# مرق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B1%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مرق

المرق: الطعن بالعجلة عن ابن الأعرابي. والمرق: إكثار مرقة القدر، كالإمراق. يقال: مرقتها أمرقها وأمرقها مرقا، وأمرقتها، أي: أكثرت مرقها. والمرق: نتف الصوف والشعر عن الجلد. وخص بعضهم به المطعون إذا دفن ليسترخي. والمرق: غناء الإماء والسفلة وهو اسم، كالنصب لغناء الركبان. والمرق: الإهاب المنتن، وهو الذي عطن في الدباغ وترك حتى أنتن، وامرط عنه صوفه. قال الحارث بن خالد:
  ساكنات العقيق أشهى الى القل                      ب من الساكنات دور دمشق
  يتضوعن لو تضمخن بالمـس                      ك ضماخا كأنه ريح مـرق والمرق بالضم: الذئاب الممعطة عن ابن الأعرابي. والمرق بالكسر: الصوف المنتن، هكذا في النسخ، وصوابه المنفش، كما هو نص ابن الأعرابي. ومرق بالتحريك: ة بالموصل على مرحلتين منها للقاصد مصر. والمرق: آفة تصيب الزرع نقله الجوهري. والمرق من الطعام: م معروف، وهو الذي يؤتدم به، واحدته مرقة، والمرقة أخص منه، قاله الجوهري. وفي الحديث: يا أبا ذر إذا طبخت مرقة فأكثر ماءها، وتعاهد جيرانك. وقال ابن عباد: يقال: أطعمنا فلان مرقة مرقين، وهي التي تطبخ بلحوم كثيرة. ومرق السهم من الرمية مرقا ومروقا بالضم: خرج طرفه من الجانب الآخر وسائره في جوفها. وبه سميت الخوارج مارقة لخروجهم عن الدين وهو مجاز. وفي حديث أبي سعيد الخدري - رضي الله عنه - وذكر الخوارج: يمرقون من الدين كما يمرق السهم من الرمية أي: يجوزونه ويخرقونه ويتعدونه كما يخرق السهم المرمي به ويخرج منه. وفي حديث علي رضي الله عنه: أمرت بقتال المارقين يعني الخوارج. وقال ابن رشيق في العمدة: المروق: سرعة الخروج من الشيء. مرق الرجل من دينه، ومن بيته. ويقال: كانت امرأة تغزو، قال ابن بري: قال المفضل: هي رقاش الكنانية كانوا يتيمنون برأيها، وكانت كاهنة لها حزم ورأي، فأغارت طيئ - وهي عليهم - على إياد بن نزار بن معد يوم رحى جابر، فظفرت بهم وغنمت، وكان فيمن أصابت من إياد شاب جميل، فاتخذته خادما، فرأت عورته، فأعجبتها، فدعته الى نفسها فحبلت، فذكر لها الغزو فقالوا: هذا زمان الغزو فاغزي إن كنت تريدين الغزو فقالت: رويد الغزو ينمرق، فأرسلتها مثلا أي: أمهل الغزو حتى يخرج الولد، ثم جاءوا لعادتهم، فوجدوها نفساء مرضعا قد ولدت غلاما، فقال شاعرهم:
  نبئت أن رقاش بعد شمـاسـهـا                      حبلت، وقد ولدت غلاما أكحلا
  فالله يحظيها ويرفع بضـعـهـا                      والله يلقحها كشافـا مـقـبـلا
  كانت رقاش تقود جيشا جحفـلا                      فصبت وأحر بمن صبا أن يحبلا

