلِ بعد الحِلْمِ، أَسْبَلَتَا مَعَا  وقال شمر: المَرَحُ خروجُ الدمع إِذا كثر؛ وقال عَدِيّ بن زيد:  مَرِحٌ وَبْلُه يَسُحُّ سُيُوبَ الـ  ـماءِ سَحًّا، كأَنَّه مَنْحُورُ  وعين مِمْراح: سريعة البكاء. ومَرِحَتْ عينه مَرَحاناً: فَسَدَتْ  وهاجتْ. وعين مِمْراحٌ: غريزة الدمع.  ومَرَّحَ الطعامَ: نَقَّاه من الغَبا  (* قوله «تقاه من الغبا» عبارة  القاموس وشرحه: والتمريح تنقية الطعام من العفا. هكذا في سائر النسخ. وفي  بعض الأمهات من الغبا اهـ. ولم نجد للعفا بالعين المهملة والفاء ولا للغبا  بالغين المعجمة والباء الموحدة معنى يناسب هنا، ولعله الغفا بالغين  المعجمة والفاء، شيء كالزؤان أو التبن كما نص عليه المجد وغيره.) بالمَحاوِق  أي المكانس.  ومَرَّحَ جِلْدَه: دَهَنَه؛ قال:  سَرَتْ في رَعِيلٍ ذي أَداوَى، مَنُوطةٍ  بِلَبَّاتِها، مَدْبوغةٍ لم تُمَرَّحِ  قوله: سرت يعني قطاة. في رَعيل أَي في جماعة قَطاً. ذي أَداوَى يعني  حواصلها. منوطة: معلقة. بلَبَّاتها يعني مواضع المَنْحَر؛ وقيل: التمريح أَن  تُؤْخَذَ المَزادة أَولَ ما تَخْرَزُ فَتُمْلأَ ماء حتى تمتلئ خروزها  وتنتفخ، والاسم المَرَحُ، وقد مَرِحَتْ مَرَحاناً. قال أَبو حنيفة:  ومَزادةٌ مرِحة لا تُمْسك الماءَ. ويقال: قد ذهب مَرَحُ المَزادة إِذا انسدت  عيونها ولم يسل منها شيء؛ ابن الأَعرابي: التمريح تطييب القربة الجديدة  بأَذْخِرٍ أَو شيح، فإِذا طُيِّبَتْ بطين فهو التشريب، وبعضهم جعل تمريح  المزادة أَن تملأَها ماء حتى تَبْتَلَّ خُرُوزها ويكثر سيلانها قبل  انتفاخها، فذلك مَرَحُها. ومَرَّحْتُ القِرْبةَ: شَرَّبْتُها، وهو أَن تملأَها  ماء لتَنْسَدَّ عيونُ الخُرَز.  والمِراحُ: موضع؛ قال:  تَرَكنا، بالمِراحِ وذي سُحَيْمٍ،  أَبا حَيَّانَ في نَفَرٍ مَنافى  ومَرَحَيَّا: زَجْرٌ عن السيرافي. ومَرْحَى ناقة بعينها عن ابن  الأَعرابي؛ وأَنشد:  ما بالُ مَرْحَى قد أَمْسَتْ، وهي ساكنةٌ،  باتتْ تَشَكَّى إليَّ الأَيْنَ والنَّجَدا
مقاييس اللغة:
(مرح) الميم والراء والحاء أصلٌ يدلُّ على مَسَرَّةٍ لا يكاد يستقرُّ معها طرباً. ومَرِحَ يَمْرَحُ. وفرسٌ مِمْرَاحٌ ومَرُوح. قال الله تعالى: ﴿وَبِمَا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ﴾ [غافر 75]، ومنه المِراح، وقد ذكرناه. قال:
يقولُ العاذِلاتُ علاكَ شيبٌ *** أهذا الشَّيب يمنعني مِرَاحِي
وقوسٌ مَرُوحٌ: يمرَح مَن رآها عجباً بها، ويقال بل التي كأنَّ بها مَرَحاً من حسن إرسالها السَّهم. ويقولون: عينٌ مِمْرَاحٌ: غزيرةُ الدَّمع. وهذا بعضُ قياس الباب، لأنَّهم ذهبوا فيه إلى ما قلناه من قِلّةِ الاستقرار. وكذلك مرَّحْتُ المَزَادةَ: ملأتُها لتتسرَّبَ وتسيل. ومَرِحَت العَينُ مَرَحاناً([17]). قال:
كأنَّ قَذَىً في العَين قد مَرِحَتْ بهِ *** وما حاجةُ الأُخرى إلى المَرَحَانِ([18])
ومَرْحَى: كلمةُ تعجُّبٍ وإعجاب. يقال للرَّامي إذا أصابَ: مَرْحَى له. وقال ابنُ دريد([19]): وإذا أخطأ قالوا بَرْحَى. قال:
* مَرْحَى وأَيْحَى إذا ما يُوالِي([20]) *
القاموس المحيط:
مَرِحَ، كفَرِحَ أشِرَ، وبَطِرَ، واخْتَالَ، ونَشِطَ، وتَبَخْترَ، والاسمُ ككِتابٍ. وهو مَرِحٌ ومِرِّيحٌ، كسِكِّينٍ، من مَرْحَى ومَراحَى ومِرِّيحينَ. وفَرَسٌ مِمْرَحٌ ومِمْرَاحٌ ومَرُوحٌ. وأَمْرَحَهُ الكَلأ.
