# مرغ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%BA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B1%D8%BA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%BA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: مرغ

المَرْغُ: المُخاطُ، وقيل اللُّعابُ؛ قال الحِرْمازِيّ:
دُونَكِ بَوْغاءَ تُرابَ الدَّفْغِ ،
فأَصْفِغِيه فاكِ أَيَّ صَفْغِ ،
ذلِك خَيْرٌ من حُطامِ الرَّفْغِ
وإنْ تَرَيْ كَفَّكِ ذاتَ نَفْغِ،
شَفَيْتِها بالنَّفْثِ بَعْدَ المَرْغِ
والمَرْغُ: الرِّيقُ، وقيل: المَرْغُ لُعاب الشاء، وهو في الإنسان مُسْتَعارٌ كقولهم أَحْمَقُ ما يَجْأَى مَرْغَه أَي لا يَسْتر لُعابَه، وجَأَيْتُ الشيءَ أَي ستَرْتُه، وعَمَّ به بعضهم، وقصره ابن الأَعرابي على الإِنسان فقال: المَرْغُ للإنسان، والرُّوالُ غير مهموز للخيل، واللُّغامُ للإِبل. وأَمْرَغَ أَي سالَ لُعابُه. وأَمْرَغَ: نامَ فسالَ مَرْغُه من ناحيتي فيه. وتَمرَّغَ إِذا رَشَّه من فيه؛ قال الكُمَيْتُ يُعاتِبُ قُرَيْشاً:
فَلمْ أَرْغُ ممّا كان بَيْني وبَيْنَها ،
ولم أَتمَرَّغْ أَنْ تَجَنَّى غَضُوبُها
قوله فلم أَرْغُ من رُغاء البعير. والأَمْرَغُ: الذي يَسِيل مَرْغُه. والمَرْغةُ: الروْضةُ. والعرب تقول: تَمَرَّغْنا أَي تَنَزَّهْنا. والمَرْغُ: الرَّوْضةُ الكثيرة النبات، وقد تَمَرَّغَ المالُ إذا أطال الرَّعْي فيها. وقال أَبو عمرو: مَرَغَ العَيْرُ في العُشْبِ إذا أَقام فيه يَرْعَى؛ وأَنشد لرِبْعِيّ الدُّبَيري:
إني رَأَيْتُ العَيْرَ في العُشْبِ مَرَغْ ،
فجِئْتُ أَمْشِي مُسْتَطاراً في الرَّزَغْ
ويقال: تَمَرَّغْتُ على فلان أَي تَلَبَّثْتُ وتمكَّثْتُ. وأَمْرَغَ إِذا أَكثر الكلامَ في غير صَواب. والمَرْغُ: الإِشْباعُ بالدُّهْن. ورجل أَمْرَغُ وشعَر مَرِغٌ: ذو قَبُولٍ للدُّهْن. والمُتَمَرِّغُ: الذي يَصْنَعُ نفسَه بالدِّهانِ والتَّزَلُّقِ. وأَمْرَغَ العَجينَ: أَكثر ماءَه حتى رَقَّ، لغة في أَمْرَخَه فلم يَقْدِر أَن يُيَبِّسه. ومَرِغَ عِرْضُه: دَنِسَ، وأَمْرَغَه هو ومَرَّغَه: دَنَّسَه، والمُجاوِزُ من فِعْله الإِمْراغ. ومَرَّغَه في التراب تمريغاً فتَمرَّغ أَي مَعَّكه فَتَمَعَّك، ومارَغه، كلاهما: أَلْزَقَه به، والاسم المَراغةُ، والموضع مَتَمَرَّغٌ ومَراغٌ ومَراغةٌ. وفي صفة الجنة: مَراغُ دَوابِّها المِسْكُ أَي الموضع الذي يُتَمَرَّغُ فيه من تُرابها. والتمَرُّغُ: التَّقَلُّبُ في التراب. وفي حديث عَمّار: أَجْنَبْنا في سففَر وليس عندنا ماء فتمَرَّغْنا في التراب؛ ظَنَّ أَنَّ الجُنُبَ يحتاج أَن يُوَصِّلَ الترابَ إِلى جميع جسَده كالماء. ومَراغةُ الإِبل: مُتَمَرَّغها. والمَرْغُ: المَصِيرُ الذي يجتمع فيه بَعْرُ الشاة.
والمَراغةُ: الأَتانُ، وقيل: الأَتانُ التي لا تَمْتَنِعُ من الفُحول، وبذلك لقَّب الأَخطلُ أُمَّ جَريرٍ فسمّاه ابن المَراغةِ أَي يَتَمرَّغ عليها الرِّجال، وقيل: لأَن كليباً كانت أَصحابَ حُمُرٍ.
والمَرْغُ: أَكلُ السائِمة العُشبَ. ومَرَغَتِ السائمةُ والإبل العُشْبَ تَمْرَغُه مَرْغاً: أَكلته؛ عن أَبي حنيفة. ومَراغُ الإِبلِ: مُتَمَرَّغُها؛ قال الشاعر:
يَجْفِلُها كلُّ سَنامٍ مِجْفَلِ ،
لأَياً بِلأْيٍ في المَراغِ المُسْهِلِ
والمِمْرَغةُ: المِعَى الأَعْوَرُ لأَنه يُرْمى به، وسمّي أَعْورَ لأَنه كالكيس لا مَنْفَذَ له.

