# مرش — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B4/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B1%D8%B4/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B4.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مرش

باب الشين والراء والميم معهما
ش ر م، ش م ر، ر ش م، ر م ش، م ش ر، م ر ش كلُّهنّ مستعملات شرم: الشّرمُ: قَطْعٌ من الأَرْنَبة، وقَطْعٌ من ثَفَرِ الناقة، قيل ذلك فيهما خاصّة.
وناقةٌ شَرْماءُ مَشْرومةٌ. ورجلٌ مَشْرومُ الأنف أشْرَمُ. وكان أبْرَهةُ صاحبُ الفيل جاءه حَجَرٌ فَشَرَمَ أنفه، ونجا ليُخبِرُ قومه، فسُمّيَ الأشْرَم.
وربّما قيل: اشْتُرِمَ ثغرها.
والشَّرْمُ: لُجّةُ البَحْر.
شمر: شَمِر: اسم ملكٍ من اليَمَن، غزا مدينة السُّغد فهدّمها فسُمِّيَتْ شَمْرْ كّنْد، ويقال: بل هو بناها. فأُعْرِبت بسَمَرْقند.
والشَّمْرُ: تَشْميرُ الثوب. تقول: شَمَّرتُ الثوب، إذا رَفَعْتَه. وكلّ شيءٍ قالِص فإنه مُتَشَمِّر، حتى يقال: لَثَةٌ مُتَشَمِّرة، أي: لازقة بأسناخ الأسنان. ويقال: لَثَةٌ وشَفَةٌ شامرة. وشاة شامرة، أي: انضَمَّ ضَرْعها إلى بطنها من غير فِعْل.
ورجلٌ مُنَشَمَِر: ماضٍ في الحوائج، وهو شَمَّريٌّ أيضاً، ويقال: شِمِّريٌّ بكسر الشين، قال:
ليس أخو الحاجات إلاّ الشِّمري
والجّمل البازِلَ والطِّرْفَ القَوِيّ
وتقول: أصابهم شَرٌّ شِمِرٌّ، أي: شديدٌ شاملٌ.
وقدِ انشَمَرَ لهذا الأمر، وشَمَّر: إزاره. وشَمَّرَ الشيء، أي: أرسله في السهم ونحوه، وقال:
أَرِقْتُ له في القوم والصُّبح ساطعٌ		كما سَطَع المِرِّيخُ شَمَّره الغالـي
المريخ: السهم.
رشم: الرَّشمُ: أن تُرشمَ يدُ الكُرديّ أو العِلج، كما تُرشمُ يد المرأة، يجعل بالنيل، ليُعرف بها وهو كالوشم.. والرَّشم: خاتم البُرّ، والرَّوشمُ لغة فيه، سوادية.. رشمتُ البرَّ رشما، وهو وضعُ الخاتم على كُدس البرّ فيبقى فيه أثره.
والأرشم: الذي يتشمَّمُ الطَّعام، ويحرص عليه، قال:
لقىً حملته أمُّه وهي ضيفةٌ		فجادت بِنزِّ للضِّيافة أرشما
رمش:
الرَّمشُ: تفتُّلُ في الشَّفر وحُمرةٌ في الجفون مع ماءٍ يسيل، والنَّعتُ: أرمشُ والعين: رمشاءُ.
مشر:
المشرةُ: شبهُ خُوصةٍ تخرجُ في العِضاه. وفي كثير من الشَّجر أيّام الخريف، لها ورق وأغصان رخصة. يقال: أمشرت العضاهُ.
ومشرتُ اللَّحم: قسمته، قال:
فقلت: أشِيعا مشراً القِدرَ حولنا		وأيّ زمانٍ قدرُنا لم تُمـشـرِ
مرش:
المرش: شبهُ القرص من الجلد بأطراف الأظافير، يُقال: قد ألطف مرشاً وخرشاً، والخرش أشدّ. والمرش: أرضٌ إذا وقع عليها ماءُ المطر رأيتها كلَّها تسيل، يمرُش الماء من وجهها في مواضع لا يبلغ أن يحفر حفر السَّيل، والجميع: أمراش.
يقال: انتهينا إلى مرش من الأمراش، اسم للأرض مع الماء، وبعد الماء إذا أثر فيه.
والإنسانُ يمترشُ الشَّيءَ من ههنا وهنا، ثمَّ يجمعه.
وسيلٌ مارش: يمرش وجه الأرض. ومَرشتِ الأكمة،. أي: سالت.
ويقال: سيلٌ مارشٌ وخاوشٌّ. فأما الخارشُ فأضعفُ من المارِش.

### Türkçe

باب **الشين** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

**ش ر م**، **ش م ر**، **ر ش م**، **ر م ش**، **م ش ر**، **م ر ش**: hepsinin kullanımı vardır. **شرم**: **الشّرمُ**: **الأَرْنَبة**’den bir kesik, ve dişi devenin **ثَفَر**’inden bir kesik; bunun ikisinde özellikle olduğu söylenmiştir.

