# مزج (م-ز-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B2%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Acı bademdir

- Harfler: م - ز - ج
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مِزَاجُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/siga/%D9%85%D9%90%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فِعَالُهَا | Onun katkısı | 2 | 2 | [76:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/ayet/76:5.md) |
| [وَمِزَاجُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%90%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | وَفِعَالُهُ | Ve onun katkısı | 1 | 1 | [83:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/ayet/83:27.md) |

## Mücavir kökler — 8 mücavir (11 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 25 · Bitki suyu demektir
2. [زنجبيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A8%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · “Neceb” ağaç kabuğudur
3. [سنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · “Selem”, yüksek kaya, “teslim” yüksek yerden dökülen akar…
4. [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sakiy: Kaba konmuş sudur
5. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Berr kara, burr buğday demektir
6. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İçecek
7. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
8. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مزج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md), [شوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8.md), [شبك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%83.md) |
| Zıt Kök | [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki farklı sıvıyı veya cevheri birbiri içinde dağıtarak tadı, rengi ve tabiatı dengeleyecek şekilde kaynaştırmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi lütufta nimetlerin lezzet, serinlik ve kıvamını tamamlayan mükemmel ve arı katkı |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın veya yapının aslî hüviyetini bozmadan onu kemale erdiren terbiye edici ve dengeleyici unsur |
| Kritik Hata Riski | Kökün sıradan, homojen olmayan kaba bir karışım veya hileli bir katışık sanılarak, cennet içeceklerindeki terbiye edici letafet ve mertebe farkının gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مز | Sıvı, tat alma, hafif akışkanlık veya ayrışıp tat bırakma hareketi; [مزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86.md) kökünde saf su taşıyan ak bulut, [مزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%82.md) kökünde parçaların ayrışması, [مزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%B1.md) kökünde azar azar tadarak içme anlamlarında görülür. | ج | Çekirdekteki akışkan ve tadım bildiren harekete toplama, bir araya getirme ve kaynaştırma boyutu katarak iki ayrı cevherin tek bir lezzet ve bünyede birleşmesini sağlamıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Akışkan bir sıvıyı, çözücü tabiatı ve nüfuz edici derinliği temsil eder. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Akışkan gövdeye dışarıdan eklenen, onun tekdüzeliğini kıran ve belirgin bir tat veya vasıf aşılayan ayrıştırıcı dokunuşu simgeler. |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | İki farklı unsurun taşınarak bir kapta toplanmasını, yekvücut haline gelmesini ve birleşmesini ifade eder. |
| مزج | Sıvı akışının ayırt edici bir unsurla bir araya getirilip toplanması | Sıvı bir cevherin (م), ayırt edici lezzet ve nitelik taşıyan ikinci bir unsurla (ز) temas ederek tek bir mecrada kemale erdirilip toplanması (ج) hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun şaraba veya balın suya katılıp çalkalanarak tek bir kıvam ve tat elde edilmesi; içeceğe katılan katkı maddesi, özellikle bal ve yağmur suyu; başak veya üzüm tanelerinin olgunlaşırken yeşilden sarıya dönerek renklerin birbirine karışması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Ebû Züeyb el-Hüzelî şiirinde balı ve berrak yağmur suyunu içecek katkısı anlamında şu mısra ile nitelemiştir: فجاءَ بِمَزْجٍ لم يَرَ النّاسُ مِثلَه / هو الضَّحْكُ إلاَّ أنَّه عملُ النّحلِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik hekimlikte ve erken dönem biyoloji anlayışında insanın bedenini ve huyunu oluşturan dört sıvının (hılttan türeyen kan, safra, sevda, balgam) dengeli birlikteliğine mizaç denilmiş; karakterin kurucu yapısı bu kökle adlandırılmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Dīvânü’l-Hüzeliyyîn.

### Sami etimolojik katman

Arapça مزج kökü, Sami dil ailesinde iki veya daha fazla akışkan maddenin birleşerek birbiri içinde çözünmesi semantik alanıyla ilişkilidir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök doğrudan /m-z-g/ ses denkliğiyle yer alır. İbranicede mzk / mzg (מָזַג) kökü şarabı su veya baharatla karıştırmak, kadehi hazırlamak anlamına gelirken, Aramice ve Süryanicede mzag (ܡܙܓ) kökü hem sıvıları birbiriyle seyreltip karıştırmak hem de bir tabiatı ılımlaştırmak, kıvama getirmek anlamlarını taşır. Akadca mazu / mesû köklerinde de yıkama, arıtma ve sıvıların işlenmesi izleri mevcuttur. Çekirdek semantik, sert veya tekdüze olan bir sıvının, ona katılan ikinci bir cevher vasıtasıyla daha lezzetli, içilebilir ve dengeli bir kıvama kavuşturulmasıdır. Arapçada bu kök hem kadeh katkısını hem de bedeni oluşturan mizaç kavramını kuşatacak şekilde genişlemiştir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, HALOT, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مز kök ailesi | Sıvının tadı, hafifliği ve özü üzerinden içeceğe lezzet katan katkı maddesine ve ardından bedenin dengeli mizacına geçiş yapmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice מָזַג (mazag), Süryanice ܡܙܓ (mzag) | Şarabı baharat ve suyla terbiye etmek, kadehi doldurmak ve ılımlı hale getirmek anlamında birebir ortak fonetik ve semantik mirastır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik sıvı hazırlama terimleri | Katkı ve ılımlılık kökleriyle bağlantılı bölgesel Akdeniz ve Yakındoğu içecek hazırlama kültürüne ait ortak leksikal tabakadır. | Muhtemel |