  ومرقت النخلة، كفرح: نفضت حملها بعد الكثرة كما في العباب. وفي اللسان: سقط حملها بعد ما كبر. ومرقت البيضة مرقا، ومذرت مذرا: فسدت فصارت ماء. وفي حديث علي رضي الله عنه: إن من البيض ما يكون مارقا أي: فاسدا. والمريق، كقبيط، هكذا في سائر النسخ، وهو غلط، لأنه قد سبق له في درأ أنه ليس في الكلام فعيل - بضم فكسر مع تشديد - إلا درئ ومريق هذا، ففيه مخالفة ظاهرة. وأما الصاغاني فإنه ضبطه بضم فكسر، وزاد فقال: وبعضهم يكسر الميم، فالصواب إذن ضبطه بضم فكسر: العصفر وقيل: حب العصفر. وفي التهذيب: شحم العصفر. واختلفوا فيها، فقيل: إنها عربية محضة، وبعض يقول: ليست بعربية. وابن دفريد يقول: أعجمي معرب، وهكذا قاله أبو العباس. قال ابن سيده: وقال سيبويه: حكاه أبو الخطاب عن العرب، فكيف يكون أعجميا، وقد حكاه عن العرب. والمتمرق بفتح الراء: الثوب المصبوغ به أو بالزعفران، وهكذا فسر المازني ما أنشده الباهلي:
  يا ليتني لك مئزر متمرق                      بالزعفران لبسته أيامـا وفي اللسان: قوله متمرق، أي: مصبوغ بالعصفر. وقال بالزعفران ضرورة، وكان حقه أن يقول بالعصفر. والمتمرق بكسر الراء: الذي أخذ في السمن من الخيل وغيرها نحو المتملح. والمراقة كثمامة: ما انتتفته من الصوف والشعر، وخص بعضهم به ما ينتف من الجلد المعطون. أو ما انتتفته من الكلأ القليل لبعيرك ربما قيل له ذلك، كالمراطة وقال أبو حنيفة: هو الكلأ الضعيف القليل. وقال غيره: ما يشبع المال. قال اللحياني: وكذلك الشيء يسقط من الشيء، والشيء يفنى منه فيبقى منه الشيء. ومن المجاز: أمرق الرجل: إذا أبدى عورته، نقله ابن عباد والزمخشري. وأمرق الجلد: حان له أن ينتف وذلك إذا عطن. والامتراق: سرعة المروق، وقد امترقت الحمامة من الوكر، وكذا امترق من البيت: إذا أسرع الخروج، وهو مجاز. وبئر مرق بالتسكين. وقد يحرك، بالمدينة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، لها ذكر في حديث أول الهجرة، والتحريك هو المشهور عند المحدثين، كما في النهاية والمعجم. والممرق، كمحدث: الذي يصير فوق اللبن من الزبد الذي يصير تباريق، كأنها عيون الجراد نقله الصاغاني. والأمراق، والمروق: سفا السنبل عن ابن عباد.
 والممرق: المخرج. قال رؤبة يصف صائدا بنى ناموسا:
  وقد بني بيتا خفي المـنـزبـق
  رمسا من الناموس مسدود النفق
  مقتدر النقب خفي المـمـرق وكذلك الممرق، كمخرج وزنا ومعنى، وهو شبه كوة تمرق منه الريح. ومرقا الأنف، محركة: حرفاه. قال ثعلب: هكذا ضبطه ابن الأعرابي، والصواب: مرقا الأنف بالتشديد، وقد ذكر في ر ق ق. ومنية أمارقة: قرية بمصر من أعمال المنصورة. ومحلة مرقة: أخرى بالبحيرة.

### Türkçe

**المرق**: İbnü’l-A‘râbî’den: acele ile saplama. Ve **المرق**: tencerenin suyunu çoğaltmak; **الإمراق** gibi. Denir: **مرقتها** **أمرقها** ve **أمرقها** **مرقا** ve **أمرقتها**; yani: onun suyunu çoğalttım. Ve **المرق**: deriden yün ve kılı yolmak. Bazıları onu, gömülüp gevşesin diye bekletilen, saplanmış olana tahsis etti. Ve **المرق**: cariyelerin ve aşağı tabakanın şarkısıdır; o bir isimdir; binekli yolcuların şarkısı için **النصب** gibi. Ve **المرق**: kokmuş deri; o, tabaklamada kokmuş ve bırakılıp kokmuş olan, ve ondan yünü yolunmuş olandır. Hâris b. Hâlid dedi:
  Akîk’in sakinleri kalbe daha iştahlıdır                      Şam’ın evlerinde oturan sakinlerden
  Misk ile sürünseler, sürünme olarak                      kokuşu, sanki **مـرق** rüzgârı gibi yayılır

