# مرق — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%82/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B1%D9%82/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%82.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مرق

القاف والراء والميم معهما
ق ر م، ق م ر، م ق ر، م ر ق، ر ق م، ر م ق كلهن مستعملات قرم: القَرْمُ الفحل المصعب.
وأَقْرِمَ أي ترك حتى استَقْرَمَ أي صار مُقْرَماً فهو أقْرَمُ، وهو المُكَرَّم، ويترك للفحلة لا يحمل عليه.
والقَرْمُ: تناول الحمل والجدي الحشيش، وأول ما يقرِمُ أطراف الشجر شيئاً، وهو راضع بعد.
والقَرْمُ: أن يُقَرَمَ من أنف البعير جليدة للسمة أي تقطع قطيعة فيبقى أثرها. فتلك السمة القرمة والقَرْمةُ، والقطيعة التي قطعت قُرامة. والبعير مَقْرومٌ، ورما قَرَموا من كركرته وأذنه يتبلغ بها أي يؤكل عند القحط.
والقِرامُ: ثوب من صوف، فيه ألوان من العهون، صفيق، يتخذ ستراً أو يغشى به هودج وكلة، ويجمع على قرم.
والمِقْرَمةُ: المحبس نفسه يُقْرَمُ به الفراش.
والقَرَمُ: شدة شهوة اللحم، وباز قَرِمٌ، وقَرِمْتُ إلى اللحم أي اشتهيته، قال:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي قَرَمَ الركب
رقم: الرَّقْمُ: تعجيم الكتاب، وكتاب مَرْقُومٌ: بينت حروفه بالتنقيط.
والتاجر يَرْقُم ثوبه بسمته.
والمُرقُومُ من الدواب: الذي يكون على أوظفته كيات صغار، كل واحدة رَقْمَةٌ، وينعت بها حمار الوحش لسواد على قوائمه.
والرَّقْمُ: خز موشى، يقال: خز رَقْمٍ كما تقول: برد وشي مضاف.
والرَّقْمَتانِ شبه ظفرين في قوائم الدابة متقابلتين.
والرَّقَمةُ: نبات.
والرُّقْمَةُ: لون الحية الأَرْقَم، وإنما هي رقشة من سواد وبغثة، والجميع الأراقِمُ، والأنثى رقشاء ولا يقال رَقْماء.
والأَرْقَمُ إذا جعلته نعتاً قلت أرقش، والأَرقَمُ اسمه، وربما جعله نعتاً كما قال الباهلي.
تمرس بي من حينه وأنا الرَّقِمْ
يريد الداهية.
مرق: المَرَق: جماعة المَرَقةِ، لا فعل له.
والمُروقُ: الخروج من شيء من غير مدخله.
والمارقةُ: الذين مرقوا من الدين كما يَمْرُقُ السهم من الرمية مُروقاً، وأمرَقْتُه أنا. ويقال للذي يبدي عوته: أمرَقَ إمراقاً.
ومَرِقَتِ البيضة مَرَقاً، ومَذِرَتْ مَذَراً أي فَسَدَتْ فصارتْ ماءً.
والامتِراق: سرعة المروق، وقد امترقت الحمامة من الوكر.
والمُرِّيق: شحم العصفر، ويقال: هي عربية محضة، ويقال: ليست بعربية. ومراق البطن من العانة إلى السرة.
رمق: الرَّمَقُ: بقية الحياة.
ورَمَّقُوهُ ويُرَمِّقُونَه أي بقدر ما يمسك رَمَقَه، ويقال: وما عيشه إلا رُمْقَةٌ ورِماقٌ، قال:
ما زخر معروفك بالرماقِ
والرِّماقُ: المُرامَقةُ بالبَصَر، وما زلت أرمُقُه بعيني وأرامِقُه أي أتبعُه بصري فأطيل النظر.
والرّامِقُ الرامج أي الملواح الذي تصاد به البزاة ونحوها، يوكأ ببومة فيشد برجلها شيء أسود وتخاط عيناها، ويشد في ساقها خيط طويل، فإذا وقع البازي عليها أخذه الصياد من قترته.
قمر: القَمْراءُ ضَوءُ القَمَر، وليلة مُقمِرةٌ.
واقَمَرَ التَّمْرُ أي لم ينضَجْ حتى أصابه البرد فذهبت حلاوته وطعمه.
والقُمْرةُ: لون الحمار الأقمَرِ، وهو لون يضرب إلى الخضرة.
والقَمْراءُ: دخلة من الدخل.
وقامَرْتُه فقَمَرْتُه من القِمار.
والقُمْريُّ: طائر كالفاختة مسكنه الحجاز.
مقر: المَقِرُ: شبه الصبر، والمَقْرُ أيضاً، قال:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه والمَقِرْ
والمَقْرُ: إيقاعك السمك المالح في الماء، وتقول: مَقَرْتُه فهو مَمْقُورٌ.

### Türkçe

**القاف** ve **الراء** ve **الميم** onlarla birlikte

**ق ر م**، **ق م ر**، **م ق ر**، **م ر ق**، **ر ق م**، **ر م ق** hepsinin tamamı kullanımdadır. **قرم**: **القَرْمُ** azgın erkek (damızlık) devedir.

Ve **أَقْرِمَ** yani bırakıldı; ta ki **استَقْرَمَ** yani **مُقْرَماً** oldu; o hâlde o **أقْرَمُ**dur; ve o **المُكَرَّم**dır; ve erkek deveye bırakılır, onun üzerine yük bindirilmez.

Ve **القَرْمُ**: gebe (hayvanın) ve oğlağın otu yemesidir; ve ilk olarak **يقرِمُ** ağaçların uçlarını bir şey (olarak) yer; hâlbuki o hâlâ emzirilendir.

