# مرس (م-ر-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B1%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ر - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والراء والميم معهما
ر س م، ر م س، م س ر، م ر س، س ر م، س م ر مستعملات
رسم:

الرَّسْمُ بقيّة الأَثَرَ. وتَرَسَّمتُ: نَظَرْتُ إلى رُسُومِ الدّارِ والرَّوْسَم: لوَيْحٌ فيه كتاب منقُوشٌ يُختَم به الطَّعام والجميع الرَّواسيم.
وقيل: قُرْحةٌ برَوْسَم أي بوَجْه الفَرَس.
وناقة رَسُومٌ تَرْسُمُ رَسْماً أي تؤثِّرُ في الأرض من شِدَّةِ وَطْئِها.
والرَّوُسَمُ: رَسْمُ الدّارِ.
سرم:
السُّرْمُ: باطنُ طَرَف الخَوْران من الدُّبُر.
والسَّرْمُ: ضَرُبٌ من زَجُر الكلاب، تقول: سَرْماً سَرْماً إذا هَيَّجْتَه.
مرس:
المَرَسُ: الحَبْل، ويُسَمَّى مَرَساً لكثرةِ مَرْس الأيدي إيّاه.
ومَرْسُ الحَبْل يقَعُ بين الخُطّاف والبَكرة فأنتَ تُعالِجُه لتُخرِجَه.
ورجلٌ مَرِسٌ: شديد الممارسة ذو جَلَدٍ وقَوَّةٍ.
والمَرْسُ كالمَرْثِ، مَرَثتُ دَواءً في الماء ومَرَسُتُه.
وامتَرَسَتْه الألسُنُ في الخُصُومات: أخَذَ بعضُها بعضاً.
وفَحلٌ مَرِسٌ ومَرّاس، وهو ذو المِراسِ الشديد، قال:
أَذَى الدَّواهي وامتِراسُ الألسُنِ
وقال:
مِراس الأواني عن نفوسٍ عزيزةٍ
والمَرْسُ: السَّيرُ الدائِمُ.
والمَرْمَريسُ: الصَّعُبُ العالي من الجِبال.
رمس:
الرَّمْسُ: التُّرابُ، ورَمْسُ القَبْر: ما حُثِيَ عليه، وقد رَمَسناه بالتُّراب.
والرَّمْسُ ترابٌ تحمِلُه الريحُ فتَرْمُس به الآثارَ أي تَعفوها.
ورِياح رَوامِسُ.
وكُلُّ شيءٍ نُثِرَ عليه الترابُ فهو مَرُمُوسٌ قال لَقيطُ بنُ زرارةَ:
يا ليتَ شِعري اليومَ دَختَنُوسُ		إذا أتاها الخَبَرُ المَرْمُـوسُ
أَتَحلِقُ القُرونَ أم تَـمـيسُ		لا بَل تميسُ أنّها عَـروسُ
وهذا رِماسُ هذا أي غِطاؤه، يُرْمَسُ به أي يُغَطَّس.
مسر:
المَسرَ فعلُ الماسِر، يقال: هو يَمْسُر الناسَ أي يُغريهم، والمَيسِرُ: كل نَعْتٍ وفعل يُقُمَرُ عليه فهو القِمار.
سمر:
السَّمرُ: شَدُّك شيئاً بالمِسُمار.
والسَّمَرُ: حديث اللَّيل، والفعل المُسامَرة، وهم سُمّار، والسامِرُ: الموضِعُ الذي يجتمعون فيه للسمر، وقال:
وسامِرٌ طالَ فيه اللَّهْوُ والغَزَلُ
ويُروَى: والسَّمَرُ.
والسُّمْرُة: لونٌ إلى سَواد خفيّ، وفتاةٌ سمراءُ، وحِنْطةٌ سَمراءُ.
والمَسْمَرُ: مكان يَسْمُرُ فيه المُسَمِّر، وهو أن يَحِميَ مِسماراً فيُدنيه من العَيْن دون أن تَمَسَّ العينَ حرارتُه، فتصِل حرارته إلى العَيْن حرارته، فتصِل حرارته إلى العَيْن فتُذيبُها.
والسَّمُرُ: ضَرُبٌ من شَجَر الطَّلخ، الواحدة سَمُرةٌ.
والمَثَلُ لا أفعلُ ذلك السَّمَرَ والقَمَرَ، فالسَّمَر ههنا سَوادُ اللَّيل.
وفلانٌ سَميرُ فلانٍ أي يُسامِرُه.
والسَّماسِرة: جمع السِّمْسار، مُعَرَّبة، وهم الذين يبيعون.
ومن قال: سَمَرَ عينه أرادَ سَمْرَها بالمِسُمار.

##### Türkçe

باب **السين** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte
**ر س م**، **ر م س**، **م س ر**، **م ر س**، **س ر م**، **س م ر** kullanımdadırlar.
**رسم**:

**الرَّسْمُ**: izin kalıntısıdır. Ve **تَرَسَّمتُ**: evin **رُسُومِ**una baktım. Ve **الرَّوْسَم**: üzerinde kazınmış yazı bulunan, yiyeceğin onunla mühürlendiği bir levhacık; hepsi **الرَّواسيم**dir.
Ve denildi: **رَوْسَم** ile yani atın yüzünde (olan) bir yara.
Ve **ناقة رَسُومٌ**: **رَسْماً** **تَرْسُمُ** yani basışının şiddetinden dolayı yerde iz bırakır.
Ve **الرَّوُسَمُ**: evin **رَسْمُ**udur.

**سرم**:
**السُّرْمُ**: dübürden **الخَوْران**ın ucunun iç tarafıdır.
Ve **السَّرْمُ**: köpekleri azarlamanın bir türüdür; dersin ki: onu kışkırttığında **سَرْماً سَرْماً**.

**مرس**:
**المَرَسُ**: iptir; ellerin onu çokça **مَرْس** etmesinden dolayı **مَرَساً** diye adlandırılır.
Ve ipin **مَرْسُ**u kanca ile makara arasında vuku bulur; sen onu çıkarasın diye onunla uğraşırsın.
Ve **رجلٌ مَرِسٌ**: şiddetli tecrübe sahibi, dayanıklılık ve kuvvet sahibi.
Ve **المَرْسُ** **المَرْثِ** gibidir; su içinde bir ilacı **مَرَثتُ** ve onu **مَرَسُتُ**.
Ve çekişmelerde diller onu **امتَرَسَتْه**: bazısı bazısını aldı (birbirine girdi).
Ve **فَحلٌ مَرِسٌ** ve **مَرّاس**; o, şiddetli **المِراسِ** sahibidir; dedi ki:
أَذَى الدَّواهي وامتِراسُ الألسُنِ
Ve dedi ki:
مِراس الأواني عن نفوسٍ عزيزةٍ
Ve **المَرْسُ**: sürekli yürüyüştür.
Ve **المَرْمَريسُ**: dağların zor, yüksek olanıdır.

**رمس**:
**الرَّمْسُ**: topraktır; ve kabrin **رَمْسُ**u: üzerine serpilen şeydir; onu toprakla **رَمَسناه**.
Ve **الرَّمْسُ** rüzgârın taşıdığı bir topraktır; onunla izleri **تَرْمُس** eder yani onları siler.
Ve **رِياح رَوامِسُ**.
Ve üzerine toprak serpilmiş her şey **مَرُمُوسٌ**dur; **لَقيطُ بنُ زرارةَ** dedi ki:
يا ليتَ شِعري اليومَ دَختَنُوسُ		إذا أتاها الخَبَرُ المَرْمُـوسُ
أَتَحلِقُ القُرونَ أم تَـمـيسُ		لا بَل تميسُ أنّها عَـروسُ
Ve bu, bunun **رِماسُ**udur yani örtüsüdür; onunla **يُرْمَسُ** edilir yani onunla örtülür.

**مسر**:
**المَسرَ**: **الماسِر**in fiilidir; denilir: o insanları **يَمْسُر** eder yani onları kışkırtır; ve **المَيسِرُ**: üzerine kumar oynanan her niteleme ve fiil; o da kumardır.

**سمر**:
**السَّمرُ**: bir şeyi **المِسُمار** ile bağlamandır.
Ve **السَّمَرُ**: gece konuşmasıdır; fiil **المُسامَرة**dır; onlar **سُمّار**dır; ve **السَّامِرُ**: gece konuşması için toplandıkları yerdir; ve dedi ki:
وسامِرٌ طالَ فيه اللَّهْوُ والغَزَلُ
Ve rivayet olunur: **والسَّمَرُ**.
Ve **السُّمْرُة**: gizli bir siyahlığa doğru bir renktir; ve **فتاةٌ سمراءُ**; ve **حِنْطةٌ سَمراءُ**.
Ve **المَسْمَرُ**: **المُسَمِّر**in **يَسْمُرُ** ettiği yerdir; o da bir **مِسماراً**ı kızdırması, sonra onu göze yaklaştırmasıdır; göz onun sıcaklığına dokunmaksızın; böylece onun sıcaklığı göze ulaşır, onun sıcaklığı göze ulaşır da onu eritir.
Ve **السَّمُرُ**: **الطَّلخ** ağacından bir türdür; teki **سَمُرةٌ**dur.
Ve mesel: **لا أفعلُ ذلك السَّمَرَ والقَمَرَ**; burada **السَّمَر** gecenin siyahlığıdır.
Ve falan, falanın **سَميرُ**udur yani onunla **يُسامِرُ** eder.
Ve **السَّماسِرة**: **السِّمْسار**ın çoğuludur; Arapçalaştırılmıştır; onlar satan kimselerdir.
Ve kim **سَمَرَ عينه** dedi ise, onunla gözünü **بالمِسُمار** **سَمْرَ** etmeyi kastetmiştir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَرَسَة: الحبلُ، والجمع مَرَسٌ، وجمع المَرَسِ أمْراسٌ. والمَرَسُ أيضاً: مصدر قولك مَرِسَتِ البَكْرَةُ بالكسر تَمْرَسُ مَرَساً؛ وهي بكرةٌ مَروسٌ، إذا كان ينشَب حبلُها بينها وبين القَعْوِ. ويقال أيضاً: مَرِسَ الحبلُ، إذا وقع في أحد جانبي البَكَرَةِ، يَمْرَسُ مَرَساً. فإذا أعدته إلى مجراه قلت: أًمْرَسْتُهُ. وكذلك إذا أنشبتَه بين البكرة والقَعْوِ قلت: أَمْرَسْتُهُ. وهو من الأضداد. قال الكميت:
ستأتيكُمْ بمُتْرَعةٍ ذُعافـاً		حِبالُكُمُ التي لا تُمْرِسونا
أي لا تنشِبونها في البكرة والقَعْوِ. ويقال للقوم: هم على مَرِسٍ واحد، وذلك إذا استوت أخلاقهم. والمِراسُ: المُمارسة والمعالجة. ورجلٌ مَرِسٌ: شديد العلاج بيِّن المَرَسِ. ومَرَسْتُ التمرَ وغيرَه في الماء، إذا أنقعته ومَرَثْتَه بيدك. ومَرَسَ الصبيُّ إصبعَهُ يَمْرُسُهُ: لغةٌ في مَرَثَهُ أو لَثَغَه. ومَرَسْتُ يدي بالمنديل، أي مسحت. وتَمَرَّسَ به وامْتَرَسَ به، أي احتكَّ به. يقال: امْتَرَسَتِ الألسنُ في الخصومات، أي لاجَّتْ. قال يعقوب: المارَسْتانُ، بفتح الراء: دارُ المرضى وهو معرب.