والمَرَحانُ، محركةً: الفَرَحُ، والضَّعْفُ، وشِدَّةُ سَيَلاَنِ العينِ، وفَسَادُها، مَرِحَتْ، كفَرِحَتْ. وقَوْسٌ مَرُوحٌ: يَمْرَحُ راؤُوها لحُسْنِهَا، أو كأنَّ بها مَرَحاً لِحُسْنِ إرْسالِها السَّهْمَ. والمِمْرَاحُ من الأرض: السَّريعةُ النَّباتِ، ومن العَيْنِ: الغَزِيرةُ الدَّمْعِ. ومَرْحى في: ب ر ح، واسمُ ناقةِ عبدِ الله بنِ الزَّبِيرِ الشاعرِ. والتَّمْرِيحُ: تَنْقِيَةُ الطَّعامِ من العَفَا بالمَكَانِسِ، وتَدْهِينُ الجِلْدِ، ومَلْءُ المَزَادَةِ الجَدِيدَةِ ماءً لِيَذْهَبَ مَرَحُها، أي: لتنْسَدَّ عُيونُها، وأن تصيرَ إلى مَرْحى الحَرْبِ، أُخِذَتْ من لَفْظِ المَرْحى، لا من الاشْتِقَاقِ. ومَرَحَيّا، محركةً: لِلرامِي، كمَرْحى، و ع وكَرْمٌ مُمَرَّحٌ، كمُعَظَّمٍ: مُثْمِرٌ، أو مُعَرَّشٌ. وكزُبَيْرٍ: أُطُمٌ بالمدينةِ لِبَنِي قَيْنُقَاعَ. وككِتابٍ: ثَلاثُ شِعابٍ يَنْظُرُ بعضُهَا إلى بعضٍ. والمِرْحَةُ، بالكسر: الأنْبَارُ من الزَّبِيبِ وغيرِهِ.
تاج العروس:
مرح
مَرِحَ كفَرِحَ : أَشِرَ وبَطِرَ والثلاثةُ أَلفاظٌ مترادفةٌ ومنه قوله تعالى : " بما كنتم تفرحون في الأرض بغير الحق وبِمَا كُنْتُم تَمْرَحُونَ " وفي المفردَاتِ : المَرَحَ : شِدَّةُ الفَرَحِ والتَّوسُّع فيه . ومَرِحَ : اخْتَالَ ومنه قوله تعالى : " ولا تَمْشِ في الأَرْضِ مَرَحاً " أَي متبختِراً مُخْتَالاً . ومَرِحَ مَرَحاً : نَشِطَ . في الصحاح والمصباح : المَرَحُ : شِدَّة الفَرَحِ والنَّشاط حتّى يُجاوِزَ قَدْرَه ومَرِحَ مَرَحاً إِذَا خَفَّ قاله ابن الأَثير . وأَمْرحَه غيرُه . والاسمُ مِرَاحٌ ككِتَاب وهو مَرِحٌ ككَتف ومِرِّيحٌ كسكِّين مِنْ قَوْم مَرْحَى ومَرَاحَى كلاهما جمْع مَرِحٍ ومِرِّيحِينَ جمْع مِرِّيح ولا يُكسَّر . وفرَسٌ مِمْرَحٌ ومِمْراحٌ بكسرهما ومَرُوحٌ كصَبورٍ : نَشِيطٌ وقد أَمْرَحَهُ الكَلأُ وناقَةً مِمْرَاحٌ ومَرُوحٌ كذلك قال :
" تَطْوِي الفَلاَ بمَرُوحٍ لَحمُها زِيَم وقال الأَعشي يَصف ناقة :
مَرِحَتْ حُرَّةً كقَنطَرةِ الرو ... مِي تَفْرِي الهَجِيرَ بالإِرْقالِ والمَرَحَانُ محرَّكَةً : الفَرَحُ والخِفّة وقيل : المَرَحَان : الضَّعْف وقد مَرِحَت العَينُ مَرَحَاناً : ضَعُفَت . و المَرَحَانُ : شِدَّةُ سَيَلانِ العَيْن وفَسَادُها وهَيجَانُها قال النّابغة الجعدِيّ :
كأَنَّ قذًى بالعَيْنِ قد مَرِحَتْ به ... وما حَاجة الأُخْرَى إِلى المَرَحَان وقد مَرِحَتْ كفَرِحَتْ إِذا أَسبَلَت الدمع والمعنى أنه لما بكى ألمت عينُه فصارَت كأَنّهَا قَذيَةٌ ولما أَدامَ البُكَاءَ قَذِيَت الأُخْرَى وهذا كقول الآخَر
بَكَتْ عَيْنِي اليُمْنَى فلَمَّا زَجَرتُها ... عن الجَهْلِ بعد الحِلْم أَسبَلَتَا مَعَا وقال شَمِرٌ : المَرَح : خُرُوجُ الدَّمْعِ إِذا كَثُر وقال عَدِيّ بن زيد :
مَرِحٌ وَبْلُه يَسُحٌ سُيُوبَ ال ... ماءِ سَحا كأَنّه مَنْحُورُ وعَينٌ مِمرَاحٌ : سرِيعَةُ البُكاءِ . ومَرِحَتْ عَيْنُه مَرَحَانً : فَسَدَتْ وهَاجَتْ . ومن المجاز : قَوْسٌ مَرُوحٌ كصَبُور : يَمْرَح رَاؤُوهَا تَعجَّباً لحُسْنها إِذا قَلَّبُوها وقيل : هي التي تَمْرَح في إِرسالها السَّهْمَ . تقول العرب طَرُوحٌ مَرُوح تُعْجِل الظّبْيَ أَن يَرُوح . أَو قوسٌ مَرُوحٌ كأَنَّ بها مَرَحاً لحُسْنِ إِرْسَالها السَّهمَ كذا في الصحاح . ومن المجاز : مَرِحَت الأَرْضُ بالنَّبَات مَرَحاً : أَخرجَتْه . والممْرَاحُ مِنَ الأَرْض : السَّرِيعَةُ النَّبَاتِ حِين يُصيبُهَا المطرُ . وقال الأَصمعيّ : المِمْرَاحُ من الأَرْضِ : الّتي حالَتْ سَنَةً فلم تَمْرَحْ بنَبَاتها . ومن المجاز المِمْرَاحُ مِن العَيْن : الغَزِيرَةُ الدَّمْعِ ومَرْحَى مَرّ ذِكرهُ في برح قال أَبو عمرِو بنُ العلاءِ : إِذا رَمَى الرّجلُ فأَصابَ قيل : مَرْحَى لَه وهو تَعجُبٌ من جَودةِ رَمْيِه . وقال أُميّة بن أَبي عائذ :