Ve **القَرْمُ**: devenin burnundan nişan için bir deri parçasının **يُقَرَمَ** edilmesidir; yani bir kesik kesilir de izi kalır. İşte o nişan **القرمة** ve **القَرْمةُ**dır; ve kesilen kesik parça **قُرامة**dır. Ve deve **مَقْرومٌ**dur. Ve belki **قَرَموا** onun hörgücünden ve kulağından onunla geçinilecek kadar (parça) (kesip aldılar); yani kıtlıkta yenilir.

Ve **القِرامُ**: yünden bir elbisedir; içinde yünlerin renkleri vardır; kalındır; perde edinilir yahut onunla hevdac ve **كلة** örtülür; ve **قرم** üzere çoğul yapılır.

Ve **المِقْرَمةُ**: hapsin kendisidir; onunla döşek **يُقْرَمُ** edilir.

Ve **القَرَمُ**: et şehvetinin şiddetidir; ve **باز** **قَرِمٌ**dur; ve **قَرِمْتُ إلى اللحم** yani onu arzuladım; dedi ki:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي قَرَمَ الركب

**رقم**: **الرَّقْمُ**: yazıyı noktalama (harflerini ayırt etme)dir; ve **كتاب مَرْقُومٌ**: harfleri noktalama ile açıklanmış olandır.

Ve tüccar elbisesini nişanıyla **يَرْقُم** eder.

Ve binek hayvanlarından **المُرقُومُ**: ayak bileklerinde küçük dağlamalar bulunan kimsedir; her biri bir **رَقْمَةٌ**dır; ve bununla yaban eşeği, bacaklarındaki siyahlık sebebiyle nitelenir.

Ve **الرَّقْمُ**: nakışlı ipektir; **خز رَقْمٍ** denir; tıpkı izafetli olarak “nakışlı bürde” dediğin gibi.

Ve **الرَّقْمَتانِ**: hayvanın ayaklarında karşılıklı iki tırnak benzeri (iz)dir.

Ve **الرَّقَمةُ**: bir bitkidir.

Ve **الرُّقْمَةُ**: **الحية الأَرْقَم**ın rengidir; o ancak siyahlık ve beyazımsı bir karışımdan bir benektir; ve hepsi **الأراقِمُ**dur; dişisi **رقشاء**dır ve **رَقْماء** denmez.

Ve **الأَرْقَمُ**u sıfat yaptığında **أرقش** dersin; ve **الأَرقَمُ** onun adıdır; ve bazen onu sıfat yapar; **الباهلي**’nin dediği gibi:
تمرس بي من حينه وأنا الرَّقِمْ
Felaketi kasteder.

**مرق**: **المَرَق**: **المَرَقةِ**nin topluluğudur; onun fiili yoktur.

Ve **المُروقُ**: bir şeyden, giriş yerinden olmaksızın çıkıştır.

Ve **المارقةُ**: dinden çıktılar; tıpkı okun hedeflenen şeyden **مُروقاً** olarak çıkması gibi; ve ben onu **أمرَقْتُه**. Ve ayıbını açığa vuran kimse için denir: **أمرَقَ إمراقاً**.

Ve yumurta **مَرِقَتِ** **مَرَقاً**; ve **مَذِرَتْ** **مَذَراً** yani bozuldu da su oldu.

Ve **الامتِراق**: muruğun süratidir; ve güvercin yuvadan **امترقت**.

Ve **المُرِّيق**: aspir yağıdır; ve denir ki: o katıksız Arapçadır; ve denir ki: Arapça değildir. Ve **مراق** karın: kasıktan göbeğe kadar olan (kısım)dır.

**رمق**: **الرَّمَقُ**: hayatın kalıntısıdır.

Ve onu **رَمَّقُوهُ** ve onu **يُرَمِّقُونَه**; yani onun **رَمَقَه**ini tutacak kadar. Ve denir ki: onun yaşayışı ancak bir **رُمْقَةٌ** ve **رِماقٌ**tır; dedi ki:
ما زخر معروفك بالرماقِ

Ve **الرِّماقُ**: bakışla gözetlemedir; ve ben onu gözümle durmadan **أرمُقُه** ve **أرامِقُه** ettim; yani bakışımı ona uydururum da bakmayı uzatırım.

Ve **الرّامِقُ** **الرامج**dir; yani doğanlar ve benzerleriyle avlanan alaca (yem) kuştur; bir baykuşla bağlanır; sonra ayağına siyah bir şey bağlanır ve gözleri dikilir; ve bacağına uzun bir ip bağlanır; doğan onun üzerine konunca avcı onu ipinin halkasından yakalar.

**قمر**: **القَمْراءُ**: **القَمَر**ın ışığıdır; ve **ليلة مُقمِرةٌ** (ay ışıklı gece).

Ve **اقَمَرَ التَّمْرُ** yani olgunlaşmadı; ta ki soğuk ona isabet etti de tatlılığı ve tadı gitti.

Ve **القُمْرةُ**: **الحمار الأقمَرِ**in rengidir; ve o yeşilliğe çalan bir renktir.

Ve **القَمْراءُ**: gelirin bir girişi (kalemi)dir.

Ve ben onunla **قامَرْتُه** ettim de onu **قَمَرْتُه** ettim; **القِمار**dan.

Ve **القُمْريُّ**: kumru gibi bir kuştur; meskeni Hicaz’dır.

**مقر**: **المَقِرُ**: sabır benzeri (bir şey)dir; ve **المَقْرُ** da (böyledir); dedi ki:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه والمَقِرْ

Ve **المَقْرُ**: tuzlu balığı suya koymandır; ve dersin ki: **مَقَرْتُه**; o hâlde o **مَمْقُورٌ**dur.