Ve **شَرْماءُ** **مَشْرومةٌ** bir dişi deve. Ve burnu **مَشْرومُ** olan bir adam: **أشْرَمُ**. Ve fil sahibi **أبْرَهةُ**’ye bir taş geldi de burnunu **فَشَرَمَ**; kavmine haber vermek için kurtuldu; böylece **الأشْرَم** diye adlandırıldı.

Ve bazen: onun **ثغر**’u **اشْتُرِمَ** denir.

Ve **الشَّرْمُ**: denizin derin yeri.

**شمر**: **شَمِر**: Yemen’den bir kralın adıdır; **السُّغد** şehrine sefer yaptı da onu yıktı; böylece **شَمْرْ كّنْد** diye adlandırıldı; ve denir ki: bilakis onu o inşa etti. Böylece **سَمَرْقند** olarak Arapçalaştırıldı.

Ve **الشَّمْرُ**: elbisenin **تَشْميرُ**’i. Dersin ki: elbiseyi **شَمَّرتُ**; onu kaldırdığın zaman. Ve her **قالِص** olan şey **مُتَشَمِّر**’dir; hatta **لَثَةٌ مُتَشَمِّرة** denir; yani dişlerin köklerine yapışık. Ve **لَثَةٌ** ve **شَفَةٌ** **شامرة** denir. Ve **شاة** **شامرة**: yani bir fiil olmaksızın memesi karnına toplanmıştır.

Ve **مُنَشَمَِر** bir adam: ihtiyaçlarda ilerleyip giden; o aynı zamanda **شَمَّريٌّ**’dir; ve **شِمِّريٌّ** denir, **الشين**’in kesresiyle; dedi ki:
ليس أخو الحاجات إلاّ الشِّمري
والجّمل البازِلَ والطِّرْفَ القَوِيّ

Ve dersin ki: onlara **شَرٌّ شِمِرٌّ** isabet etti; yani şiddetli, kuşatıcı.

Ve bu iş için **انشَمَرَ**; ve **إزاره**’unu **شَمَّر**. Ve şeyi **شَمَّرَ**; yani onu ok ve benzeri içinde salıverdi; ve dedi ki:
أَرِقْتُ له في القوم والصُّبح ساطعٌ		كما سَطَع المِرِّيخُ شَمَّره الغالـي
**المريخ**: ok.

**رشم**: **الرَّشمُ**: Kürdînin yahut **العِلج**’in elinin, kadının eli **تُرشمُ** edildiği gibi, **تُرشمَ** edilmesidir; **النيل** ile yapılır; onunla tanınsın diye; ve o, dövme gibidir.. Ve **الرَّشم**: buğdayın mührüdür; ve **الرَّوشمُ** onda bir dildir; bir karaltıdır.. Buğdayı **رشمتُ** **رشما**; ve o, buğday yığınının üzerine mührü koymaktır; böylece onda izi kalır.

Ve **الأرشم**: yemeği koklayan ve ona hırs gösteren kimsedir; dedi ki:
لقىً حملته أمُّه وهي ضيفةٌ		فجادت بِنزِّ للضِّيافة أرشما

**رمش**:
**الرَّمشُ**: kirpikte bükülme ve göz kapaklarında kızarıklık, akan bir su ile birlikte; sıfat: **أرمشُ**; ve göz: **رمشاءُ**.

**مشر**:
**المشرةُ**: **العِضاه** içinde çıkan, **خُوصة** benzeri bir şey. Ve sonbahar günlerinde birçok ağaçta; onun yaprakları ve yumuşak dalları vardır. Denir ki: **أمشرت** **العِضاهُ**.

Ve eti **مشرتُ**: onu böldüm; dedi ki:
فقلت: أشِيعا مشراً القِدرَ حولنا		وأيّ زمانٍ قدرُنا لم تُمـشـرِ

**مرش**:
**المرش**: deriden, tırnakların uçlarıyla (yapılan) disk benzeri bir şey; denir ki: **قد ألطف مرشاً وخرشاً**; ve **الخرش** daha şiddetlidir. Ve **المرش**: üzerine yağmur suyu düştüğünde onu bütünüyle akar görürsün; su onun yüzünden yer yer **يمرُش** eder; selin oyuklarını kazacak kadar ulaşmaz; çoğulu: **أمراش**.

Denir ki: **الأمراش**’tan bir **مرش**’a vardık; su ile birlikte yerin adı; ve sudan sonra, onda iz bıraktığında.

Ve insan, şeyi buradan ve buradan **يمترشُ** eder; sonra onu toplar.

Ve **سيلٌ مارش**: yerin yüzünü **يمرش** eder. Ve **مَرشتِ** **الأكمة**: yani aktı.

Ve **سيلٌ مارشٌ** ve **خاوشٌّ** denir. Amma **الخارشُ** ise **المارِش**’ten daha zayıftır.
