# مرو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B1%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مرو

: ( و ( *!المَرْوُ : حِجارَةٌ بيضٌ بَرَّاقَةٌ تُورِي النَّارَ ) ، الواحِدَةُ *!مَرْوَةٌ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي عن الأصْمعي ؛ قالَ أَبو ذؤيْب :
الواهِبُ الأُدْمَ *!كالمَرْوِ الصِّلابِ إذا
ما حارَدَ الخُورُ واجْتُثَّ المَجالِيحُقالَ الأزْهرِي : يكونُ المَرْوُ أَبْيَضَ ، ولا يكونُ أَسْود ولا أَحْمر ، وقد يُقْدَحُ بالحَجَر الأحْمَر ولا يُسَمَّى *!مَرْواً ، وتكونُ *!المَرْوَةُ كجُمْعِ الإنْسانِ وأَعْظَم وأَصْغَر ؛ قالَ : وسَأَلْتُ عنها أَعْرابِيًّا من بَنِي أَسَدٍ فقالَ : هي هذه القدَّاحات التي تُقْدَحُ منها النارُ .
وقالَ أَبو خِيرَةَ : المَرْوَةُ الحَجَرُ الأبْيضُ الهَشُّ تكونُ فيه النارُ .
( أَو ) المَرْوُ : ( أَصْلُ الحِجارَةِ ) ، هكذا في النُّسخِ والصَّوابُ أَصْلَبُ الحِجارَةِ ، كما هو نَصُّ المُحْكم ؛ وهو قولُ أَبي حنيفَةَ ، وزعمَ أنَّ النَّعامَ تَبْتلعُه ، وزعمَ أنَّ بعضَ المُلُوكِ عَجِبَ مِن ذلكَ ودَفَعه حتى أَشْهَدَه إيَّاهُ المُدَّعِي .
( و ) المَرْوُ : ( شَجَرٌ ) طيِّبُ الرِّيحِ .
( وفي الصِّحاح : هو ضَرْبٌ مِن الرَّياحِين ؛ وأَنْشَدَ للأَعْشى :
وآسٌ وخِيرِيٌّ *!ومَرْوٌ وسَوْسَنٌ
إذا كان هِنْزَمْنٌ ورُحْتُ مُخَشَّما ( و ) *!مَرْوٌ ، بِلا لامٍ : ( د بفارِسَ ) ، يقالُ له : أُمُّ خرَاسان ، افْتَتَحَه حاتِمُ بنُ النُّعْمان الباهِلِيّ في خلافَةِ عُمَرَ ، رضِيَ اللَّهَ تعالى عنه ، سَنَة 31 ؛

( والنِّسْبَةُ ) إليه ( *!مَرْوِيٌّ ) ، بالفتح على القِياسِ ، ( *!ومَرَوِيٌّ ) ، بالتَّحْرِيكِ ، ( ومَرْوَزِيٌّ ) ، بزِيادَةِ الزاي مع سكونِ الراءِ ، وكِلاهُما من نادِرِ مَعْدُولِ النَّسَبِ .
قالَ الجَوْهرِي : والنِّسْبَة مَرْوَزِيّ على غيرِ قِياسٍ ، والثَّوْبُ مَرْوِيٌّ على القِياسِ . ومِثْلُه لأبي بكْرٍ الزَّبيدي .
ونُسِبَ إِلى هذا البَلَدِ جماعَةٌ مِن الأئِمَّةِ ، منهم : الإمامُ أَحمدُ بنُ حَنْبل ، رحِمَهُ اللَّهُ تعالى ؛ والإمامُ أَبو زيْدٍ المَرْوَزِيُّ شيْخُ المَراوِزَةِ ، وهو محمدُ بنُ أحمدَ بنِ عبدِ اللَّهِ حافِظُ مَذْهَبِ الشافِعِيّ ، سَمِعَ البُخارِي من الفربري ، وحَدَّث به بمكَّةَ عنه ، رَوَى عنه الدَّارْقَطنِي وغيرُهُ .
ولهم بَلَدٌ آخَرُ يقالُ له : مَرْوُ الرَّوْذِ ، والنِّسْبَةُ إليه مَرْوَذِيُّ ، وقد تقدَّمَ في الذالِ .
وآخَرُ يقالُ له : *!مَرْوُ الشاهجان .
( و ) المَرْوَةُ ، ( بهاءٍ : جَبَلٌ بمكَّةَ ) يُذْكَرُ مع الصَّفا ، وقد ذَكَرَهُما اللَّهُ تعالى في كتابِهِ العَزِيزِ : ﴿إِنَّ الصَّفا *!والمَرْوَة مِن شعائِرِ اللَّهِ﴾ .
قال الأصْمعي : سُمِّي لكَوْن حِجارَته بيضاً برَّاقَةً .
( *!ومَرْوانُ ) : ) اسْمُ ( رجُلٍ ) ، وهو والدُ عبدِ المَلِكِ وعَبدِ العَزيزِ مِن بَنِي أُمَيَّة ، يقالُ لولدِهِ بَنُو *!مَرْوانَ ، وآخِرُهم في المُلْكِ مَرْوانُ الحِمار .
( و ) مَرْوانُ : ( جَبَلٌ ) ؛ ) قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : أَحْسَبُ ذلكَ ؛ وقالَ نَصْر : مَرْوانُ مَوْضِعٌ أَحْسَبه بأكْنافِ الرَّبَذَةِ ، وقيلَ : جَبَلٌ ، وقيلَ : حِصْنٌ باليَمَنِ .
ورب مَرْوان : هو الشَّليلُ جَدُّ جَرِيرِ بنِ عبدِ اللَّهِ البَجليّ ، رضيَ اللَّه تعالى عنه .
( *!والمَرَوْراةُ : الأرضُ لا شيءَ فيها ) .
( وفي الصِّحاح : المَفازَةُ لا