يُصيب القَنيصَ وصدْقاً يَق ... ول مَرْحَى وأَيْحَي إِذا ما يُوالِي
وإِذا أَخطأَ قيل له : بَرْحَى . ومَرْحَى : اسمُ ناقةِ عَبْدِ اللّه بن الزَّبِيرِ كأَميرٍ الشاعر عن ابن الأَعرابيّ وأَنشد :
ما بالُ مَرْحَى قَدَ أَمْسَتْ وهي ساكنةٌ ... باتَتْ تَشَكَّي إِلَّى الأَينَ والنَّجَدَا والتَّمرِيخُ : تَنْقيَةُ الطَّعَامِ من العَفَا هكذا في سائر النُّسخ وفي بعض الأُمَّهَات من الغَفَي بالمَحاوِقِ أَي المَكَانِس . والتَّمريح : تَدْهِينُ الجِلد . قال :
سَرَتْ في رَعيلٍ ذِي أَدَاوَي مَنُوطةٍ ... بلَبَّاتها مَدبوغَةٍ لم تُمرَّحِ ومن المجاز : التَّمريح : مَلْءُ المَزَادَةِ الجَديدةِ مَاءً ليَذْهَبَ مَرَحُها أَي لتَنْسَدّ عُيُونُها ولا يسيلَ منها شيءٌ . وفي التهذيب : هو أَن تُؤخَذ المَزادةُ أَوّلَ ما تُخرَز فتمَلأَ ماءً حتّى تَمتِلىء خُرُوزُهَا وتَنتفِسخ والاسمُ المَرَحُ وقد مَرِحَت مَرَحَاناً . وقال أَبو حنيفَة : مزَادَةٌ مَرِحَةٌ : لا تُمْسِكُ الماءَ . وعن ابن الأَعرابيّ : التمريح : تَطييبُ القرْبة الجديدة بإِذْخِرٍ أَو شِيحٍ فإِذا طُيِّبَت بطِينٍ فهو التَّشْرِيبُ . ومَرَّحْتُ القِربةَ : شَرَّبتُها . ومن المجاز التَّمريحُ : أَنْ تَصِير إِلى مَرْحَى الحَرْبِ أُخِذَتْ من لفْظ المَرْحَى لا من الاشتقاق لأَنّ التّمريح مَزيدٌ فلا يكون مشتقاًّ من المجرّد والأَخْذ أَوسَعُ دائرةً من الاشتقاق . وَمَرَحَيَّا محرَّكَةً : زَجْرٌ عن السّيرافيّ يقال للرَّامِي عند إِصابته كَمَرْحَى وقد مَرَّ قَريباً . ومَرَحَيّاً : ومن المجاز كَرْمٌ مُمرَّحٌ كمعظَّم : مُثْمِرٌ أَو مُعَرَّشٌ على دَعَائمه . ومُرَيحٌ كزُبَير : أُطُمٌ بالمدينة لبنى قَيْنُقَاع كذا في معجم أَبي عُبيد البَكريّ . ومِرَاحٌ ككِتَابٍ : ثَلاَثُ شِعَابٍ يَنظُرَ بعضُها إِلى بعضٍ يجيءُ سَيْلُهَا من داءَةَ . قال :
تَركْنا بالمِرَاحِ وذي سُحَيمٍ ... أَبا حَيّانَ في نَفَرٍ مَنَاقِي والمِرْحَة بالكَسْر : الأَنْبارُ من الزَّبِيبِ وغَيْرِه وهو المَحَلُّ الذي يُخْزَن فيه ذلك : ومما يستدرك عليه : التِّمْراحَة من أَبنِيَة المبالغةِ من المَرَح وهو النَّشَاط وقد جاءَ ذِكْره في حديث عليّ كذا في النّهاية . وعن ابن سيده : المَرُوح : الخَمْر سُمِّيَت بذلك لأَنَّهَا تَمْرَحُ في الإِناءِ . قال عُمارَةُ :
" مِن عُقارٍ عِنْد المِزَاجِ مَرُوحِ وقول أَبي ذُؤَيب :
مُصَفّقةٌ مُصَفّاةٌ عُقارٌ ... شآميَةٌ إِذا جُليَتْ مَرُوحُ أَي لها مِرَاحٌ في الرَّأْس وسَورَة يَمْرَح مَنْ يشربُها . ومَرِحَ الزَّرْعُ يَمْرَح مَرَحاً : خرَجَ سُنبُلُه . ومَرَّحَ مُهْرَه : ليَّينَه وأَزالَ مَرَحَه وشِمَاسَه ومُهْرٌ مُمَرَّحٌ : مُذَلَّلٌ . ومن المجاز : مَرِحَتْ عَيْنُه بقَذَاها : رَمَتْ به : ومَرِحَ السَّحَابُ : أَسْبَلَ المطَرَ . ولا تَمْرَحْ بعِرْضِك : لا تُعرِّضْه . ومن أَمثالهم : مَرْحَى مَرَاحِ كصَمِّي صَمَامِ يُراد به الدَّهِيَة . قال الشاعر :
فأَسمَعَ صَوْته عَمْراً ووَلَّى ... وأَيْقنَ أَنَّه مَرْحَى مَرَاحِ قاله الميدانيّ ونقلَه شيخنا

### Türkçe

**مرح**
**مَرِحَ - يَمْرَحُ - مَرَح - مَرَحَاً**
**مَرِحَ - يَمْرَحُ** + varlık: başkalarına karşı kibirlenmeyi, övünmeyi, sevinci ve büyüklük taslamayı ortaya koyar: yürür ve yürüyüşü sırasında içinde kibirlenme, övünme ve büyüklük bulunan bir tarzla hareket eder; böylece onu görene, mal yahut beden güzelliği yahut mevki gibi bir nimette kendisinden başkasına üstün ve seçkin olarak, sevinçli ve mesrur görünüyor.