##### Türkçe

**المَرَسَة**: ip; çoğulu **مَرَسٌ**, **المَرَسِ**’in çoğulu **أمْراسٌ**. Ve **المَرَسُ** da: “**مَرِسَتِ البَكْرَةُ** (kesre ile) **تَمْرَسُ مَرَساً**” sözünün masdarıdır; ve o, **بكرةٌ مَروسٌ**’dur; eğer ipi, onunla **القَعْوِ** arasında takılıp kalıyorsa. Ve yine denir: **مَرِسَ الحبلُ**, eğer **البَكَرَةِ**’nin iki yanından birine düşerse; **يَمْرَسُ مَرَساً**. Onu tekrar kendi yatağına döndürdüğünde: **أًمْرَسْتُهُ** dersin. Yine, onu **البكرة** ile **القَعْوِ** arasında takıp bıraktığında: **أَمْرَسْتُهُ** dersin. Ve o, zıt anlamlılardandır. Kümeyt dedi ki:
ستأتيكُمْ بمُتْرَعةٍ ذُعافـاً		حِبالُكُمُ التي لا تُمْرِسونا
Yani: onları **البكرة** ve **القَعْوِ** içinde takıp bırakmıyorsunuz. Ve kavim için denir: onlar **مَرِسٍ** bir üzeredir; bu, ahlâkları eşit olduğunda (böyledir). Ve **المِراسُ**: **المُمارسة** ve **المعالجة**’dir. Ve **رجلٌ مَرِسٌ**: tedavisi/işlemesi şiddetli, **المَرَسِ**i açık (belli) olan (kimsedir). Ve **مَرَسْتُ التمرَ** ve başkasını suda, eğer onu ıslatıp yumuşattıysan ve onu elinle **مَرَثْتَهُ** (ovup ezdiysen). Ve **مَرَسَ الصبيُّ إصبعَهُ يَمْرُسُهُ**: **مَرَثَهُ** yahut **لَثَغَه** hakkında bir dildir (lehçedir). Ve **مَرَسْتُ يدي بالمنديل**: yani sildim. Ve **تَمَرَّسَ به** ve **امْتَرَسَ به**: yani onunla sürtündü. Denir: **امْتَرَسَتِ الألسنُ في الخصومات**: yani çekişti (inatla tartıştı). Yakub dedi ki: **المارَسْتانُ**, **الراء**’nın fethiyle: hastalar evi; ve o, Arapçalaştırılmıştır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ر م
سرم ، سمر ، مسر ، رمس ، رسم ، مرس .
سرم : أخبرَني المنذريّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ أنّه سمِعَ أعرابيّاً يقول : اللهمّ ارزقني ضِرْساً طَحُوناً ، ومَعِدةً هَضُوماً ، وسُرْماً نَثُوراً .
قال ابن الأعرابيّ : السُّرْم : أمُّ سويْد ، وقال الليث : السرْم : باطنُ طَرف الخَوْران . وقال ابن الأعرابيّ : السَّرَم : وَجَع العَوَّاء ، وهي الدُّبُر .
وقال اللّيث : السَّرْمُ ، ضربٌ من زَجْر الكِلاب ، تقول : سَرْماً سَرْماً : إذا هيَّجتَه .
وقال ابن شميل : قال الطائفيّ : السُّرْمانُ : ضَرْب من الزَّنابير صُفْر ، ومِنْها ما هو مجزَّع بحُمْرة ، وصُفْرة ، وهو من أخبثِها ، ومنها سُودٌ عِظام .
سمر : قال أبو إسحاقَ في قول الله عز وجل : ( مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً تَهْجُرُونَ ) ( المؤمنون : 67 ) ، قال : سامراً بمعنى سمّاراً . قال : والسَّامرُ : الجماعةُ يتحدّثون ليلاً . والسَّمَرُ : ظِلُّ القمر ، والسُّمْرة مأخوذةٌ من هذا . وأَخبَرني المنذريُّ عن اليزيديّ عن أبي حاتم في قوله تعالى : ( مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً ( ، أي في السَّمر ،
وهو حديثُ الليل ، يقال : قومٌ سامرٌ وسمْر وسُمَّار وسمَّر .
سلَمة عن الفرّاء في قولِ العَرب : لا أَفعَل ذلك السَّمَرَ والقَمر ، قال : السَّمَرُ : كلُّ ليلةٍ ليس فيها قمر تسمَّى السمر ، المعنَى : ما طَلَع القَمر وما لَم يَطلُع . وقال غيرُه : السمَر : اللّيل ، وأَنشَد :
لا تَسقِني إن لَمْ أَزُرْ سمَراً
غَطْفَانُ مَوْكِبَ جَحْفَلٍ فَخْمِ
وسامِرُ الإبل : مَا رَعى منها باللّيل ، يقال : إنّ إبِلَنا تَسمُر ، أي : تَرعَى ليلاً . وسمَر القومُ الخَمرَ : شَرِبوها ليلاً ، وقال القُطاميّ :
ومُصَرّعِينَ من الكلاَلِ كأَنّما
سمَرُوا الغَبُوقَ من الطِّلاءِ المُعْرَقِ
وقال ابن أحمر فجعل السمَر لَيْلاً :
مِنْ دُونِهم إنْ جِئْتَهُمْ سمَراً
حَيٌّ حِلالٌ لَمْلَمٌ عَكِرُ
أراد : إن جئتَهم ليلاً .
وقال الليث : السامرُ : المَوْضع الَّذي يَجتَمعون فيه للسمَر . وأَنشَد :
وسامِرٍ طالَ فيه اللَّهْوُ والسمَرُ
قلتُ : وقد جاءت حروفٌ على لَفْظِ فاعِل وهي جمعٌ عن العَرَب ، فمنها الجَامِل والسامِر والباقر والحاضِر ، فالجَاملُ : الإبلُ فيها الذُّكور والإناث . والسامِرُ : جماعةُ الحي يَسمُرون ليلاً . والحاضرُ : الحيُّ النُّزول على الماءِ . والباقرُ : البقرُ فيها الفُحولُ والإناث .
وقال الليث : السمْرُ : شَدُّك شيئاً بالمسمار والسمْرةُ : لونٌ يَضرِب إلى سَوادٍ خَفِيّ . وقَناةٌ سمراءُ وحِنْطةٌ سمْراء .
أبو العَبّاس عن ابن الأعرابيّ قال : السمْرة في الناس : هي الوُرْقة . والسمَرة : الأُحْدوثة باللّيل . قال : ويقال : لا آتيكَ ما سمَر السمِير . وهم الناس يسمُرون ، وما سمَر ابنَا سمِير : وهما اللّيل والنّهار . ولا آتيك السمَرَ والقَمَر ، أي : لا آتيك دَوامَهما . والمعنى لا آتيك أبداً .
وقال أبو بكر : قولهم : حلف بالسمَر والقمر . قال الأصمعي : السمر عندهم الظلمة . والأصل اجتماعهم يسمرون في الظلمة . ثم كثر الاستعمال حتى سمُّوا الظلمة سمَراً . قال أبو بكر : السمَر أيضاً جمع السامر . ورجل سامر ورجال سمّر . وأنشد :
من دونهم إن جئتهم سمراً
عَزفُ القِيان ومجلسٌ غَمْرُ
قال : ويقال في جمع السامر : سُمَّار وسمَّر . وقال في قول الله تعالى : ( مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً تَهْجُرُونَ ) ( المؤمنون : 67 ) : تهجرون القرآن في حال سمركم . وقرىء : ( سمَّراً ) وهو جمع السامر . أخبرني المنذري عن ثعلب عن
ابن الأعرابي : يقال : لا آتيك ما سمر السمير . وهم الناس يسمرون بالليل . وما اختلف ابنا سمير ، أي : ما سمر فيهما . وما سمر ابنا سمير ، وهما الليل والنهار .
وقال أبو الهيثم : السميرُ : الدهرُ . وابناه : الليل والنهار .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن سلمة أنه سمع الفراء قال : بعثت من يسمُر الخبر . قال : ويسمى السمر به .
وقال ابن السكّيت : لا آتِيك ما سمر ابنَا سَمِير ، ولا أَفعَلُه سَمِيرَ اللَّيالي ، وقال الشَّنْفَرَي :
هُنالِك لا أرجُو حَياةً تسرُّني
سَمِيرَ اللَّيالِي مُبْسَلاً بالجَرائرِ
وقال أبو زيد : السَّميرُ : الدَّهْر . وفي ( النّوادر ) : رجلٌ مَسْمور : قليلُ اللَّحم ؛ شديدُ أسْرِ العِظام والعَصَب .
وفي حديث الرَّهْط العُرنيِّين الّذين قَدِموا المدينة فأَسلَموا ثمّ ارتدوا فسَمَرَ النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) أعينَهم ، ويُروَى سمَلَ ، فمن رَوَى سَمَر بالراء فمعناه : أنّه أَحْمَى لهم مَساميرَ الحديد ثم كَحَلهم بها ومَن رواه سَمَل باللام فمعناه : فقَأَها بشَوْك أو غيره .
وقال اللّيث : السِّمسار فارسيّة معرَّبة ، والجميع السَّماسرة .
وفي الحديث : أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) سمّاهم التُّجّار بعدما كانوا يُعرَفون بالسَّماسرة والمَصدَر السَّمْسَرة ؛ وهو أن يتوكّل الرجلُ مِن الحاضرة للبادية فيَبيع لهم ما يَجلبونه . وقيل في تفسير قوله : ( ولا يَبيع حاضرٌ لِباد ) أراد أنه لا يكون له سِمْسَاراً ، والاسم السَّمْسَرة ؛ وقال :
قَد وَكّلْتنِي طَلَّتي بالسَّمْسَرة
والسَّمُرُ : ضَرْبٌ من العِضَاه ، الواحدة سَمُرة .
سَمَر إبله وسمّرها : إذا أكمشها . وسَمَّر شوكه : إذا خلاها ، وكذلك شمَّرها إذا سيّبها ، والأصل الشين فأبدلوا منها السين ، قال :
أرى الأسود الحلبوب سمّر شولنا
لشول رآها قد شتَتْ كالمجادل
قال : رأى إبلاً سماناً فترك إبله وسمّرها ، أي : خلاّها وسَيّبها .
قال شمر : وناقة سَمُور : نجيبة سريعة . وأنشد :
فما كان إلا عن قليل فألحقت
بنا الحيَّ شوساءُ النَّجاءِ سَمُورُ
وفي حديث عمرَ أنّه قال في الأَمَة يَطَؤُها مالِكُها : إن عليه أن يحصِّنها فإنه يُلْحِقُ به وَلدَها . قال : ومن شاء فليُسَمِّرها .
قال أبو عُبيد : الرواية فليُسَمِّرها بالسِّين ، والمعروفُ في كلام العرب التَّشْمير ، وهو الإرسال ، وقال شَمِر : هما لُغَتان بالشين والسين معناهما الإرسال .
ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : التّسمير : إرسالُ السَّهْم بالعجلة . والخَرْقَلة : إرساله بالتأني ، يقال للأول : سَمِّر فقد أخطَبَك الصَّيدُ ، وللآخَر : خَرْقِل حتى يُخْطِبك الصيد .
وقال اللّيث : السامِرةُ : قومٌ من اليَهود يخالفونهم في بعض دِينهم ، وإليهم نُسِب السامِرِيّ الّذي اتَّخذ العِجل الذي سُمِع له خوَار .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : السَّمَّار : اللَّبَن الممذوقُ بالماء .
وأَنشَد :
وليَأْزِلَنّ وتَبْكُوَنَّ لِقاحُه
ويُعلِّلن صبيَّةٌ بسمَارِ
وقال غيرُه : السَّمُّور : دابّةٌ معروفةٌ يسوَّى من جُلودِها فِراءٌ غالية الأَثْمان ، وقد ذَكره أبو زُبَيد الطائي فقال يَذكر الأَسد :
حتى إذا مَا رأَى الأَبْصارَ قد غَفَلتْ
واجْتابَ من ظُلْمةٍ جُودِيَّ سمُّورِ
جُودِيَّ النَّبطية جُوذِيا ، أراد جُبّةَ سَمُّورٍ لسَواد وَبَرَه واجتَاب : دَخَل فيه ولَبسهُ .
أبو عُبَيدة : الأسمَران : الماءُ والحِنْطة .
رسم : قال اللّيث : الرَّسْمُ : الأثَر . وترسمتُ ، أي : نظرتُ إلى رُسُوم الدار . والرَّوْسَمُ : لُوَيحٌ فيه كِتابٌ مَنْقوشٌ يُختَم به الطَّعام ، والجميع الرَّواسِم والرَّوَاسِيم .
وقد جاء في الشِّعر :
قُرْحة رَوْسَم
أي : بوجهِ الفرس ، وناقةٌ رَسُومٌ : وهي ترسُمُ رَسِيماً ، وهي التي تؤثّر في الأمر من شدَّة وَطْئِهَا .
وقال أبو عَمرو : تَرَسَّمْتُ المنزلَ : إذا تأَمَّلتَ رَسْمَه وتفرّسْتَه .
أبو عبيد : الارتسامُ : التكبير والتعوُّذ ، وقال القطاميّ :
في ذي جُلُولٍ يُقَضِّي الموتَ ساكِنة
إذَا الصَّرَارِيُّ من أَهْوَالِهِ ارْتَسَمَا
وقال أبو تُراب : سَمِعْتُ عَرَّاماً يقول : هو الرَّسْمُ والرّشْمُ للأَثَر ، ووَسَمَ على كذا ورشَم ، أي : كَتَب .
وقال أبو عمرو : يقال للّذي يُطْبَع به : رَوْسَم ورَوْشَم ، وراسُوم وراشُوم ، مثل رَوْسَم الأكداس ، ورَوْسَمِ الأمير ، وقال ذو الرمّة :
ودِمْنَةٍ هَيَّجَتْ شَوْقِي مَعالِمُها
كأنَّها بالهدَمْلاتِ الرَّوَاسِيمُ
والهِدَمْلاتُ : رمالٌ معروفة بناحية الدَّهْناء .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الرَّسِيم من سَيْرِ الإبل فوقَ الذَّمِيل .
ابن الأعرابيّ : الرَّسَمُ : حُسْنُ المَشْي .
أبو عُبَيد عن أبي عَمْرو : الثَّوْبُ المُرَسَّم : المخطَّط .
رمس : قال الليث : الرَّمْس : التراب . ورَمْسُ القبر : ما حُثِيَ عليه . وقد رَمَسْناهُ بالتراب . والرَّمْسُ : تُرابٌ تَحْمِلُهُ الرِّيح فتَرمُس به الآثارَ ، أي : تَعفوها . والرياحُ الرَّوَامِس وكلُّ شيءٍ نُثرَ عليه التُّرَابُ فهو مَرْمُوسٌ ؛ وقال لَقِيطُ بْنُ زُرَارَةَ :
يا ليتَ شِعري اليومَ دَخْتَنُوسُ
إذا أَتاهَا الخبَرَ المَرْمُوسُ
أَتَحْلِقُ القُرُونَ أَمْ تَمِبسُ
لا ، بَلْ تَمِيسُ إنها عَرُوسُ
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : إذا كَتَمَ الرجلُ الخبرَ القومَ قال : دَمَسْتُ عليهم الأمر ورَمَسْتُه .
وقال ابن الأعرابي : الرَّامُوس : القَبْر . ورُوِيَ عن الشَّعْبي أنه قال : إذا ارْتَمَسَ الجُنُبُ في الماءِ أَجْزَأَه عن غُسل الجنابة .
قال شَمِر : ارْتَمَس في الماء : إذا انْغَمَسَ فيه حتى يغيبَ رأسه ، وجميعُ جسدِه فيه . والقبرُ يسمَّى رَمْساً . وقال :
وبينما المرء في الأحياء مغتبط
إذا هو الرَّمْسُ تصفوه الأعاصيرُ
أراد : إذ هو تراب قد دُفِنَ فيه والرياح تطيِّرْه . والرامساتُ : الرياح الدَّافناتُ .
ورَمَستُ الحديثَ : أَخْفَيْتُه وكَتَمْتهُ . قال ابن شميل : الروامس : الطيرُ التي تطير بالليل . قال : وكل دابة تخرج بالليل فهي رامس ، تَرْمُس : تَدفن الآثار كما يُرْمَس الميت . قال : وإذا كان القبر قدوماً مع الأرض فهو رمس ، أي : مستوياً مع وجه الأرض . ورمست الرجل في الأرض رمساً ، أي : دفنته وسوَّيْت عليه الأرض ، وإذا رفع القبر في السماء عن وجه الأرض لا يقال له رمس .
مسر : قال اللّيث : الْمَسْرُ : فعل الماسِر ، يقال : هو يَمْسُرُ الناس ، أي : يُغْرِيهم .
وقال غيرُه : مَسَرْتُ بهِ ومَحَلْتُ بِه ، أي : سَعَيْتُ به . الماسِرُ : الساعي .
مرس : الحرّاني عن ابن السكيت : المَرْس : مَصْدرُ مَرَسَ التَّمْر يَمرُسه أو مَرَثَه يَمْرُثه : إذا دَلَكه في الماء حتى يَنْماثَ فيه ؛ ويقال للثَّرِيد المَرِيس ؛ لأنّ الخُبْزَ يَنماثُ فيه ؛ قال ذلك أبو عمرو .
وقال ابن السكيت : المرَسُ : شِدّة العِلاَج .
يقال : إنه لمَرِس بيّن المَرَس : إذا كان شديد المِراس .
وامْتَرَسَت الشُّجعانُ في القتال ، وامتَرَس الخُطباءُ ، وامتَرَست الألسُنُ في الخِصام .
قال : والمَرْس : الحَبْل أيضاً .
والمَرْسُ أيضاً مصدرُ مَرَس الحَبْل يَمْرُس مَرْساً ، وهو أن يقع بين القَعْو والبكْرة ، ويقال له : إذا مرِس : أَمْرِس حَبْلَك وهو أن تُعيده إلى مَجراه ، ونحو ذلك حَكى أبو عُبَيد عن الكسائيّ ؛ وأنشد :
بئسَ مقامُ الشَّيخ أَمْرِسْ أَمْرِسِ
إمّا على قَعْوٍ وإمّا اقْعَنْسِسِ
وبكْرة مَرُوس : إذا كان من عادتها أن يَمْرُسَ حبلها ؛ وأَنشد :
دُرْنا ودَارتْ بكْرَةٌ نخيسُ
لا ضَيْقَةُ المَجرَى ولا مَرُوسُ
وقد يكون الأمراس إزالةَ الرِّشاء عن مجراه ، فيكون بمعنيَيْن متصادَّين .
ابن الأعرابيّ : بيننا وبين الماء ليلةٌ مَرَّاسةٌ لا وَتِيرَة فيها ، وهي الدائبة البعيدة .
وفي الحديث : ( إن من اقتراب الساعةِ أن يتمرّس الرجلُ بدينه كما يتمرّس البعيرُ بالشَّجرة ) .
ثعلب عن ابن الأعرابي : التمرُّس : شدّة الالتواء وشِدّة العُلُوق .
أبو عُبَيد في باب فعْفَعيل : من المراسة المَرْمَريس الأملس ، ومنه قوله في صفة فرس والكَفَل : المرمريس .
قال الأزهري : أخذ المرمريس من المرمر وهو الرخام الأملس وكسعه بالسين تأكيداً .
قال شمر : المرمريس : الداهيةُ والدردبيس .
وقال القتيبِيّ في قوله : ( أن يتمرَّس الرجلُ بدينه ) ، أي : يتلعّب به ويعبث .
قال : وقوله : ( تمرُّس البعيرِ بالشجرة ) ، أي : كما يتحكك بها .
وقال غيره : ( تمرُّسُ البعيرِ بالشجرة ) : تحكُّكه بها من جَرَب وأُكال .
وتمرُّسُ الرجلِ بدينِه : أن يُمارِس الفِتَن ويُشادَّها ويخرُجَ على إمامِه فيضُرَّ بدينه ولا ينفعه غُلُوُّه فيه ، كما أن الجَرِب من الإبل إذا تحكَّك بالشَّجر أَدْماه ولم يُبْرِئه من جَرَبه .
ويقال : ما بفلان مُتمرِّس : إذا نُعِت بالجَلَدِ والشّدَّة حتى لا يُقاوِمه من مارَسَه .
وقال أبو زَيْد : يقال للرّجل اللّئيم الّذي لا ينظر إلى صاحبه ولا يُعطي خيراً : إنما تنظر إلى وَجْهٍ أَمْرَسَ أَمْلَس لا خيرَ فيه ، أفلا يتمرَّسُ به أحدٌ لأنه صُلْبٌ لا يُستغَلُّ منه شيء .

##### Türkçe

س ر م
**سرم** ، **سمر** ، **مسر** ، **رمس** ، **رسم** ، **مرس** .

**سرم** : el-Münzirî bana haber verdi, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: onun bir bedevîyi şöyle derken işittiğini: “Allah’ım, bana öğüten bir azı dişi, sindiren bir mide ve saçan bir **سُرْم** rızıklandır.”

İbnü’l-A‘râbî dedi: **السُّرْم**: Ümmü Süveyd’dir. Leys dedi: **السرْم**: **الخَوْران**’ın ucunun iç tarafıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **السَّرَم**: **العَوَّاء**’nın ağrısıdır; o da **الدُّبُر**’dür.

Leys dedi: **السَّرْمُ**: köpekleri azarlamanın bir türüdür; “**سَرْماً سَرْماً**” dersin: onu kışkırttığın zaman.

İbn Şümeyl dedi: et-Tâifî dedi: **السُّرْمانُ**: sarı eşekarılarından bir türdür; onlardan kırmızılık ve sarılıkla alacalı olanı vardır; o, onların en habislerindendir; onlardan iri siyahlar da vardır.

**سمر** : Ebû İshâk, Allah عز وجل’nin sözü hakkında: ( **مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً تَهْجُرُونَ** ) (المؤمنون: 67), dedi: **سَامِراً** “**سمّاراً**” mânâsınadır. Dedi: **السَّامرُ**: geceleyin konuşan topluluktur. **السَّمَرُ**: ayın gölgesidir; **السُّمْرة** bundan alınmıştır. El-Münzirî bana el-Yezîdî’den, Ebû Hâtim’den, O’nun تعالى sözü hakkında: ( **مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً** ), yani **السَّمر** içinde;

ve o, gecenin konuşmasıdır; denir: **قومٌ سامرٌ** ve **سمْر** ve **سُمَّار** ve **سمَّر**.

Seleme, el-Ferrâ’dan, Arapların sözü hakkında: “Bunu **السَّمَرَ** ve **القَمر** (varken) yapmam”, dedi: **السَّمَرُ**: içinde ay olmayan her geceye **السمر** denir; mânâ: ay doğduğu müddetçe ve doğmadığı müddetçe. Başkası dedi: **السمَر**: gecedir. Ve inşâd etti:
لا تَسقِني إن لَمْ أَزُرْ سمَراً
غَطْفَانُ مَوْكِبَ جَحْفَلٍ فَخْمِ

Ve **سامِرُ الإبل**: ondan geceleyin otlayan şeydir; denir: “Şüphesiz bizim develerimiz **تَسمُر**”, yani: geceleyin otlar. Ve **سمَر القومُ الخَمرَ**: onu geceleyin içtiler. Kutâmî dedi:
ومُصَرّعِينَ من الكلاَلِ كأَنّما
سمَرُوا الغَبُوقَ من الطِّلاءِ المُعْرَقِ

İbn Ahmer dedi de **السمَر**’i gece yaptı:
مِنْ دُونِهم إنْ جِئْتَهُمْ سمَراً
حَيٌّ حِلالٌ لَمْلَمٌ عَكِرُ

Muradı: onlara geceleyin gelirsen.

Leys dedi: **السامرُ**: **السمَر** için toplandıkları yerdir. Ve inşâd etti:
وسامِرٍ طالَ فيه اللَّهْوُ والسمَرُ

Dedim: Araplardan, lafızca **فاعِل** üzere gelip de cem‘ olan harfler gelmiştir; onlardan **الجَامِل** ve **السَّامِر** ve **الباقر** ve **الحاضِر**. **الجَاملُ**: içinde erkekler ve dişiler bulunan develerdir. **السَّامِرُ**: geceleyin **يَسمُرون** olan mahallenin topluluğudur. **الحاضرُ**: su başına konan mahalledir. **الباقرُ**: içinde boğalar ve dişiler bulunan sığırlardır.

Leys dedi: **السمْرُ**: bir şeyi çiviyle sıkıca bağlamandır. **السمْرةُ**: gizli bir siyahlığa çalan renktir. Ve **قَناةٌ سمراءُ** ve **حِنْطةٌ سمْراء**.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: insanlarda **السمْرة**: **الوُرْقة**’dır. **السمَرة**: geceleyin hikâyedir. Dedi: ve denir: “**ما سمَر السمِير** (müddetçe) sana gelmem.” Ve onlar, insanlar, geceleyin **يسمُرون**. Ve “**ما سمَر ابنَا سمِير**”: ikisi gece ve gündüzdür. Ve “Sana **السمَرَ** ve **القَمَر** (müddetçe) gelmem”, yani: ikisinin devamı boyunca sana gelmem. Mânâ: sana asla gelmem.

Ebû Bekr dedi: onların sözü: “**السمَر** ve **القمر** üzerine yemin etti.” Asma‘î dedi: **السمر** onlarda karanlıktır. Asıl, karanlıkta **يسمرون** olarak toplanmalarıdır. Sonra kullanım çoğaldı da karanlığa **سمَراً** adını verdiler. Ebû Bekr dedi: **السمَر** ayrıca **السامر**’in cem‘idir. Ve adam **سامر** ve adamlar **سمّر**. Ve inşâd etti:
من دونهم إن جئتهم سمراً
عَزفُ القِيان ومجلسٌ غَمْرُ

Dedi: ve **السامر**’in cem‘inde denir: **سُمَّار** ve **سمَّر**. Ve Allah تعالى’nin sözü hakkında dedi: ( **مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً تَهْجُرُونَ** ) (المؤمنون: 67): **سمركم** hâlinde Kur’an’ı terk ediyorsunuz. Ve “( **سمَّراً** )” diye okunmuştur; o, **السامر**’in cem‘idir. El-Münzirî bana Sa‘leb’den,

İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: denir: “**لا آتيك ما سمر السمير**.” Ve onlar, insanlar, geceleyin **يسمرون**. Ve “**ما اختلف ابنا سمير**”, yani: ikisinde **ما سمر**. Ve “**ما سمر ابنا سمير**”; ikisi gece ve gündüzdür.

Ebû’l-Heysem dedi: **السميرُ**: zamandır. Ve onun iki oğlu: gece ve gündüzdür.

El-Münzirî bana Sa‘leb’den, Seleme’den haber verdi: onun el-Ferrâ’yı şöyle derken işittiğini: “Haberi **يسمُر** olanı gönderdim.” Dedi: ve **السمر** onunla adlandırılır.

İbnü’s-Sikkît dedi: “**لا آتِيك ما سمر ابنَا سَمِير**”, ve “Bunu **سَمِيرَ اللَّيالي** yapmam.” Şenferâ dedi:
هُنالِك لا أرجُو حَياةً تسرُّني
سَمِيرَ اللَّيالِي مُبْسَلاً بالجَرائرِ

Ebû Zeyd dedi: **السَّميرُ**: zamandır. Ve ( **النّوادر** )’de: **رجلٌ مَسْمور**: eti az; kemik ve sinirin bağlanması şiddetli.

Medine’ye gelip Müslüman olan, sonra dönen **الرَّهْط العُرنيِّين** hadîsinde: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) onların gözlerini **سَمَرَ** etti; **سمَلَ** diye de rivayet olunur. Kim **سَمَر**’i **الراء** ile rivayet ederse mânâsı: onlar için demir çivileri kızdırdı, sonra onlarla onları sürmeledi. Kim onu **سَمَل**’i **اللام** ile rivayet ederse mânâsı: onları dikenle veya başkasıyla oydu.

Leys dedi: **السِّمسار** Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır; hepsi **السَّماسرة**’dir.

Hadîste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) onları, **السَّماسرة** diye bilinirlerken, **التُّجّار** diye adlandırdı. Masdar **السَّمْسَرة**’dir; o, şehir ehlinden bir adamın bedevî için vekil olmasıdır; onların getirdiklerini onlar için satar. Ve قوله’nun tefsirinde denildi: ( **ولا يَبيع حاضرٌ لِباد** ) muradı: ona **سِمْسَاراً** olmaz; isim **السَّمْسَرة**’dir. Ve dedi:
قَد وَكّلْتنِي طَلَّتي بالسَّمْسَرة

Ve **السَّمُرُ**: **العِضَاه**’dan bir türdür; teki **سَمُرة**.

**سَمَر** develerini ve **سمّرها**: onları zayıflattığı zaman. Ve **سَمَّر شوكه**: onu salıverdiği zaman; aynı şekilde **شمَّرها**: onu salıverdiği zaman. Asıl **الشين**’dir; ondan **السين**’i بدل ettiler. Dedi:
أرى الأسود الحلبوب سمّر شولنا
لشول رآها قد شتَتْ كالمجادل

Dedi: semiz develer gördü de kendi develerini bıraktı ve **سمّرها**, yani: onları salıverdi ve başıboş bıraktı.

Şemr dedi: ve **ناقة سَمُور**: hızlı seçkin deve. Ve inşâd etti:
فما كان إلا عن قليل فألحقت
بنا الحيَّ شوساءُ النَّجاءِ سَمُورُ

Ömer’in hadîsinde: sahibinin cima ettiği cariye hakkında dedi ki: “Onu iffetli kılması gerekir; çünkü onun çocuğunu ona ilhak eder.” Dedi: “Kim isterse onu **فليُسَمِّرها**.”

Ebû ‘Ubeyd dedi: rivayet **فليُسَمِّرها** **بالسِّين** iledir. Arapların كلامında bilinen **التَّشْمير**’dir; o da salıvermedir. Şemr dedi: ikisi **الشين** ve **السين** ile iki lugattır; mânâları salıvermedir.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: o dedi: **التّسمير**: oku aceleyle salıvermektir. **الخَرْقَلة**: onu ağır ağır salıvermektir. Birincisine denir: “**سَمِّر**; çünkü av seni çağırdı.” Ötekine: “**خَرْقِل**; ta ki av seni çağırsın.”

Leys dedi: **السامِرةُ**: Yahudilerden bir kavimdir; dinlerinin bir kısmında onlara muhalefet ederler. **السامِرِيّ** onlara nisbet edildi; o, kendisinden böğürtü işitilen buzağıyı edinen kimsedir.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **السَّمَّار**: suyla inceltilmiş süttür.

Ve inşâd etti:
وليَأْزِلَنّ وتَبْكُوَنَّ لِقاحُه
ويُعلِّلن صبيَّةٌ بسمَارِ

Başkası dedi: **السَّمُّور**: bilinen bir hayvandır; derilerinden pahalı fiyatlı kürkler yapılır. Ebû Zübeyd et-Tâî onu zikretti; aslanı anarak dedi:
حتى إذا مَا رأَى الأَبْصارَ قد غَفَلتْ
واجْتابَ من ظُلْمةٍ جُودِيَّ سمُّورِ

**جُودِيَّ**: Nabatîce **جُوذِيا**’dır. Muradı: tüyünün siyahlığından dolayı **جُبّةَ سَمُّورٍ**. **واجتَاب**: içine girdi ve onu giydi.

Ebû ‘Ubeyde: **الأسمَران**: su ve buğdaydır.

**رسم** : Leys dedi: **الرَّسْمُ**: izdir. Ve **ترسمتُ**: yani evin **رُسُوم**’una baktım. **الرَّوْسَمُ**: üzerinde kazınmış yazı bulunan, yiyeceğin mühürlendiği küçük levhadır; hepsi **الرَّواسِم** ve **الرَّوَاسِيم**’dir.