شيءَ فيها ، وهي فَعَوْعَلَةٌ ؛ ( ج *!مَرَوْرَى ) ؛ ) قالَ سِيْبَوَيْه : هو بمنْزِلَةِ صَمَحْمَح ، وليسَ بمنْزلَةِ عَثَوْثَل ، لأنَّ بابَ صَمَحْمَح أكْثَر من بابِ عَثَوْثَل ؛ ( *!ومَرَوْرَياتٌ ) ؛ ) قالَ الحماسي :
بين قروْرَى *!ومَرَوْرَياتها
قسي نبع رُدَ مِنْ سَيَاتها ( *!ومَرارِيُّ ) ، بتَشْدِيدِ الياءِ وتَخْفِيفِها .
( و ) *!المَرَوْراةُ : ( أَرضٌ ) بعَيْنِها ( م ) مَعْروفَةٌ ؛ قالَ أَبو حَيَّة النُّميري :
وما مَنْزِلٌ يَحْنُو لأكْحَلَ أَشْعَث
لها *!بمَرَوْراةَ السّروجُ الدَّوافِعُ وممَّا يُسْتدركُ عليه :
مَرْوَةُ : مدينَةُ بالحِجازِ نحْو وادِي القُرَى ، منها : أَبو غسَّان محمدُ بنُ عبدِ اللَّهِ *!المَرَوِيُّ ؛ قالَهُ ابنُ الأثيرِ .
وذُو المَرْوَةِ : من أعْراضِ المَدينَةِ كان سَكَنَ أبي نَصِيرٍ عُتْبَةَ بنِ أَسيدٍ الصَّحابي .
وقَرْيةٌ أُخْرَى من أَعْمالِ مكَّةَ ، منها : حَرْملةُ بنُ عبدِ العزيزِ الجهنيّ .
ومِن المجازِ : قَرَعَ *!مَرْوَتَهُ .
(

### Türkçe

: ( ve ( **المَرْوُ** : ateş çıkaran parlak beyaz bir taş ) ، tekili **مَرْوَةٌ**’dir ؛ onu el-Cevherî el-Asma‘î’den nakletti ؛ Ebû Züeyb dedi ki :
الواهِبُ الأُدْمَ **كالمَرْوِ** الصِّلابِ إذا
ما حارَدَ الخُورُ واجْتُثَّ المَجالِيحُ
el-Ezherî dedi ki : **المَرْوُ** beyaz olur ، siyah olmaz ve kırmızı olmaz ، kırmızı taşla da kıvılcım çıkarılır fakat **مَرْواً** diye adlandırılmaz ، **المَرْوَةُ** insanın yumruğu gibi olur ve daha büyük ve daha küçük olur ؛ dedi ki : onun hakkında Benî Esed’den bir bedevîye sordum da dedi ki : o, kendisinden ateş çıkarılan şu çakmak taşlarıdır .
Ebû Hîre dedi ki : **المَرْوَةُ** içinde ateş bulunan gevrek beyaz taştır .
( veya ) **المَرْوُ** : ( taşın aslıdır ) ، nüshalarda böyledir ve doğrusu taşın daha sertidir ، el-Muḥkem’in nassı olduğu üzere ؛ bu, Ebû Hanîfe’nin sözüdür ، ve devekuşunun onu yuttuğunu iddia etti ، ve bazı kralların buna şaştığını ve onu reddettiğini iddia etti ta ki iddia eden onu kendisine şahit tutuncaya kadar .
( ve ) **المَرْوُ** : ( ağaçtır ) hoş kokuludur .
( ve es-Sıḥâḥ’ta : reyhanlardan bir türdür ؛ ve el-A‘şâ’dan inşad etti :
وآسٌ وخِيرِيٌّ **ومَرْوٌ** وسَوْسَنٌ
إذا كان هِنْزَمْنٌ ورُحْتُ مُخَشَّما
( ve ) **مَرْوٌ** ، lamsız : ( فارس’ta bir belde ) ، ona : Horasan’ın anası denir ، onu Hâtim b. en-Nu‘mân el-Bâhilî Ömer’in hilafetinde ، Allah Teâlâ ondan razı olsun ، 31 yılında fethetti ؛