### Türkçe

**المَرْغُ**: sümük; ve denildi: tükürük; **الحِرْمازِيّ** dedi:
“Senin için **بَوْغاءَ** (yani) **تُرابَ الدَّفْغِ** (vardır),
onu **فأَصْفِغِيه** (yani) **فاكِ** (olarak) her ne **صَفْغِ** ise,
bu, **حُطامِ الرَّفْغِ**’den daha hayırlıdır.
Ve eğer **ذاتَ نَفْغِ** olan avucunu görürsen,
onu, **المَرْغِ**’den sonra **النَّفْثِ** ile şifaya kavuşturursun.”

Ve **المَرْغُ**: ağız suyu; ve denildi: **المَرْغُ** koyunun tükürüğüdür; ve o, insanda
ödünç alınmıştır; onların “**أَحْمَقُ ما يَجْأَى مَرْغَه**” sözleri gibi; yani tükürüğünü örtmez,
ve “**جَأَيْتُ**” şeyi: yani onu örttüm; ve bununla bazıları genelleştirdi; ve onu İbnü’l-A‘râbî
insana has kıldı da dedi ki: **المَرْغُ** insan içindir; **الرُّوالُ** (hemzesiz) atlar içindir; ve **اللُّغامُ**
develer içindir. Ve **أَمْرَغَ**: yani tükürüğü aktı. Ve **أَمْرَغَ**: uyudu da **مَرْغُ**’u
ağzının iki yanından aktı. Ve **تَمرَّغَ**: ağzından onu serptiği zaman; **الكُمَيْتُ**,
**قُرَيْشاً**’ı azarlayarak dedi:
“Ben, benimle onun arasındaki şeyden dolayı **أَرْغُ** etmedim,
ve onun öfkesi haksızlık edince **أَتمَرَّغْ** etmedim.”
Onun sözü “**فلم أَرْغُ**”: devenin **رُغاء**’sından (gelir). Ve **الأَمْرَغُ**: **مَرْغُ**’u akan kimsedir.
Ve **المَرْغةُ**: çayırlık. Ve Araplar der ki: “**تَمَرَّغْنا**” yani gezindik.
Ve **المَرْغُ**: bitkisi çok olan çayırlık; ve mal, orada otlamayı uzattığı zaman “**تَمَرَّغَ المالُ**” denir.
Ve Ebû Amr dedi: **مَرَغَ العَيْرُ في العُشْبِ**: yani orada kalıp otladığı zaman; ve Rib‘î ed-Dübeyrî’ye ait olarak okudu:
“Ben, **العَيْرَ**’i ot içinde **مَرَغْ** (halinde) gördüm,
derken ben, **الرَّزَغْ** içinde sıçrayarak yürüyerek geldim.”

Ve denilir: “**تَمَرَّغْتُ على فلان**” yani oyalanıp bekledim. Ve **أَمْرَغَ**
(kişi) doğru olmayan yerde sözü çoğalttığı zaman. Ve **المَرْغُ**: yağ ile doyurma. Ve
**أَمْرَغُ** adam ve **مَرِغٌ** saç: yağı kabul edici olan. Ve **المُتَمَرِّغُ**: kendisini yağlama ve kayganlıkla yapan kimsedir.
Ve **أَمْرَغَ العَجينَ**: suyunu çoğalttı, ta ki inceldi; **أَمْرَخَه**’de bir dildir; sonra onu kurutmaya güç yetiremedi.
Ve **مَرِغَ عِرْضُه**: kirlendi; ve **أَمْرَغَه** o (kimse) ve **مَرَّغَه**: onu kirletti; ve onun fiilinden geçişli olan
**الإِمْراغ**’dır. Ve “**مَرَّغَه في التراب تمريغاً**” sonra **تَمرَّغ**: yani onu (toprağa) buladı da o da bulandı;
ve **مارَغه**: ikisi de, onu ona yapıştırdı; ve isim **المَراغةُ**’dir; ve yer **مَتَمَرَّغٌ**
ve **مَراغٌ** ve **مَراغةٌ**’dir. Ve cennetin sıfatında: “**مَراغُ دَوابِّها المِسْكُ**” yani onun toprağından
içinde **يُتَمَرَّغُ** olunan yer. Ve **التمَرُّغُ**: toprakta dönüp durmadır. Ve Ammâr hadîsinde:
“Bir seferde cünüp olduk ve yanımızda su yoktu; böylece toprakta **فتمَرَّغْنا**”; cünübün,
su gibi, toprağı bedeninin tamamına ulaştırmaya ihtiyaç duyduğunu zannetti. Ve **مَراغةُ الإِبل**:
onun **مُتَمَرَّغ**’ıdır. Ve **المَرْغُ**: koyunun dışkısının toplandığı ağıl.

Ve **المَراغةُ**: dişi eşek; ve denildi: erkeklere karşı kendini esirgemeyen dişi eşek; ve bununla
**الأَخطلُ**, Cerîr’in annesine lakap taktı da ona “**ابن المَراغةِ**” adını verdi; yani erkekler onun üzerinde **يَتَمرَّغ** eder;
ve denildi: çünkü Kuleyb’in, kırmızı eşek sahipleri vardı.

Ve **المَرْغُ**: otlayan hayvanın otu yemesi. Ve “**مَرَغَتِ السائمةُ والإبل العُشْبَ تَمْرَغُه مَرْغاً**”: onu yedi;
Ebû Hanîfe’den. Ve **مَراغُ الإِبلِ**: onun **مُتَمَرَّغُ**’ıdır; şair dedi:
“Her bir ürkütücü hörgüç onu ürkütür,
**المَراغِ المُسْهِلِ** içinde güçlükle, güçlükle.”

Ve **المِمْرَغةُ**: tek gözlü bağırsaktır; çünkü onunla atılır; ve “tek gözlü” diye adlandırıldı; çünkü o,
ağzı olmayan bir kese gibidir.