Şiirde gelmiştir:
قُرْحة رَوْسَم

Yani: atın yüzünde. Ve **ناقةٌ رَسُومٌ**: o, **رَسِيماً** **ترسُمُ** eder; o, basmasının şiddetinden dolayı işte iz bırakan devedir.

Ebû ‘Amr dedi: **تَرَسَّمْتُ المنزلَ**: onun **رَسْم**’ini teemmül ettiğin ve onu sezdiğin zaman.

Ebû ‘Ubeyd: **الارتسامُ**: tekbir ve istiâzedir. Kutâmî dedi:
في ذي جُلُولٍ يُقَضِّي الموتَ ساكِنة
إذَا الصَّرَارِيُّ من أَهْوَالِهِ ارْتَسَمَا

Ebû Turâb dedi: ‘Arrâm’ı şöyle derken işittim: iz için **الرَّسْمُ** ve **الرّشْمُ**’dur. Ve “şuna **وَسَمَ** etti” ve “**رشَم**”, yani: yazdı.

Ebû ‘Amr dedi: onunla damgalanan şeye denir: **رَوْسَم** ve **رَوْشَم**; ve **راسُوم** ve **راشُوم**; **رَوْسَم الأكداس** ve **رَوْسَمِ الأمير** gibi. Zü’r-Rumme dedi:
ودِمْنَةٍ هَيَّجَتْ شَوْقِي مَعالِمُها
كأنَّها بالهدَمْلاتِ الرَّوَاسِيمُ

Ve **الهِدَمْلاتُ**: **الدَّهْناء** tarafında bilinen kumlardır.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **الرَّسِيم** develerin yürüyüşünden, **الذَّمِيل**’in üstündedir.

İbnü’l-A‘râbî: **الرَّسَمُ**: yürüyüşün güzelliğidir.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **الثَّوْبُ المُرَسَّم**: çizgili olan.

**رمس** : Leys dedi: **الرَّمْس**: topraktır. Ve **رَمْسُ القبر**: üzerine serpilen şeydir. Ve onu toprakla **رَمَسْناهُ**. Ve **الرَّمْسُ**: rüzgârın taşıdığı, izleri onunla örttüğü topraktır; yani: onları siler. Rüzgârlar **الرَّوَامِس**’tir. Üzerine toprak saçılan her şey **مَرْمُوسٌ**’tur. Lekît b. Zürâre dedi:
يا ليتَ شِعري اليومَ دَخْتَنُوسُ
إذا أَتاهَا الخبَرَ المَرْمُوسُ
أَتَحْلِقُ القُرُونَ أَمْ تَمِبسُ
لا ، بَلْ تَمِيسُ إنها عَرُوسُ

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: adam haberi kavimden gizlediği zaman der: “İşin üzerlerine **دَمَسْتُ** ettim ve onu **رَمَسْتُه**.”

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الرَّامُوس**: kabirdir. Şa‘bî’den rivayet olundu: **الجُنُب** suya **ارْتَمَسَ** ederse, ona cünüplük guslünden yeter.

Şemr dedi: suda **ارْتَمَس**: içine daldığı, başı kayboluncaya ve bütün bedeni onun içinde oluncaya kadardır. Kabir **رَمْساً** diye adlandırılır. Ve dedi:
وبينما المرء في الأحياء مغتبط
إذا هو الرَّمْسُ تصفوه الأعاصيرُ

Muradı: o, içine gömüldüğü topraktır; rüzgârlar onu savurur. **الرامساتُ**: gömen rüzgârlardır.

Ve **رَمَستُ الحديثَ**: onu gizledim ve sakladım. İbn Şümeyl dedi: **الروامس**: geceleyin uçan kuşlardır. Dedi: geceleyin çıkan her hayvan **رامس**’tir; **تَرْمُس**: ölü **يُرْمَس** edildiği gibi izleri gömer. Dedi: kabir yerle aynı seviyede eski ise o **رمس**’tir; yani: yer yüzüyle düz. Ve adamı yerde **رمساً** **رمست**: yani: onu gömdüm ve üzerine toprağı düzelttim. Kabir yer yüzünden yukarı kaldırılırsa ona **رمس** denmez.

**مسر** : Leys dedi: **الْمَسْرُ**: **الماسِر**’in fiilidir. Denir: o, insanları **يَمْسُرُ**; yani: onları kışkırtır.

Başkası dedi: onunla **مَسَرْتُ** ve onunla **مَحَلْتُ**; yani: onunla koştum. **الماسِرُ**: koşandır.

**مرس** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **المَرْس**: **مَرَسَ التَّمْر**’in masdarıdır; onu suda ovaladığı, ta ki onun içinde dağılıp yayılsın diye; yahut **مَرَثَه**. Ve **الثَّرِيد** için **المَرِيس** denir; çünkü ekmek onun içinde dağılıp yayılır; bunu Ebû ‘Amr söyledi.

İbnü’s-Sikkît dedi: **المرَسُ**: tedavinin şiddetidir.

Denir: o, **لمَرِس**; açık **المَرَس**: eğer mücadelece şiddetli ise.

Ve yiğitler savaşta **امْتَرَسَت** ettiler; hatipler **امتَرَس** etti; diller çekişmede **امتَرَست** etti.

Dedi: ve **المَرْس**: iptir de.

Ve **المَرْسُ** ayrıca **مَرَس الحَبْل**’in masdarıdır; **يَمْرُس مَرْساً**: o, **القَعْو** ile **البكْرة** arasına düşmesidir. Ve ona denir: eğer **مرِس** olursa: “**أَمْرِس حَبْلَك**”; o, onu yatağına geri döndürmendir. Bunun benzerini Ebû ‘Ubeyd, Kisâî’den hikâye etti. Ve inşâd etti:
بئسَ مقامُ الشَّيخ أَمْرِسْ أَمْرِسِ
إمّا على قَعْوٍ وإمّا اقْعَنْسِسِ

Ve **بكْرة مَرُوس**: ipinin **يَمْرُسَ** etmesi âdeti olan (makara). Ve inşâd etti:
دُرْنا ودَارتْ بكْرَةٌ نخيسُ
لا ضَيْقَةُ المَجرَى ولا مَرُوسُ

Ve **الأمراس** bazen **الرِّشاء**’ı yatağından gidermektir; böylece iki zıt mânâda olur.

İbnü’l-A‘râbî: bizimle su arasında **ليلةٌ مَرَّاسةٌ** vardır; onda **وَتِيرَة** yoktur; o, uzak, sürekli (gece)dir.

Hadîste: (Kıyametin yaklaşmasından olan şudur ki: adam dininde, devenin ağaçla **يتمرّس** ettiği gibi **يتمرّس** eder.)

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التمرُّس**: bükülmenin şiddeti ve yapışmanın şiddetidir.

Ebû ‘Ubeyd, **فعْفَعيل** bâbında: **المراسة**’den **المَرْمَريس** pürüzsüzdür. Ondandır: atın ve sağrının sıfatında: **المرمريس**.

Ezherî dedi: **المرمريس**’i **المرمر**’den aldı; o, pürüzsüz mermerdir. Ve onu **السين** ile pekiştirdi.

Şemr dedi: **المرمريس**: musibet ve **الدردبيس**.

Kuteybî, şu sözde: (adam dininde **يتمرَّس** eder), yani: onunla oynar ve saçmalar.

Dedi: ve şu sözü: (devenin ağaçla **تمرُّس**’ü), yani: onunla kaşınması gibi.

Başkası dedi: (devenin ağaçla **تمرُّس**’ü): uyuz ve yara sebebiyle onunla kaşınmasıdır.

Ve adamın dininde **تمرُّس**’ü: fitneleri **يُمارِس** etmesi, onlarla çekişmesi ve imamına karşı çıkmasıdır; böylece dinine zarar verir ve onda aşırılığı ona fayda vermez; tıpkı develerden uyuzlu olanın ağaçla kaşınıp onu kanatması ve onu uyuzundan iyileştirmemesi gibi.

Ve denir: falanda **مُتمرِّس** yoktur: eğer dayanıklılık ve şiddetle nitelenirse; ta ki onu tecrübe eden kimse ona karşı koyamasın.

Ebû Zeyd dedi: arkadaşına bakmayan ve hayır vermeyen alçak adam için denir: “Sen ancak hayrı olmayan, katı, pürüzsüz bir **وَجْهٍ أَمْرَسَ أَمْلَس**’a bakıyorsun.” Öyleyse kimse onunla **يتمرَّس** etmez; çünkü o serttir, ondan hiçbir şey elde edilmez.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والراء وما يثلثهما)
(مرز)  الميم والراء والزاء أصلٌ يدلُّ على تقطيع شيءٍ وخَدْشه. ومرَزَتِ المرأةُ العجينَ: قطّعته، وكلُّ قطعةٍ مَرْزَةٌ. ويقولون في القياس على هذا: امتَرزَ عِرْضَه، إذا نال منه. ومَرز جِلدَه: خَدَشَه.
(مرس)  الميم والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على مُضامَّةِ شيءٍ لشيءٍ بشِدّةٍ وقُوّة.
منه المَرَس: الحَبْل، سمِّيَ لتمرُّسِ قُواهُ بعضِها ببعض، والجمع أمراس ومَرِسَ الحبلُ يَمرَسُ مَرَساً: وقع بين الخُطَّاف والبَكْرة، فأنت تُعالِجُه أن تُخرِجَه. ورجلٌ مَرِسٌ: ذو جَلَد. وفحل مَرَّاسٌ: ذو مِرَاسٍ شَديد. يقال: امتَرَستِ الألسُنُ في الخصومات: أخَذَ بعضها بعضاً. ومنه الامتراس: اللُّزوق بالشَّيءِ وملازمتُه. قال:
فنَكِرْنَه فنَفَرن وامتَرَستْ به *** هَوْجاءُ هادِيةٌ وهادٍ جُرْشُعُ([1])ومنه تمرَّسَ فلانٌ بالشَّيء: احتَكَّ به([2]). والمَرْمريس: الدَّاهية.
(مرش)  الميم والراء والشين. يقولون: المَرْش: خَرْق الجِلد بأطراف الأظافير. والمَرْش أيضاً: الخَدْش الخفيف. والمَرْشُ: الأرض تَسيلُ من أدنَى مطر.
(مرص)  الميم والراء والصاد. يقولون: المَرْص مثل المَرْش. وتمرَّصَ عن السُّلْتِ قِشرُه: طار. وهذا عندنا كلام.
(مرض)  الميم* والراء والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على ما يخرج به الإنسان عن حدِّ الصّحَّة في أيِّ شيءٍ كان. منه العِلَّة. مَرِض و… يَمْرَض. وجمع المريضِ مَرْضَى. وأمْرَضَه: أعلَّة. ومرَّضَه: أحسَنَ القيامَ عليه في مرَضِهِ. وشمسٌ مريضة، إذا لم تكن مُشرِقة، ويكون ذلك لهَبْوَةٍ في وجهها. والنِّفاق مرضٌ في قوله تعالى: ﴿في قلُوبِهِمْ مَرَضٌ﴾ [البقرة 10] وقال: ﴿فَيَطْمَعَ الَّذِي في قَلْبِهِ مَرَضٌ﴾ [الأحزاب 32]، قالوا: أراد القهْر. وقد قلنا: المرضُ: كلُّ شيءٍ خرَجَ به الإنسان عن حدِّ الصحَّة. وقياسُه مطَّرد.
وقالوا: مَرَّضَ في الحاجة: قَصَّرَ ولم يصِحَّ عزْمُه فيها.
وقد شذَّتْ عن هذا القياسِ كلمةٌ، وهي من المشكل عندنا، يقولون: أمرضَ إذا قارَبَ إصابةَ حاجَتِه. قال:
ولكنْ تحت ذاكَ الشَّيبِ حزمٌ *** إذا ما ظَنَّ أمْرَضَ أو أصابا([3])(مرط)  الميم والراء والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تحاتِّ الشيءِ أو حَتِّه. وتمرَّط الشَّعر: تحاتَّ، ومَرَطتُهُ. والأمرط من السِّهام: الساقط قُذَذُه. والأمْرَط: الفرس لا شَعرَ على أشاعِرِه. والمُرَيْطاء: ما بين الصَّدر إلى العانة من البَطْن، وهي أقَلُّ من ذلك شَعراً. والمَرَطَى: سُرعة العَدْو، كأنَّه من سُرعتِه يتمرَّط عنه شَعرُه. وناقة مِمْرَطةٌ([4]): سريعة.
(مرع)  الميم والراء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على خِصْب وخَير. ومرَعَ المكانُ. وأمْرَعَ القومُ: أصابوهُ مَرِيعاً. وأمْرَعَ الوادِي: أكلأَ.
(مرغ)  الميم والراء والغين أصلٌ صحيح يدلُّ على سَيَلانِ شيءٍ أو إسالة شيء. والمَرْغ: اللُّعاب. وأمْرَغ الإنسانُ: سال لعابُه. ومَرَّغتُ الشَّيءَ: أشبعتُه دُهْناً. والإمراغ في العَجين: أن يكثَّرَ ماؤُه. ويقولون: أمرَغَ: أكثَرَ الكلامَ في غيرِ صواب، كأنَّه يُسِيلهُ إسالة. ويقال أمْرَغَ عِرْضَه ومَرَّغه، كأنه لَطَخه وأسال عليه قيحاً.
وقريبٌ من هذا القياس مرَّغتُه في التُّراب فتمرّغ، أي قلَّبته فتقلَّبَ.
(مرق)  الميم والراء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على خروجِ شيءٍ من شيء. منه المَرَق لأنَّه شيءٌ يَمرُق من اللَّحم. وأمْرَقْتُ القِدرَ ومَرَقْتُها([5]). والمُروق: الخروج من الشيء. ومرق السهمُ من الرَّمِيَّة: نفذ. ومرقت الإهابَ، إذا حلقْتَ عنه صُوفَه، وهو قياسٌ صحيح لأنَّك كأنَّك أبرزتَ الجلدَ عن شعره([6]). وإذا عُطِنَ الإهابُ حَتَّى يُنتِنَ فهو مَرْقٌ. ويقال إن المُرَاقَةَ: الكَلأُ اليسير، ومعناه أنَّ الأرضَ كأنَّها تجرَّدت ومَرِقَت.
(مرن)  الميم والراء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على لِينِ شيءٍ وسُهولة. ومَرَنَ الشيء يَمْرُنُ مُرُوناً: لانَ. والمارنُ: ما لانَ من الأنفِ وفَضَل عن القَصَبة. وأمْرَانُ الذراع: عَصَبٌ تكون فيها، سُمِّيَت لمُرُونها، أي لينِها. والمَرِن([7]): الحال والعادة. يقال: ما زال ذاك مَرِنَه، أي حالَه. وهو في شعر الكميت، وهو الأمرُ يَمرُنُ عليه الإنسان، إذا اعتاده. والمَرْن. فيما يقال: الفِراء؛ إن([8]) كان صحيحاً، وهي([9]) ليِّنة. قال النَّمر:
* كأنَّ جُلُودَهُنَّ ثِيابُ مَرْنِ([10]) *
ومما شذَّ عن هذا الأصل مارَنَت النّاقةُ: انقطَعَ لبنُها. والمرَانَةُ: ناقةُ ابنِ مُقْبِل. قال:
يا دارَ سلمَى خلاءً لا أُكَلِّفُها *** إلاَّ المَرَانَةَ حتى تعرِفَ الدِّينا([11])(مره)  الميم والراء والهاء كلمةٌ تدلُّ على بياضٍ في شيء. سَرَابٌ أو شَرَابٌ([12]) أمْرَه، أي أبيض. والمرأة لا تتعهَّد الكُحلَ مَرْهاء.
(مري)  الميم والراء والحرف المعتل أصلانِ صحيحان يدلُّ [أحدُهما] على مسحِ شيءٍ واستِدرار، والآخر على صلابةٍ في شيء.
فالأوَّل المَرْيُ: مَرْيُ الناقة، وذلك إذا مُسِحَتْ للحَلْب، يقال مَرَيْتُها أمْرِيها مَرْياً. ومما يشبَّه بهذا: مَرَى الفرسُ بيدِهِ، إذا حرَّكها على الأرض كالعابث، وكأنَّه يشبَّه بمنْ يَمرِي الضَّرْعَ بيدِه. والمَرَايا: العُروق التي تمتلئ وتَدِرُّ باللبن. قال ابن دريد([13]): مُرْيَةُ النّاقة: أن تُستدرَّ بالمَرْيِ، بضمّ الميم هي الفصيحة، وقد يقال بالكسر([14]).
والأصل الآخر* المَرْو: جمع مَرْوَة، وهي حجارةٌ تبرُق. قال:
حتَّى كأنِّي للحوادِثِ مَروةٌ *** بصَفَا المشَرَّقِ كلَّ حينٍ تقرَعُ([15])وعندنا أنَّ المِراءَ ممّا يتمارَى فيه الرّجُلانِ من هذا، لأنَّه كلامٌ فيه بعضُ الشدّة. ويقال: مارَاهُ مِراءً ومُماراةً.
ومما شذَّ منهما المِرْية: الشَّكّ.
(مرأ)  الميم والراء والهمزة. وإذا هُمِز خرَج عن القياس وصارت فيه كلماتٌ لا تنقاس. يقال امْرُؤٌ وامرآنِ، وقوم امرئٍ. وامرأةٌ تأنيث امرئٍ. والمُرُوَّة: كمال الرُّجُوليّة، وهي مهموزة مشدَّدة، ولا يُبنَى منه فِعل. والمَرَاءة: مصدرُ الشيء المَريء الذي يُستَمرَأ، ويقال مَرَأني الطَّعامُ وامرأني. والمَرِيء: رأس المَعِدة والكَرِش اللازقُ بالحُلْقوم.
(مرت)  الميم والراء والتاء كلمةٌ واحدة، هي المَرْتُ: الفلاةُ القَفْر. ومكانٌ مَرْتٌ: بيِّنُ المُروتةِ، إذا لم يكن فيه خَير. وجَمعُ مَرتٍ أمراتٌ ومُرُوت. وبلَغَنا أنَّ اشتِقاق مَارُوتَ منه. ويقال المَرْت: أرضٌ لا يجفُّ ثَرَاها ولا ينبتُ مَرعاها.
(مرث)  الميم والراء والثاء كلمةٌ ليست بأصل، بل هي من الإبدال. ومَرَثَ الدواءَ يَمْرُِثه مثل مَرَسه يَمرُسُه. ومنه رجل مِمْرَث: صبورٌ على الخُصومات؛ والجمع مَمَارِث، والأصل السين وقد ذُكِرَتَا.
(مرج)  الميم والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على مجيءٍ وذَهابٍ واضطراب.
ومَرِج الخاتَم في الإصبع: قَلِقَ. وقياس البابِ كلِّه منه. ومَرِجَت أماناتُ القوم وعُهودُهم: اضطربت واختلطت. والمَرْج: أصلُه([16]) أرضٌ ذاتُ نباتٍ تَمْرُجُ فيها الدّوابُّ. [و] قولُه تعالى: ﴿مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ﴾ [الرحمن 19]، كأنَّه جلّ ثناؤه أرسَلَهما فَمرِجا. وقال: ﴿هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ﴾ [الفرقان 53].
(مرح)  الميم والراء والحاء أصلٌ يدلُّ على مَسَرَّةٍ لا يكاد يستقرُّ معها طرباً. ومَرِحَ يَمْرَحُ. وفرسٌ مِمْرَاحٌ ومَرُوح. قال الله تعالى: ﴿وَبِمَا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ﴾ [غافر 75]، ومنه المِراح، وقد ذكرناه. قال:
يقولُ العاذِلاتُ علاكَ شيبٌ *** أهذا الشَّيب يمنعني مِرَاحِي
وقوسٌ مَرُوحٌ: يمرَح مَن رآها عجباً بها، ويقال بل التي كأنَّ بها مَرَحاً من حسن إرسالها السَّهم. ويقولون: عينٌ مِمْرَاحٌ: غزيرةُ الدَّمع. وهذا بعضُ قياس الباب، لأنَّهم ذهبوا فيه إلى ما قلناه من قِلّةِ الاستقرار. وكذلك مرَّحْتُ المَزَادةَ: ملأتُها لتتسرَّبَ وتسيل. ومَرِحَت العَينُ مَرَحاناً([17]). قال:
كأنَّ قَذَىً في العَين قد مَرِحَتْ بهِ *** وما حاجةُ الأُخرى إلى المَرَحَانِ([18])ومَرْحَى: كلمةُ تعجُّبٍ وإعجاب. يقال للرَّامي إذا أصابَ: مَرْحَى له. وقال ابنُ دريد([19]): وإذا أخطأ قالوا بَرْحَى. قال:
* مَرْحَى وأَيْحَى إذا ما يُوالِي([20]) *
(مرخ)  الميم والراء والخاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على تليينٍ في شيء.([21]) ومَرَخْتُ الجِلْدَ بالدُّهْن وأمرَخْتُه. وأمْرَخْتُ العجينَ: أكثرتُ ماءَه حتى يسترخيَ. والمَرْخ: شجرٌ سريع الوَري. قال:
أمَرْخٌ خيامُهُمْ أم عُشَرْ *** أم القلبُ في إثرهم مُنْحدِرْ([22])ومما شذَّ عن هذا الباب المِرِّيخ: سهمٌ طويل يُقتَدَرُ به الغِلاء([23])، له أربع قُذَذ؛ وهو نجمٌ أيضاً.
(مرد)  الميم والراء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على تَجريدِ الشَّيء من قِشْرِه أو ما يعلوه من شَعَرِه. والأمرد: الشّابُّ لم تَبدُ لِحيتُه. ومَرِدَ يَمْرَدُ. ومرَّدَ الغُصن تمريداً: ألقى عنه لِحاءه فتركّهُ أمْرَد، ومنه شجرةٌ مَرْداء. والمَرْداء: رملةٌ منبطِحةٌ لا نَبْتَ فيها، والجمع مَرادَى([24]). والمارد: العاتي، وكذا المَرِيد، كأنَّه تجرّد من الخير. والأمْرد من الخيل: الذي لا شَعر على ثُنَّتِه. والمُمَرَّد: البناء الطَّويل، وهو قياسُ الباب، لأنَّه كأنَّه مجرّد يشبه الشَّجرةَ المَرداء. ويقولون: المَرَاد: العُنق، وهو القياس إن صحّ. وتمرّد فلانٌ زماناً: بقي أمرد. وقولهم: مَرَدَ الطَّعامَ يَمرُدُه مرداً: ماثَهُ حتَّى يَلِين، هو من الإبدال، والأصل مَرَسَ؛ فأقِيمت الدال مقامَ السِّين. وكذا* مَرَدَ الصَّبِيُّ ثديَ أمِّه يَمْرُدُهُ. وكذا المَرِيد: التَّمر يُنقَع في اللَّبَن، كلّ ذلك معناه  واحدٌ، والأصل السين.
--------------ـــ
([1]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوان الهذليين (1: 8)، واللسان (مرس، جرشع).
([2]) في الأصل: "اختل به"، صوابه في اللسان.
([3]) البيت لكثير عزة، كما في البيان (4: 67)، وهو في اللسان (مرض) بدون نسبة.
([4]) في الأصل: "مرطة"، صوابه في المجمل واللسان. وما أثبت هو ضبط اللسان، وضبط في المجمل بضم أوله وفتح ثانيه وتشديد ثالثه مع الفتح. والذي في القاموس: "وهي ممرط وممراط" الأولى كمحسن، والثانية كمهذار.
([5]) أي أكثرت مرقها، وهذا من باب نصر، وضرب.
([6]) بعده في الأصل: "قال: كأن جلودهن ثياب مرن"، وإنما هذا الاستشهاد من شواهد المادة التالية، وسيأتي في موضعه.
([7]) ضبط في الأصل بفتح الراء، والصواب كسرها، كما في المجمل والقاموس.
([8]) في الأصل: "فإن".
([9]) في الأصل: "أي".
([10]) صدره في اللسان (مرن): * خفيفات الشخوص وهن خوص *
([11]) لابن مقبل، كما سبق تخريجه في (دين) وانظر تعليق الجرجاني على هذا البيت في الوساطة 311.
([12]) في الأصل: "سراب أو سراب".
([13]) الجمهرة (2: 419-420).
([14]) في المجمل: "هذا قول ابن دريد. فأما أهل العلم باللغة بعد فإنهم يقولون: مرية"، أي بالكسر.
([15]) لأبي ذؤيب الهذلي، في ديوان الهذليين (1: 3) والمفضليات (2: 222). وهذه الرواية تطابق ما فيهما. والمشرق: مسجد الخفيف بمنى. وروي: "المشقر"، وهو جبل لهذيل. كما في معجم البلدان عند إنشاده.
([16]) في الأصل: "أصل".
([17]) بعده في المجمل: "إذا نظرت من وراء اليد إلى الشيء". وفي اللسان: "إذا اشتد سيلانها".
([18]) أنشده في اللسان (مرح) منسوباً إلى النابغة الجعدي، وفي أساس البلاغة (مرح) إلى كثير عزة، وقال: "وكان أعور".
([19]) الجمهرة (2: 145).
([20]) لأمية بن أبي عائد الهذلي في ديوان الهذليين (2: 186) واللسان (مرح). وهو بتمامه:
يصيب الفريص وصدقاً يقو *** ل مرحى وأيحى إذا ما يوالي
 ([21])يقال بتخفيف الراء وتشديدها.
([22]) لامرئ القيس في ديوانه 6.
([23]) الغلاء: المغالاة بالسهم ليعرف كم مدى ذهابه. وفي الأصل: "الفلاء"، تحريف.
([24]) كذا ضبطت في المجمل، وهو نحو عذراء وعذارى، وفي اللسان "مراد".