( ve nisbesi ) ona ( **مَرْوِيٌّ** ) ، القياس üzere fetha ile ، ( **مَرَوِيٌّ** ) ، harekeleme ile ، ( ve **مَرْوَزِيٌّ** ) ، râ’nın sükûnu ile zâ’yı artırmakla ، ve ikisi de nisbenin nadir ma‘dûl olanındandır .
el-Cevherî dedi ki : nisbe **مَرْوَزِيّ** kıyas dışı olarak ، elbise ise **مَرْوِيٌّ** kıyas üzere . Bunun benzeri Ebû Bekr ez-Zebîdî’nindir .
Bu beldeye imamların bir cemaati nisbet edildi ، onlardan : imam Ahmed b. Hanbel ، Allah Teâlâ ona rahmet etsin ؛ ve imam Ebû Zeyd el-**مَرْوَزِيّ** ، el-Merâvize’nin şeyhi ، o Muhammed b. Ahmed b. Abdillâh’tır ، Şâfiî mezhebinin hâfızı ؛ el-Ferabrî’den Buhârî’yi işitti ، ve ondan Mekke’de onunla hadis rivayet etti ، ondan Dârakutnî ve başkası rivayet etti .
Onların başka bir beldesi vardır ، ona : Mervu’r-Ravz denir ، ve ona nisbe Mervazî’dir ، ve ذال’da geçmişti .
Ve bir başkası ، ona : **مَرْوُ الشاهجان** denir .
( ve ) **المَرْوَةُ** ، ( tâ’ ile : Mekke’de bir dağdır ) Safâ ile birlikte zikredilir ، ve Allah Teâlâ onu ikisini aziz kitabında zikretti : ﴿إِنَّ الصَّفا **والمَرْوَة** مِن شعائِرِ اللَّهِ﴾ .
el-Asma‘î dedi ki : taşlarının parlak beyaz olmasından dolayı adlandırıldı .
( ve **مَرْوانُ** ) : ( bir adamın ) adıdır ، o Benî Ümeyye’den Abdülmelik ve Abdülazîz’in babasıdır ، onun çocuklarına Benû **مَرْوانَ** denir ، ve mülkte onların sonuncusu Mervân el-Hımâr’dır .
( ve ) Mervân : ( bir dağdır ) ؛ İbn Düreyd dedi ki : bunu zannediyorum ؛ ve Nasr dedi ki : Mervân bir yerdir ، onu er-Rebeze’nin çevrelerinde zannediyorum ، ve denildi ki : bir dağdır ، ve denildi ki : Yemen’de bir kaledir .
Ve Rab‘ Mervân : o, Cerîr b. Abdillâh el-Becelî’nin dedesi eş-Şelîl’dir ، Allah Teâlâ ondan razı olsun .
( **والمَرَوْراةُ** : içinde hiçbir şey olmayan yerdir ) .
( ve es-Sıḥâḥ’ta : içinde hiçbir şey olmayan çöldür ، ve o فَعَوْعَلَةٌ’dir ؛ ( çoğulu **مَرَوْرَى** ) ؛ ) Sîbeveyh dedi ki : o, صَمَحْمَح menzilesindedir ، عَثَوْثَل menzilesinde değildir ، çünkü صَمَحْمَح باب’ı عَثَوْثَل باب’ından daha çoktur ؛ ( **ومَرَوْرَياتٌ** ) ؛ ) el-Hamâsî dedi ki :
بين قروْرَى **ومَرَوْرَياتها**
قسي نبع رُدَ مِنْ سَيَاتها
( **مَرارِيُّ** ) ، yâ’nın şeddelenmesi ve hafifletilmesiyle .
( ve ) **المَرَوْراةُ** : ( bir arazi ) bizzat ( م ) bilinen ؛ Ebû Hayye en-Nümeyrî dedi ki :
وما مَنْزِلٌ يَحْنُو لأكْحَلَ أَشْعَث
لها **بمَرَوْراةَ** السّروجُ الدَّوافِعُ
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır :
**مَرْوَةُ** : Hicaz’da Vâdî’l-Kurâ’ya yakın bir şehirdir ، ondan : Ebû Gassân Muhammed b. Abdillâh **المَرَوِيُّ** ؛ bunu İbnü’l-Esîr söyledi .
Ve Zû’l-**مَرْوَةِ** : Medine’nin a‘râzındandır ، sahâbî Ebû Nasîr Utbe b. Useyd’in meskeni idi .
Ve Mekke a‘mâlinden başka bir köy ، ondan : Harmale b. Abdilazîz el-Cühenî .
Ve mecazdandır : **مَرْوَتَهُ**’ni çarptı .
(