Kaynak: Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Brockelmann Lexicon Syriacum, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مزج | Anlamlı | Katmak, kaynaştırmak | İki sıvıyı veya cevheri birbirine karıştırıp kaynaştırmak, kadehe tat ve rayiha vermek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| مجز | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez. |
| [زمج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D8%AC.md) | Anlamlı | Yardım etmek, birleşmek | Yırtıcı bir kuş türü olan zümmec; avına güç yetiremediğinde eşinin yardım etmesi veya iki gücün birleşmesi. | Müsta'mel; Kur'an'da geçmez. |
| [زجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%85.md) | Anlamlı | Fısıldamak, ses çıkarmak | Boğazdan hafif ve boğuk ses çıkarmak, az miktarda söz söylemek. | Müsta'mel; Kur'an'da geçmez. |
| [جمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B2.md) | Anlamlı | Hızlı koşmak, sıçramak | Devenin veya atlının dörtnaldan bir önceki hızlı ve sıçrayıcı yürüyüşü; yabani incir cinsi. | Müsta'mel; Kur'an'da geçmez. |
| [جزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%85.md) | Anlamlı | Kesmek, kesinleştirmek | Bir şeyi kesin olarak kesip bitirmek, fiilin sonundaki harekeyi düşürerek sukûn ile okumak. | Müsta'mel; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مزج | Merkez | Kaynaşma ve kıvam | İki cevherin birleşip birbirine tam nüfuz ederek yeni bir denge ve lezzet oluşturmasıdır. | Parçalar birbirinde erir ve yeni bir tat kıvamı doğar. |
| [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) | Komşu | Karışma | Maddelerin birbiri içine girmesidir; ayrışabilirlik korunabilir ve her zaman lezzet veya denge amacı taşımaz. | Katı veya sıvı her türlü bir araya gelişi içerir, kaba karışımı da kapsar. |
| [شوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8.md) | Komşu | Katışıklık | Saf bir şeyin içine yabancı ve genelde onun saflığını zedeleyen bir maddenin karışmasıdır. | Çoğunlukla saflığı bozan, şüphe ve bulanıklık getiren katışıkları anlatır. |
| [شبك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%83.md) | Komşu | Birbirine geçme | İki veya daha fazla nesnenin fiziksel olarak birbirine dolanması ve kenetlenmesidir. | Kimyasal veya sıvısal kaynaşma değil, biçimsel iç içe geçiştir. |
| [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) | Zıt | Arılık ve saflık | Bir şeyin bütün yabancı unsurlardan, katkılardan ve karışımlardan tamamen arınarak tek başına kalmasıdır. | Karışımın ve terkibin bütünüyle yok edilmesi, saf öze dönüştür. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مزج | Sıvı veya cevherleri kaynaştırmak | Katkı yoluyla yeni bir kıvam, lezzet ve denge kurmayı doğrudan karşılar. | Kesin |
| Latince | miscere, temperare | Karıştırmak, kıvama getirmek | İçecekleri karıştırmayı karşılar; temperare kelimesi orantılı denge ve mizaç boyutunu tam verir. | Güçlü |
| İngilizce | blend, infuse, temper | Harmanlamak, katmak, dengelemek | Sadece mix (kaba karışım) değil, blend ve infuse kelimeleri lezzet kaynaşmasını ve katkıyı eksiksiz karşılar. | Güçlü |
| Almanca | beimischen, verschneiden, temperieren | Katmak, harmanlamak, terbiye etmek | İçeceğe tat vermek için yapılan kontrollü katkıyı ve bünye dengesini ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | mélanger, tempérer, allier | Harmanlamak, yumuşatmak, kaynaştırmak | Sıvıların birbirine geçerek tat uyumu oluşturmasını ve mizaç dengesini karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مِزَاجُهَا كَافُورًا | Serinletici ve arındırıcı lezzet katkısı | İyilerin (ebrâr) cennette içtikleri kadehin, harareti kesen ve ferahlık veren kâfur rayihası ve serinliğiyle kıvama erdirilmesi; İnsân [76:5](https://lisan.digital/tr/ayet/76:5.md). |
| مِزَاجُهَا زَنْجَبِيلًا | Isıtıcı ve canlandırıcı lezzet katkısı | Cennet ehlinin kadehine katılan, kâfurun zıddı olarak lezzetli bir sıcaklık, tat ve keskinlik veren zencefil terbiyesi; İnsân [76:17](https://lisan.digital/tr/ayet/76:17.md). |
| وَمِزَاجُهُ مِنْ تَسْنِيمٍ | Yüce kaynaktan gelen arı ve üstün katkı | Mühürlü saf içeceğe (rahîk-ı mahtûm) en üst makam olan mukarrebûnun pınarından katılan şerefli ve yüceltici lezzet; Mutaffifîn [83:27](https://lisan.digital/tr/ayet/83:27.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ruh-beden ilişkisi ve mizaç nazariyesi | Nefsin bedendeki mizaç dengesine tabi olup olmadığı; ahiretteki cennet nimetlerinin cismani ve manevi lezzetlerinin birleşimi. | İnsanın yaratılışındaki unsurların kurucu terkibi ve denge hali. |
| Fıkıh | Sıvıların karışması ve taharet | Temiz suya necaset veya helal içeceğe haram bir maddenin karışması (imtizâc) halinde baskın vasfın hükümleri belirlemesi. | Suyun rengini, kokusunu veya tadını değiştiren katkının hukuki niteliği. |
| Tefsir | Cennet içeceklerinin mertebeleri | Ebrâr zümresinin kadehlerine katkı olarak sunulan şeylerin, mukarrebûn zümresine saf ve aracısız kaynak olarak verilmesi. | Mertebe farkı; kadehe katılan terbiye edici lezzet unsuru. |
| Hadis | Şifa ve tıbb-ı nebevî | İlaçların ve içeceklerin bal ve su gibi şifalı unsurlarla kıvama getirilmesi, mizaçların ıslah edilmesi. | Hastalığı dengelemek üzere zıt vasıftaki maddelerin birbiriyle terkip edilmesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Cennet ehlinin manevi dereceleri | Mertebe terbiyesi | Nimetin kemali | Mukarrebûnun doğrudan içtiği en yüksek kaynaklar, ebrâr için kadehlerine katılan lezzet ve terbiye vesilesi olur. | Kesin |
| İlmi | Klasik tabiat felsefesi ve tıp | Mizaç dengesi | Hayati fonksiyon | Zıt niteliklerin (sıcak, soğuk, kuru, yaş) aşırılıklarını kırarak canlı bünyenin sürekliliğini sağlayan denge formudur. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal katmanların uyumu | Sosyal kaynaşma | Düzen ve ahenk | Farklı yetenek ve fıtrattaki sosyal sınıfların tek bir nizam altında birbirinin sertliğini yumuşatarak bütünleşmesidir. | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim faktörlerinin bileşimi | Girdi harmanı | Değer artışı | Ham maddelerin doğru oranda bir araya getirilerek tek başına ifade etmediği yüksek bir katma değere ulaştırılmasıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kimyasal çözünme ve homojen faz dengesi (miscibility) | İki farklı sıvının moleküler düzeyde birbiri içinde dağılarak tek fazlı homojen bir çözelti ve yeni termodinamik özellikler oluşturması hareketidir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kültürel asimilasyonsuz sentez ve melezleşme (cultural syncretism) | Farklı kültürlerin birbirini yok etmeden, ayırt edici zenginliklerini ortak bir medeniyet potasında ahenkle birleştirmesi sürecidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Mizacın yalnızca bireyin psikolojik huyu (temperament) veya içecekteki rastgele kaba bir katkı sanılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da mizaç, nimeti kusursuzlaştıran, sertliği veya tekdüzeliği kıran, üstün bir kaynaktan kadehe aktarılan ilahi lezzet ve kıvam mimarisidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennetteki kâfur, zencefil ve tesnîm ifadelerinin içeceğin saflığını bozan katkılar sanılması; ebrâr ile mukarrebûn arasındaki manevi makam ve tat alma hiyerarşisinin anlaşılamaması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın cennet tasvirlerindeki estetik, lezzet ve mertebe inceliğini gösterir; lütfun sadece tek bir tattan ibaret olmadığını, zıtların ve üstün niteliklerin mükemmel bir uyumla birleştiğini açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsân ve Mutaffifîn surelerinde cennet içeceklerinin, kadehlerin ve takva sahiplerinin derecelerinin anlatıldığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Karışımın bir kusur, hile veya bulanıklık olduğu yönündeki önyargıyı yıkar; doğru terkip ve katkının varlığı yetkinleştiren ve kemale erdiren bir lütuf olduğunu öğretir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki farklı sıvının veya cevherin, birbirinin lezzet ve tabiatını tamamlayacak şekilde dengeli bir kapta toplanıp kaynaşması ve kadehe katılan arı katkı.
- Soyut anlam: Zıt veya farklı niteliklerin birbirini yok etmeksizin dengelenmesi, olgunlaşması ve yeni bir ahenk bütünü meydana getirmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin tekdüzelikten kurtularak üst bir cevher vasıtasıyla kıvama erdirilmesi, ebrâr mertebesinin mukarrebûn feyziyle dengelenmesi.
- LaTeX modeli: $$M = \alpha A + (1 - \alpha) B, \quad \alpha \in (0, 1)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A$ temel içeceği veya ana yapıyı, $B$ ona lezzet ve denge katan üstün katkıyı (mizacı), $\alpha$ ve $(1-\alpha)$ bileşenlerin birbirini tamamlayan denge oranlarını, $M$ ise bu kaynaşma sonucunda ortaya çıkan dengeli ve mükemmel kıvamı (mezc edilmiş kadehi veya mizacı) temsil eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B2%D8%AC/occurrences?meal=IK

### [İnsan 76:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/ayet/76:5.md) — مِزَاجُهَا

إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا

Meal (IK): Şüphesiz iyiler, kafur katılmış dolu bir kaseden içerler.

### [İnsan 76:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/ayet/76:17.md) — مِزَاجُهَا

وَيُسْقَوْنَ فِيهَا كَأْسًا كَانَ مِزَاجُهَا زَنْجَبِيلًا

Meal (IK): Orada karışımı zencefil olan bir kadehten de içirilirler.

### [Mutaffifun 83:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/ayet/83:27.md) — وَمِزَاجُهُ

وَمِزَاجُهُ مِنْ تَسْنِيمٍ

Meal (IK): Onun katkısı yüce kaynaktandır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Acı bademdir. Acılığın bademe karışmasından dolayı yapı, karakter anlamı kazanmıştır. Karışım demektir.  Bal şerbetidir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والزاي والميم معهما
م ز ج، ز م ج، ج م ز، ج ز م، ز ج م مستعملات
مزج:
المَزجُ: مصدر مزجته: والمِزاجُ الاسم، ومِزاجُ الجسم ما أسس عليه البدن من المِرَّة ونحوه.
ويقال: قد مزَّج السُّنبل أي لون من خضرةٍ إلى صفرةٍ.
والمَزجُ: الشُّهدُ.
زمج:
الزُّمَّجُ طائرٌ دون العُقاب في قمَّته حُمرةٌ غالبة تُسمَّيه العجم دوبراد، وترجمته أنه إذا عجز عن صيده أعانه أخوه على أخذهِ.
جمز:
الجَمزُ والجَمَزانُ والجَمَزي: عدوٌ دون الحضر الشديد قال:
كأنيّ ورحلي إذا زُغـتُـهـا		على جمزي جازىءٍ بالرِّحالٍ
وجَمَزَ يجَمِزُ جمزاً وجَمَزاناً.
والجُمزانُ: ضربٌ من التَّمرِ والنَّخل والجُمَّيز، ومنهم من يُؤنِّثُ فيقول الجُمَّيزى شجرة كالتّين خِلقةً وكالفرصادِ عظماً، ورقة أصغر من التّين، ويحمل تيناً أصفر وأسود، صِغاراً يكونُ بالغورِ يسمِّيه بعضهم التين الذَّكَرَ ويسمِّي بعضهم حملة الحُما، فالأصفر منه حُلو، والأسود يُدمي.
والجُمزوُ كتلة من تمرٍ وأقطٍ ونحو ذلك.
جزم:
الجَزمُ: ضرب من الكتابة، وهو تسوية الحرف، وقلم جزمٌ: لا حرف فيه.
ومن القراءة: أن يُجزَمَ الكلام جزماً، تُوضعُ الحروفُ في مواضعها في بيانِ ومَهَلٍ.
والجَزمُ: الحرف إذا سكن آخرهُ.
وجَزَمتُ له جَزمةَ من مالٍ أي قطعتُه له.
والجَزم: الخرصُ من التَّمرِ وغيره.
زجم:
يقال: ما تكلَّم فلانٌ بزَجمةٍ أي بنسبةٍ.
وزَجَمَ له زَجمَةً أي ألقى إليه كلمةً أو سبباً من الأسباب.
والزَّجُومُ من القِسيِّ: التي ليست بشديدةٍ.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الزاي** و**الميم** معهما
م ز ج، ز م ج، ج م ز، ج ز م، ز ج م مستعملات

**مزج**:
**المَزجُ**: **مزجته**’nin mastarıdır; **المِزاجُ** isimdir; cismin **مِزاجُ**’ı, bedenin **المِرَّة** ve benzeri şeylerden üzerine kurulduğu şeydir.
Ve denilir: **مزَّج السُّنبل**; yani rengi yeşillikten sarılığa (döndü).
Ve **المَزجُ**: **الشُّهدُ**’dür.