**مَرَح**: fiil ismi “ **مَرِحَ - يَمْرَحُ** ”: içinde kibirlenme, övünme ve büyüklük bulunan bir tarzla yürüme ve hareket etme; böylece onu görene, mal yahut beden güzelliği yahut mevki gibi bir nimette kendisinden başkasına üstün ve seçkin olarak, sevinçli ve mesrur görünüyor.
**مَرَحاً**: “ **مَرَح** ”tan hâl: “ **المَرَح** ”ı ortaya koyduğu bir biçimde.

Ve lafız, “ **البطر والرفاهية والتكبر** ” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**فَرِهَ - يَفْرَهُ**، **تَرِفَ - يَتْرَفُ**، **مَرِحَ - يَمْرَحُ**، **بَطِرَ - يَبْطَرُ**، **مَنَّ - يَمُنُّ** (geçişli), **أَشِرَ - يَأْشَرُ**

**مَرَحَ - يَمْرَحُ**
Sevinç	﴿“Bu, yeryüzünde haksız yere sevinmeniz ve **تَمْرَحُونَ** olmanız sebebiyledir (75)”﴾ **غافر**

**مرحا**
Yeryüzünü böbürlenerek, övünen olarak yararsın ﴿“Yeryüzünde **مرحا** olarak yürüme; şüphesiz sen yeri yaramayacaksın ve dağlara boyca erişemeyeceksin (37)”﴾ **الإسراء** ﴿“İnsanlara yanağını çevirme ve yeryüzünde **مرحا** olarak yürüme; şüphesiz Allah her böbürlenen övüneni sevmez (18)”﴾ **لقمان**

**مختار الصحاح**
● [**مرح**] م ر ح: **المَرَحُ** şiddetli sevinç ve canlılıktır; kapısı **طرِب**’dir; o hâlde o, râ’nın kesresiyle **مَرِحٌ**’tir; ve **مِرِّيحٌ** (vezni **سِكِّيت**); başkası onu **أَمْرَحَهُ** yaptı; isim ise mîm’in kesresiyle **المِرَاحُ**’tır.

**الراغب**
**مرح**
- **المرح**: sevinci şiddetlendirmek ve onda genişlemek; Yüce Allah’ın sözü: ﴿“Yeryüzünde **مرحا** olarak yürüme”﴾ [**الإسراء**/37]; ve (**مرحا**) diye okunmuştur (bu, şâz bir kıraattir; onu Yakub, **الطيبة** yolu olmaksızın okumuştur. Bkz.: **إعراب القرآن** li’n-Nehhâs 2/241); yani: sevinçli olarak; ve **مرحى**: hayret kelimesidir.

**ملخص اللسان:**
1.     **المَرَحُ**: sevinç ve canlılığın şiddeti; ta ki ölçüsünü aşsın; başkası onu **أَمْرَحَه** yapmıştır; isim **المِراحُ**tır, mîm’in kesresiyle;
2.     Ve denildi ki: **المَرَحُ** salınarak yürüme ve böbürlenmedir. Tenzîlde: “Yeryüzünde **مَرَحاً** olarak yürüme” yani salınarak böbürlenen olarak;
3.     Ve denildi ki: **المَرَحُ** **الأَشَرُ** ve **البَطَرُ**dır; ondan Yüce Allah’ın sözü: “Yeryüzünde haksız yere sevinmeniz ve **تَمْرَحُونَ** olmanız sebebiyle.” Ve **مَرِحَ** **مَرَحاً** ve **مِراحاً**;
4.     Ve bir at: **مَرُوحٌ** ve **مِمْرَحٌ** ve **مِمْراحٌ**: canlıdır,
5.     Ve yer, bitkiyle **مَرِحَت** **مَرَحاً**: onu çıkardı. Ve bir yer **مِمْراح**tır; yağmur ona isabet ettiğinde bitkisi hızlı olursa,
6.     **مَرِحَت** göz: onun, “gözyaşını saldı” manasında olduğu (söylenir); bulut da yağmuru saldığı zaman (böyledir),
7.     Ve gözü **مَرِحَت** **مَرَحاناً**: bozuldu ve coştu. Ve bir göz **مِمْراحٌ**: gözyaşı tabiatlıdır.
8.     Ve **مَرَّحَ** yiyeceği: onu **الغَبا**dan arıttı; ve belki de o, ğayn mu‘ceme ve fâ ile **الغفا**dır; **الزؤان** yahut saman gibi bir şey,
9.     Ve **مَرَّحَ** derisini: onu yağladı,
10.                        Ve ben **مَرَّحْتُ** kırbayı: onu şerbettim; o da, onu suyla doldurmandır ki dikiş delikleri tıkansın.