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** ve **الراء** ve ikisini üçleyenler)

(**مرز**)  **الميم** ve **الراء** ve **الزاء**, bir asl(dır); bir şeyin parçalanmasına ve çizilmesine delâlet eder. Ve kadın **مرَزَتِ** hamuru: onu parçaladı; ve her parça bir **مَرْزَة**’dir. Ve bunun üzerine kıyasta derler: **امتَرزَ** onun ırzını, ondan bir şey elde ettiğinde. Ve **مَرز** onun derisini: onu çizdi.

(**مرس**)  **الميم** ve **الراء** ve **السين**, sahih bir asl(dır); bir şeyi bir şeye şiddet ve kuvvetle bitiştirmeye delâlet eder.
Ondan **المَرَس**: ip; kuvvetlerinin bazısının bazısına sürtünmesi sebebiyle adlandırıldı; çoğulu **أمراس** ve **مَرِسَ** ip **يَمرَسُ** **مَرَساً**: kanca ile makara arasına düştü; sen onu çıkarmaya uğraşırsın. Ve **رجلٌ مَرِسٌ**: dayanıklılık sahibi. Ve **فحل مَرَّاسٌ**: şiddetli **مِرَاس** sahibi. Denir: **امتَرَستِ الألسُنُ** husumetlerde: bazısı bazısını aldı. Ve ondan **الامتراس**: bir şeye yapışma ve ona bitişik kalma. Dedi:
فنَكِرْنَه فنَفَرن وامتَرَستْ به *** هَوْجاءُ هادِيةٌ وهادٍ جُرْشُعُ([1])
Ve ondan **تمرَّسَ** falan şey ile: onunla sürtündü([2]). Ve **المَرْمريس**: musibet.

(**مرش**)  **الميم** ve **الراء** ve **الشين**. Derler: **المَرْش**: deriyi tırnak uçlarıyla delme. Ve **المَرْش** ayrıca: hafif çizik. Ve **المَرْشُ**: en az yağmurdan akan yer.

(**مرص**)  **الميم** ve **الراء** ve **الصاد**. Derler: **المَرْص** **المَرْش** gibidir. Ve **تمرَّصَ** kabuğu **عن السُّلْتِ**: uçtu. Ve bu, bizim yanımızda sözdür.

(**مرض**)  **الميم** ve **الراء** ve **الضاد** sahih bir asl(dır); insanın onunla sağlık sınırından çıktığı şeye, her ne şeyde olursa olsun, delâlet eder. Ondan **العِلَّة**. **مَرِض** ve… **يَمْرَض**. Ve **المريض**’in çoğulu **مَرْضَى**. Ve **أمْرَضَه**: onu illetlendirdi. Ve **مرَّضَه**: onun hastalığında onun üzerine iyi bir şekilde durdu. Ve **شمسٌ مريضة**: parlak olmadığında; ve bu, yüzünde bir **لهَبْوَة** sebebiyle olur. Ve nifak, Allah Teâlâ’nın sözünde bir hastalıktır: ﴿في قلُوبِهِمْ مَرَضٌ﴾ [البقرة 10] Ve dedi: ﴿فَيَطْمَعَ الَّذِي في قَلْبِهِ مَرَضٌ﴾ [الأحزاب 32]؛ dediler: kahri murad etti. Ve biz dedik: hastalık: insanın onunla sağlık sınırından çıktığı her şeydir. Ve onun kıyası düzenli olarak sürer.
Ve dediler: **مَرَّضَ** حاجette: kısalttı ve onda azmi sahih olmadı.
Ve bu kıyastan bir kelime şâz oldu; ve o, bizim yanımızda müşkildendir; derler: **أمرضَ** حاجetine isabet etmeye yaklaştığında. Dedi:
ولكنْ تحت ذاكَ الشَّيبِ حزمٌ *** إذا ما ظَنَّ أمْرَضَ أو أصابا([3])

(**مرط**)  **الميم** ve **الراء** ve **الطاء** sahih bir asl(dır); şeyin dökülmesine yahut kazınmasına delâlet eder. Ve **تمرَّط** saç: döküldü; ve ben onu **مَرَطتُهُ**. Ve oklardan **الأمرط**: tüyleri düşmüş olan. Ve **الأمْرَط**: yelesinde kıl olmayan at. Ve **المُرَيْطاء**: karından göğüs ile kasık arasındaki yer; ve o, bundan daha az kıllıdır. Ve **المَرَطَى**: koşunun sürati; sanki süratinden dolayı kılı ondan **يتمرَّط** eder. Ve **ناقة مِمْرَطةٌ**([4]): hızlı.

(**مرع**)  **الميم** ve **الراء** ve **العين** sahih bir asl(dır); bolluk ve hayra delâlet eder. Ve yer **مرَعَ**. Ve kavim **أمْرَعَ**: onu **مَرِيعاً** olarak buldu. Ve vadi **أمْرَعَ**: otlandı.

(**مرغ**)  **الميم** ve **الراء** ve **الغين** sahih bir asl(dır); bir şeyin akmasına yahut bir şeyi akıtmaya delâlet eder. Ve **المَرْغ**: salya. Ve insan **أمْرَغ**: salyası aktı. Ve ben şeyi **مَرَّغتُ**: onu yağ ile doyurdum. Ve hamurda **الإمراغ**: suyunu çoğaltmaktır. Ve derler: **أمرَغَ**: doğru olmayan yerde sözü çoğalttı; sanki onu akıtıyor, akıtma. Ve denir: **أمْرَغَ** onun ırzını ve onu **مَرَّغه**; sanki onu lekeledi ve üzerine irin akıttı.
Ve bu kıyasa yakın olan: ben onu toprağa **مرَّغتُه** de o **فتمرّغ**; yani onu çevirdim de o döndü.

(**مرق**)  **الميم** ve **الراء** ve **القاف** sahih bir asl(dır); bir şeyin bir şeyden çıkmasına delâlet eder. Ondan **المَرَق**; çünkü o, etten **يَمرُق** eden bir şeydir. Ve ben tencereyi **أمْرَقْتُ** ve onu **مَرَقْتُها**([5]). Ve **المُروق**: şeyden çıkıştır. Ve ok, hedeflenen şeyden **مرق**: delip geçti. Ve sen deriyi **مرقت**: onun üzerinden yününü tıraş ettiğinde; ve bu sahih bir kıyastır, çünkü sen sanki deriyi kılından ortaya çıkarmışsın([6]). Ve deri, kokuncaya kadar ıslatılırsa o **مَرْقٌ**’tur. Ve denir ki **المُرَاقَة**: az ot; manası, yerin sanki soyunmuş ve **مَرِقَت** olmasıdır.

(**مرن**)  **الميم** ve **الراء** ve **النون** sahih bir asl(dır); bir şeyin yumuşaklığına ve kolaylığına delâlet eder. Ve şey **مَرَنَ** **يَمْرُنُ** **مُرُوناً**: yumuşadı. Ve **المارن**: burundan yumuşayan ve kıkırdaktan artan şey. Ve kolun **أمْرَانُ**’ı: onda bulunan bir sinirdir; yumuşaklığı sebebiyle adlandırıldı, yani onun yumuşaklığı. Ve **المَرِن**([7]): hâl ve âdet. Denir: o, onun **مَرِنَه** olmaya devam etti; yani onun hâli. Ve o, Kümeyt’in şiirindedir; ve o, insanın ona alıştığında onun üzerinde **يَمرُنُ** eden iştir. Ve **المَرْن**: denildiğine göre kürkler; eğer([8]) sahih ise; ve o([9]) yumuşaktır. Nemir dedi:
* كأنَّ جُلُودَهُنَّ ثِيابُ مَرْنِ([10]) *
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: deve **مارَنَت**: sütü kesildi. Ve **المرَانَةُ**: İbn Mukbil’in devesi. Dedi:
يا دارَ سلمَى خلاءً لا أُكَلِّفُها *** إلاَّ المَرَانَةَ حتى تعرِفَ الدِّينا([11])

(**مره**)  **الميم** ve **الراء** ve **الهاء**: bir şeyde beyazlığa delâlet eden bir kelime. **سَرَابٌ** yahut **شَرَابٌ**([12]) **أمْرَه**; yani beyaz. Ve kadın, sürmeyi gözetmez: **مَرْهاء**.

(**مري**)  **الميم** ve **الراء** ve illetli harf, iki sahih asl(dır); [birisi] bir şeyi sıvazlamaya ve sütü akıtmaya, diğeri bir şeyde sertliğe delâlet eder.
Birincisi **المَرْيُ**: devenin **مَرْيُ**’si; ve bu, sağım için sıvazlandığında olur; denir: ben onu **مَرَيْتُها** **أمْرِيها** **مَرْياً**. Ve bununla benzetilen şeylerden: at, eliyle **مَرَى**; yani onu yerde oynayan gibi hareket ettirdi; ve sanki, eliyle memeyi **يَمرِي** eden kimseye benzetilir. Ve **المَرَايا**: dolan ve sütle akan damarlar. İbn Düreyd([13]) dedi: devenin **مُرْيَةُ**’si: **المَرْيِ** ile sütü akıtılmasıdır; **الميم**’in dammesiyle olanı fasih olandır; ve bazen kesre ile de denir([14]).
Diğer asl* **المَرْو**: **مَرْوَة**’nin çoğulu; ve o, parıldayan taşlardır. Dedi:
حتَّى كأنِّي للحوادِثِ مَروةٌ *** بصَفَا المشَرَّقِ كلَّ حينٍ تقرَعُ([15])
Ve bizim yanımızda **المِراءَ**: iki adamın onda **يتمارَى** ettiği şeylerdendir; çünkü o, içinde bir miktar şiddet bulunan sözdür. Ve denir: o, onunla **مارَاهُ** **مِراءً** ve **مُماراةً**.
Ve ikisinden şâz olan şeylerden: **المِرْية**: şüphe.

(**مرأ**)  **الميم** ve **الراء** ve **الهمزة**. Ve hemzelendiğinde kıyastan çıkar ve onda kıyaslanmayan kelimeler olur. Denir: **امْرُؤٌ** ve **امرآنِ** ve **قوم امرئٍ**. Ve **امرأةٌ**, **امرئٍ**’in müennesi. Ve **المُرُوَّة**: erkekliğin kemali; ve o, şeddeli hemzelidir; ve ondan fiil bina edilmez. Ve **المَرَاءة**: **المَريء** olan, sindirilen şeyin masdarıdır; ve denir: yemek bana **مَرَأني** ve **امرأني**. Ve **المَرِيء**: midenin başı ve boğaza yapışık işkembe.

(**مرت**)  **الميم** ve **الراء** ve **التاء** tek bir kelimedir; o da **المَرْتُ**: ıssız çöl. Ve **مكانٌ مَرْتٌ**: **المُروتة**’si açık olan; içinde hayır olmadığında. Ve **مَرتٍ**’in çoğulu **أمراتٌ** ve **مُرُوت**. Ve bize ulaştı ki **مَارُوتَ**’un iştikakı ondandır. Ve denir: **المَرْت**: toprağı nemi kurumayan ve otlağı bitmeyen yer.

(**مرث**)  **الميم** ve **الراء** ve **الثاء**: asıl olan bir kelime değildir; bilakis o, بدل’dendir. Ve ilacı **مَرَثَ** **يَمْرُِثه**, **مَرَسه** **يَمرُسُه** gibi. Ve ondan **رجل مِمْرَث**: husumetlere karşı sabırlı; çoğulu **مَمَارِث**; ve asl **السين**’dir ve ikisi zikredilmiştir.

(**مرج**)  **الميم** ve **الراء** ve **الجيم** sahih bir asl(dır); gelişe ve gidişe ve karışıklığa delâlet eder.
Ve yüzük parmakta **مَرِج**: huzursuz oldu. Ve babın tümünün kıyası ondandır. Ve kavmin emanetleri ve ahitleri **مَرِجَت**: karıştı ve birbirine girdi. Ve **المَرْج**: aslı([16]) bitkili bir yerdir; içinde hayvanlar **تَمْرُجُ** eder. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ﴾ [الرحمن 19]؛ sanki O, yüce övgüsü, ikisini salıverdi de ikisi **فَمرِجا** etti. Ve dedi: ﴿هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ﴾ [الفرقان 53].

(**مرح**)  **الميم** ve **الراء** ve **الحاء** bir asla delâlet eder: sevinç; onunla birlikte coşku neredeyse yerleşik kalmaz. Ve **مَرِحَ** **يَمْرَحُ**. Ve **فرسٌ مِمْرَاحٌ** ve **مَرُوح**. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَبِمَا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ﴾ [غافر 75]؛ ve ondan **المِراح**; onu zikretmiştik. Dedi:
يقولُ العاذِلاتُ علاكَ شيبٌ *** أهذا الشَّيب يمنعني مِرَاحِي
Ve **قوسٌ مَرُوحٌ**: onu gören, ona hayret ederek **يمرَح** eder; ve denir: bilakis o, ok atışının güzelliğinden dolayı sanki onda bir **مَرَح** var. Ve derler: **عينٌ مِمْرَاحٌ**: bol gözyaşlı. Ve bu, babın kıyasının bir kısmıdır; çünkü onda, bizim dediğimiz yerleşikliğin azlığına gittiler. Ve aynı şekilde: ben tulumu **مرَّحْتُ**: onu doldurdum ki sızsın ve aksın. Ve göz **مَرِحَت** **مَرَحاناً**([17]). Dedi:
كأنَّ قَذَىً في العَين قد مَرِحَتْ بهِ *** وما حاجةُ الأُخرى إلى المَرَحَانِ([18])
Ve **مَرْحَى**: şaşma ve beğenme kelimesi. İsabet eden atıcıya denir: ona **مَرْحَى**. İbn Düreyd([19]) dedi: ve ıskaladığında **بَرْحَى** derler. Dedi:
* مَرْحَى وأَيْحَى إذا ما يُوالِي([20]) *

(**مرخ**)  **الميم** ve **الراء** ve **الخاء** sahih bir kelimedir; bir şeyde yumuşatmaya delâlet eder.([21]) Ve ben deriyi yağ ile **مَرَخْتُ** ve onu **أمرَخْتُه**. Ve ben hamuru **أمْرَخْتُ**: suyunu çoğalttım, gevşeyinceye kadar. Ve **المَرْخ**: çabuk tutuşan bir ağaçtır. Dedi:
أمَرْخٌ خيامُهُمْ أم عُشَرْ *** أم القلبُ في إثرهم مُنْحدِرْ([22])
Ve bu babdan şâz olan şeylerden: **المِرِّيخ**: uzun bir ok; onunla **الغِلاء**([23]) yapılır; onun dört tüyü vardır; ve o, bir yıldızdır da.

(**مرد**)  **الميم** ve **الراء** ve **الدال** sahih bir asl(dır); şeyi kabuğundan yahut üzerinde bulunan kılından soyup çıkarmaya delâlet eder. Ve **الأمرد**: sakalı belirmemiş genç. Ve **مَرِدَ** **يَمْرَدُ**. Ve dalı **مرَّدَ** **تمريداً**: ondan kabuğunu attı da onu **أمْرَد** bıraktı; ve ondan **شجرةٌ مَرْداء**. Ve **المَرْداء**: üzerinde bitki olmayan yayvan bir kum; çoğulu **مَرادَى**([24]). Ve **المارد**: azgın; aynı şekilde **المَرِيد**; sanki hayırdan soyunmuştur. Ve atlardan **الأمْرد**: perçeminde kıl olmayan. Ve **المُمَرَّد**: uzun bina; ve o, babın kıyasıdır; çünkü o, sanki soyulmuş, **الشَّجرةَ المَرداء**’ya benzer. Ve derler: **المَرَاد**: boyun; eğer sahih ise kıyastır. Ve falan bir zaman **تمرّد**: sakalsız kaldı. Ve onların sözü: o, yemeği **مَرَدَ** **يَمرُدُه** **مرداً**: onu yoğurdu, yumuşayıncaya kadar; o, بدل’dendir; asl **مَرَسَ**’dır; böylece **الدال**, **السِّين**’in yerine ikame edildi. Ve aynı şekilde* çocuk, annesinin memesini **مَرَدَ** **يَمْرُدُهُ**. Ve aynı şekilde **المَرِيد**: hurmanın süte ıslatılması; bütün bunların manası birdir; ve asl **السين**’dir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ر س
مارس قرنه‏:‏ عالجه‏.‏
ومارس الأمور والأعمال وما زال يزاولها ويمارسها‏.‏
وفلان ذو مراسٍ ومرسٌ‏:‏ ذو جلد وقوة ومارسة للأمور‏.‏
وتمارسوا في الحرب‏:‏ تضاربوا‏.‏
ومرس الدواء في الماء يمرسه‏.‏
وتمرٌ مريسٌ‏:‏ مرس في الماء أو اللبن‏.‏
وداهية مرمريس‏:‏ شديدة‏.‏
والبقر تمرّس بالشجر إذا أمّرت قرونها عليها تحدّدها‏.‏
وتمرّس البعير بالجذع‏:‏ تحكّك به‏.‏
وشدّه بالمرس وهو الحبل وهو يقضب الأمراس من مرحه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فلان يتمرّس بي أي يتعرّض لي بالشرّ‏.‏
قال‏:‏ وأحمق عريض عليه غضاضة تمرّس بي من حينه وأنا الرّقم والبعير يتمرّس بالشجرة‏:‏ يأكلها وقتاً بعد وقت‏.‏
وفلان قد تمرّس بالنوائب وبالخصومات إذا مارسها ويقال‏:‏ إليك عني فما بي متمرّس وما بفلان متمرّس‏:‏ للشجاع الذي لا ينال منه العدوّ وللشحيح الذي لا ينال منه المحتاج‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ من اقتراب الساعة أن يتمرّس الرجل بدينه كما يتمرّس البعير بالشجرة ‏"‏ وتمرّس بالطّيب‏:‏ تلطّخ به‏.‏
قال‏:‏ كأنما مثواتهن معرس أو ريح عطارين قد تمرّسوا بالطيب فالريح بهم تنفّس وبيننا ليلة مرّاسة‏:‏ لا وتيرة فيها بعيدة دائبة السير‏.‏
وامترست الألسن في الخصومات‏:‏ أخذ بعضها بعضاً‏.‏