**زمج**:
**الزُّمَّجُ**: **العُقاب**’dan aşağı bir kuştur; tepesinde baskın bir kızıllık vardır; Acemler ona **دوبراد** der; bunun tercümesi şudur: onu avlamaktan âciz kalınca kardeşi onu almada ona yardım eder.

**جمز**:
**الجَمزُ** ve **الجَمَزانُ** ve **الجَمَزي**: şiddetli **الحضر**’dan aşağı bir koşudur. Dedi ki:
كأنيّ ورحلي إذا زُغـتُـهـا		على جمزي جازىءٍ بالرِّحالٍ
Ve **جَمَزَ** **يجَمِزُ** **جمزاً** ve **جَمَزاناً**.

Ve **الجُمزانُ**: **التَّمرِ** ve **النَّخل**’den bir türdür; ve **الجُمَّيز**; onlardan kimi müennes yapar da **الجُمَّيزى** der: yaratılışça **التّين** gibi, büyüklükçe **الفرصادِ** gibi bir ağaçtır; yaprağı **التّين**’den daha küçüktür; sarı ve siyah **تيناً** taşır; küçüklerdir; **الغورِ**’da olur; bazısı ona **التين الذَّكَرَ** der, bazısı ona **حملة الحُما** der; sarısı tatlıdır, siyahı kanatır.

Ve **الجُمزوُ**: **تمرٍ** ve **أقطٍ** ve bunun benzeri şeylerden bir kütledir.

**جزم**:
**الجَزمُ**: yazıdan bir türdür; o, harfi düzleştirmektir; ve **قلم جزمٌ**: onda harf yoktur.
Ve kıraatten: sözün **جزماً** cezmedilmesidir; harfler açıklık ve ağır ağır (okuyuş) içinde yerlerine konur.
Ve **الجَزمُ**: sonu sâkin olunca harftir.
Ve **جَزَمتُ** ona maldan bir **جَزمةَ**; yani onu ona kestim (ayırdım).
Ve **الجَزم**: **التَّمرِ** ve başkasından **الخرصُ**’tur.

**زجم**:
Denilir: falan kimse bir **زَجمةٍ** ile konuşmadı; yani bir nisbetle.
Ve **زَجَمَ** ona bir **زَجمَةً**; yani ona bir kelime yahut sebeplerden bir sebep attı.
Ve yaylardan **الزَّجُومُ**: şiddetli olmayanlardır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

مَزَجَ الشرابَ: خلطه بغيره. ومِزاجُ الشرابَ: ما يُمْزَجُ به. ومِزاجُ البَدَن: ما رُكب عليه من الطبائع. والمَزْجُ: العسل. قال أبو ذؤيب:
فجاءَ بمَزْجٍ لم يَرَ الناسُ مثلَـهُهو الضَحْكُ إلا أنَّه عَمَلُ النَحْلِ

##### Türkçe

**مَزَجَ** içeceği: onu başkasıyla karıştırdı. Ve içeceğin **مِزاجُ**’ı: onunla karıştırılan şeydir. Ve bedenin **مِزاجُ**’ı: tabiatlardan onun üzerine terkip edilmiş olan şeydir. Ve **المَزْجُ**: baldır. Ebû Züeyb dedi ki:
Bir **مَزْجٍ** ile geldi ki insanlar onun benzerini görmemiştir; o gülüştür, ancak o arının işidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ز م
جزم ، جمز ، مزج ، زمج ، زجم : مستعملة .
جزم : قال الليث : الجَزْمُ : عزيمةٌ في النحو في الفعل ، فالحرف المَجْزُوُم ، آخِرُهُ لا إعراب له .
والجَزْمُ : ضرب من الكتابة ، وهو تسوية الحرف ، وَقَلَمٌ جَزْمٌ : لا حرف له . ومن القراءة : أن يُجْزَمَ الكلامُ جَزْماً ، توضع الحروف في مواضع في بيانٍ ومَهَلٍ .
والجَزْمُ : الحرف إذا سكن آخره .
وقال أبو العباس المُبَرَّد فيما روى أبو عمر له : إنما سمي الجزم في النحو جزماً لأن الجزم في كلام العرب : القَطْعُ .
يقال : أفْعَلُ ذلك جزماً ، فكأنه قطع الإعرابَ عن الحَرفِ .
وروي عن النَّخَعي أنه قال : التَّكبير : جَزْمٌ ، والتسليم : جزم ، أراد أنهما لا يُمَدَّانِ ، ولا يُعرب آخر حروفهما ، ولكن يسكَّن ، فيقال : الله أكبرْ إذا وقف عليه ، ولا يقال : الله أكبرُ في الوقف .
ويقال : جزمتُ ما بيني وبينه ، أي قَطَعْتُهُ .
( أبو عبيد عن أبي عبيدة ) : جزمْتُ النخل ، وَجَرمْتُهَ إذا خَرَصْتَه وحَزَرته .
وروى ابن حبيب عن ابن الأعرابي أنه قال : إذا باع الثمرة في أكمامها بالدراهم فذلك الجَزْمُ ، وقد اجْتَزَمَ فلان نخل فلان فَأَجْزَمَهُ أي ابتاعه منه فباعه .
( سلمة عن الفراء ) : جَزَمتُ القِرْبَة : ملأتُها .
وقال أبو عبيد : وأنشد :
فلما جَزَمْتُ به قِربَتي
تيمَّمْتُ أطِرقَةً أو خَلِيفَا
( أبو عبيد ) : جزَّم القومُ إذا عجزوا .
وبقيتُ مُجَزِّماً : أي منقطعاً بي ، وأنشد :
ولكني مَضَيْتُ ولم أُجَزِّم
فكان الصَّبرُ عادة أوَّلينا
ويقال : جزَّم البعير فما يبرح .
وانْجَزَمَ العظم إذا انكسر .
( سلمة عن الفراء ) : جَزَمَتِ الإبل إذا رويَتْ من الماء .
وبعير جَازِمٌ ، وإبلٌ جَوَازِمُ .
ويقال للسِّقاء مِجْزَمٌ ، وجمعه : مَجَازِمُ .
زمج : قال ابن الأعرابي : زَمَجَ القِرْبَةَ وجَزَمَها إذا مَلأَها .
وقال اللحياني : وقال شمر : قال ابن الأعرابي : زَمَجَ على القوم ، ودَمَقَ ودَمَر بمعنى واحد .
وروى أبو تُراب عن شمر : زَمَجَ بين القومِ ، وزَأجَ إذا حرَّشَ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أخذ الشيء بزَأبَرِهِ ، وبَزأمَجِهِ إذا أخذه كله .
( الليث ) : الزُّمَّج : طائر دون العُقاب ، في قِمَّته حُمرة غالبَةٌ تُسَمّيهِ العَجَمُ دُبرَاذَ .
قال : وترجمته أنه إذا عجز عن صيده أعانه أخوه على أخذه .
مزج : قال الليث : المَزْجُ : خلطُك المِزَاجَ بالشيء .
ومِزَاجُ الجسمِ : ما أُسِّس عليه البدنُ من المرتين ، والدمِ والبَلْغَمِ .
ويقال : قد مزَّج السُّنْبُلُ إذا لوَّن من خُضْرةٍ إلى صُفْرةٍ .
والمَزْجُ : الشَّهدُ ، قال أبو ذؤيب :
فجاء بِمَزجٍ لم ير الناسُ مثله
هو الضَّحْكُ إلا أنه عَمَلُ النحل
وقال ابن شميل : يَسأَلُ السَّائِلُ ، فيقال : مزِّجوه أي أعطوه شيئاً ، وأنشد :
وأغْتَبِقُ الماءَ القَرَاحَ وأنطوي
إذا المَاءُ أمسى للممزَّجِ ذا طعمِ
جمز : قال الليث : جَمَزَ الإنسانُ والدابةُ والبعير يَجْمِزُ جَمْزاً . وجَمَزَى وهو عَدْوٌ دون الحُضْرِ الشديد ، قال أمية بن أبي عائذ الهُذلي :
كأني ورحلي إذا زُعتُها
على جَمَزَى جازىءٍ بالرِّحالِ
( أبو عبيد عن الكسائي ) : الناقة تعدو الجَمَزَى ، والوَكَرَى . والوَلَقَى ، وقد جمَزَتْ ، وهو العَدْوُ الذي كأنه ينزُو .
وقال شمر : بلغني أن الأصمعي قال : قول الهذليِّ .
جَمَزَى وحَيَدى بالرِّحال
خطأ لأن ( فَعَلَى ) لا تكون إلا للمؤنث .
قال شمر : ورواه ابن الأعرابي : حيِّد
بالرِّحَالِ يريد عن الرِّحَالِ .
( قلت ) : ومَخرَجُ من رواه : على جَمَزَى على عيْر ذي جَمَزَى أي ذي مِشْيَة جَمَزَى ، وهو كقولهم : ناقة وَكَرَى أي ذات مِشيةٍ وَكَرَى .
وقال الليث : الجُمْزَانُ : ضرب من التمر ، والنخل والجُمَّيز ، ومنهم من يقول : الجُمَّيزى : شجر كالتين في الخِلقَةِ ، ويعظُمُ عِظَمَ الفِرصَادِ ، وورقُهُ أصغَرُ من ورق التين ، ويحمل تيناً صغاراً من بين أصفر وأسود ، يكون بالغور ، ويسمَّى التين الذَّكَرَ . ويُسَمِّي بعضُهم حَمْلَهُ الحُما ، فالأصفر منه حُلْوٌ ، والأسود يدمِّي .
والجُمْزَةُ كُتلة من تمر وأقط ونحو ذلك .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه توضأ فضاق عن يديه كُمًّا جُمَّازة كانت عليه فأَخْرَجَ يَدَيْهِ من تَحْتِهَا ) .
والجُمَّازة : مِدْرَعَةُ صُوفٍ ضيِّقةٌ الكُمَّيْن ، وأنشد ابن الأعرابي :
بكفيك من طاقٍ كثير الأثمان
جُمَّازةٌ شُمِّر منها الكُمَّان
وقال أبو وَجْزَةَ :
دَلَنْظَى يَزِلُّ القَطْرُ عن صَهَوَاتِهِ
هو الليث في الجُمَّازَةِ المتورِّد
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الجَمْزُ : الاستهزاءُ .
زجم : قال الليث : ما تَكَلَّم بِزَجْمَةٍ ، أي ما نَبَسَ بكلمة .
قال : والزَّجُومُ من القسيِّ : التي ليست بشديدة الإرَنانِ ، وقال أبو النجم :
فَظَلَّ يمطُو عُطُفاً زجوما
( أبو عبيد عن الأحمر ) : بعيرٌ أَزْيَمُ وأسجَمُ وهو الذي لا يرغو .
قال شمر : الذي سمعت : بَعِيرٌ أزجَمُ بالزاي والجيم ، وليس بين الأزيَمِ والأزْجَم إلا تَحْوِيلُ الياءِ جيماً ، وأنشدنا أبو جعفر الهُزيميُّ ، وكان عالماً :
من كل أزجَمَ شَابِكٍ أنيَابُهُ
ومقصَّف بالهدل كيف يَصُولُ
وقال أبو الهيثم : العرب تجعل الجيم مكان الزاي لأن مخرجهما من شَجْرِ الفم ، وشَجْرُ الفم : الهواء ، وخَرْقُ الفم الذي بين الحَنَكَيْنِ .
وقال غيره : الزَّجُومُ : النَّاقَةُ السيِّئة الخُلُقِ التي لا تكاد تَرْأَمُ سَقْبَ غيرها ، ترتاب بشمِّه ، وأنشد بعضهم :
كما ارتاب في أنف الزَّجُوم شميمها
وربما أُكرهت حتى ترأمه فتدر عليه .
قال الكميت :
ولم أُحْلِلْ لصاعقةٍ وبرقٍ
كما درَّت لِحَالِبِها الزَّجُومُ
لم أُحْلِل من قولك : أحلَّت الناقة إذا
أصابت الربيع فأنزلت اللبن ، يقول : لم أعطهم على الكُره ما يريدون كما تَدِرُّ الزَّجُومُ على الكُرهِ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الزَّجْمَةُ : الصوت بمنزلة النَّأمَةِ .
ويقال : ما عَصَيتُهُ زَجْمَةً ولا نَأْمَةً ولا زَأْمَةً ولا وَشْمَةً أي ما عَصَيْتُهُ في كَلِمَةً .

