# مرش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B1%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مرش

المرش: الخدش، قال ابن السكيت: أصابه مرش، وهي المروش، والخدوش، والخروش، وفي حديث غزوة حنين فعدلت به ناقته إلى شجرات فمرشن ظهره أي خدشته أغصانها، وأثرت في ظهره، وأصل المرش: الحك بأطراف الأظافر، وفي حديث أبي موسى إذا حك أحدكم فرجه وهو في الصلاة فليمرشه من وراء الثوب قال الحراني: المرش بأطراف الأظافر، وقال ابن سيده: المرش: شق الجلد بأطراف الأصابع وهو أضعف من الخدش، ويقال: قد ألطف مرشا وخرشا، والخرش أشده. ومرشه مرشا: تناوله بأطراف الأصابع، شبيها بالقرص. والمرش: الأرض التي مرش المطر وجهها، يقال: انتهينا إلى مرش من الأمراش. نقله الجوهري، وهو اسم الأرض مع الماء، وبعد الماء إذا أثر فيه. وقال ابن سيده: المرش: أرض يمرش الماء من وجهها في مواضع لا يبلغ أن يحفر حفر السيل، والجمع أمراش. وقال غيرهما: المرش: الأرض التي إذا أمطرت سالت سريعا، أي رأيتها كلها تسيل. وقال أبو حنيفة: الأمراش: مسايل لا تجرح الأرض ولا تخد فيها، تجئ من أرض مستوية تتبع ما توطأ من الأرض في غير خد، وقد يجئ المرش من بعد، ويجئ من قرب. وقال النضر: المرس والمرش: أسفل الجبل وحضيضه، يسيل منه الماء فيدب دبيبا ولا يحفر، وجمعه أمراس وأمراش، قال: وسمعت أبا محجن الضبابي يقول: رأيت مرشا من السيل. وهو الماء الذي يجرح وجه الأرض جرحا يسيرا. والمرش: الإيذاء بالكلام، وقد مرشه، عن ابن الأعرابي، وقال ابن عباد: مرشه بكلام، إذا تناوله بقبيح. والمرشاء: العقور من كل الحيوان، نقله الصاغاني. والمرشاء: الأرض الكثيرة ضروب العشب، نقله الصاغاني أيضا. قلت وكأنه مقلوب الرمشاء. ويقال: لي عنده مراشة ومراطة، بالضم، أي حق صغير. وقال ابن الأعرابي: الأمرش: الشرير، أي الكثير. الشر. والأرمش: الحسن الخلق. والأمشر: النشيط. والأرشم: الشره. والتمريش: المطر القليل الذي لا يخد وجه الأرض، عن ابن عباد. والامتراش: الانتزاع والاختلاس، يقال: امترشت الشيء من يده: أي اختلسته. والامتراش: الاكتساب، والجمع، عن ابن عباد، يقال: هو يمترش لعياله، أي يكتسب ويقترف. وامترش الشيء: جمعه، وهو يمترش الشيء بعد الشيء من ها هنا أي يجمعه. ومرشانة: د، بالأندلس، من كورضة إشبيلية، منها أبو موسى عبد الرحمن بن هشام بن جهور المرشاني، عن محمد بن الحسن الآجري، مات ببلده سنة 384. ومما يستدرك عليه: مرش الماء يمرش: سال. والمرش: حضيض الجبل. ورجل مراش، ككتان، أي كساب. والممرش، كمعظم: نوع من الكتان، وهذه عن الصاغاني. ومرش، محركة: ناحية بالروم. وأمراش: روضة بديار العرب.