**لسان العرب**
● - **مرح**: **المَرَحُ**: sevinç ve canlılığın şiddeti; ta ki ölçüsünü aşsın; başkası onu **أَمْرَحَه** yapmıştır; isim **المِراحُ**tır, mîm’in kesresiyle; ve denildi ki: **المَرَحُ** salınarak yürüme ve böbürlenmedir. Tenzîlde: “Yeryüzünde **مَرَحاً** olarak yürüme” yani salınarak böbürlenen olarak; ve denildi ki: **المَرَحُ** **الأَشَرُ** ve **البَطَرُ**dır; ondan Yüce Allah’ın sözü: “Yeryüzünde haksız yere sevinmeniz ve **تَمْرَحُونَ** olmanız sebebiyle.” Ve **مَرِحَ** **مَرَحاً** ve **مِراحاً**; ve bir adam **مَرِحٌ**, **مَرْحى** ve **مَراحى** kavminden; ve **مِرِّيحٌ**, şeddeli, **سِكِّيرٍ** gibi, **مِرِّيحينَ** kavminden; ve kırılmaz; ve **مَرِحَ**, kesre ile, **مَرَحاً**: canlı oldu. Ali’nin hadisinde: “İbnü’n-Nâbiğa, benim **تِلْعابَةُ تِمْراحة** olduğumu iddia etti”; İbnü’l-Esîr dedi ki: o, **المَرَح**tandır; o da canlılık ve hafifliktir; tâ fazladır; ve o, mübalağa kalıplarındandır; ve onu, lafzının zahirine hamlen, **التاءِ** harfinde getirdi. Ve bir at: **مَرُوحٌ** ve **مِمْرَحٌ** ve **مِمْراحٌ**: canlıdır; ve ot onu **أَمْرَحَه** yaptı. Ve bir dişi deve: **مِمْراحٌ** ve **مَرُوحٌ**: aynı şekilde; dedi ki:
  “Çölü, eti **زِيَم** olan **بَمَروحٍ** ile kat eder”
  Ve A‘şâ bir dişi deveyi vasfederek dedi:
  “**مَرِحَتْ** hür bir (deve), Rûmî köprüsü gibi; **الإِرْقالِ** ile öğle sıcağını yarar”
  İbn Sîdeh: **المَرُوحُ** şaraptır; ona bu ad verilmiştir; çünkü o, kap içinde **تَمْرَحُ** eder; Umâre dedi ki:
  “Karıştırma yanında, **مَرُوح** olan bir **عُقارٍ**dan”
  Ve Ebû Züeyb’in sözü:
  “Tokatlanmış, süzülmüş bir **عُقارٌ**; Şâmî; cilalanınca **مَرُوحُ**”
  Yani başta bir **مِراحٌ**ı ve bir şiddeti vardır; onu içen kimse **يَمْرَحُ** eder. Ve bir yay: **مَرُوحٌ**: onu görenler, onu çevirdiklerinde hayretle **يَمْرَحُ** eder; ve denildi ki: o, oku göndermesinde **تَمْرَح** eden (yani atışı güzel olan)dır; Araplar der ki: **طَرُوحٌ مَروحٌ** ceylanın **يَرُوَح** etmesini çabuklaştırır; Cevherî: **قوس مَروحٌ** sanki onda, oku güzel göndermesinden dolayı bir **مَرَحٌ** varmış gibidir. Ve **مَرْحَى**: okçu isabet ettiğinde ona söylenen bir kelimedir; İbn Mukbil dedi ki:
  “Derim, ip **بِمِسْحَلِه** ile düğümlenmişken:
  **مَرْحَى** ona; eğer bizi kaçırırsa, onun silmesi uçar”
  Ebû Amr b. el-Alâ: adam atıp isabet ederse “**مَرْحَى** ona” denir; bu, atışının iyiliğine hayrettir; Ümeyye b. Ebî Âiz dedi ki:
  “Avı vurur; ve doğrulukla der: **مَرْحى** ve **أَيحَى**; peş peşe yaptığında”
  **مَرْحى** ve **أَيْحى**: hayret kelimesidir; azarlamaya benzer; ve ıskalarsa ona “**بَرْحى**” denir.
  Ve yer, bitkiyle **مَرِحَت** **مَرَحاً**: onu çıkardı. Ve bir yer **مِمْراح**tır; yağmur ona isabet ettiğinde bitkisi hızlı olursa; Asmaî: **المِمْراح** o yerdendir ki bir yıl kurak kalmıştır da bitkisiyle **تَمْرَحْ** etmemiştir. Ve ekin **مَرِحَ** **يَمْرَحُ**: başağı çıktı. Ve göz **مَرِحَت** **مَرَحاناً**: akması şiddetlendi; dedi ki:
  “Sanki gözde bir çöp var da onunla **مَرِحَتْ**; ötekinin **المَرَحانِ**a ne ihtiyacı var?”
  Ve denildi ki: **مَرِحتْ** **مَرَحاناً** zayıfladı; İbn Berrî dedi ki: bu beyit Nâbiğa el-Ca‘dî’ye nispet edilir; ve ondan önce:
  “Ashabım fısıldaştı bir sözle; onu anladım,
  gizlice; ve bineklerin yanları **عَواني**”
  **التواهُسُ**: gizlice konuşmadır; muradı, ashabının savaşının sözünü gizlice konuşmalarıdır. Ve buradaki **الغواني**: çalışanlar (yük çekenler)dir. Ve **مَرِحَت** göz hakkında, onun “gözyaşını saldı” manasında olduğu söylenmiştir; bulut da yağmuru saldığı zaman (böyledir); mana: o, ağlayınca gözüne bir ağrı geldi; böylece sanki çöp kaçmış gibi oldu; ağlamayı sürdürünce öteki de çöp kaçmış oldu; bu, başkasının sözü gibidir:
  “Sağ gözüm ağladı; onu azarlayınca,
  cehaletten sonra hilmden; ikisi birlikte gözyaşını saldı”
  Şemmer dedi ki: **المَرَحُ** gözyaşının çıkmasıdır; çoğalınca. Ve Adî b. Zeyd dedi ki:
  “**مَرِحٌ** sağanağı, suların akıntılarını döker,
  döküşle; sanki o boğazlanmış”
  Ve bir göz **مِمْراح**: çabuk ağlayan. Ve gözü **مَرِحَتْ** **مَرَحاناً**: bozuldu ve coştu. Ve bir göz **مِمْراحٌ**: gözyaşı tabiatlıdır.