##### Türkçe

ج ز م
**جزم** ، **جمز** ، **مزج** ، **زمج** ، **زجم** : kullanımdadır.

**جزم** : Leys dedi: **الجَزْمُ**: nahivde fiilde bir azimettir; **المَجْزُوُم** harfinin sonu için i‘rab yoktur.
Ve **الجَزْمُ**: yazıdan bir türdür; o, harfi düzleştirmektir. Ve **قَلَمٌ جَزْمٌ**: onun harfi yoktur. Kıraatten: sözün **جَزْماً** cezmedilmesidir; harfler, bir beyanda ve ağır ağır, yerlerine konur.
Ve **الجَزْمُ**: harf, sonu sâkin olunca.

Ebu’l-Abbas el-Müberred, Ebu Ömer’in kendisinden rivayet ettiğinde dedi: Nahivde cezm ancak **جزماً** diye adlandırıldı; çünkü Arapların كلامında cezm: **القَطْعُ**tır.
Denir: “Bunu **جزماً** yaparım”; sanki i‘rabı harften kesmiş gibidir.

Nehâî’den rivayet olundu ki dedi: **التَّكبير**: **جَزْمٌ**dur; ve **التسليم**: cezm’dir; iki­sinin de uzatılmamasını ve iki­sinin harflerinin sonunun i‘rablanmamasını, fakat sâkin kılınmasını kastetti; böylece üzerinde vakfedilince “Allah أكبرْ” denir; vakıfta “Allah أكبرُ” denmez.

Ve denir: “Onunla benim aramı **جزمتُ**”; yani onu kestim.

( Ebu Ubeyd, Ebu Ubeyde’den ): Hurmayı **جزمْتُ** ve onu **جَرمْتُهَ**; onu tahmin edip ölçtüğüm zaman.

İbn Habîb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki dedi: Meyveyi kılıfları içinde dirhemlerle satarsa, işte bu **الجَزْمُ**dur. Ve falan, falanın hurmasını **اجْتَزَمَ** etmiştir; onu **فَأَجْزَمَهُ**; yani onu ondan satın aldı da sattı.

( Seleme, Ferrâ’dan ): Kırbayı **جَزَمتُ**: onu doldurdum.

Ebu Ubeyd dedi: Ve inşad etti:
فلما **جَزَمْتُ** به قِربَتي
تيمَّمْتُ أطِرقَةً أو خَلِيفَا

( Ebu Ubeyd ): Kavim **جزَّم** ettiğinde, aciz kaldılar.
Ve **مُجَزِّماً** kaldım: yani benimle kesilmiş (yolu kesilmiş) olarak; ve inşad etti:
ولكني مَضَيْتُ ولم أُجَزِّم
فكان الصَّبرُ عادة أوَّلينا

Ve denir: Deve **جزَّم** etti; artık ayrılmaz.
Ve kemik **انْجَزَمَ** ettiğinde, kırıldı.

( Seleme, Ferrâ’dan ): Develer **جَزَمَتِ**; sudan kandıklarında.
Ve **بَعِيرٌ جَازِمٌ**; ve **إبلٌ جَوَازِمُ**.

Ve kırbaya **مِجْزَمٌ** denir; çoğulu: **مَجَازِمُ**.

**زمج** : İbnü’l-A‘râbî dedi: Kırbayı **زَمَجَ** etti ve onu **جَزَمَها**; onu doldurduğu zaman.
Lihyânî dedi: Ve Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: Kavmin üzerine **زَمَجَ** etti; ve **دَمَقَ** ve **دَمَر**; bir mânâdadır.

Ebu Turâb, Şemmer’den rivayet etti: Kavmin arasında **زَمَجَ** etti; ve **زَأجَ**; tahrik ettiği zaman.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): Şeyi **بزَأبَرِهِ** ile ve **بَزأمَجِهِ** ile aldı; onu bütünüyle aldığı zaman.

( Leys ): **الزُّمَّج**: ukabdan aşağı bir kuştur; tepesinde galip bir kızıllık vardır; Acem ona **دُبرَاذَ** adını verir.
Dedi: Ve tercümesi: avını yakalamaktan aciz kalınca, kardeşi onu almada ona yardım eder.

**مزج** : Leys dedi: **المَزْجُ**: **المِزَاجَ**ı şey ile karıştırmandır.
Ve bedenin **مِزَاجُ**ı: bedenin, iki safradan, kandan ve balgamdan üzerine bina edildiği şeydir.
Ve denir: Başak **مزَّج** etti; yeşillikten sarılığa renklenince.
Ve **المَزْجُ**: baldır; Ebu Züeyb dedi:
فجاء بِ**مَزجٍ** لم ير الناسُ مثله
هو الضَّحْكُ إلا أنه عَمَلُ النحل

İbn Şümeyl dedi: Dilenci ister; sonra denir: “Onu **مزِّجوه**”; yani ona bir şey verin. Ve inşad etti:
وأغْتَبِقُ الماءَ القَرَاحَ وأنطوي
إذا المَاءُ أمسى للممزَّجِ ذا طعمِ

**جمز** : Leys dedi: İnsan ve binek ve deve **جَمَزَ** eder; **يَجْمِزُ** **جَمْزاً**. Ve **جَمَزَى**: şiddetli hızlı koşudan aşağı bir koşudur. Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî dedi:
كأني ورحلي إذا زُعتُها
على **جَمَزَى** جازىءٍ بالرِّحالِ

( Ebu Ubeyd, Kisâî’den ): Dişi deve **الجَمَزَى** ve **الوَكَرَى** ve **الوَلَقَى** koşar; ve **جمَزَتْ**; o, sanki sıçrıyormuş gibi olan koşudur.

Şemmer dedi: Bana ulaştı ki Asmaî dedi: Hüzelî’nin sözü:
**جَمَزَى** وحَيَدى بالرِّحال
hata­dır; çünkü (**فَعَلَى**) ancak müennes için olur.

Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî onu şöyle rivayet etti: **حيِّد**
بالرِّحَالِ; **عن الرِّحَالِ** (yüklerden uzak) demek ister.

( Dedim ): Onu rivayet edenin çıkışı: “على **جَمَزَى**” yani **جَمَزَى** sahibi bir yaban eşeği üzerinde; yani **مِشْيَة**si **جَمَزَى** olan; bu, onların “**ناقة وَكَرَى**” demeleri gibidir; yani **مِشْيَة**si **وَكَرَى** olan.