### Türkçe

**المرش**: çizik. İbn es-Sikkît dedi: Ona **مرش** isabet etti; o da **المروش** ve çizikler ve **الخروش**tur. Huneyn gazvesi hadîsinde: Devesi onu birkaç ağaççığa doğru çevirdi de onlar onun sırtını **مرشن** ettiler; yani dalları onu çizdi ve sırtında iz bıraktı. **المرش**ın aslı: tırnakların uçlarıyla kaşımaktır. Ebû Mûsâ hadîsinde: Sizden biri namazda iken fercini kaşırsa onu elbisenin arkasından **فليمرشه** etsin. el-Harrânî dedi: **المرش** tırnakların uçlarıyladır. İbn Sîde dedi: **المرش**: deriyi parmak uçlarıyla yarmaktır; o, çizikten daha zayıftır. Ve denir ki: **قد ألطف مرشا وخرشا**; **الخرش** daha şiddetlisidir. Onu **مرشا** ile **مرشه** etti: onu parmak uçlarıyla aldı; çimdiklemeye benzer.

**المرش**: yağmurun yüzünü **مرش** ettiği yer; denir ki: **انتهينا إلى مرش من الأمراش**. Bunu el-Cevherî nakletti; o, su ile beraber yerin adıdır; ve su (çekildik)ten sonra, eğer onda iz bırakmışsa (yine böyledir). İbn Sîde dedi: **المرش**: suyun yüzünden, selin oyuklar kazacak derecede ulaşmadığı yerlerde, aktığı yer; çoğulu **أمراش**tır. İkisi dışında (başkaları) dedi: **المرش**: yağmur yağdığında çabucak akan yer; yani onu bütünüyle akıyor görürsün. Ebû Hanîfe dedi: **الأمراش**: yeryüzünü yarmayan ve onda çizik açmayan akıntı yataklarıdır; düz bir yerden gelir, yeryüzünün çiğnenen kısmını, çizik olmaksızın takip eder; **المرش** bazen uzaktan gelir, bazen yakından gelir. en-Nadr dedi: **المرس** ve **المرش**: dağın altı ve çukurudur; ondan su akar da yavaşça sürünür gibi akar ve oymaz; çoğulu **أمراس** ve **أمراش**tır. Dedi: Ebû Muhcen ed-Dabbâbî’yi şöyle derken işittim: **رأيت مرشا من السيل**. O, yerin yüzünü az bir yarma ile yaran sudur.

**المرش**: sözle incitme; onu **مرشه** etti; İbnü’l-A‘râbî’den. İbn Abbâd dedi: Onu bir sözle **مرشه** etti; yani onu çirkin bir şeyle ele aldı.

**المرشاء**: her hayvandan ısırgan (yaralayıcı) olan; es-Sâgânî nakletti.

**المرشاء**: türlü otları çok olan yer; es-Sâgânî bunu da nakletti. Dedim: Sanki **الرمشاء**ın ters çevrilmişidir.

Ve denir ki: Onun yanında benim için **مراشة** ve **مراطة** vardır—(mîm) ötreli—yani küçük bir hak.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الأمرش**: şerli olan; yani şerri çok olan.

**الأرمش**: güzel huylu.

**الأمشر**: çevik.

**الأرشم**: obur.

**التمريش**: yerin yüzünü çiziklemeyen az yağmur; İbn Abbâd’dan.

**الامتراش**: çekip alma ve kapıp aşırma; denir ki: **امترشت الشيء من يده**: yani onu elinden aşırdım.

**الامتراش**: kazanma ve toplama; İbn Abbâd’dan; denir ki: **هو يمترش لعياله**: yani kazanır ve edinir.

**وامترش الشيء**: onu topladı; ve o, buradan şeyin ardından şeyi **يمترش** eder; yani onu toplar.

**مرشانة**: Endülüs’te bir belde; İşbîliye’nin **كورضة**sından; ondan Ebû Mûsâ Abdurrahmân b. Hişâm b. Cehver el-Merşânî (vardır); Muhammed b. el-Hasen el-Âcirî’den (rivayet etti); beldesinde 384 yılında öldü.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **مرش الماء يمرش**: aktı.

**المرش**: dağın çukuru.

Ve **رجل مراش**—**كتان** gibi—yani kazanç sahibi.

Ve **الممرش**—**معظم** gibi—ketenden bir tür; bu, es-Sâgânî’dendir.

Ve **مرش**—harekeli—Rûm’da bir yöre.

Ve **أمراش**: Arap diyarlarında bir çayır.