##### Türkçe

م ر س
**مارس قرنه**: onu işledi.
Ve **مارس الأمور والأعمال** ve hâlâ onları yapıp durur ve onları yapar.
Ve falan **ذو مراسٍ** ve **مرسٌ**: işlerde dayanıklılık ve güç ve işlerle uğraşma sahibi.
Ve **تمارسوا في الحرب**: birbirleriyle vuruştular.
Ve **مرس الدواء في الماء يمرسه**.
Ve **تمرٌ مريسٌ**: suda veya sütte yoğrulmuş.
Ve **داهية مرمريس**: şiddetli.
Ve sığır, boynuzlarını onun üzerine sürttüğünde, onları sivriltip keskinleştirmek için ağaçla **تمرّس** eder.
Ve deve, kütükle **تمرّس** etti: onunla kaşındı.
Ve onu **المرس** ile sıktı; o iptir; ve o, onun gevşekliğinden **الأمراس**ı koparıp alır.
Mecazdan: falan, yani bana kötülükle ilişip sataşır, diye **يتمرّس بي**.
Dedi: Ve ahmak, geniş; üzerinde bir eksiltme/ayıplama; o, hemen o andan itibaren bana **تمرّس** etti; ben ise benekliyim; ve deve ağaçla **يتمرّس** eder: onu zaman zaman yer.
Ve falan, musibetlerle ve çekişmelerle **تمرّس** etmiştir; onları işlediği zaman. Ve denilir: benden uzak dur; bende **متمرّس** yoktur; ve falanda **متمرّس** yoktur: düşmanın kendisinden bir şey elde edemediği yiğit için ve muhtacın kendisinden bir şey elde edemediği cimri için.
Ve hadiste: "Kıyametin yaklaşmasındandır ki, adam dininde, devenin ağaçla **يتمرّس** etmesi gibi **يتمرّس** eder." Ve güzel koku ile **تمرّس** etti: onunla bulaştı.
Dedi: Sanki onların konaklamaları bir **معرس**; yahut attarların rüzgârı; onlar güzel koku ile **تمرّس** etmişler; derken rüzgâr onlarla nefes alır. Ve aramızda **ليلة مرّاسة**: içinde gevşeklik olmayan; uzak; yürüyüşte durmadan devam eden.
Ve diller, çekişmelerde **امترست**: bazısı bazısını aldı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَرَسُ والمِراسُ: المُمارَسَةُ وشدة العِلاج. مَرِسَ مَرَساً، فهو مَرِسٌ، ومارَسَ مُمَارَسَةً ومِرَاساً. ويقال: إِنه لمَرِسٌ بَيِّنُ المَرَسِ إِذا كان شديدَ المِرَاسِ. ويقال: هُمْ على مَرِسٍ واحد، بكسر الراء، وذلك إِذا استَوَتْ أَخْلاقُهُم. ورجل مَرِسٌ: شديد العلاج بَيِّنُ المَرَسِ. وفي حديث خَيْفانَ: أَما بنو فلان فَحَسَكٌ أَمْراسٌ؛ جَمعُ مَرِسٍ، بكسر الراء، وهو الشديد الذي مارَسَ الأُمورَ وجَرَّبها؛ ومنه حديث وحشيّ في مَقْتَل حمزة، رضي اللَّه عنه: فَطَلَعَ عَليَّ رَجُلٌ حَذِرٌ مَرِسٌ أَي شديد مجرَّب للحروب. والمَرْسُ في غير هذا: الدَّلْكُ. والتَّمَرُّسُ: شدة الالْتِواء والعُلُوقِ. وفي الحديث: أَنَّ من اقْتِراب السَّاعة أَن يَتَمَرَّسَ الرَّجُلُ بِدِينِه كما يَتَمَرَّسُ البَعِيرُ بالشجرة؛ القتيي: يَتَمَرَّسُ بِدينه أَي يَتَلَعَّبُ به ويَعْبَثُ به كما يَعْبَثُ البعير بالشجرة ويَتَحَكَّكُ بها، وقيل: تَمَرُّسُ البعير بالشجرة تَحَكُّكُهُ بها من جَرَبٍ وأُكالٍ، وتَمَرُّسُ الرجل (* قوله «وتمرس
الرجل إلخ» عبارة النهاية: وقيل أَراد أَن يمارس الفتن إلخ.) بدينه أَن يُمَارِسَ الفِتَنَ ويُشادَّها ويَخْرُجَ على إِمامه فيضرَّ بدينه ولا ينفعه غُلُوُّه فيه كما أَن الأَجرب من الإِبل إِذا تَحَكَّكَ بالشجرة أَدْمَتْه ولم تُبْرِئْهُ من جربه. ويقال: ما بِفُلانٍ مُتْمَرّسٌ إِذا نعت بالجلَد والشدة حتى لا يقاومه من مارَسَه. وقال أَبو زيد: يقال للرجل اللئيم لا ينظر إِلى صاحبه ولا يعطي خيراً: إِنما ينظر إِلى وجه أَمْرَسَ أَملس لا خير فيه ولا يَتَمرَّس به أَحد لأَنه صلب لا يُسْتَغَلُّ منه شيء. وتمَرَّسَ بالشيء: ضَرَبه؛ قال:
تَمَرَّسَ بي من جَهْلِهِ وأَنا الرَّقِم
وامْتَرَسَ الشُّجعان في القتال وامْتَرَسَ به أَي احْتَكَّ به وتَمَرَّس به. وامْتَرَسَ الخُطَباءُ وامْتَرَسَت الأَلسُن في الخصومة: تَلاجَّتْ وأَخذ بعضها بعضاً؛ قال أَبو ذؤيب يصف صائداً وأَن حُمُر الوحش قربت منه بمنزلة من يَحْتَكُّ بالشيء فقال:
فَنَكِرْنَهُ فَنَفَرْنَ، وامْتَرَسَتْ بِهِ
هَوْجاءُ هادِيَةٌ، وهادٍ جُرْشُعُ
وفَحْلٌ مَرَّاسٌ: شديد المِراس.
والمَرَسَةُ: الحبل لِتَمَرُّسِ الأَيدي به، والجمع مرَسٌ، وأَمْراسٌ جَمْعُ الجمعِ، وقد يكون المَرَسُ للواحد. والمَرَسَةُ أَيضاً: حبل الكلب؛ قال طرفة:
لو كُنْتَ كَلْب قَنِيصٍ كُنْت ذا جدَدٍ،
تكونُ أُرْبَتُه في آخِرِ المَرَسِ
والجمع كالجمع؛ قال:
يُوَدِّعُ بالأَمْراسِ كلَّ عَمَلَّسٍ،
من المُطْعِماتٍ اللَّحْمِ غَيرِ الشَّواحِنِ
والمَرْسُ: مصدر مَرَسَ الحَبْلُ يَمْرُسُ مَرْساً، وهو أَن يقع في أَحد جانبي البَكْرَةِ بين الخُطَّافِ والبكرة. وأَمرسه: أَعاده إِلى مجراه. يقال: أَمرسْ حبلك أَي أَعِدْهُ إِلى مجدراه؛ قال:
بِئْسَ مَقامُ الشَّيْخِ أَمْرِسْ أَمْرِسِ،
إِمَّا على قَعْوٍ وإِمَّا اقْعَنْسِسِ
أَراد مَقامٌ يقال فيه أَمْرِسْ؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: وقد جَعَلَتْ بَينَ التَّصَرُّفِ قامَتِي
وحُسْن القرى مِمَّا تقُولُ تَمَرَّسُ
لم يفسر معناه، قال غيره: ضَرَب هذا مثلاً، أَي قد زَلَّت بَكْرَتي عن القَوام، فهي تَمْرَسُ بين القَعْو والدَّلْو. والمَرَسُ أَيضاً: مصدر قولك مَرِسَت البَكْرَةُ تَمْرَسُ مَرَساً. وبكرة مَرُوسٌ إِذا كان من عادتها أَن يَمْرُسَ حبلُها أَي يَنْشَب بينها وبين القَعْو؛ وأَنشد: دُرْنا ودَارَتْ بَكْرَةٌ نَخِيسُ،
لا ضَيْقةُ المَجْرى ولا مَرُوسُ
وقد يكون الإِمْراسُ إِزالَةَ الرِّشاءِ عن مَجْراه فيكون بمعنيين متضادّين. قال الجوهري: وإِذا أَنْشَبْتَ الحَبْلَ بين البَكْرَة والقَعْو قلتَ: أَمْرَسْتُه، قال: وهو من الأَضداد؛ عن يعقوب؛ قال الكميت: سَتَأْتِيكم، بُمُتْرَعَةٍ ذُعاقاً،
حِبالُكُمُ التي لا تُمْرِسُونا
أَي لا تُنْشِبُونَها إِلى البَكْرة والقَعْو. ومَرَسَ الدَّواءَ والخبزَ في الماء يَمْرُسُه مَرْساً: أَنْقَعَه. ابن السكيت: المَرْسُ مصدر مَرَسَ التَّمر يَمْرُسُه ومَرَثَهُ يَمْرُثُهُ إِذا دَلَكَه في الماء حتى يَنْماثَ. ويقال للتريد: المَرِيسُ لأَن الخبزَ يُماتُ. ومَرَسْتُ التَّمر وغيرَه في الماء إِذا أَنْقَعْتَه ومرثْتَه بيدك. ومَرَس الصَّبيُّ إِصبعَه يَمْرُسُه: لغة في مَرَثَه أَو لُثْغَةٌ. ومَرَسْتُ يدي بالمنديل أَي مسحت، وتَمَرَّسَ به. وفي حديث عائشة، رضي اللَّه عنها: كنت أَمْرُسُه بالماء أَي أَدْلُكُه وأَذِيفُه، وقد يطلق على الملاعبة. وفي حديث عليّ، كرم اللَّه وجهه: زعم أَني كنت أُعافِسُ واُُمارِسُ أَي أُلاعب النساء. والمَرْسُ: السير الدائم. وبيننا وبين الماء وبيننا وبين مكانِ كذا ليلَةٌ مَرَّاسَةٌ: لا وتِيرَة فيها، وهي الليلة الدَّائِبَةُ البَعيدة. وقالوا: أَخْرسُ أَمْرَسُ
(* قوله «أَخرس أَمرس» هكذا بالأَصل. وفي شرح القاموس
في مادة خرس: وفيه هنا أَمرس أَملس.)، فبالغُوا به كما يقولون: شَحِيحٌ بَحِيحٌ، ورواه ابن الأَعرابي.
ومَرِيسٌ: من بُلْدانِ الصعيد. والمَرِيسِيَّةُ، الريح الجَنُوبُ التي تأْتي من قِبَلِ مَرِيسٍ. قال أَبو حنيفة: ومَرِيسٌ أَدنى بلاد النُّوبِ التي تلي أَرض أُسْوانَ؛ هكذا حكاه مصروفاً.
والمَرْمَرِيس: الأَمْلَسُ ؛ ذكره أَبو عبيدة في باب فَعْلَليل؛ ومنه قولهم في صفة فرس: والكَفَل المَرمَرِيس؛ قال الأَزهري: أَخذَ المَرْمَريس من المَرْمَرِ وهو الرُّخام الأَملس وكسعه بالسين تأْكيداً. والمَرْمَريسُ: الأَرض التي لا تُنْبِت. والمَزمَرِيس: الداهية والدَّرْدَبِيسُ، قال: وهو فَعْفَعِيل، بتكرير الفاء والعين، فيقال: داهية مَرْمَرِيسٌ أَي شديدة. قال محمد بن السريّ: هي من المَراسَةِ. والمَرْمَرِيسُ الدَّاهِي من الرجال، وتحقيره مُرَيْرِيسٌ إِشعاراً بالثلاثيّة؛ قال سيبويه: كأَنهم حقَّروا مَرَّاساً. قال ابن سيده: وقال مَرْمَرِيتٌ فلا أَدْري لُغَة أَم لُثْغَة. قال: وقال ابن جني ليس من البعيد أَن تكون التاء بدلاً من السين كما أُبدلت منها في سِتٍّ؛ وفيما أَنشد أَبو زيد من قول الشاعر: يا قاتَلَ اللَّهُ بَني السَّعْلاتِ:
عَمْرَو بْنَ يَرْبُوعٍ شِرار النَّاتِ،
غَيْرَ أَعِفَّاءَ ولا أَكْياتِ
فأَبدل السين تاء، فإِن قلت فإِنا نجد لِمَرْمَرِيثٍ أَصلاً نختاره إِليه، وهو المَرْتُ، قيل: هذا هو الذي دعانا إِلى أَنه يجوز أَن تكون التاء في مَرْمَرِيثٍ بدلاً من السين في مَرْمَرِيسٍ، ولولا أَن معنا أَمْراتاً لقلنا إِن التاء فيه بدل من السين البتة كما قلنا ذلك في سِتٍّ والنَّاتِ وأَكْياتٍ.
والمِراسُ: داء يأْخذ الإِبل وهو أَهون أَدوائها ولا يكون في غيرها؛ عن الهجري.
وبنو مُرَيْسٍ وبنو مُمَارِس: بَطْنان. الجوهري عن يعقوب: الْمَارَسْتَانُ، بفتح الراء، دار المَرْضَى، وهو معرّب.

##### Türkçe

**المَرَسُ** ve **المِراسُ**: **المُمارَسَةُ** ve tedavinin şiddeti. **مَرِسَ** **مَرَساً**,
o hâlde o **مَرِسٌ**’tir; ve **مارَسَ** **مُمَارَسَةً** ve **مِرَاساً**. Ve denir: “Şüphesiz o, elbette **مَرِسٌ**’tir, **بَيِّنُ المَرَسِ**”
eğer **المِرَاسِ**’ı şiddetli ise. Ve denir: “Onlar tek bir **مَرِسٍ** üzeredir”, **الراء**’nın kesresiyle;
bu, ahlâkları eşit olduğunda (söylenir). Ve **مَرِسٌ** bir adam: tedavisi şiddetli, **بَيِّنُ المَرَسِ**. Ve **خَيْفانَ** hadîsinde:
“Falan oğulları ise **فَحَسَكٌ أَمْراسٌ**tur”; **مَرِسٍ**’in cem‘i, **الراء**’nın kesresiyle; ve o, şiddetli olandır ki işleri **مارَسَ** etmiş ve onları tecrübe etmiştir; ve bundan,
**وحشيّ**’nin **حمزة**’nin öldürülmesi hakkında hadîsi (Allah ondan razı olsun): “Derken bana, savaşlara karşı şiddetli tecrübeli, ihtiyatlı **مَرِسٌ** bir adam göründü.”
Ve **المَرْسُ** bunun dışında: ovmadır. Ve **التَّمَرُّسُ**: bükülmenin ve yapışmanın şiddeti. Ve hadîste:
“Kıyametin yaklaşmasındandır ki adam, deve ağaca **يَتَمَرَّسُ** ettiği gibi, diniyle **يَتَمَرَّسَ** etsin.”
**القتيي**: “Diniyle **يَتَمَرَّسُ** eder” yani onunla oynar ve onunla eğlenir; deve ağaca eğlenip onunla kaşındığı gibi; ve denildi:
Devenin ağaca **تَمَرُّسُ**’u, uyuz ve yara kabuğundan dolayı onunla kaşınmasıdır; ve adamın
(* “**وتمرس الرجل إلخ**” sözü: **النهاية**’nin ibaresi: “Ve denildi: fitneleri **يمارس** etmeyi kastetti, vb.”) diniyle **تَمَرُّسُ**’u:
fitneleri **يُمَارِسَ** etmesi, onlarla çekişmesi ve imamına karşı çıkmasıdır; böylece dinine zarar verir ve onda aşırılığı ona fayda vermez;
tıpkı develerden uyuzlu olanın ağaca kaşındığında onu kanatması ve onu uyuzundan iyileştirmemesi gibi. Ve denir: “Falan kimsede **مُتْمَرّسٌ** yoktur”
eğer dayanıklılık ve şiddetle nitelenmişse; öyle ki onu, onunla **مارَسَه** eden kimse alt edemez. Ve **أَبو زيد** dedi:
Arkadaşına bakmayan ve hayır vermeyen alçak adama denir: “O ancak, hayır olmayan ve kimsenin onunla **يَتَمرَّس** etmediği,
sert, ondan hiçbir şey elde edilemeyen, pürüzsüz **أَمْرَسَ أَملس** bir yüze bakar.”
Ve **تمَرَّسَ** bir şeyle: onu vurdu; dedi ki:
تَمَرَّسَ بي من جَهْلِهِ وأَنا الرَّقِم
Ve yiğitler savaşta **امْتَرَسَ** etti; ve onunla **امْتَرَسَ** etti yani onunla sürtündü ve onunla **تَمَرَّس** etti. Ve hatipler **امْتَرَسَ** etti,
ve diller çekişmede **امْتَرَسَت**: inatla çekişti ve birbirini tuttu; **أَبو ذؤيب** bir avcıyı tasvir ederken ve yaban eşekleri ona,
bir şeyle sürtünenin konumunda, yaklaştığında dedi ki:
فَنَكِرْنَهُ فَنَفَرْنَ، وامْتَرَسَتْ بِهِ
هَوْجاءُ هادِيَةٌ، وهادٍ جُرْشُعُ
Ve **فَحْلٌ مَرَّاسٌ**: **المِراس**’ı şiddetli.

Ve **المَرَسَةُ**: ellerin onunla **تَمَرُّس** etmesi için ip; cem‘i **مرَسٌ**; ve **أَمْراسٌ** cem‘u’l-cem‘dir; ve **المَرَسُ** tekil için de olabilir. Ve **المَرَسَةُ** ayrıca: köpeğin ipi;
**طرفة** dedi ki:
لو كُنْتَ كَلْب قَنِيصٍ كُنْت ذا جدَدٍ،
تكونُ أُرْبَتُه في آخِرِ المَرَسِ
Ve cem‘i, cem‘ gibi (gelir); dedi ki:
يُوَدِّعُ بالأَمْراسِ كلَّ عَمَلَّسٍ،
من المُطْعِماتٍ اللَّحْمِ غَيرِ الشَّواحِنِ
Ve **المَرْسُ**: **مَرَسَ** ipi **يَمْرُسُ** **مَرْساً**’ın masdarıdır; o da, **الخُطَّافِ** ile **البكرة** arasında,
**البَكْرَةِ**’nin iki yanından birinde bulunmasıdır. Ve onu **أَمرسه**: onu yatağına geri döndürdü.
Denir: “İpini **أَمرسْ** et” yani onu iki yatağına geri döndür; dedi ki:
بِئْسَ مَقامُ الشَّيْخِ أَمْرِسْ أَمْرِسِ،
إِمَّا على قَعْوٍ وإِمَّا اقْعَنْسِسِ
“**أَمْرِسْ** denilen bir makam”ı kastetti; ve **ابن الأَعرابي**’nin rivayet ettiği sözü:
وقد جَعَلَتْ بَينَ التَّصَرُّفِ قامَتِي
وحُسْن القرى مِمَّا تقُولُ تَمَرَّسُ
Onun manasını açıklamadı. Başkası dedi: Bunu bir mesel yaptı; yani **بَكْرَتي**’m doğrultudan kaydı; o hâlde o,
**القَعْو** ile **الدَّلْو** arasında **تَمْرَسُ** eder. Ve **المَرَسُ** ayrıca: “**مَرِسَت** **البَكْرَةُ** **تَمْرَسُ** **مَرَساً**” sözünün masdarıdır.
Ve **بكرة مَرُوسٌ**: ipinin **يَمْرُسَ** etmesi, yani onunla **القَعْو** arasına takılması, onun âdeti olduğunda; ve şu beyit okunmuştur:
دُرْنا ودَارَتْ بَكْرَةٌ نَخِيسُ،
لا ضَيْقةُ المَجْرى ولا مَرُوسُ
Ve **الإِمْراسُ**, **الرِّشاءِ**’ın yatağından çıkarılması olabilir; böylece iki zıt manada olur. **الجوهري** dedi:
İpi **البَكْرَة** ile **القَعْو** arasına taktırdığında “Onu **أَمْرَسْتُ**” dersin; dedi: Bu zıtlardandır; **يعقوب**’dan.
**الكميت** dedi ki:
سَتَأْتِيكم، بُمُتْرَعَةٍ ذُعاقاً،
حِبالُكُمُ التي لا تُمْرِسُونا
Yani onları **البَكْرة** ve **القَعْو**’a takmıyorsunuz. Ve ilacı ve ekmeği suda **مَرَسَ** eder, onu **يَمْرُسُه** **مَرْساً**:
onu ıslatıp yumuşattı. **ابن السكيت**: **المَرْسُ**, hurmayı **مَرَسَ** etmenin masdarıdır; onu **يَمْرُسُه**; ve onu **مَرَثَهُ** eder, onu **يَمْرُثُهُ**:
onu suda ovup yumuşatıncaya dek. Ve **التريد** için denir: **المَرِيسُ**; çünkü ekmek yumuşatılır. Ve hurmayı ve başkasını suda **مَرَسْتُ**
ettiğimde: onu ıslatıp yumuşattım ve elimle onu **مرثْتَه** ettim. Ve çocuk parmağını **مَرَسَ** eder, onu **يَمْرُسُه**:
**مَرَثَه**’de bir lehçedir yahut bir peltekliktir. Ve mendille elimi **مَرَسْتُ** yani sildim; ve onunla **تَمَرَّسَ** etti.
Ve **عائشة**’nin hadîsinde (Allah ondan razı olsun): “Onu suyla **أَمْرُسُه** ederdim” yani onu ovar ve onu inceltirdim; ve bazen şakalaşmaya da kullanılır.
Ve **عليّ**’nin hadîsinde (Allah yüzünü keremli kılsın): “Benim **أُعافِسُ** ve **اُُمارِسُ** ettiğimi zannetti” yani kadınlarla oynardım.
Ve **المَرْسُ**: sürekli yürüyüştür. Bizimle su arasında ve bizimle falan yer arasında bir **ليلَةٌ مَرَّاسَةٌ**: içinde gevşeklik olmayan;
ve o, uzak, sürekli gecedir. Ve dediler: **أَخْرسُ أَمْرَسُ**
(* “**أَخرس أَمرس**”: asılda böyle. **شرح القاموس**’ta **خرس** maddesinde: ve burada **أَمرس أَملس**.) böylece onda mübalağa ettiler;
tıpkı “**شَحِيحٌ بَحِيحٌ**” dedikleri gibi; ve onu **ابن الأَعرابي** rivayet etti.