Leys dedi: **الجُمْزَانُ**: hurmadan bir türdür; ve hurma ağacı **الجُمَّيز**. Onlardan kimi der ki: **الجُمَّيزى**: yaratılışta incir gibi bir ağaçtır; **الفِرصَاد** büyüklüğünde büyür; yaprağı incir yaprağından daha küçüktür; sarı ile siyah arası küçük incirler taşır; **الغور**da olur; ve **التين الذَّكَرَ** diye adlandırılır. Bazıları onun meyvesini **الحُما** diye adlandırır; onun sarısı tatlıdır; siyahı kanatır.

Ve **الجُمْزَةُ**: hurma ve kurutulmuş yoğurt ve benzeri şeylerden bir yığındır.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: (Abdest aldı; üzerinde bulunan dar kollu bir **كُمًّا جُمَّازة** ellerine dar geldi; ellerini onun altından çıkardı.)

Ve **الجُمَّازة**: kolları dar bir yün **مِدْرَعَة**dır. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
بكفيك من طاقٍ كثير الأثمان
**جُمَّازةٌ** شُمِّر منها الكُمَّان

Ebu Vecze dedi:
دَلَنْظَى يَزِلُّ القَطْرُ عن صَهَوَاتِهِ
هو الليث في **الجُمَّازَةِ** المتورِّد

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi: **الجَمْزُ**: alay etmektir.

**زجم** : Leys dedi: **بزَجْمَةٍ** konuşmadı; yani bir kelime ile bile ses çıkarmadı.
Dedi: Ve yaylardan **الزَّجُومُ**: **الإرَنانِ**ı şiddetli olmayanlardır. Ebu’n-Necm dedi:
فَظَلَّ يمطُو عُطُفاً زجوما

( Ebu Ubeyd, Ahmer’den ): **بعيرٌ أَزْيَمُ** ve **أسجَمُ**; o, böğürmeyendir.

Şemmer dedi: İşittiğim: **بَعِيرٌ أزجَمُ**; **بالزاي والجيم**; ve **الأزيَمِ** ile **الأزْجَم** arasında, yalnız **الياءِ**yi **جيماً**a çevirmek vardır. Ebu Ca‘fer el-Hüzeymî bize inşad etti; o âlimdi:
من كل **أزجَمَ** شَابِكٍ أنيَابُهُ
ومقصَّف بالهدل كيف يَصُولُ

Ebu’l-Heysem dedi: Araplar **الجيم**i **الزاي**ın yerine yaparlar; çünkü ikisinin mahreci ağzın **شَجْر**indendir. Ve **شَجْرُ الفم**: havadır; ve **خَرْقُ الفم**: iki damak arasındaki ağız yarığıdır.

Başkası dedi: **الزَّجُومُ**: kötü huylu dişi devedir; başkasının yavrusunu neredeyse emzirmez; onu koklamaktan kuşkulanır. Bazısı inşad etti:
كما ارتاب في أنف **الزَّجُوم** شميمها
Ve bazen zorlanır da onu emzirir; sonra onun üzerine süt akıtır.

Kümeyt dedi:
ولم أُحْلِلْ لصاعقةٍ وبرقٍ
كما درَّت لِحَالِبِها **الزَّجُومُ**

“**لم أُحْلِلْ**” senin “**أحلَّت الناقة**” sözündendir; dişi deve bahara eriştiğinde sütü indirince. Diyor ki: Onlara, istediklerini zorla vermedim; **الزَّجُومُ**un zorla süt akıtması gibi.

( Ebu Ubeyd, Asmaî’den ): **الزَّجْمَةُ**: **النَّأمَةِ** menzilesinde bir sestir.
Ve denir: Ona **زَجْمَةً** da, **نَأْمَةً** da, **زَأْمَةً** da, **وَشْمَةً** da isyan etmedim; yani bir kelimede ona isyan etmedim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والزاء وما يثلثهما)
(مزع)  الميم والزاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على قطع وتقَطُّع. والقِطعَة من اللحم مُزْعة، وقد تكسر الميم. والمُزْعة: الجُرعة في الإناء من الماء. وفلان يتمزَّعُ من الغَيظ، أي يكاد يتقطّع. ومنه مَزَع الظّبْي مَزْعاً: أسرع، كأنَّه ينقدُّ من شدة عَدْوِه؛ وقد يقال للفَرَس.
(مزق)  الميم والزاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تخرُّقٍ في شَيء. ومَزَقه يَمْزِقُه، ومَزَّقَه يمزِّقه. والمِزَق: قطاع الثّوب الممزوق. وناقةٌ مِزَاقٌ: سريعةٌ جداً يكاد يتمزَّق عنها جِلدُها. ومَزَقَ الطَّائرُ بذَرْقِهِ: رمى به. ومزَّقت القومَ: فرّقتهم فتمزَّقُوا.
(مزن)  الميم والزاء والنون أصلٌ صحيح فيه ثلاث كلمات متباينةِ القياس:
فالأولى: المُزْن: السَّحاب، والقطعة مُزْنة. ويقال في قول القائل وأظنُّه مصنوعاً:
كأنَّ ابن مُزنتها جانِحاً ***  فَسِيط لدى الأُفق من خِنْصرِ([1])إنّ ابنَ المُزْنة: الهِلال.
والثانية المازن: بيض النَّمل.
والثالثة: مَزَنَ قِربَته: ملأَها. وهو يتمزَّنُ على أصحابه، أي يتفضّل عليهم، كأنَّه يتشبَّه بالمزنِ سَخاءً. ولعل المُزْن هو الأصل في الباب، وما سواه فمفرَّعٌ عليه.
(مزي)  الميم والزاء والياء. يقولون: المِزيَّة في كلِّ شيء: التمام والكمال. ولك عندي مزِيَّةٌ. ولا يُبنَى منه فِعل.
(مزج)  الميم والزاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على خَلْطِ الشيء بغيره. ومَزَجَ الشّرابَ يَمْزُجُه مَزْجاً. وكأنَّ العَسَلَ يسمَّى المَزْج قالوا: لأنَّه كانَ يُمزَج به كلُّ شراب. قال أبو ذؤيب:
فجاءَ بِمَزْجٍ لم يَرَ النّاسُ مِثلَه	 *** هو الضَّحْكُ إلاَّ أنَّه عملُ النّحلِ([2])وكلُّ نوعٍ من شيئينِ مِزاجٌ لصاحبِه.
(مزح)  الميم والزاء والحاء كلمة واحدة. يقولون: مَزَح مَزْحاً ومُزَاحَة([3]): داعَبَ؛ وهي الممازَحَة.
(مزر)  الميم والزاء والراء كلمتان: الأولى المَزير: الرّجُل القوِيّ. قال:
تَرَى الرّجُلَ النَّحِيفَ فتزدريهِ ***	وفي أثوابِهِ أسدٌ مَزِيرُ([4])والثانية المَزْر: الذوق والشُّرْب القليل، وكذا التمزُّر. وقال:
تكون بَعدَ الحَسْوِ والتمزُّرِ *** في فمِهِ مثلَ عصير السُّكّرِ([5])ويقولون: المِزْر: نَبيذ الشَّعير. وإن صحَّ فهو من الباب.
--------------ـــ
([1]) لعمرو بن قميئة في اللسان (مزن، فسط). وانظر شروح سقط الزند 657، 1132.
([2]) ديوان الهذليين (1: 42) واللسان (مزج، ضحك)، وقد سبق في (ضحك).
([3]) كذا ضبط بالضم في المجمل والقاموس، وضبطه في المصباح بفتح الميم. ومثله المزاح بضم الميم وكسرها.
([4]) العباس بن مرداس، في الحماسة (2: 20) واللسان (مزر).
([5]) الرجز في اللسان (مزر، سكر).

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** ve **الزاء** ve ikisini üçleyen şey)
(**مزع**)  **الميم** ve **الزاء** ve **العين** sahih bir asıldır; kesmeye ve parçalanmaya delâlet eder. Et parçası **مُزْعة**’dır; **الميم** de kesrelenebilir. **المُزْعة**: kap içindeki sudan yudumdur. Ve falan kimse öfkeden **يتمزَّعُ** eder; yani neredeyse parçalanır. Ondandır: **مَزَع الظّبْي مَزْعاً**: hızlandı; sanki koşmasının şiddetinden yarılıp kopuyor gibidir; ata da söylenebilir.

(**مزق**)  **الميم** ve **الزاء** ve **القاف** sahih bir asıldır; bir şeyde yırtılmaya delâlet eder. **مَزَقه يَمْزِقُه** ve **مَزَّقَه يمزِّقه**. **المِزَق**: yırtılmış elbisenin parçalarıdır. **ناقةٌ مِزَاقٌ**: pek hızlıdır; neredeyse derisi ondan dolayı yırtılır. **مَزَقَ الطَّائرُ بذَرْقِهِ**: onunla attı. **مزَّقت القومَ**: onları ayırdın da parçalandılar.

(**مزن**)  **الميم** ve **الزاء** ve **النون** sahih bir asıldır; onda kıyası birbirinden ayrı üç kelime vardır:
Birincisi: **المُزْن**: buluttur; parçası **مُزْنة**’dir. Söyleyenin sözünde—onu uydurma sanıyorum—şöyle denir:
كأنَّ ابن مُزنتها جانِحاً ***  فَسِيط لدى الأُفق من خِنْصرِ
Şüphesiz **ابنَ المُزْنة**: hilâldir.
İkincisi **المازن**: karınca yumurtasıdır.
Üçüncüsü: **مَزَنَ قِربَته**: onu doldurdu. Ve o, arkadaşlarına karşı **يتمزَّنُ** eder; yani onlara üstünlük taslar; sanki cömertlikte **المزن**’e benzer. Ve herhâlde **المُزْن** bu bapta asıldır; ondan başkası ise ona dallanmıştır.