  Ve **مَرَّحَ** yiyeceği: onu **الغَبا**dan arıttı (* “**تقاه من الغبا**” sözü **القاموس** ve şerhinin ibaresidir: ve **التمريح** yiyeceği **العفا**dan arıtmaktır. Böylece bütün nüshalardadır. Bazı ana nüshalarda **من الغبا**dır. Burada **العفا** (ayn muhmele ve fâ) için de **الغبا** (ğayn mu‘ceme ve bâ muvahhada) için de uygun bir mana bulamadık; belki o, ğayn mu‘ceme ve fâ ile **الغفا**dır; **الزؤان** yahut saman gibi bir şey; bunu **المجد** ve başkaları açıkça söylemiştir.) **بالمَحاوِق** yani süpürgelerle.
  Ve **مَرَّحَ** derisini: onu yağladı; dedi ki:
  “Bir sürü içinde yürüdü; **أَداوَى** sahibi; asılı,
  boğaz yerlerine; tabaklanmış; **تُمَرَّحِ** edilmemiş”
  Onun sözü: “yürüdü” yani bir yaban güvercini. **في رَعيل** yani bir güvercin topluluğu içinde. **ذي أَداوَى** yani kursakları. **منوطة**: asılı. **بلَبَّاتها** yani boğaz yerleri; ve denildi ki: **التمريح** şudur: **المَزادة** ilk dikildiğinde alınır; suyla doldurulur; ta ki dikişleri dolsun ve şişsin; isim **المَرَحُ**tur; ve o, **مَرِحَتْ** **مَرَحاناً**. Ebû Hanîfe dedi ki: **ومَزادةٌ مرِحة** suyu tutmaz. Ve denir ki: **المَزادة**nın **مَرَحُ**u gitti; delikleri tıkandı da ondan hiçbir şey akmadı. İbnü’l-A‘râbî: **التمريح** yeni kırbayı **أَذْخِرٍ** yahut **شيح** ile hoş kokulandırmaktır; eğer çamurla hoş kokulandırılırsa o, **التشريب**tir; bazıları, **تمريح المزادة**yı, onu suyla doldurmak; ta ki dikişleri ıslansın ve şişmesinden önce akması çoğalsın; işte bu onun **مَرَحُ**udur, saydı. Ve ben **مَرَّحْتُ القِرْبةَ**: onu şerbettim; o da, onu suyla doldurmandır ki dikiş delikleri tıkansın.
  Ve **المِراحُ**: bir yerdir; dedi ki:
  “Bıraktık, **بالمِراحِ** ve **ذي سُحَيْمٍ**de,
  Ebû Hayyân’ı, uzaklaşan bir topluluk içinde”
  Ve **مَرَحَيَّا**: **السيرافي**den (naklen) yürümekten alıkoyma için bir azarlamadır. Ve **مَرْحَى**: bizzat bir dişi devenin adı; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyiti okudu:
  “**مَرْحَى**’ya ne oldu ki akşamladı; hâlbuki o sakin;
  geceleyin bana **الأَيْنَ** ve **النَّجَدا**dan şikâyet etti”

**مقاييس اللغة:**
(**مرح**) mîm, râ ve hâ, bir asla delalet eder: onunla birlikte sevinç, neredeyse coşku ile yerleşip durmaz. Ve **مَرِحَ يَمْرَحُ**. Ve bir at: **مِمْرَاحٌ** ve **مَرُوح**. Allah Teâlâ dedi: ﴿“Ve **تَمْرَحُونَ** olduğunuz şey sebebiyle”﴾ [**غافر** 75]; ve ondan **المِراح**; onu zikretmiştik. Dedi ki:
“Azarlayanlar der: sana ihtiyarlık geldi *** bu ihtiyarlık benim **مِرَاحِي**mi engeller mi?”
Ve bir yay: **مَرُوحٌ**: onu gören, onunla hayretle **يمرَح** eder; ve denir ki: bilakis o, oku güzel göndermesinden dolayı sanki onda bir **مَرَحاً** varmış gibidir. Ve derler: bir göz **مِمْرَاحٌ**: gözyaşı bol. Bu, babın kıyasının bir kısmıdır; çünkü onda, bizim söylediğimiz gibi, yerleşip durmanın azlığına gittiler. Ve aynı şekilde: ben **مرَّحْتُ المَزَادةَ**: onu dolurdum ki sızsın ve aksın. Ve göz **مَرِحَت** **مَرَحاناً**([17]). Dedi ki:
“Sanki gözde bir çöp var da onunla **مَرِحَتْ** *** ötekinin **المَرَحَانِ**a ne ihtiyacı var?”([18])
Ve **مَرْحَى**: hayret ve beğeni kelimesidir. Okçu isabet edince ona denir: **مَرْحَى** ona. İbn Düreyd([19]) dedi: ve ıskalarsa “**بَرْحَى**” derler. Dedi ki:
* **مَرْحَى** ve **أَيْحَى**; peş peşe yaptığında([20]) *

**القاموس المحيط:**
**مَرِحَ**; **فَرِحَ** gibi: **أشِرَ** oldu; ve **بَطِرَ** oldu; ve böbürlendi; ve canlı oldu; ve salınarak yürüdü; isim, **ككِتابٍ** gibidir. Ve o, **مَرِحٌ** ve **مِرِّيحٌ**, **كسِكِّينٍ**; **مَرْحَى** ve **مَراحَى** ve **مِرِّيحينَ**den. Ve bir at: **مِمْرَحٌ** ve **مِمْرَاحٌ** ve **مَرُوحٌ**. Ve ot onu **أَمْرَحَهُ** yaptı.