Ve **المرق** (ötre ile): İbnü’l-A‘râbî’den, tüyleri yolunmuş kurtlar. Ve **المرق** (esre ile): kokmuş yün; nüshalarda böyle; doğrusu ise kabartılmış olandır; İbnü’l-A‘râbî’nin nassı olduğu üzere. Ve **مرق** (harekeli): Musul’da, Mısır’a giden için ondan iki merhale uzaklıkta bir yer. Ve **المرق**: ekine isabet eden bir âfet; Cevherî onu nakletti. Ve yemekten **المرق**: bilinen bir şeydir; onunla katık edinilendir; onun bir tanesi **مرقة**’dır; **المرقة** ondan daha özeldir; Cevherî söyledi. Ve hadiste: “Ey Ebû Zer, **مرقة** pişirdiğinde suyunu çoğalt; ve komşularını gözet.” İbn Abbâd dedi: denir: “Falan bize iki **مرقين**’in **مرقة**’sini yedirdi”; o, çok etlerle pişirilendir. Ve ok, hedeflenen şeyden **مرقا** ve **مروقا** (ötre ile): ucu öbür taraftan çıktı, geri kalanı onun iç boşluğunda (kaldı). Bununla, dinden çıkmaları sebebiyle Hâricîlere mecazen **مارقة** adı verildi. Ebû Saîd el-Hudrî hadîsinde - Allah ondan razı olsun - ve Hâricîleri zikretti: “Dinden, okun hedeflenen şeyden çıkması gibi çıkarlar”; yani: onu geçerler, delerler ve aşarlar; okun, onunla atılan şeyde delip ondan çıkması gibi. Ali hadîsinde - Allah ondan razı olsun -: “**المارقين** ile savaşmakla emrolundum”; yani Hâricîleri. İbn Reşîk, **العمدة**’de dedi: **المروق**: bir şeyden çıkmanın sürati. Adam, dininden; ve evinden **مرق**. Ve denir: bir kadın gazaya çıkardı. İbn Berî dedi: Mufaddal dedi: o, Kinâneli Rukâş’tır; görüşüyle uğur sayarlardı; o, azim ve görüş sahibi bir kâhindi. Tayy’ - ve onlar onun üzerindeydi - Câbir değirmeni gününde Ma‘d b. Nizâr b. İyâd’a baskın yaptı; onlara galip geldi ve ganimet aldı. İyâd’dan ele geçirdiği kimseler arasında güzel bir genç vardı; onu hizmetçi edindi. Avret yerini gördü; hoşuna gitti; onu kendisine çağırdı; hamile kaldı. Ona gazayı zikrettiler; dediler: “Bu, gaza zamanıdır; gaza istiyorsan gaza et.” Dedi ki: “Yavaş; gaza **ينمرق**.” Onu mesel olarak gönderdi; yani: çocuk çıkıncaya kadar gazayı ertele. Sonra âdetleri üzere geldiler; onu lohusa, emzirir hâlde, bir oğlan doğurmuş buldular. Şairleri dedi:
  Haber aldım ki Rukâş, huysuzluğundan sonra                      hamile kaldı; ve sürmeli gözlü bir oğlan doğurdu
  Allah onu bahtiyar kılsın ve onun bıd‘ını yükseltsin                      ve Allah onu, açığa çıkaran, öne gelen olarak dölletsin
  Rukâş, kalabalık bir orduyu sevk ederdi                      derken meyletti; ve meyleden kimse için hamile kalmak daha uygundur