(**مزي**)  **الميم** ve **الزاء** ve **الياء**. Derler ki: her şeyde **المِزيَّة**: tamamlık ve kemâldir. Ve benim yanımda senin için bir **مزِيَّةٌ** vardır. Ondan fiil yapılmaz.

(**مزج**)  **الميم** ve **الزاء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; bir şeyi başkasıyla karıştırmaya delâlet eder. **مَزَجَ الشّرابَ يَمْزُجُه مَزْجاً**. Sanki bal **المَزْج** diye adlandırılır; dediler ki: çünkü her içecek onunla karıştırılırdı. Ebû Züeyb dedi:
فجاءَ بِمَزْجٍ لم يَرَ النّاسُ مِثلَه	 *** هو الضَّحْكُ إلاَّ أنَّه عملُ النّحلِ
İki şeyden her tür, sahibine göre **مِزاجٌ**dur.

(**مزح**)  **الميم** ve **الزاء** ve **الحاء** tek kelimedir. Derler ki: **مَزَح مَزْحاً** ve **مُزَاحَة**: şakalaştı; o, **الممازَحَة**’dir.

(**مزر**)  **الميم** ve **الزاء** ve **الراء** iki kelimedir: birincisi **المَزير**: güçlü adam. Dedi ki:
تَرَى الرّجُلَ النَّحِيفَ فتزدريهِ ***	وفي أثوابِهِ أسدٌ مَزِيرُ
İkincisi **المَزْر**: tatma ve az içmedir; **التمزُّر** de böyledir. Ve dedi ki:
تكون بَعدَ الحَسْوِ والتمزُّرِ *** في فمِهِ مثلَ عصير السُّكّرِ
Ve derler ki: **المِزْر**: arpa nebîzidir. Eğer sahihse, o da bu baptandır.
--------------ـــ
([1]) Lisân’da (مزن، فسط) içinde Amr b. Kumey’e aittir. Ve “Şurûh Sakat az-Zand” 657, 1132’ye bak.
([2]) “Dîvânü’l-Hüzeliyyîn” (1: 42) ve Lisân (مزج، ضحك); ve daha önce (ضحك) içinde geçti.
([3]) “el-Mücmel” ve “el-Kâmûs”ta zamme ile böyle ضبط edildi; “el-Misbâh”ta **الميم**’in fethasıyla ضبط etti. Ve bunun benzeri **المزاح**: **الميم**’in zammesi ve kesresiyle.
([4]) Abbâs b. Mirdâs; “el-Hamâse” (2: 20) ve Lisân (مزر) içinde.
([5]) Recez, Lisân’da (مزر، سكر) içinde.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- مزج الشارب: خلطه، والمزاج: ما يمزج به. قال تعالى: ﴿كان مزاجها كافورا﴾ [الإنسان/5]، ﴿ومزاجه من تسنيم﴾ [المطففين/27]، ﴿كان مزاجها زنجبيلا﴾ [الإنسان/17].

##### Türkçe

- **مزج** **الشارب**: onu karıştırdı; ve **المزاج**: kendisiyle karıştırılan şey. Yüce Allah dedi ki: ﴿Onun karışımı kâfur idi﴾ [الإنسان/5]، ﴿ve onun karışımı tesnîmden(dir)﴾ [المطففين/27]، ﴿onun karışımı zencefil idi﴾ [الإنسان/17].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ز ج
مزج الشراب بالماء فامتزج ومازجه وتمازجا وامتزجا‏.‏
ومزاجه عسل وكأن طعمه طعم المزج وهو الشهد‏.‏
وقال‏:‏ فجاء بمزجٍ لم ير الناس مثله هو الضحك إلا أنه عمل النحل وفي اللوز المزيج وهو المرّ منه‏.‏
وهو صحيح المزاج وفاسد المزاج وهو ما أسس عليه البدن من الأخلاط وأمزجة الناس مختلفة‏.‏
والنساء يلبسن الموازج والموازجة وتقول‏:‏ فلان يبيع الموازج ويأخذ الطرازج‏.‏
ومن المجاز‏:‏ تمازج الزوجان تمازج الماء والصهباء‏.‏
ومزّج السنبل‏:‏ لون‏.‏
وطبع عطارد متمزّج‏.‏
وقال حكم بن زهرة‏:‏ فأعقبك الزمان ممزّجات لهنّ بكل منزلة خليل ومزّجته على صاحبه‏:‏ غظته وحرّشته عليه‏.‏

##### Türkçe

م ز ج
**مزج** içeceği su ile karıştırdı; böylece karıştı; ve onu karıştırdı; ve ikisi birbirine karıştı; ve karıştılar.
Ve onun **مزاجه**’u baldır; sanki tadı **المزج** tadıdır; ve o **الشهد**’dir.
Ve dedi ki:
“Böylece insanların benzerini görmediği bir **مزجٍ** ile geldi; o gülmektir, ancak o arının işidir; ve bademde **المزيج** vardır; o da ondan olan acıdır.”
Ve o, **صحيح المزاج**’dır ve **فاسد المزاج**’dır; ve o, bedenin hıltlardan üzerine tesis edildiği şeydir; ve insanların **أمزجة**’leri farklıdır.
Ve kadınlar **الموازج** ve **الموازجة** giyerler; ve dersin ki: Falan **الموازج** satar ve **الطرازج** alır.
Mecazdan: İki eş, su ile **الصهباء**’nın karışması gibi birbirine karıştı.
Ve **مزّج** başağı: renktir.
Ve **عطارد**’ın tabiatı **متمزّج**’dir.
Ve **حكم بن زهرة** dedi ki:
“Böylece zaman sana **ممزّجات** ardıl kıldı; onlar için her menzilde bir dost vardır.”
Ve onu arkadaşına karşı **مزّجته**: onu öfkelendirdin ve onu ona karşı kışkırttın.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَزْجُ: خَلْطُ المِزاجِ بالشيء. ومَزْجُ الشرابِ: خَلْطُه بغيره. ومِزاجُ الشرابِ: ما يُمْزَجُ به.
ومَزَجَ الشيءَ يَمْزُجُه مَزْجاً فامْتَزَجَ: خَلَطَه. وشرابٌ مَزْجٌ: مَمْزُوجٌ.
وكلُّ نوعين امْتَزَجا، فكل واحد منهما لصاحبه مِزْجٌ ومِزاجٌ. ومِزاجُ البدَنِ: ما أُسِّسَ عليه من مِرَّةٍ؛ وفي التهذيب: ومِزاجُ الجِسْمِ ما أُسِّس عليه البدن من الدّم والمِرّتَيْنِ والبَلْغَمِ.
والْمِزْجُ والْمَزْجُ: العَسَلُ؛ وفي التهذيب: الشَّهْدُ؛ قال أَبو ذؤيب: فجاءَ بِمِزْجٍ لم يَرَ الناس مِثلَهُ؛
هو الضَّحْكُ، إِلاَّ أَنه عَمَلُ النَّحْلِ
قال أَبو حنيفة: سمِّي مِزْجاً لأَِنه مِزاجُ كلِّ شرابٍ حُلْوٍ طيب به، وسَمَّى أَبو ذؤيب الماءَ الذي تُمْزَجُ به الخمر مِزْجاً. لأَن كل واحد من الخمرِ والماء يُمازِجُ صاحِبَه؛ فقال:
بِمزْجٍ من العَذْب، عَذْبِ السَّراةِ،
يُزَعْزِعُه الرِّيحُ، بعدَ المَطَرْ
ومَزَّجَ السُّنبُلُ والعنب: اصْفَرَّ بعد الخضرة. وفي التهذيب: لَوَّنَ من خُضْرة إِلى صفرة.
ورجل مَزَّاجٌ ومُمَزِّجٌ: لا يثبتُ على خُلُقٍ، إِنما هو ذ أَخْلاق، وقيل: هو المُخَلِّطُ الكَذّاب؛ عن ابن الأَعرابي: وأَنشد لِمَدْرَجِ الرِّيح:
إِني وَجَدْتُ إِخاءَ كلِّ مُمَزِّجٍ
مَلِقٍ، يَعُودُ إِلى المَخانةِ والقِلَى
والمِزْجُ اللَّوْزُ المُرُّ. قال ابن دريد: لا أَدري ما صحتُه، وقيل: إِنما هو المَنْج.
والمَوْزَجُ: الخُفُّ؛ فارسيٌّ مُعَرَّبٌ، والجمع مَوازِجةٌ، أَلْحقُوا الهاء للعجمة؛ قال ابن سيده: وهكذا وجد أَكثر هذا الضرب الأَعجمي مُكَسَّراً بالهاء، فيما زعم سيبويه، والمَوْزَجُ معرّب وأَصله بالفارسية مُوزَهْ، والجمع المَوازِجَةُ مثل الجَوْرَبِ والجَوارِبةِ، والهاء للعجمة، وإِن شئتَ حذفتها؛ وفي الحديث: أَنَّ امرأَةً نَزَعَتْ خُفَّها أَو مَوْزَجَها فَسَقَتْ به كَلْباً. ابن شميل: يَسأَلُ السَّائِلُ، فيقال: مَزَّجُوهُ أَي أَعْطُوه شيئاً؛ وأَنشد:
وأَغْتَبِقُ الماءَ القَراحَ وأَنْطَوِي،
إِذا الماءُ أَمْسى لِلْمُزَلَّجِ ذا طَعْمِ
(* قوله «واغتبق الماء إلخ» كذا بالأصل، ولا شاهد فيه كما لا يخفى.) وقول البريق الهذلي:
أَلمْ تَسْلُ عن لَيْلى، وقد ذهَبَ الدَّهْرُ،
وقد أُوحِشَتْ منها الموازِجُ والحَضْرُ
(* قوله «أوحشت إلخ» في معجم ياقوت:
أقفرت منها الموازج فالحضر.)؟
قال ابن سيده: أَظُنُّ المَوازِجَ مَوْضِعاً، وكذلك الحَضْرُ.