Ve **المَرَحانُ**, harekeli: sevinç, zayıflık, gözün akmasının şiddeti ve bozulması; **مَرِحَتْ**, **فَرِحَتْ** gibi. Ve bir yay: **مَرُوحٌ**: onu görenler, güzelliğinden dolayı **يَمْرَحُ** eder; yahut oku güzel göndermesinden dolayı sanki onda bir **مَرَحاً** varmış gibidir. Ve **المِمْرَاحُ** yerden: bitkisi hızlı olan; gözden: gözyaşı bol olan. Ve **مَرْحى** “**ب ر ح**”ta. Ve **عبدِ الله بنِ الزَّبِيرِ** şairin devesinin adı. Ve **التَّمْرِيحُ**: yiyeceği **العَفَا**dan süpürgelerle arıtmak; deriyi yağlamak; yeni **المَزَادَة**yi suyla doldurmak ki onun **مَرَحُ**u gitsin; yani delikleri tıkansın; ve savaşın **مَرْحى**sına varmak; **المَرْحى** lafzından alınmıştır, iştikaktan değil. Ve **مَرَحَيّا**, harekeli: okçu için, **كمَرْحى** gibi; ve (rivayet) ve bir asma **مُمَرَّحٌ**, **كمُعَظَّمٍ** gibi: meyveli; yahut çardaklı. Ve **مُرَيحٌ**, **كزُبَيْرٍ**: Medine’de Benî Kaynukâ‘a ait bir kale. Ve **ككِتابٍ**: üç vadi kolu; bazısı bazısına bakar. Ve **المِرْحَةُ**, kesre ile: kuru üzüm ve başkasından olan ambarlar.

**تاج العروس:**
**مرح**
**مَرِحَ** **كفَرِحَ**: **أَشِرَ** oldu ve **بَطِرَ** oldu; üçü eşanlamlı lafızlardır; ondan Yüce Allah’ın sözü: “Yeryüzünde haksız yere sevinmeniz ve **تَمْرَحُونَ** olmanız sebebiyle”; ve **المفردات**’ta: **المَرَحَ** sevinci şiddetlendirmek ve onda genişlemektir. Ve **مَرِحَ**: böbürlendi; ondan Yüce Allah’ın sözü: “Yeryüzünde **مَرَحاً** olarak yürüme” yani salınarak böbürlenen olarak. Ve **مَرِحَ** **مَرَحاً**: canlı oldu. **الصحاح** ve **المصباح**’ta: **المَرَحُ** sevinç ve canlılığın şiddetidir; ta ki ölçüsünü aşsın; ve **مَرِحَ** **مَرَحاً** hafiflediği zaman; bunu İbnü’l-Esîr söyledi. Ve başkası onu **أَمْرحَه** yaptı. İsim **مِرَاحٌ**tır, **ككِتَاب** gibi; ve o, **مَرِحٌ** **كَكَتف** gibi; ve **مِرِّيحٌ** **كسكِّين** gibi; **مَرْحَى** ve **مَرَاحَى** kavminden; ikisi de **مَرِحٍ**in cem‘idir; ve **مِرِّيحِينَ** **مِرِّيح**in cem‘idir; ve kırılmaz. Ve bir at: **مِمْرَحٌ** ve **مِمْراحٌ**, ikisinin de kesresiyle; ve **مَرُوحٌ** **كصَبورٍ**: canlıdır; ve ot onu **أَمْرَحَهُ** yaptı; ve bir dişi deve: **مِمْرَاحٌ** ve **مَرُوحٌ**: aynı şekilde; dedi ki:
“Çölü, eti **زِيَم** olan **بَمَرُوحٍ** ile kat eder”
Ve A‘şâ bir dişi deveyi vasfederek dedi:
“**مَرِحَتْ** hür bir (deve), Rûmî köprüsü gibi… **تَفْرِي** öğle sıcağını **بالإِرْقالِ** ile”
Ve **المَرَحَانُ** harekeli: sevinç ve hafiflik; ve denildi ki: **المَرَحَان** zayıflıktır; ve göz **مَرِحَت** **مَرَحَاناً**: zayıfladı. Ve **المَرَحَانُ**: gözün akmasının şiddeti, bozulması ve coşmasıdır; Nâbiğa el-Ca‘dî dedi:
“Gözde bir çöp var da onunla **مَرِحَتْ**… ve ötekinin **المَرَحَان**a ne ihtiyacı var?”