Ve **مَرِيسٌ**: Saîd beldelerindendir. Ve **المَرِيسِيَّةُ**: **مَرِيسٍ** tarafından gelen güney rüzgârıdır. **أَبو حنيفة** dedi:
Ve **مَرِيسٌ**, **أُسْوانَ** toprağına bitişik olan Nûbe beldelerinin en yakınıdır; onu böyle, munsarif olarak nakletti.

Ve **المَرْمَرِيس**: pürüzsüz olan; **أَبو عبيدة** onu **فَعْلَليل** babında zikretti; ve bundan,
atın sıfatında onların sözü: “**والكَفَل المَرمَرِيس**”; **الأَزهري** dedi: **المَرْمَريس**’i **المَرْمَر**’den aldı; o da pürüzsüz mermerdir;
ve onu **السين** ile, pekiştirme olarak, yaptı.

Ve **المَرْمَريسُ**: bitirmeyen toprak. Ve **المَزمَرِيس**: musibet; ve **الدَّرْدَبِيسُ**; dedi ki:
O, **فَعْفَعِيل**’dir; **الفاء** ve **العين**’in tekrarıyla; böylece “**داهية مَرْمَرِيسٌ**” denir yani şiddetli.
**محمد بن السريّ** dedi: O, **المَراسَةِ**’dendir. Ve **المَرْمَرِيسُ**: erkeklerden musibet olan; onun küçültmesi **مُرَيْرِيسٌ**,
üçlü köke işaret olarak. **سيبويه** dedi: Sanki **مَرَّاساً**’ı küçültmüşler gibi. **ابن سيده** dedi: Ve “**مَرْمَرِيتٌ**” dedi;
bilmiyorum, dil mi yoksa pelteklik mi. Dedi: Ve **ابن جني** dedi: **التاء**’nın **السين**’den bedel olması uzak değildir;
nitekim **سِتٍّ**’de ondan bedel kılınmıştır. Ve şairin sözünden **أَبو زيد**’in rivayet ettiği şeyde:
يا قاتَلَ اللَّهُ بَني السَّعْلاتِ:
عَمْرَو بْنَ يَرْبُوعٍ شِرار النَّاتِ،
غَيْرَ أَعِفَّاءَ ولا أَكْياتِ
**السين**’i **تاء** yaptı. Eğer “Biz **مَرْمَرِيثٍ** için, ona döndüreceğimiz bir asıl buluyoruz; o da **المَرْتُ**’tur” dersen,
denildi: Bizi, **مَرْمَرِيثٍ**’teki **التاء**’nın **مَرْمَرِيسٍ**’teki **السين**’den bedel olmasının caiz olduğuna sevk eden budur;
ve eğer yanımızda **أَمْراتاً** olmasaydı, **سِتٍّ** ve **النَّاتِ** ve **أَكْياتٍ**’ta dediğimiz gibi,
onda **التاء**’nın kesinlikle **السين**’den bedel olduğunu söylerdik.

Ve **المِراسُ**: develeri tutan bir hastalıktır; o, onların hastalıklarının en hafifidir ve başkalarında olmaz; **الهجري**’den.

Ve **بنو مُرَيْسٍ** ve **بنو مُمَارِس**: iki kabiledir. **الجوهري** **يعقوب**’dan:
**الْمَارَسْتَانُ**, **الراء**’nın fethasıyla: hastalar evi; ve o, Arapçalaştırılmıştır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ر س * * المِرَاسُ * المُمارسة والمُعالجة و * مَرَسَ * التمر وغيره في الماء إذا نقعه و * مَرَثَهُ * بيده وبابه نصر و * المَارَسْتَانُ * بفتح الراء دار المرضى وهو مُعرب

##### Türkçe

* م ر س * * **المِرَاسُ** * alıştırma ve uğraşma ve tedavi etme; ve * **مَرَسَ** * hurmayı ve başkasını suda, onu ıslatıp beklettiği zaman; ve * **مَرَثَهُ** * eliyle (yoğurdu); ve onun bâbı **نصر**’dır; ve * **المَارَسْتَانُ** * râ’nın fethiyle: hastalar evi; ve o, Arapçalaştırılmıştır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المرسة، محركة: الحبل، لتمرس قواه بعضها على بعض، ج مرس، بغير هاء وجج، أي جمع الجمع أمراس، قال:
  يودع بالأمراس كـل عـمـلـس                      من المطعمات اللحم غير الشواحن ومرست البكرة، كفرح تمرس مرسا فهي مروس، كصبور، إذا كان من عادتها أن يمرس، أي ينشب حبلها بينها وبين القعو، قال:
  درنا ودارت بكرة نـخـيس
  لا ضيقة المجرى ولا مروس ومرس الحبل، كنصر، يمرس مرسا: وقع في أحد جانبيها بينها وبين الخطاف، هكذا قيده أبو زياد الأعرابي. ومرس الصبي إصبعه يمرس مرسا، لغة في مرثها، بالثاء المثلثة، أو لثغة. ومرس يده بالمنديل: مسحها. ومرس التمر في الماء يمرسه نقعه ودلكه في الماء ومرثه باليد. قاله ابن السكيت. وفحل مراس، كشداد: ذو مراس، بالكسر: أي شدة العلاج وقال الصاغاني: أي ذو مراس شديد. ومن المجاز: بيننا وبين الماء ليلة مراسة لا وتيرة فيها، أي بعيدة دائبة السير، جزناها، قاله ابن الأعرابي. المريس، كأمير: الثريد، لأن الخبز يمرس فيه حتى ينماث والمريس: التمر الممروس في الماء أو اللبن، هكذا هو في النسخ، فإن صح فلا بد من ذكر في الماء كما في الأساس والعباب. والمرمريس: الداهية والدردبيس وهو فعفعيل، بتكرير الفاء والعين، ويقال: داهية مرمريس، أي شديدة، وقال محمد بن السري: هو من المراسة. والمرمريس: الداهي من الرجال، وتحقيره: مريريس، قال سيبويه: كأنهم حقروا مراسا، قال ابن سيده: وقالوا: مرمريت، فلا أدري ألغة أم لثغة. وقال ابن جنى: ليس من البعيد أن تكون التاء بدلا من السين، كما أبدلت منها في ست ونظائره. والمرمريس: الأملس، ذكره أبو عبيدة في باب فعلليل، ومنه قولهم في صغة فرس: والكفل المرمريس، قال الأزهري أخذ المرمريس من المرمر: وهو الرخام الأملس، وكسعه بالسين تأكيدا. والمرمريس: الطويل من الأعناق. والمرمريس: الصلب، قال رؤبة:

  كد العدا أخلق مرمريسا وقال ابن عباد: المرمريس: هي أرض لا تنبت شيئا لصلابتها. ومريسة، كسكينة: ة بالصعيد ينسب إليها الخمر، ومنها بشر بن غياث المريسي، من المتكلمين، هكذا ضبطه الصاغاني، وضبطه غيره فقال: مريس، كأمير: من بلدان الصعيد، وقال أبو حنيفة رحمه الله تعالى: مريس، أدنى بلاد النوبة التي تلي أرض أسوان، هكذا حكاه مصروفا، وخالفه الصاغاني، فقال: المريسة: جزيرة ببلاد النوبة يجلب منها الرقيق. والصواب ما قاله أبو حنيفة، وهي التي منها بشر بن غياث، على الصحيح، فتأمل. والمرميس، بالكسر: الكركدن، عن ابن عباد. والمارستان، بفتح الراء: دار المرضى، وهو معرب، نقله الجوهري عن يعقوب. قلت: وأصله بيمارستان، بكسر الموحدة وسكون الياء بعدها وكسر الراء، ومعناه: دار المرضى، كما قاله يعقوب، قال: بيمار، عندهم هو المريض، وأستان بالضم: المأوى كما حققه موبذ السري، ثم خفف فحذفت الهمزة، ولما حصل التركيب أسقطوا الباء والياء عند التعريب، وقد نسب إليه جماعة من المحدثين. وأمرس الحبل إمراسا: أعاده إلى مجراه، يقال: أمرس حبلك، أي أعده إلى مجراه، قال الراجز:
  بئس مقام الشيخ أمرس أمرس
  بين حوامي خشبات يبس
  إما على قعو وإما اقعنسس أراد مقاما يقال فيه: أمرس، وقد تقدم في ق ع س. أو أمرسه: أزاله عن مجراه، وذلك إن أنشبه بين البكرة والقعو فيكون بمعنيين متضادين، وقد أغفل عنه المصنف، والعجب منه وقد ذكره الجوهري وصرح بالضدية، حيث قال: وإذا أنشبت الحبل بين البكرة والقعو قلت: أمرسته، وهو من الأضداد، عن يعقوب، قال الكميت:
  ستأتيكم بمترعة ذعافـا                      حبالكم التي لا تمرسونا

  أي التي لا تنشبونها إلى البكرة والقعو. ومارسه ممارسة ومراسا: عالجه وزاوله، فهو ممارس، عن ابن دريد. وبنو ممارس: بطن من العرب، قاله ابن دريد. وتمرس بالشيء وإمترس: احتك به. يقال: تمرس البعير بالشجرة إذا إحتك بها من جرب أو أكال. وقيل: التمرس: شدة الإلتواء والعلوق، عن ابن الأعرابي. والمتمرس بن عبد الرحمن الصحاري، والمتمرس بن ثالخ بن نهيك العكلي: شاعران، كذا في ا لعباب. وتمارسوا في الحرب: تضاربوا، نقله، الزمخشري والصاغاني، عن ابن دريد، وهو يرجع إلى معنى الممارسة، وهو شدة العلاج. والمراسة: الشدة، ويقال: رجل مرس: بين المرس والمراسة. ومرسية، بالضم مخففة: د، إسلامي بالمغرب، شرقي الأندلس، وقيل: من أعمال تدمير، بناه الأمير عبد الرحمن بن الحكم الأموي، كثير المنازه والبساتين، قال شيخنا: إستعمل المنازه هنا وأنكره في ن ز ه، ثم الضم الذي ذكره المصنف، رحمه الله، هو الذي ذكره الأمير وغيره، وقال ابن السمعاني: كنت أسمع المغاربة يفتحونها. ومن هذا البلد أبو غالب تمام بن غالب بن التياني اللغوي، صنف في علم اللغة كتابا نفيسا مفيدا، ولما تغلب أبو إسحاق على مرسية أرسل إليه ألف دينار على أن يكتب اسمه عليه، فأبى وقال: لو بذلت لي الدنيا ما وضعت، إنما كتبته لكل طالب علم. ومما يستدرك عليه: المرس، محركة، والمراس، بالكسر: الممارسة، وقد مرس مرسا، كفرح. ويقال: إنه لمرس حذر. أي شديد مجرب الحروب. ويقال: هم على مرس واحد، ككتف، وذلك إذا إستوت أخلاقهم. وجمع المرس: أمراس، وهم الأشداء الذين جربوا الأمور ومارسوها، ومنها الحديث: أما بنو فلان فحسك أمراس. والمرس، بالفتح: الدلك والإدافة. وتمرس الرجل بدينه، إذا لعب به وتعبث به، كما في الحديث وهو مجاز وقيل: هو ممارسة الفتن ومثاورتها والخروج على الإمام. ويقال: ما بفلان متمرس، إذا نعت بالجلد والشدة، حتى لا يقاومه من مارسه: لأنه قد مارس النوائب والخصومات، وهو مجاز، ويقال ذلك أيضا للشحيح الذي لا ينال منه محتاج، وهو مجاز أيضا، وذلك لتمرس به. وهو يقضب الأمراس من مرحه، أي الحبال، وهو مجاز، والبعير يتمرس بالشجرة: يأكلها وقتا بعد وقت، وهو مجاز. وفلان يتمرس بي، أي يتعرض لي بالشر، وهو مجاز. وبنو مريس، كزبير: بطن من العرب، عن ابن دريد. وقال أبو زيد: يقال للرجل اللئيم الذي لا ينظر إلى صاحبه ولا يعطي خيرا: إنه لينظر إلى وجه أمرس أملس، أي لا خير فيه، ولا يتمرس به لأنه صلب لا يستغل منه شيء. وتمرس به: ضربه، قال:
  تمرس بي من جهله وأنا الرقم وإمترست الألسن في الخصومات: تلاجت وأخذ بعضها بعضا، وهو مجاز، قال أبو ذؤيب يصف صائدا، وأن حمر الوحش قربت منه بمنزلة من يحتك بالشيء:
  فنكرنه فنفرن وإمترست به                      هوجاء هادية وهاد جرشع

  قال السكري: الهوجاء: الأتان، وإمترست به: جعلت تكادمه وتعالجه. ويقال: إمترس بها: نشب سهمه فيها. والمرسة، محركة: حبل الكلب، والجمع كالجمع، هكذا ذكره طرفة في شعره. وتمرس به: تمسح. والممارسة: الملاعبة، وهو مجاز، ومنه حديث علي رضى الله عنه: زعم أني كنت أعافس وأمارس، أي ألاعب النساء. والمرس، بالفتح: السير الدائم. وقالوا: أمرس أملس، فبالغوا فيه، كما قالوا: شحيح بحيح، رواه ابن الأعرابي. وتمرس بالطيب: تلطخ به، وهو مجاز. والمريسية: الريح الجنوب التي تأتي من قبل الجنوب. والمراس: داء يأخذ الإبل، وهو أهون أدوائها، ولا يكون في غيرها، عن الهجري. ودرب المريسي: ببغداد، منسوب إلى بشر بن غياث، نقلة الصاغاني وأبو الرضا زيد بن جعفر بن إبراهيم الخيمي المريسي، مصغرا مشددا، حكى عنه السلفي. ومرس، محركة: موضع، هكذا ضبطه الصاغاني وقال ابن السمعاني: مرس، بفتح الميم: قرية من أعمال المدينة، ونسب إليها أبو عبد الله محمد بن إسماعيل بن القاسم بن إسماعيل العلوي، روى عن أبيه عن جده، هكذا نقل عنه الحافظ. قلت: وهو تحريف قبيح، فأن أبا عبد الله المذكور إنما يقال له: الرسي، بالراء والسين والمشددة، لأن جده القاسم كان ينزل جبل الرس بالمدينة، فيقال لأولاده: الرسيون، وقد تقدم ذلك، والعجب من الحافظ، كيف سكت على هذا: ومرسين، بالفتح وكسر السين: شجرة الآس، وهو ريحان القبور، مصرية، أو محلها النون. والمرس: أسفل الجبل وحضيضه يسيل فيه الماء فيدب دبيبا ولا يحفر، وجمعه أمراس، والشين لغة فيه. قاله ابن شميل. ومريس، كزبير: قرية.

##### Türkçe

**المرسة**، harekeli: ip; kuvvetlerinin bazısının bazısına sürtünmesi için; ج **مرس**، هاء’sız ve جج، yani cem‘in cemi: **أمراس**. Dedi:
  **يودع بالأمراس كـل عـمـلـس**                      **من المطعمات اللحم غير الشواحن**

Ve **مرست البكرة**، **فرح** gibi: **تمرس** **مرسا**; o hâlde o **مروس**tur, **صبور** gibi; eğer âdetinden ise ki **يمرس**; yani ipi onunla **القعو** arasında takılır. Dedi:
  **درنا ودارت بكرة نـخـيس**
  **لا ضيقة المجرى ولا مروس**

Ve **مرس الحبل**، **نصر** gibi, **يمرس** **مرسا**: onun iki yanından birinde, onunla **الخطاف** arasında vuku buldu; onu Ebû Ziyâd el-A‘râbî böyle kaydetti. Ve **مرس الصبي إصبعه** **يمرس** **مرسا**: **مرثها**’da bir lugat; **الثاء المثلثة** ile; yahut bir pelteklik. Ve **مرس يده بالمنديل**: onu sildi. Ve **مرس التمر في الماء** **يمرسه**: onu suda ıslattı ve suda ovdu; ve onu elle **مرثه** etti. Bunu İbnü’s-Sikkît söyledi. Ve **فحل مراس**، **شداد** gibi: **مراس** sahibi, kesre ile: yani tedavinin şiddeti. Sâgânî dedi: yani şiddetli **مراس** sahibi. Ve mecazdan: bizimle su arasında, içinde gevşeklik olmayan bir **مراسة** gecesi vardır; yani uzak, yürüyüşte daimî; onu geçtik. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi.

**المريس**، **أمير** gibi: **الثريد**; çünkü ekmek onda **يمرس** edilir, ta ki yumuşayıp dağılıncaya kadar. Ve **المريس**: suda yahut sütte **الممروس** hurma; nüshalarda böyledir; eğer sahihse, **الأساس** ve **العباب**’da olduğu gibi “suda” kaydının zikri mutlaka gerekir.

Ve **المرمريس**: musibet; ve **الدردبيس**; o **فعفعيل**dir, فاء ve عين’in tekrarıyla. Ve denir: **داهية مرمريس**; yani şiddetli. Muhammed b. es-Serî dedi: o **المراسة**’dandır. Ve **المرمريس**: erkeklerden kurnaz. Onun küçültmesi: **مريريس**. Sîbeveyh dedi: sanki onlar **مراسا**’yı küçülttüler. İbn Sîde dedi: ve dediler: **مرمريت**; bilmiyorum, lugat mı yoksa pelteklik mi. İbn Cinnî dedi: سين’den بدل olarak تاء olması uzak değildir; nitekim ondan **ست** ve benzerlerinde بدل edilmiştir.

Ve **المرمريس**: pürüzsüz; onu Ebû Ubeyde **فعلليل** babında zikretti. Ondandır onların bir atın sıfatında sözleri: **والكفل المرمريس**. Ezherî dedi: **المرمريس**’i **المرمر**’den aldı; o, pürüzsüz mermerdir; ve onu سين ile getirmesi pekiştirme içindir. Ve **المرمريس**: boyunlardan uzun olan. Ve **المرمريس**: katı/sert. Ru’be dedi:

  **كد العدا أخلق مرمريسا**

İbn Abbâd dedi: **المرمريس**: sertliğinden dolayı hiçbir şey bitirmeyen bir arazidir.

Ve **مريسة**، **سكينة** gibi: Sa‘îd’de bir yer; şarap ona nisbet edilir. Ondandır kelâmcılardan Bişr b. Gıyâs el-Merîsî. Sâgânî onu böyle ضبط etti; başkası onu ضبط etti de dedi: **مريس**، **أمير** gibi: Sa‘îd beldelerinden. Ebû Hanîfe (Allah Teâlâ ona rahmet etsin) dedi: **مريس**: Nûbe beldelerinin en yakını; Esvân toprağını izleyen. Onu böyle, tenvinli olarak hikâye etti; Sâgânî ona muhalefet etti de dedi: **المريسة**: Nûbe beldelerinde bir adadır; ondan köle getirilir. Doğru olan Ebû Hanîfe’nin dediğidir; ve sahih olana göre Bişr b. Gıyâs ondan(dır); öyleyse düşün.

Ve **المرميس**، kesre ile: gergedan; İbn Abbâd’dan.

Ve **المارستان**، راء’nın fethiyle: hastalar evi; o mu‘arrebdir. Cevherî onu Ya‘kûb’dan nakletti. Dedim: aslı **بيمارستان**’dır; **الموحدة**’nın kesresiyle, ardından ياء’nın sükûnu ve راء’nın kesresiyle; manası: hastalar evi; Ya‘kûb’un dediği gibi. Dedi: **بيمار** onlarda hastadır; ve **أستان** zamme ile: sığınak; bunu Mûbez es-Serî tahkik ettiği gibi. Sonra hafifletildi de hemze düşürüldü; terkib vuku bulunca, ta‘rîbde باء ve ياء’yı düşürdüler. Ona nisbet edilen muhaddislerden bir cemaat olmuştur.

Ve **أمرس الحبل** **إمراسا**: onu mecrasına iade etti. Denir: **أمرس حبلك**; yani onu mecrasına iade et. Râciz dedi:
  **بئس مقام الشيخ أمرس أمرس**
  **بين حوامي خشبات يبس**
  **إما على قعو وإما اقعنسس**

“**أمرس**” denilen bir makamı murad etti; bu, **ق ع س**’de geçti. Yahut **أمرسه**: onu mecrasından giderdi; bu, eğer onu **البكرة** ile **القعو** arasında takarsa, iki zıt mana ile olur. Musannif bunu ihmal etti; şaşılır; hâlbuki Cevherî onu zikretti ve zıtlığı açıkça belirtti; şöyle dediği yerde: ipi **البكرة** ile **القعو** arasında takarsan, **أمرسته** dersin; o zıtlardandır; Ya‘kûb’dan. Kümeyt dedi:
  **ستأتيكم بمترعة ذعافـا**                      **حبالكم التي لا تمرسونا**

Yani **البكرة** ve **القعو**’ya onu takmadığınız ipleriniz.