##### Türkçe

**المَزْجُ**: mizacın bir şeyle karıştırılmasıdır. Ve **مَزْجُ الشرابِ**: onun başkasıyla karıştırılmasıdır. Ve **مِزاجُ الشرابِ**: onunla karıştırılan şeydir.

Ve **مَزَجَ الشيءَ يَمْزُجُه مَزْجاً فامْتَزَجَ**: onu karıştırdı. Ve **شرابٌ مَزْجٌ**: karıştırılmıştır.

Ve her iki tür **امْتَزَجا** ise, o ikisinden her biri, arkadaşına göre **مِزْجٌ** ve **مِزاجٌ**dur. Ve **مِزاجُ البدَنِ**: bir **مِرَّةٍ**den üzerine tesis edildiği şeydir; ve Tehzîb’de: **ومِزاجُ الجِسْمِ** bedenin üzerine tesis edildiği, kandan, iki **مِرَّةٍ**den ve **البَلْغَمِ**dan olan şeydir.

Ve **الْمِزْجُ** ve **الْمَزْجُ**: baldır; ve Tehzîb’de: **الشَّهْدُ**; Ebû Züeyb dedi ki:
فجاءَ بِمِزْجٍ لم يَرَ الناس مِثلَهُ؛
هو الضَّحْكُ، إِلاَّ أَنه عَمَلُ النَّحْلِ

Ebû Hanîfe dedi ki: ona **مِزْجاً** adı verildi; çünkü o, hoş, tatlı her içeceğin mizacıdır; ve Ebû Züeyb, şarabın onunla karıştırıldığı suya **مِزْجاً** adını verdi. Çünkü şarap ve sudan her biri arkadaşını **يُمازِجُ** eder; şöyle dedi:
بِمزْجٍ من العَذْب، عَذْبِ السَّراةِ،
يُزَعْزِعُه الرِّيحُ، بعدَ المَطَرْ

Ve **مَزَّجَ السُّنبُلُ والعنب**: yeşillikten sonra sarardı. Ve Tehzîb’de: yeşillikten sarılığa doğru renklendi.

Ve **رجل مَزَّاجٌ ومُمَزِّجٌ**: bir huy üzerinde sebat etmez; ancak o, huylar sahibidir; ve denildi ki: o, karıştıran yalancıdır; İbnü’l-A‘râbî’den: ve rüzgârın geçidi için şu şiiri okudu:
إِني وَجَدْتُ إِخاءَ كلِّ مُمَزِّجٍ
مَلِقٍ، يَعُودُ إِلى المَخانةِ والقِلَى

Ve **المِزْجُ**: acı bademdir. İbn Düreyd dedi ki: onun sıhhatini bilmiyorum; ve denildi ki: ancak o **المَنْج**dır.

Ve **المَوْزَجُ**: mesttir; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **مَوازِجةٌ**dur; yabancılık için **الهاء**yı eklediler; İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh’in iddia ettiği üzere, bu yabancı türün çoğunu **الهاء** ile kırık çoğul yapılmış olarak böyle buldu; ve **المَوْزَجُ** Arapçalaştırılmıştır ve onun Farsçadaki aslı **مُوزَهْ**dir; çoğulu **المَوازِجَةُ**dır; **الجَوْرَبِ** ve **الجَوارِبةِ** gibi; ve **الهاء** yabancılık içindir; istersen onu düşürürsün; ve hadiste: bir kadının mestini yahut **مَوْزَجَها**sını çıkardığı, onunla bir köpeği suladığı (vardır). İbn Şümeyl: dilenen kimse sorar, denilir ki: **مَزَّجُوهُ** yani ona bir şey verin; ve şu şiiri okudu:
وأَغْتَبِقُ الماءَ القَراحَ وأَنْطَوِي،
إِذا الماءُ أَمْسى لِلْمُزَلَّجِ ذا طَعْمِ
(* «واغتبق الماء إلخ» sözü: asılda böyle (gelmiştir); onda şahit yoktur, gizli olmadığı üzere.)

Ve Hüzeylî Bureyk’in sözü:
أَلمْ تَسْلُ عن لَيْلى، وقد ذهَبَ الدَّهْرُ،
وقد أُوحِشَتْ منها الموازِجُ والحَضْرُ
(* «أوحشت إلخ» sözü: Yâkût’un Mu‘cem’inde:
أقفرت منها الموازج فالحضر.)؟

İbn Sîde dedi ki: sanırım **المَوازِجَ** bir yerdir; ve كذلك **الحَضْرُ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ز ج * * مَزَجَ * الشراب خلطه من باب نصر و * مِزَاجُ * الشراب ما يُمزج به ومِزاج البدن ما رُكب عليه من الطبائع

##### Türkçe

* م ز ج * * **مَزَجَ** * içeceği: onu karıştırdı; **نصر** babındandır. Ve * **مِزَاجُ** * içeceğin: onunla karıştırılan şeydir; bedenin mizacı ise: tabiatlardan onun üzerine terkib olunan şeydir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المزج: الخلط  بالشيء، مزج الشراب: خلطه بغيره. ومزج الشيء يمزجه مزجا فامتزج: خلطه. من المجاز: المزج:  التحريش  تقول: مزجته على صاحبه: إذا غظته وحرشته عليه؛ كذا في الأساس. المزج  بالكسر: اللوز المر  ، قال ابن دريد: لا أدري ما صحته، وقيل: إنما هو المنج،  المزيج  ، كأمير؛ الأخير من الأساس. المزج، بالكسر:  العسل  ، وفي التهذيب: الشهد. قال أبو ذؤيب الهذلي.

  فجاء بمزج لم ير الناس مثـلـه                      هو الضحك إلا أنه عمل النحل قال أبو حنيفة: سمي مزجا لأنه مزاج كل شراب حلو طيب به. وسمى أبو ذؤيب الماء الذي تمزج به الخمر مزجا، لأن كل واحد من الخمر والماء يمازج صاحبه، فقال:
  بمزج من العذب عذب الفرات                      يزعزعه الريح بعد المطـر

   وغلط الجوهري في فتحه  فإن أبا سعيد السكري قيده في شرحه بالكسر عن ابن أبي طرفه، وعن الأصمعي وغيرهما، وكفى بهم عمدة،  أو هي لغية  ذكرها صاحب ديوان الأدب في باب  فعل  بفتح الفاء، وتبعه ابن فارس والجوهري. وهكذا وجد بخط الأزهري في التهذيب مضبوطا. مزاجه عسل.  مزاج الشراب: ما يمزج به  ، وكل نوعين امتزجا فكل واحد منهما لصاحبه مزج ومزاج. المزاج  من البدن: ما ركب عليه من الطبائع  الأربع: الدم والمرتين والبلغم، وهو عند الحكماء كيفية حاصلة من كيفيات متضادة وفي الأساس: يقال: هو صحيح المزاج وفاسده، وهو ما أسس عليه البدن من الاخلاط. وأمزجة الناس مختلفة. النساء يلبسن  الموزج  : وهو  الخف، معرب  موزه،  ج موازجة  مثال الجورب والجواربة، ألحقوا الهاء للعجمة. قال ابن سيده: وهكذا وجد أكثر هذا الضرب الأعجمي مكسرا بالهاء فيما زعم سيبويه، إن شئت حذفتها وقلت  موازج  . ومن سجعات الأساس: فلان يبيع الموازج، ويأخذ الطوازج  .  والتمزيج: الإعطاء  ، قال ابن شميل: يسأل السائل فيقال: مزجوه، أي أعطوه شيئا. من المجاز: التمزيج  في السنبل  والعنب:  أن يلون من خضرة إلى صفرة  . وقد مزج: اصفر بعد الخضرة؛ ومثله في التهذيب.  والمزاج، ككتاب: ناقة. و: ع شرقي المغيثة  بين القادسية والقرعاء  أو يمين القعقاع  ، وفي نسخة: أو بمتن القعقاع.  ومازجه  ممازجة. وتمازجا وامتزجا. ومن المجاز: مازجه:  فاخره. و  قول البريق الهذلي:
  ألم تسل عن ليلى وقد ذهب الـدهـر                      وقد أوحشت منها الموازج والحضر قال ابن سيده: أظن  الموازج، ع  ، وكذلك الحضر. قلت: وهكذا صرح به أبو سعيد السكري في شرحه. ومما يستدرك عليه: شراب مزج: أي ممزوج. ورجل مزاج وممزج: لا يثبت على خلق إنما هو ذو أخلاق. وقيل: هو المخلط الكذاب؛ عن ابن الأعرابي، وأنشد لمدرج الريح:
  إني وجدت إخاء كل ممـزج                      ملق يعود إلى المخافة والقلى ومن المجاز: تمازج الزوجان تمازج الماء والصهباء. وطبع عطارد متمزج؛ كذا في الأساس. ومزاج الخمر كافوره: يعني ريحها لا طعمها.