Ve **مَرِحَتْ** **كفَرِحَتْ**: gözyaşını saldığı zaman; mana: o, ağlayınca gözüne bir ağrı geldi; böylece sanki çöp kaçmış gibi oldu; ağlamayı sürdürünce öteki de çöp kaçmış oldu; bu, başkasının sözü gibidir:
“Sağ gözüm ağladı; onu azarlayınca… cehaletten sonra hilmden; ikisi birlikte gözyaşını saldı”
Ve Şemmer dedi: **المَرَح** gözyaşının çıkmasıdır; çoğalınca. Ve Adî b. Zeyd dedi:
“**مَرِحٌ** sağanağı, suların akıntılarını döker… döküşle; sanki o boğazlanmış”
Ve bir göz **مِمرَاحٌ**: çabuk ağlayan. Ve gözü **مَرِحَتْ** **مَرَحَانً**: bozuldu ve coştu. Ve mecazdan: bir yay **مَرُوحٌ** **كصَبُور**: onu görenler, onu çevirdiklerinde güzelliğine hayretle **يَمْرَح** eder; ve denildi ki: o, oku göndermesinde **تَمْرَح** eden (yani atışı güzel olan)dır. Araplar der: **طَرُوحٌ مَرُوح** ceylanın **يَرُوح** etmesini çabuklaştırır. Yahut bir yay **مَرُوحٌ**: sanki onda, oku güzel göndermesinden dolayı bir **مَرَحاً** varmış gibidir; **الصحاح**’ta böyle. Ve mecazdan: yer, bitkiyle **مَرِحَت** **مَرَحاً**: onu çıkardı. Ve **الممْرَاحُ** yerden: yağmur ona isabet ettiğinde bitkisi hızlı olan. Asmaî dedi: yerden **المِمْرَاحُ**: bir yıl kurak kalmış da bitkisiyle **تَمْرَحْ** etmemiş olan. Ve mecazdan: gözden **المِمْرَاحُ**: gözyaşı bol olan. Ve **مَرْحَى**’nın zikri **برح**’ta geçti. Ebû Amr b. el-Alâ dedi: adam atıp isabet ederse “**مَرْحَى** ona” denir; bu, atışının iyiliğine hayrettir. Ümeyye b. Ebî Âiz dedi:
“Avı vurur ve doğrulukla der… **مَرْحَى** ve **أَيْحَي**; peş peşe yaptığında”
Ve ıskalarsa ona “**بَرْحَى**” denir. Ve **مَرْحَى**: **عبدِ الله بن الزَّبِيرِ**’in devesinin adıdır; şair; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyiti okudu:
“**مَرْحَى**’ya ne oldu ki akşamladı; hâlbuki o sakin… geceleyin bana **الأَينَ** ve **النَّجَدَا**dan şikâyet etti”
Ve **التَّمرِيخُ**: yiyeceği **العَفَا**dan arıtmaktır; böylece bütün nüshalarda; bazı ana nüshalarda **الغَفَي**dendir; **بالمَحاوِقِ** yani süpürgelerle. Ve **التَّمريح**: deriyi yağlamaktır. Dedi ki:
“Bir sürü içinde yürüdü; **أَدَاوَي** sahibi; asılı… boğaz yerlerine; tabaklanmış; **تُمرَّحِ** edilmemiş”
Ve mecazdan: **التَّمريح** yeni **المَزَادَة**yi suyla doldurmaktır; onun **مَرَحُ**u gitsin diye; yani delikleri tıkansın ve ondan hiçbir şey akmasın. Ve **التهذيب**’te: o, **المَزادة** ilk dikildiğinde alınır; suyla doldurulur; ta ki dikişleri dolsun ve şişsin; isim **المَرَحُ**tur; ve o, **مَرِحَت** **مَرَحَاناً**. Ebû Hanîfe dedi: **مزَادَةٌ مَرِحَةٌ**: suyu tutmaz. İbnü’l-A‘râbî’den: **التمريح** yeni kırbayı **إِذْخِرٍ** yahut **شِيحٍ** ile hoş kokulandırmaktır; eğer çamurla hoş kokulandırılırsa o, **التَّشْرِيبُ**tir. Ve ben **مَرَّحْتُ القِربةَ**: onu şerbettim. Ve mecazdan **التَّمريحُ**: savaşın **مَرْحَى**sına varmandır; **المَرْحَى** lafzından alınmıştır, iştikaktan değil; çünkü **التّمريح** artırılmıştır; bu yüzden mücerredden مشتق olmaz; ve “alma” iştikaktan daha geniş bir dairedir. Ve **مَرَحَيَّا** harekeli: **السّيرافيّ**den (naklen) yürümekten alıkoyma için bir azarlamadır; okçuya isabet ettiğinde **كمَرْحَى** gibi denir; ve yakın zamanda geçti. Ve **مَرَحَيّاً**: ve mecazdan, bir asma **مُمَرَّحٌ** **كمعظَّم**: meyveli; yahut dayanakları üzerine çardaklı. Ve **مُرَيحٌ** **كزُبَير**: Medine’de Benî Kaynukâ‘a ait bir kale; **معجم أبي عبيد البكريّ**’de böyle. Ve **مِرَاحٌ** **ككِتَابٍ**: üç vadi kolu; bazısı bazısına bakar; selleri **داءَةَ**dan gelir. Dedi ki:
“Bıraktık **بالمِرَاحِ** ve **ذي سُحَيمٍ**de… Ebû Hayyân’ı, seçkin bir topluluk içinde”
Ve **المِرْحَة** kesre ile: kuru üzüm ve başkasından olan ambarlardır; o, bunun saklandığı yerdir. Ve “üzerine eklenenlerden”: **التِّمْراحَة** mübalağa kalıplarındandır; **المَرَح**tan; o da canlılıktır; Ali’nin hadisinde zikri gelmiştir; **النّهاية**’de böyle. Ve İbn Sîdeh’den: **المَرُوح** şaraptır; ona bu ad verilmiştir; çünkü o, kap içinde **تَمْرَحُ** eder. Umâre dedi:
“Karıştırma yanında, **مَرُوحِ** olan bir **عُقارٍ**dan”
Ve Ebû Züeyb’in sözü:
“Tokatlanmış, süzülmüş bir **عُقارٌ**… Şâmî; cilalanınca **مَرُوحُ**”
Yani başta bir **مِرَاحٌ**ı ve bir şiddeti vardır; onu içen kimse **يَمْرَح** eder. Ve ekin **مَرِحَ** **يَمْرَح** **مَرَحاً**: başağı çıktı. Ve **مَرَّحَ** tayını: onu yumuşattı; ve onun **مَرَح**ını ve **شِمَاس**ını giderdi; ve **مُهْرٌ مُمَرَّحٌ**: uysallaştırılmış. Ve mecazdan: gözü, çöpüyle **مَرِحَتْ**: onu attı. Ve bulut **مَرِحَ**: yağmuru saldı. Ve ırzınla **تَمْرَحْ** etme: onu hedef hâline getirme. Ve onların darbımesellerindendir: **مَرْحَى مَرَاحِ** **كصَمِّي صَمَامِ**; bununla **الدَّهِيَة** kastedilir. Şair dedi ki:
“Sesini Amr’a işittirdi ve döndü… ve yakîn etti ki o, **مَرْحَى مَرَاحِ**”
Bunu Meydânî söyledi ve şeyhimiz nakletti.