Ve **مارسه** **ممارسة** ve **مراسا**: onu tedavi etti ve onunla meşgul oldu; o hâlde o **ممارس**tır; İbn Düreyd’den. Ve **بنو ممارس**: Araplardan bir batındır; İbn Düreyd söyledi. Ve **تمرس بالشيء** ve **إمترس**: onunla sürtündü. Denir: deve, uyuzdan yahut kaşıntıdan dolayı ağaçla sürtündüğünde **تمرس البعير بالشجرة**. Ve denildi: **التمرس**: şiddetli bükülme ve yapışma; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **المتمرس بن عبد الرحمن الصحاري** ve **المتمرس بن ثالخ بن نهيك العكلي**: iki şair; **العباب**’da böyle. Ve **تمارسوا في الحرب**: birbirleriyle dövüştüler; onu Zemahşerî ve Sâgânî, İbn Düreyd’den nakletti. O, **الممارسة** manasına döner; o da tedavinin şiddetidir.

Ve **المراسة**: şiddet. Ve denir: **رجل مرس**: **المرس** ile **المراسة** arasında.

Ve **مرسية**، zamme ile hafifletilmiş: Mağrib’de, Endülüs’ün doğusunda İslâmî bir şehir. Ve denildi: **تدمير**’in amellerindendir. Onu Emevî emirlerinden Abdurrahman b. el-Hakem bina etti; gezinti yerleri ve bahçeleri çoktur. Şeyhimiz dedi: burada **المنازه**’yi kullandı; onu **ن ز ه**’de inkâr etti. Sonra musannifin zikrettiği zamme (Allah ona rahmet etsin), emir ve başkasının zikrettiğidir. İbnü’s-Sem‘ânî dedi: Mağriblilerin onu fetha ile söylediklerini işitirdim. Bu beldendendir lugavî Ebû Gâlib Temmâm b. Gâlib b. et-Teyyânî; dil ilminde nefis, faydalı bir kitap tasnif etti. Ebû İshâk Mursiye’ye galip gelince ona bin dinar gönderdi; adı onun üzerine yazması şartıyla; o ise reddetti ve dedi: bana dünya verilse de koymam; ben onu ancak her ilim talibi için yazdım.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **المرس**، harekeli; ve **المراس** kesre ile: **الممارسة**; ve **مرس** **مرسا** etti, **فرح** gibi. Ve denir: o, elbette **مرس**tir, **حذر**. Yani savaşları şiddetle tecrübe etmiş. Ve denir: onlar **مرس** واحد üzeredirler, **كتف** gibi; bu, ahlâkları eşit olduğunda. Ve **المرس**’in cemi: **أمراس**; onlar, işleri tecrübe etmiş ve onları **مارسوها** olan güçlülerdir. Ondandır hadis: “Ama falan oğulları, **حسك أمراس**.”

Ve **المرس** fetha ile: ovma ve katma. Ve kişi dininde **تمرس** ettiğinde: onunla oynadı ve onunla alay etti; hadiste olduğu gibi; o mecazdır. Ve denildi: o, fitneleri **ممارسة** etmek ve onlarla karşılıklı çarpışmak ve imama karşı çıkmaktır. Ve denir: falanda **متمرس** yoktur; o, dayanıklılık ve şiddetle vasfedildiğinde; ta ki onu **مارسه** eden ona karşı koyamasın; çünkü o musibetleri ve çekişmeleri **مارس** etmiştir; o mecazdır. Ve bu, muhtacın ondan bir şey elde edemediği cimri için de söylenir; bu da mecazdır; ona **تمرس** ettiğinden dolayı. Ve o, neşesinden **الأمراس**’ı, yani ipleri koparır; bu mecazdır. Ve deve ağaçla **يتمرس** eder: onu vakit vakit yer; bu mecazdır. Ve falan, bana **يتمرس** eder: bana kötülükle ilişir; bu mecazdır.

Ve **بنو مريس**، **زبير** gibi: Araplardan bir batın; İbn Düreyd’den. Ebû Zeyd dedi: arkadaşına bakmayan ve hayır vermeyen alçak adama denir: o, **أمرس أملس** bir yüze bakar; yani onda hayır yoktur; ve onunla **يتمرس** edilmez; çünkü o katıdır, ondan hiçbir şey elde edilmez. Ve **تمرس به**: onu dövdü. Dedi:
  **تمرس بي من جهله وأنا الرقم**

Ve **إمترست الألسن في الخصومات**: birbirine dolandı ve bazısı bazısını aldı; bu mecazdır. Ebû Züeyb, bir avcıyı vasfederek—ve yaban eşeklerinin ona, bir şeyle sürtünen kimse menzilesinde yaklaşmasını—dedi:
  **فنكرنه فنفرن وإمترست به**                      **هوجاء هادية وهاد جرشع**

قال السكري: **الهوجاء**: dişi eşek; ve **إمترست به**: onu ısırır hâle getirdi ve onunla uğraştı. Ve denilir: **إمترس بها**: oku onun içine saplandı. Ve **المرسة**، harekeli: köpeğin ipi; ve çoğulu, çoğul gibidir; onu şiirinde böylece Tarafe zikretti. Ve **تمرس به**: silindi. Ve **الممارسة**: oynaşma; ve o mecazdır; ve ondan, Ali رضى الله عنه hadisi: “Benim **أعافس** ve **أمارس** olduğumu zannetti”; yani kadınlarla oynaşırım. Ve **المرس**، fetha ile: sürekli yürüyüş. Ve dediler: **أمرس أملس**; onda mübalağa ettiler; tıpkı “**شحيح بحيح**” dedikleri gibi; onu İbnü’l-A‘râbî rivayet etti. Ve **تمرس بالطيب**: onunla bulaştı; ve o mecazdır. Ve **المريسية**: güney tarafından gelen güney rüzgârı. Ve **المراس**: develeri tutan bir hastalık; o, hastalıklarının en hafifidir; ve onlardan başkasında olmaz; el-Hicrî’den. Ve **درب المريسي**: Bağdat’ta; Bişr b. Gıyâs’a nispetlidir; es-Sağânî nakletti; ve **أبو الرضا زيد بن جعفر بن إبراهيم الخيمي المريسي**; küçültme (sigar) ile, şeddeli; es-Silefî ondan nakletti. Ve **مرس**، harekeli: bir yer; es-Sağânî onu böyle ضبط etti; ve İbnü’s-Sem‘ânî dedi: **مرس**، **الميم**’in fethasıyla: Medine amellerinden bir köy; ve ona nispet edildi: **أبو عبد الله محمد بن إسماعيل بن القاسم بن إسماعيل العلوي**; babasından, dedesinden rivayet etti; hâfız ondan böyle nakletti. Dedim: Bu çirkin bir tahriftir; zira zikredilen Ebû Abdillah’a ancak **الرسي** denilir; **الراء** ve **السين** ve şeddeli ile; çünkü dedesi el-Kâsım Medine’de Cebelü’r-Ress’te otururdu; böylece onun evlatlarına **الرسيون** denilir; bu daha önce geçti; ve hâfızdan hayret edilir: buna nasıl sustu. Ve **مرسين**، fetha ile ve **السين**’in kesrası ile: mersin (âs) ağacı; o, kabirlerin reyhanıdır; Mısrîdir; yahut onun yeri **النون**’dur. Ve **المرس**: dağın altı ve çukuru; onda su akar da yavaş yavaş akışla akar; ve kazılmaz; çoğulu **أمراس**’tır; ve **الشين** onda bir lehçedir. Bunu İbn Şümeyl söyledi. Ve **مريس**، Zübeyr gibi: bir köy.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَرَسَهُ
1 مَرَسَهُ ذ , (S, M, A, Msb, K,) فى المَآءِ, (S, M, A, K.) aor. مَرُسَ , (M, A, Msb, K,) inf. n. مَرْسٌ, (M, Mgh, Msb,) He macerated, steeped, or soaked, it, (namely, a quantity of dates, S, K, or other things, S, or medicine, M, A, and bread, M,) in water, (S, M, K,) and mashed it with the hand: (S, K:) so says ISk: (TA:) he rubbed and pressed it, (namely, a quantity of dates,) with the hand, in water, so that it became mashed: (Msb:) he moistened it, (namely, bread, or the like,) in water, and rubbed and pressed it with the fingers until it became soft. (Mgh.) مَرْسٌ also signifies the rubbing and pressing with the hand: and mixing; or moistening with water or the like. (TA.) ― -b2- مَرَسَ اِصْبَعَهُ, aor. مَرُسَ , (S, K,) inf. n. مَرْسٌ, (TA,) He (a child) mumbled, or bit softly, his finger; i. q. مَرَثَهَا, (S, K,) of which it is a dial. form; or it is an instance of mispronunciation. (S.) See also مَرَدَ. ― -b3- مَرَسَ يَدَهُ بِالمِنْدِيلِ (assumed tropical:) He wiped his hand with the napkin. (ISk, S, K.) See also 5. -A2- مَرِسَ: see 3. -A3- مَرِسَ الحَبْلُ, (S, M,) aor. مَرَسَ , (S,) inf. n. مرَسٌ; (S, M;) or مَرَسَ, aor. مَرُسَ , (K,) inf. n. مَرْسٌ; (TA;) The rope fell on one of the two sides of the sheave of the pulley: (S, K:) or fell between the sheave of the pulley and the bent piece of iron which is on each side thereof and in which is the pin whereon the sheave turns. (M.) And مَرِسَتِ البَكْرَةُ, aor. مَرَسَ , inf. n. مَرَسٌ, The sheave of the pulley had its rope sticking fast between it and the قَعْو [or cheek]. (S, K.)

مارس
3 مارس ذ , (M, TA,) inf. n. مُمَارَسَةٌ and مِرَاسٌ, (S, M,) He laboured, exerted himself, strove, struggled, contended, or conflicted, to prevail, overcome, gain the mastery, or effect an object, syn. of the inf. n. مُعَالَجَةٌ: (S:) or he did so vehemently; as also ↓ مَرِسَ, [aor. مَرَسَ ,] inf. n. مَرَسٌ: (M, TA:) [and مَرَاسَةٌ is also, perhaps, an inf. n. of the latter verb, though by rule its verb should be مَرُسَ.] You say, فَحْلٌ ذُو مِرَاسٍ A stallion possessing strength: (K:) or possessing strength, or vehemence, of labour or exertion; (TA;) and فُلَانٌ ذُو مِرَاسٍ, and ↓ مَرَسٍ, Such a one is a possessor of hardiness and strength, (A,) and رَجُلٌ بَيِّنُ المَرَسِ, (S, TA,) and المَرَاسَةِ, (K, * TA,) A man bearing evidence of strength: (K, * TA:) or of strength, or vehemence, of labour or exertion. (S.) ― -b2- مارسهُ, (K,) inf. n. as above, (TA,) He laboured, exerted himself, strove, struggled, contended, or conflicted, with him, or it, to prevail, overcome, or gain the mastery or possession, or to effect an object: he laboured, or worked, at it, or upon it: syn. عَالَجَهُ, and زَاوَلَهُ. (K.) You say, مارس قِرْنَهُ He strove, contended, or conflicted, with his adversary; syn. عَالَجَهُ. (A.) And مارس عَمَلًا He exercised, or practised, diligently, or plied, a work, or an occupation; he laboured. (L, voce عَالَجَ.) And مارس الاُّمُورَ [He laboured, exerted himself, or exercised himself diligently, in the management, or transaction, of affairs]. (A.) And مارس ظَهْرًا [He plied, worked, or put to labour, a camel for riding, or carriage]. (L, art. علج.) ― -b3- مارس, inf. n. مُمَارَسَةٌ, also signifies He played, or sported, with another, or others; as, for instance, with women; used in this sense in a trad. (TA.) See also 5, in two places.

امرس الحَبْلَ
4 امرس الحَبْلَ ذ , (inf. n. اِمْرَاسٌ, TA,) He restored the rope to the place [or groove of the sheave] in which it ran. (S, M, K.) ― -b2- Also, He removed the rope from the place in which it ran; (TA;) he made the rope to stick fast between the sheave of the pulley and the قَعْو [or cheek]. (S, K, TA.) Thus it bears two contr. significations, on the authority of Yaakoob. (S.)

تمرّس
5 تمرّس ذ It was, or became, strongly twisted and adhering. (M.) See مَرَسَةٌ. ― -b2- تمرّس بِهِ He kept to it constantly, or assiduously; he accustomed himself to it; syn. ضَرِيَهُ [app. for ضَرِىَ بِهِ]. (M.) ― -b3- He rubbed, or scratched, himself against it; (S, A, K;) as, for instance, a camel against the trunk of a palm-tree, (A,) or any tree, on account of the mange or an itching; (TA;) as also به ↓ امترس. (S, K.) You say also, البَقَرَةُ تَمَرَّسُ بِالشَّجَرِ The cow rubs her horns against the trees to sharpen them. (A. [In my copy of the A, I find here تَمْرُسُ; but this is evidently a mistake of the copyist for تَمَرَّسُ, or its original form تَتَمَرَّسُ.]) ― -b4- [Hence, app., (assumed tropical:) He made use of him.] You say, لَا يَتَمَرَّسُ بِهِ أَحَدٌ لِأَنَّهُ صُلْبٌ لَا يُسْتَغَلُّ مِنْهُ شَىْءٌ (assumed tropical:) [No one makes any use of him; for he is hard: nothing, meaning no profit, or advantage, is reaped, or obtained from him]. (L.) [See also مُتَمَرَّسٌ.] ― -b5- (tropical:) He (a camel) ate of it (a tree) time after time. (A, TA.) It is said in a trad. respecting the signs of the resurrection يَتَمَرَّسُ الرَّجُلُ بِدِينِهِ كَمَا يَتَمَرَّسُ البَعِيرُ بِالشَّجَرَةِ (A, TA *) meaning, (tropical:) The man will play, or sport, with his religion, [like as the camel eats time after time of the tree; or, accord. to another explanation, like as the camel rubs, or scratches, himself against the tree:] or the meaning is, will strive and contend in dissensions or seditions. (TA.) ― -b6- (tropical:) He set himself against him to do evil, or mischief. (A, TA.) ― -b7- (tropical:) I. q. مَارَسَهُ; whence the saying, فُلَانٌ تَمَرَّسَ بِالنَّوَائِبِ وَالخُصُومَاتِ [app. meaning, (tropical:) Such a one strove against calamities and contentions, to gain the mastery]. (A.) ― -b8- (tropical:) He besmeared himself with it; namely, with perfume. (A, TA.) ― -b9- (assumed tropical:) He wiped himself with it. (TA.) ― -b10- See also what next follows.

تمارسوا
6 تمارسوا ذ [They laboured, strove, struggled, contended or conflicted, one with another, to prevail, overcome, gain the mastery, or effect an object:] they contended together, smiting one another, syn. تَضَارَبُوا, (A, K,) فِى الحَرْبِ in war: (A:) and [in like manner] you say also, ↓ تمرّسوا فى الحرب, (K in art دعك,) or, of two men, تمرّسا فى الحرب. (S in that art.) ― -b2- تَمَارَسَا الشَّرَّ بَيْنَهُمَا [They two laboured, or strove, each with the other, to do evil, or mischief]. (S, art. كوح.)

امترس بِهِ
8 امترس بِهِ ذ : see 5. ― -b2- امترستِ الأَلْسُنُ فِى الخُصُومَاتِ (tropical:) The tongues persisted in wranglings, or contentions, (S, M,) and assailed one another. (M, A.) ― -b3- امترست بِهِ, occurring in a poem of Aboo-Dhu-eyb, is said of wild asses that had drawn near to the hunter as one that would rub himself against a thing: (S, TA:) or, accord. to Es-Sukkaree, of a wild she-ass, and meaning, She began to strive with him to circumvent him and gain the mastery (جعلت تكارُّه وتُعَالِجُهُ [as written in the TA; but I doubt not that تكارُّه is a mistranscription for تُكَايِدُهُ, which is much like تعالجه in signification; and therefore I have thus rendered it]): or the meaning is, she had his arrow sticking fast in her. (TA.)

مَرَسٌ
مَرَسٌ ذ : see مَرَسَةٌ, and 3.

مَرِسٌ
مَرِسٌ ذ A strong man: (TA:) or a man (S) strong, or vehement, in labour or exertion: (S, M:) and strong, experienced in affairs, and who has laboured, or exerted himself, in the management, or transaction, thereof: pl. أَمْرَاسٌ. (TA.) You say also, اِنَّهُ لَمَرِسٌ حَذِرٌ, meaning, Verily he is strong in the waging of wars. (TA.) -A2- هُمْ عَلَى مَرِسٍ وَاحِدٍ They are alike in dispositions. (S, TA.)

مَرَسَةٌ
مَرَسَةٌ ذ , (S, K,) or ↓ مَرَسٌ, (A,) or both, the latter being sometimes used as a sing., (M,) A rope: (S, M, K:) so called because of the strong twisting and adhering (تَمَرُّس) of its strands, one upon another: (TA:) pl. [or rather coll. gen. n.] of the former, مَرَسٌ; (S, M, K;) and pl. pl., (M, K,) [i. e.] pl. of مَرَسٌ, (S, A, *) أَمْرَاسٌ. (S, M, A * K.) ― -b2- Also, the former, A dog's rope: pl. as above. (M.)

مَرْسِينٌ
مَرْسِينٌ ذ The myrtle-tree; (شَجَرَةُ الآسِ;) also called رِيْحَانُ القُبُورِ: of the dial. of Egypt: but perhaps the ن is a radical letter. (TA.)

بَكْرَةٌ مَرُوسٌ
بَكْرَةٌ مَرُوسٌ ذ A sheave of a pulley that is wont to have its rope stick fast between it and the قَعْو [or cheek]. (S, * M, * K, * TA.)

مَرِيسٌ
مَرِيسٌ ذ Dates macerated, or steeped, or soaked, and mashed with the hand, (A, * K,) or moistened, and rubbed and pressed with the fingers till soft, (Mgh,) in water or in milk. (A, O, Mgh.) In the copies of the K, the words فِى المَآءِ are omitted; and immediately after their place follows أَوِاللَّبَنُ [as though meaning, “ or it signifies milk]. ” (TA.) Also, i. q. ثرِيدٌ, q. v. (K.)

مَرِيسِيَّةٌ
مَرِيسِيَّةٌ ذ [in the modern Egyptian dial. مَرِيسِى] The south wind, that comes from the direction of مَرِيسٌ, which, says AHn, is the lowest part of the country of the Nubians, next to the district of أُسْوَان. (M.)

فَحْلٌ مَرَّاسٌ
فَحْلٌ مَرَّاسٌ ذ A strong stallion: (K:) or a stallion strong, or vehement in labour or exertion. (M, Sgh.) ― -b2- لَيْلَةٌ مَرَّاسَةٌ (tropical:) A night's journey in which is no remissness or languor; (M;) i. e., (M,) a hard and fatiguing and long night's journey. (IAar, M, K.)

مَارَسْتَانٌ
مَارَسْتَانٌ ذ A hospital for the sick: and arabicized word [from the Persian]: (Yaakoob, S, K:) originally بِيمَارِسْتَانْ: (Yaakoob, TA.)

أَمْرَسُ
أَمْرَسُ ذ [an imitative sequent and corroborative of أَخْرَسُ, as is shown in the M, art. مرس, see أَخْرَسُ.]

مُتَمَرَّسٌ
مُتَمَرَّسٌ ذ [originally A place where one rubs or scratches himself against a thing. Hence, app., the saying,] ― -b2- مَا بِفُلَانٍ مُتَمَرَّسٌ (tropical:) [Nothing can be done with, or got from, such a one]: said of him from whom the enemy can obtain no advantage: (A:) or of him who is hardy and strong, so that he who strives with him cannot withstand him, because he has striven against calamities and contentions: (TA:) and of the avaricious man, from whom he who is in want cannot obtain anything. (A, TA.)

مَرَاسَةٌ
مَرَاسَةٌ ذ [A wooden rake or harrow:] i. q. مَلاَسَةٌ. (TA, art. صلع.)

##### Türkçe

**مَرَسَهُ**
1 **مَرَسَهُ** ذ , (S, M, A, Msb, K,) **فى المَآءِ**, (S, M, A, K.) muzâri‘i **مَرُسَ** , (M, A, Msb, K,) mastar ismi **مَرْسٌ**, (M, Mgh, Msb,) O, onu (yani bir miktar hurmayı, S, K, yahut başka şeyleri, S, yahut ilacı, M, A, ve ekmeği, M,) suda (S, M, K,) ıslatıp el ile ezdi: (S, K:) İSk böyle der: (TA:) onu (yani bir miktar hurmayı) el ile, suda, ovdu ve bastırdı; ta ki ezilmiş oldu: (Msb:) onu (yani ekmeği yahut benzerini) suda ıslattı ve parmaklarla ovup bastırdı; ta ki yumuşak oldu. (Mgh.) **مَرْسٌ** ayrıca el ile ovma ve bastırma mânâsına gelir: ve karıştırma; yahut su ile veya benzeriyle ıslatma. (TA.) ― -b2- **مَرَسَ اِصْبَعَهُ**, muzâri‘i **مَرُسَ** , (S, K,) mastar ismi **مَرْسٌ**, (TA,) O (bir çocuk) parmağını mırıldanır gibi ağzında geveledi; yahut hafifçe ısırdı; **مَرَثَهَا** ile aynı (i. q.); bunun bir lehçe şeklidir; yahut bu, yanlış telaffuzdan bir örnektir. (S.) Ayrıca **مَرَدَ**’e bak. ― -b3- **مَرَسَ يَدَهُ بِالمِنْدِيلِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) O, elini peçete ile sildi. (ISk, S, K.) Ayrıca 5’e bak. -A2- **مَرِسَ**: 3’e bak. -A3- **مَرِسَ الحَبْلُ**, (S, M,) muzâri‘i **مَرَسَ** , (S,) mastar ismi **مرَسٌ**; (S, M;) yahut **مَرَسَ**, muzâri‘i **مَرُسَ** , (K,) mastar ismi **مَرْسٌ**; (TA;) İp, makara kasnağının iki yanından birinin üzerine düştü: (S, K:) yahut makara kasnağı ile onun her iki yanında bulunan ve kasnağın döndüğü milin içinde olduğu eğri demir parçası arasına düştü. (M.) Ve **مَرِسَتِ البَكْرَةُ**, muzâri‘i **مَرَسَ** , mastar ismi **مَرَسٌ**, Makara kasnağının ipi, onunla **قَعْو** [yahut yanak] arasında sıkışıp kaldı. (S, K.)