Ve hurma ağacı **مرقت**; **كفرح**: **العباب**’da olduğu üzere, çokluktan sonra salkımını silkeledi. **اللسان**’da: büyüdükten sonra salkımı düştü. Ve yumurta **مرقا** etti; ve **مذرت** **مذرا**: bozuldu da su oldu. Ali hadîsinde - Allah ondan razı olsun -: “Yumurtadan öylesi vardır ki **مارقا** olur”; yani: bozuk. Ve **المريق**, **كقبيط**: diğer bütün nüshalarda böyle; o bir yanlıştır; çünkü daha önce **درأ** maddesinde, sözde **فعيل** (ötre sonra esre, şeddeli) kalıbında yalnız **درئ** ve bu **مريق** bulunduğu geçmişti; onda açık bir aykırılık vardır. Amma Sâgânî onu ötre sonra esre ile ضبط etti; ve ekledi, dedi ki: “Bazıları **الميم**’i esreler.” Öyleyse doğru olan, onu ötre sonra esre ile ضبط etmektir: aspir; ve denildi: aspir tanesi. **التهذيب**’de: aspir yağı. Onun hakkında ihtilaf ettiler: denildi ki o, sırf Arapçadır; bazıları der ki: Arapça değildir. İbn Düreyd der ki: Arapçalaştırılmış yabancıdır; Ebû’l-Abbâs da böyle söyledi. İbn Sîde dedi: Sîbeveyh dedi: Ebû’l-Hattâb onu Araplardan rivayet etti; nasıl yabancı olur, hâlbuki onu Araplardan rivayet etti. Ve **المتمرق** (râ’nın fethasıyla): onunla veya safranla boyanmış elbise; Mâzenî, Bâhilî’nin inşad ettiğini böyle tefsir etti:
  Keşke senin için safranla **متمرق**                      bir peştamal olsaydım; onu günlerce giyerdin

**اللسان**’da: onun sözü **متمرق**; yani: aspirle boyanmış. “Safranla”yı zaruret olarak söyledi; hakkı, “aspirle” demesiydi. Ve **المتمرق** (râ’nın kesrası ile): atlardan ve başkalarından semirmeye başlayan; **المتملح** gibi. Ve **المراقة** **كثمامة**: yünden ve kıldan yolduğun şey. Bazıları onu, kokmuş deriden yolunan şeye tahsis etti. Yahut deven için az ottan yolduğun şey; belki ona, **المراطة** gibi, bu denir. Ebû Hanîfe dedi: o, zayıf, az ottur. Başkası dedi: malı doyuran şey. Lihyânî dedi: ve aynı şekilde, bir şeyden düşen şey; ve bir şey ondan tükenir de ondan bir şey kalır. Mecazdan: adam **أمرق** etti: avretini açığa çıkardığında; İbn Abbâd ve Zemahşerî onu nakletti. Ve deri **أمرق** etti: yolunma vakti geldi; bu, koktuğunda olur. Ve **الامتراق**: **المروق**’un sürati; güvercin yuvadan **امترقت** etti; ve aynı şekilde evden **امترق** etti: çıkışı hızlandırdığında; o mecazdır. Ve **مرق** kuyusu (sükûn ile). Harekelendirilebilir de; Medine’de, sâkinine en faziletli salât ve selâm olsun; ilk hicret hadîsinde onun zikri vardır. Harekeleme, muhaddisler yanında meşhur olandır; **النهاية** ve **المعجم**’de olduğu gibi. Ve **الممرق**, **كمحدث**: sütün üstünde olan kaymağa dönüşen köpük; o, çekirgelerin gözleri gibi, küçük kaplar olur; Sâgânî onu nakletti. Ve **الأمراق** ve **المروق**: İbn Abbâd’dan, başağın döküntüsü.

Ve **الممرق**: çıkış yeri. Ru’be, bir avcıyı, bir pusu evi yapanı vasfederek dedi:
  Ve gizli, kaygan bir ev bina etti
  Tüneli kapalı, pusudan bir mezar
  Deliğe muktedir, gizli **المـمـرق**

Ve aynı şekilde **الممرق**, **كمخرج** vezin ve mana olarak; o, rüzgârın içinden geçtiği bir pencerecik gibidir. Ve **مرقا الأنف** (harekeli): iki kenarı. Sa‘leb dedi: İbnü’l-A‘râbî onu böyle ضبط etti; doğrusu: **مرقا الأنف** (şeddeli)dir; **ر ق ق**’da zikredilmiştir. Ve **منية أمارقة**: Mısır’da, Mansûra amellerinden bir köy. Ve **محلة مرقة**: Buhayra’da bir başka (yer).