**مارس**
3 **مارس** ذ , (M, TA,) mastar ismi **مُمَارَسَةٌ** ve **مِرَاسٌ**, (S, M,) O, üstün gelmek, yenmek, hâkimiyeti elde etmek yahut bir maksadı gerçekleştirmek için çalıştı, gayret etti, çabaladı, mücadele etti, çekişti yahut çatıştı; mastar ismi **مُعَالَجَةٌ**’nin eşanlamlısı: (S:) yahut bunu şiddetle yaptı; bunun gibi ↓ **مَرِسَ**, [muzâri‘i **مَرَسَ** ,] mastar ismi **مَرَسٌ**: (M, TA:) [ve **مَرَاسَةٌ** da ayrıca, belki, bu son fiilin mastarıdır; gerçi kaideye göre onun fiili **مَرُسَ** olmalıdır.] Dersin ki, **فَحْلٌ ذُو مِرَاسٍ** Güç sahibi bir aygır: (K:) yahut çalışma yahut gayretin gücüne, yahut şiddetine, sahip: (TA;) ve **فُلَانٌ ذُو مِرَاسٍ**, ve ↓ **مَرَسٍ**, Filân kimse dayanıklılık ve gücün sahibidir, (A,) ve **رَجُلٌ بَيِّنُ المَرَسِ**, (S, TA,) ve **المَرَاسَةِ**, (K, * TA,) Gücü açıkça belli olan bir adam: (K, * TA:) yahut çalışma yahut gayretin gücünün, yahut şiddetinin. (S.) ― -b2- **مارسهُ**, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) O, onunla yahut onun üzerinde, üstün gelmek, yenmek, hâkimiyeti yahut sahipliği elde etmek yahut bir maksadı gerçekleştirmek için çalıştı, gayret etti, çabaladı, mücadele etti, çekişti yahut çatıştı: onun üzerinde çalıştı yahut iş gördü: eşanlamlısı **عَالَجَهُ**, ve **زَاوَلَهُ**. (K.) Dersin ki, **مارس قِرْنَهُ** O, rakibiyle mücadele etti, çekişti yahut çatıştı; eşanlamlısı **عَالَجَهُ**. (A.) Ve **مارس عَمَلًا** O, bir işi yahut mesleği gayretle icra etti yahut sürdürdü; çalıştı. (L, **عَالَجَ** maddesinde.) Ve **مارس الاُّمُورَ** [O, işlerin idaresinde yahut yürütülmesinde çalıştı, gayret etti yahut kendini gayretle alıştırdı]. (A.) Ve **مارس ظَهْرًا** [O, binek yahut yük için bir deveyi koşturdu, çalıştırdı yahut çalışmaya sevk etti]. (L, علج maddesi.) ― -b3- **مارس**, mastar ismi **مُمَارَسَةٌ**, ayrıca şu mânâya gelir: O, bir başkasıyla yahut başkalarıyla oynadı yahut eğlendi; meselâ kadınlarla; bu mânâda bir hadiste kullanılmıştır. (TA.) Ayrıca 5’e, iki yerde, bak.

**امرس الحَبْلَ**
4 **امرس الحَبْلَ** ذ , (mastar ismi **اِمْرَاسٌ**, TA,) O, ipi, içinde yürüdüğü yere [yahut kasnağın oluğuna] geri döndürdü. (S, M, K.) ― -b2- Ayrıca, ipi, içinde yürüdüğü yerden çıkardı; (TA;) ipi, makara kasnağı ile **قَعْو** [yahut yanak] arasında sıkışıp kalır hâle getirdi. (S, K, TA.) Böylece, Yaakoob’un rivayetine göre, iki zıt mânâ taşır. (S.)

**تمرّس**
5 **تمرّس** ذ O, yahut o şey, sıkı bükülmüş ve yapışır hâlde oldu. (M.) **مَرَسَةٌ**’ye bak. ― -b2- **تمرّس بِهِ** O, ona sürekli yahut ısrarla devam etti; ona alıştı; eşanlamlısı **ضَرِيَهُ** [görünüşe göre **ضَرِىَ بِهِ** yerine]. (M.) ― -b3- O, kendini ona sürttü yahut kaşıdı; (S, A, K;) meselâ uyuz yahut kaşıntı sebebiyle bir devenin hurma ağacının gövdesine, (A,) yahut herhangi bir ağaca; (TA;) bunun gibi **به** ↓ **امترس**. (S, K.) Yine dersin ki, **البَقَرَةُ تَمَرَّسُ بِالشَّجَرِ** İnek, boynuzlarını bilemek için ağaçlara sürter. (A. [A’nın nüshamda burada **تَمْرُسُ** buluyorum; fakat bu, müstensihin **تَمَرَّسُ** yahut onun aslı **تَتَمَرَّسُ** yerine yaptığı açık bir hatadır.]) ― -b4- [Bundan, görünüşe göre, (mecaz olduğu varsayılarak:) O, ondan yararlandı.] Dersin ki, **لَا يَتَمَرَّسُ بِهِ أَحَدٌ لِأَنَّهُ صُلْبٌ لَا يُسْتَغَلُّ مِنْهُ شَىْءٌ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [Hiç kimse ondan hiçbir şekilde yararlanmaz; çünkü o serttir: ondan hiçbir şey, yani hiçbir kâr yahut fayda, elde edilmez]. (L.) [Ayrıca **مُتَمَرَّسٌ**’e bak.] ― -b5- (mecaz:) O (bir deve), ondan (bir ağaçtan) defalarca yedi. (A, TA.) Kıyamet alâmetleri hakkında bir hadiste şöyle denmiştir: **يَتَمَرَّسُ الرَّجُلُ بِدِينِهِ كَمَا يَتَمَرَّسُ البَعِيرُ بِالشَّجَرَةِ** (A, TA *) yani, (mecaz:) Adam, dinini oyuncak eder yahut onunla eğlenir, [devenin ağaçtan defalarca yemesi gibi; yahut başka bir açıklamaya göre, devenin kendini ağaca sürtmesi yahut kaşıması gibi:] yahut mânâ şudur: fitneler yahut karışıklıklar içinde mücadele eder ve çekişir. (TA.) ― -b6- (mecaz:) O, ona kötülük yahut fesat yapmak için karşı durdu. (A, TA.) ― -b7- (mecaz:) **مَارَسَهُ** ile aynı (i. q.); buradan şu söz: **فُلَانٌ تَمَرَّسَ بِالنَّوَائِبِ وَالخُصُومَاتِ** [görünüşe göre mânâsı, (mecaz:) Filân kimse musibetlere ve çekişmelere karşı üstün gelmek için mücadele etti]. (A.) ― -b8- (mecaz:) O, kendini onunla sıvadı; yani koku ile. (A, TA.) ― -b9- (mecaz olduğu varsayılarak:) O, kendini onunla sildi. (TA.) ― -b10- Ayrıca hemen ardından gelen şeye bak.

**تمارسوا**
6 **تمارسوا** ذ [Onlar, üstün gelmek, yenmek, hâkimiyeti elde etmek yahut bir maksadı gerçekleştirmek için birbirleriyle çalıştılar, çabaladılar, mücadele ettiler, çekiştiler yahut çatıştılar:] onlar birlikte çekiştiler, birbirlerini vurarak; eşanlamlısı **تَضَارَبُوا**, (A, K,) **فِى الحَرْبِ** savaşta: (A:) ve [aynı şekilde] ayrıca dersin ki, ↓ **تمرّسوا فى الحرب**, (K, دعك maddesinde,) yahut iki adam hakkında, **تمرّسا فى الحرب**. (S, o maddede.) ― -b2- **تَمَارَسَا الشَّرَّ بَيْنَهُمَا** [İkisi, aralarında kötülük yahut fesat yapmak için birbirleriyle çalıştılar yahut çabaladılar]. (S, كوح maddesi.)

**امترس بِهِ**
8 **امترس بِهِ** ذ : 5’e bak. ― -b2- **امترستِ الأَلْسُنُ فِى الخُصُومَاتِ** (mecaz:) Diller, çekişmelerde yahut tartışmalarda ısrar etti, (S, M,) ve birbirlerine saldırdı. (M, A.) ― -b3- **امترست بِهِ**, Ebû-Ḏu-eyb’in bir şiirinde geçer; avcıya, bir şeye sürtünecek kimse gibi, yaklaşmış yaban eşekleri hakkında söylenmiştir: (S, TA:) yahut Es-Sukkaree’ye göre, bir yaban eşeği dişisi hakkında olup mânâsı: O, onu alt etmek ve hâkimiyeti elde etmek için onunla mücadele etmeye başladı (**جعلت تكارُّه وتُعَالِجُهُ** [TA’da yazıldığı üzere; fakat ben **تكارُّه**’ün, mânâca **تعالجه**’ye çok benzeyen **تُكَايِدُهُ** yerine yanlış yazım olduğundan şüphe etmiyorum; bu yüzden böyle çevirdim]): yahut mânâ şudur: Onun oku, onda sıkışıp kalmıştı. (TA.)

**مَرَسٌ**
**مَرَسٌ** ذ : **مَرَسَةٌ**’ye ve 3’e bak.

**مَرِسٌ**
**مَرِسٌ** ذ Güçlü bir adam: (TA:) yahut (S) çalışma yahut gayrette güçlü yahut şiddetli bir adam: (S, M:) ve işlerde güçlü, tecrübeli, ve onların idaresinde yahut yürütülmesinde çalışmış yahut gayret etmiş olan: çoğulu **أَمْرَاسٌ**. (TA.) Yine dersin ki, **اِنَّهُ لَمَرِسٌ حَذِرٌ**, yani: Gerçekten o, savaşları yürütmede güçlüdür. (TA.) -A2- **هُمْ عَلَى مَرِسٍ وَاحِدٍ** Onlar tabiatlarda aynıdır. (S, TA.)

**مَرَسَةٌ**
**مَرَسَةٌ** ذ , (S, K,) yahut ↓ **مَرَسٌ**, (A,) yahut ikisi de; ikincisi bazen tekil olarak kullanılır, (M,) Bir ip: (S, M, K:) liflerinin birbirine karşı güçlü bükülmesi ve yapışması (**تَمَرُّس**) sebebiyle böyle adlandırılmıştır: (TA:) birincinin çoğulu [yahut daha doğrusu cins ismi] **مَرَسٌ**; (S, M, K;) ve çoğulun çoğulu, (M, K,) [yani] **مَرَسٌ**’ün çoğulu, (S, A, *) **أَمْرَاسٌ**. (S, M, A * K.) ― -b2- Ayrıca, birincisi, Bir köpeğin ipi: çoğulu yukarıdaki gibidir. (M.)

**مَرْسِينٌ**
**مَرْسِينٌ** ذ Mersin ağacı; (**شَجَرَةُ الآسِ;**) ayrıca **رِيْحَانُ القُبُورِ** diye de adlandırılır: Mısır lehçesindendir: fakat belki **النون** kök harftir. (TA.)

**بَكْرَةٌ مَرُوسٌ**
**بَكْرَةٌ مَرُوسٌ** ذ İpi, onunla **قَعْو** [yahut yanak] arasında sıkışıp kalmaya alışık olan bir makara kasnağı. (S, * M, * K, * TA.)

**مَرِيسٌ**
**مَرِيسٌ** ذ Suda yahut sütte (A, O, Mgh.) ıslatılmış, bekletilmiş yahut suya yatırılmış ve el ile ezilmiş, (A, * K,) yahut ıslatılmış ve parmaklarla ovulup bastırılarak yumuşatılmış, (Mgh,) hurmalar. K’nin nüshalarında **فِى المَآءِ** sözleri düşürülmüştür; ve onların yerinden hemen sonra **أَوِاللَّبَنُ** gelir [sanki mânâ “yahut süt mânâsına gelir” imiş gibi]. (TA.) Ayrıca, **ثرِيدٌ** ile aynı (i. q.), bk. (K.)

**مَرِيسِيَّةٌ**
**مَرِيسِيَّةٌ** ذ [modern Mısır lehçesinde **مَرِيسِى**] **مَرِيسٌ** yönünden gelen güney rüzgârı; AHn der ki, **مَرِيسٌ**, Nûbelilerin ülkesinin en aşağı kısmıdır; **أُسْوَان** bölgesine bitişiktir. (M.)

**فَحْلٌ مَرَّاسٌ**
**فَحْلٌ مَرَّاسٌ** ذ Güçlü bir aygır: (K:) yahut çalışma yahut gayrette güçlü yahut şiddetli bir aygır. (M, Sgh.) ― -b2- **لَيْلَةٌ مَرَّاسَةٌ** (mecaz:) Gevşeklik yahut bitkinlik bulunmayan bir gecelik yolculuk; (M;) yani, (M,) zor ve yorucu ve uzun bir gecelik yolculuk. (IAar, M, K.)

**مَارَسْتَانٌ**
**مَارَسْتَانٌ** ذ Hastalar için bir hastane: ve Arapçalaştırılmış bir kelime [Farsçadan]: (Yaakoob, S, K:) aslı **بِيمَارِسْتَانْ**: (Yaakoob, TA.)

**أَمْرَسُ**
**أَمْرَسُ** ذ [M’de, مرس maddesinde gösterildiği üzere, **أَخْرَسُ**’ün taklitli ardılı ve pekiştiricisidir; **أَخْرَسُ**’e bak.]

**مُتَمَرَّسٌ**
**مُتَمَرَّسٌ** ذ [aslında, bir şeye karşı kendini sürttüğü yahut kaşıdığı yer. Bundan, görünüşe göre, şu söz:] ― -b2- **مَا بِفُلَانٍ مُتَمَرَّسٌ** (mecaz:) [Filân kimseyle hiçbir şey yapılamaz yahut ondan hiçbir şey elde edilemez]: düşmanın ondan hiçbir fayda sağlayamadığı kimse hakkında söylenir: (A:) yahut dayanıklı ve güçlü olan kimse hakkında; öyle ki onunla mücadele eden ona dayanamaz; çünkü o, musibetlere ve çekişmelere karşı mücadele etmiştir: (TA:) ve cimri adam hakkında; ondan, muhtaç olan kimsenin hiçbir şey elde edemediği. (A, TA.)

**مَرَاسَةٌ**
**مَرَاسَةٌ** ذ [Tahtadan bir tırmık veya sürgü:] **مَلاَسَةٌ** ile aynı (i. q.). (TA, md. **صلع**.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَرَسَ
مَرَسَ U ( n. ac. مَرْس 1 ),
a.  Soaked in water; mashed.

b.  Sucked ( finger ).

c.  [ acc. &  Bi ], Wiped with.

d.  see infra (a) .

مَرِسَ
مَرِسَ A ( n. ac. مَرَس 4 ),
a.  Slipped, got out of gear ( rope ).

b.  see III (b) .

مَاْرَسَ
مَاْرَسَ III ,
a.  Exercised, practised; plied, worked, laboured at.

b.  Strove, fought with.

أَمْرَسَ
أَمْرَسَ IV ,
a.  Put right, re-adjusted ( rope ).

تَمَرَّسَ
تَمَرَّسَ V
a.  [ Bi ], Rubbed against.

b.  [ Bi ], Kept to; accustomed himself to.

c.  Was firm.

d.  [ Bi ], Used, employed.

e.  [ Bi ], Strove with; played, trifled with.

f.  [ Bi ], Anointed himself with.

g.  see VI (b) .

تَمَاْرَسَ
تَمَاْرَسَ VI ,
a.  Strove together.

b.  [ Fī ], Strove together in.

اِمْتَرَسَ
اِمْتَرَسَ VIII ,
a.  see V (a) .

b.  [ Fī ], Persisted in.

c.  Snatched, tore away.

مَرْس
مَرْس 1 ,
a.  Towel, napkin.

b.  [ coll ], Sweepstakes.

مَرْسَة
مَرْسَة 1t
a.  [ coll. ],  see 4t .

مَرَسَة
مَرَسَة 4t , ( pl. مَرَس 4 ,  أَمْرَاْس 38 ),
a.  Cord; string, rope; halter; cable.

مَرِس
مَرِس 5 , ( pl. أَمْرَاْس 38 ),
a.  Expert, well-practised.

b.  Kind; stamp.

c.  Twisted ( rope ).

مَرَاْسَة
مَرَاْسَة 22t ,
a.  see 23 .

مِرَاْس
مِرَاْس 23 ,
a.  Strength, vigour.

مَرِيْس
مَرِيْس 25 ,
a.  Steeped, soaked, mashed ( dates ).

مَرِيْسِيّ
مَرِيْسِيّ 25yi ,
a.  South wind.

مَرُوْس
مَرُوْس 26 ,
a.  Sticking fast, jammed.

مَرَّاْس
مَرَّاْس 28 ,
a.  Strong, vigorous.

مِرِّيْسَة
مِرِّيْسَة 30t ,
a.  Lion's den.

تَمَرَّسَ
N. P. تَمَرَّسَ V ,
a.  Rubbing-post.

مُمَارَسَة
مُمَارَسَة [ N. Ac. مَاْرَسَ III ( مِرْس 2 )],
a.  Practice.

تَمَارَسَ الشَّرّ بَيْنَهُمَا
تَمَارَسَ الشَّرّ بَيْنَهُمَا
a.  They laboured together to do evil.

مَرْسِيْن
مَرْسِيْن
a.  Myrtle.

مَارَسْتَان
مَارَسْتَان P. ,
a.  Hospital.

b.  [ coll. ], Lunatic asylum.

##### Türkçe

**مَرَسَ**
**مَرَسَ** U ( n. ac. **مَرْس** 1 ),
a. Suda ıslattı; ezdi.

b. (Parmağı) emdi.

c. [ acc. & Bi ], ile sildi.

d. aşağıya bak (a).

**مَرِسَ**
**مَرِسَ** A ( n. ac. **مَرَس** 4 ),
a. Kaydı, yerinden çıktı (ip).

b. III (b)’ye bak.

**مَاْرَسَ**
**مَاْرَسَ** III ,
a. Alıştırma yaptı, pratik yaptı; uğraştı, işledi, çalıştı, emek verdi.

b. Çabaladı, onunla dövüştü.

**أَمْرَسَ**
**أَمْرَسَ** IV ,
a. (İpi) düzeltti, yeniden ayarladı.

**تَمَرَّسَ**
**تَمَرَّسَ** V
a. [ Bi ], ile sürtündü.

b. [ Bi ], ona bağlı kaldı; kendini ona alıştırdı.

c. Sağlam oldu.

d. [ Bi ], kullandı, istihdam etti.

e. [ Bi ], onunla çabaladı; onunla oynadı, onunla oyalandı.

f. [ Bi ], kendini onunla yağladı.

g. VI (b)’ye bak.

**تَمَاْرَسَ**
**تَمَاْرَسَ** VI ,
a. Birlikte çabaladılar.

b. [ Fī ], içinde birlikte çabaladılar.

**اِمْتَرَسَ**
**اِمْتَرَسَ** VIII ,
a. V (a)’ya bak.

b. [ Fī ], içinde ısrar etti.

c. Kapıp aldı, koparıp çekti.

**مَرْس**
**مَرْس** 1 ,
a. Havlu, peçete.

b. [ coll ], çekilişler.

**مَرْسَة**
**مَرْسَة** 1t
a. [ coll. ], 4t’ye bak.

**مَرَسَة**
**مَرَسَة** 4t , ( pl. **مَرَس** 4 , **أَمْرَاْس** 38 ),
a. Kordon; ip, halat; yular; kalın halat.

**مَرِس**
**مَرِس** 5 , ( pl. **أَمْرَاْس** 38 ),
a. Usta, iyi alıştırılmış.

b. Tür; damga.

c. Bükülmüş (ip).

**مَرَاْسَة**
**مَرَاْسَة** 22t ,
a. 23’e bak.

**مِرَاْس**
**مِرَاْس** 23 ,
a. Kuvvet, dinçlik.

**مَرِيْس**
**مَرِيْس** 25 ,
a. Islatılmış, suda bekletilmiş, ezilmiş (hurmalar).

**مَرِيْسِيّ**
**مَرِيْسِيّ** 25yi ,
a. Güney rüzgârı.

**مَرُوْس**
**مَرُوْس** 26 ,
a. Sıkıca yapışmış, sıkışmış.

**مَرَّاْس**
**مَرَّاْس** 28 ,
a. Güçlü, dinç.

**مِرِّيْسَة**
**مِرِّيْسَة** 30t ,
a. Aslan ini.

**تَمَرَّسَ**
N. P. **تَمَرَّسَ** V ,
a. Sürtünme direği.

**مُمَارَسَة**
**مُمَارَسَة** [ N. Ac. **مَاْرَسَ** III ( **مِرْس** 2 )],
a. Pratik.

**تَمَارَسَ الشَّرّ بَيْنَهُمَا**
**تَمَارَسَ الشَّرّ بَيْنَهُمَا**
a. İkisi arasında kötülük yapmak için birlikte emek verdiler.

**مَرْسِيْن**
**مَرْسِيْن**
a. Mersin.

**مَارَسْتَان**
**مَارَسْتَان** P. ,
a. Hastane.

b. [ coll. ], tımarhane.