##### Türkçe

**المزج**: bir şeyle karıştırma; **مزج الشراب**: onu başkasıyla karıştırdı. Ve **مزج الشيء يمزجه مزجا فامتزج**: onu karıştırdı. Mecazdan: **المزج**: birbirine düşürme; dersin ki: **مزجته على صاحبه**: onu kızdırdığın ve ona karşı kışkırttığın zaman; **الأساس**’ta böyledir. **المزج** (kesre ile): acı badem; İbn Düreyd dedi ki: onun sıhhatini bilmiyorum; ve denildi ki: o ancak **المنج**’dir; **المزيج** ( **أمير** gibi); sonuncusu **الأساس**’tandır. **المزج** (kesre ile): bal; ve **التهذيب**’de: **الشهد**. Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi:

فجاء بمزج لم ير الناس مثـلـه                      هو الضحك إلا أنه عمل النحل

Ebû Hanîfe dedi ki: ona **مزج** adı verildi; çünkü o, onunla (bal ile) her tatlı hoş içeceğin karışımıdır. Ebû Züeyb, şarabın kendisiyle karıştırıldığı suya **مزج** adını verdi; çünkü şarap ve suyun her biri arkadaşına karışır; şöyle dedi:

بمزج من العذب عذب الفرات                      يزعزعه الريح بعد المطـر

Ve Cevherî onu fetha ile okumakta yanıldı; çünkü Ebû Saîd es-Sükkerî onu şerhinde kesre ile, İbn Ebî Tarafe’den ve Asmaî’den ve başkalarından kaydetti; ve onlar dayanak olarak yeter. Yahut o, **فعل** babında fânın fethasıyla, **ديوان الأدب** sahibinin zikrettiği bir lugattır; İbn Fâris ve Cevherî ona tâbi oldu. Ve böylece **التهذيب**’de Ezherî’nin hattıyla bulunmuş, ضبط edilmişti. **مزاجه عسل**: onun karışımı baldır. **مزاج الشراب**: onunla karıştırılan şey; ve her iki tür karıştığında, onların her birinin ötekine nispetle **مزج** ve **مزاج**’ı vardır. Bedenden **المزاج**: dört tabiatten üzerine terkip edildiği şey: kan, iki safra ve balgam; ve o, hükemâ nezdinde, zıt keyfiyetlerden hâsıl olan bir keyfiyettir. Ve **الأساس**’ta: denilir ki: o, **صحيح المزاج**’dır ve **فاسده**’dir; ve o, bedenin ahlâttan üzerine bina edildiği şeydir. Ve insanların **أمزجة**’si farklıdır. Kadınlar **الموزج** giyerler: o, mesttir; **موزه**’den muarreb; çoğulu **موازجة**; **الجورب** ve **الجواربة** misali; acemlik için **الهاء**’yı ilhak ettiler. İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh’in zannettiğine göre, bu acemî türün çoğu **الهاء** ile kırık çoğul yapılmış olarak bulundu; istersen onu düşürür ve **موازج** dersin. **الأساس**’ın seci’lerinden: falan **الموازج** satar, ve **الطوازج** alır. Ve **التمزيج**: verme; İbn Şümeyl dedi ki: dilenen dilenir de denilir ki: **مزجوه**; yani ona bir şey verdiler. Mecazdan: **التمزيج** **في السنبل والعنب**: yeşillikten sarılığa renklenmesidir. Ve **مزج**: yeşillikten sonra sarardı; ve benzeri **التهذيب**’dedir. Ve **المزاج** ( **كتاب** gibi): bir dişi deve. Ve: **ع**: **شرقي المغيثة**; **القادسية** ile **القرعاء** arasında; yahut **القعقاع**’ın sağında; ve bir nüshada: yahut **بمتن القعقاع**’da. Ve **مازجه ممازجة**. Ve **تمازجا** ve **امتزجا**. Mecazdan: **مازجه**: onunla övünüşte yarıştı. Ve Bureyk el-Hüzelî’nin sözü:

ألم تسل عن ليلى وقد ذهب الـدهـر                      وقد أوحشت منها الموازج والحضر

İbn Sîde dedi ki: zannediyorum ki **الموازج**: **ع**’dır; ve **الحضر** da böyledir. Dedim ki: Ebû Saîd es-Sükkerî şerhinde bunu böylece açıkça belirtti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **شراب مزج**: yani karıştırılmış. Ve **رجل مزاج وممزج**: bir huy üzerinde durmaz; ancak o, huylar sahibidir. Ve denildi ki: o, karıştıran yalancıdır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve Müdric er-Rîh için inşad etti:

إني وجدت إخاء كل ممـزج                      ملق يعود إلى المخافة والقلى

Ve mecazdan: **تمازج الزوجان**: su ile **الصهباء**’nın karışması gibi karıştılar. Ve Utârid’in tabiatı **متمزج**’dir; **الأساس**’ta böyledir. Ve **مزاج الخمر كافوره**: yani onun kokusu; tadı değil.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَزَجَ
1 مَزَجَ ذ , (S, K,) aor. مَزُجَ , (L Msb,) [not مَزَجَ , as in the lexicons of Golius and Freytag,] inf. n. مَزْجٌ, (K, &c.,) He mixed, mingled, incorporated, or blended, (S, K,) a thing with (بِ) water; (Msb;) or beverage, or wine, (شَرَاب,) with something else. (S.) ― -b2- مَزَجَ (tropical:) He exasperated, or irritated. (K.) مَزَجْتُهُ عَلَى صَاحِبِهِ I enraged him, and exasperated him, or irritated him, against his companion. (A.)

مزّج
2 مزّج ذ , inf. n. تَمْزِيجٌ, He gave. (K.) Ex. مزّج السَّائِلَ He gave the beggar something. (ISh.) -A2- مزّج, inf. n. تَمْزِيجٌ, It (an ear of corn, K, and a grape, TA,) became changed in colour from green to yellow. (T, K.)

مازجهُ
3 مازجهُ ذ , inf. n. مُمَازَجَةٌ, It mixed, mingled, commingled, intermixed, intermingled, or became incorporated or blended, with it; as some does with water. (TA.) -A2- مازجهُ, (tropical:) He contended with him, or disputed with him, for glory, or honour, or glorious or honourable qualities, and the like. (K.)

تمازخا
8 تمازخا ذ and ↓ امتزجا They two mixed, or mingled, or became mixed or mingled, each with the other. (TA.)

امتزج
8 امتزج ذ It was, or became, mixed with (بِ) another thing. (TA.) See 6.

شَرَابٌ مَزْجٌ
شَرَابٌ مَزْجٌ ذ i. q. ↓ مَمْزُوجٌ, Mixed mine, or beverage. (TA.) ― -b2- See مِزْجٌ.

مِزْجُ شَىْءٍ
مِزْجُ شَىْءٍ ذ , and ↓ مِزَاجُهُ, What is mixed, or mingled, with a thing; its admixture. (TA.) ― -b2- الشَّرَابِ ↓ مِزَاجُ What is mixed with mine, or a beverage. (S, K.) الخَمْرِ كَافُورٌ ↓ مِزَاجُ [see Kur, lxxvi., 5,] The odour, not the taste, of the wine is [like] camphor. (TA.) ― -b3- البَدَنِ ↓ مِزَاجُ [The constitution, or temperament, of the body;] the aggregate natural constituents (طَبَائِعُ) with which the body is composed; (S, K;) i. e. the four humours of the body; namely, black bile [السَّوْدَآءُ], yellow bile [الصَّفْرَآءُ], (المِرَّتَانِ), phlegm (البَلْغَمُ), and blood (الدَّمُ). (TA) Pl. أَمْزِجَةٌ. (Msb.) You say, ↓ هُوَ صَحِيحُ المِزَاجِ, and فَاسِدُهُ, He is of sound, and of unsound, constitution, or temperament: meaning the humours of the body. And أَمْزِجَةُ النِّسَآءِ مُخْتَلِفَةٌ The constitutions, or temperaments, of women are discordant, or various. (A.) ― -b4- مِزْجٌ (As, K, &c.) and ↓ مَزْجٌ, (Az, S, &c.,) or the latter is erroneous, or a word of weak authority, (K,) Honey: (S, K:) or honey in the comb; syn. شَهْدٌ: (T:) so called because every sweet beverage is mixed with it. (AHn.) ― -b5- Also, Water with which wine is mixed. (TA.) ― -b6- مِزْجٌ The bitter almond; as also ↓ مَزِيجٌ: see لَوْزٌ (K:) but IDrd doubts of its correctness; and it is said to be correctly مُنْج [which is Persian]. (TA.)

مِزَاجٌ
مِزَاجٌ ذ : see مِزْجٌ.

مَوْزَجٌ
مَوْزَجٌ ذ A boot, (K,) worn by women: (A:) an arabicized word, (S, K,) from the Persian مُوزَهْ: (S:) pl. مَوَازِجَةٌ (because it is a foreign word, S) and مَوَازِجُ. (S, K.)

مَزِيجٌ
مَزِيجٌ ذ : see مِزْجٌ.

رَجُلٌ مَزَّاجٌ
رَجُلٌ مَزَّاجٌ ذ , and ↓ مُمَزِّجٌ; A man who continues not of one disposition, or temper, but varies in disposition, or temper: or a liar, who confounds, or confuses, things. (IAar.)

مَمْزُوجٌ
مَمْزُوجٌ ذ : see مَزْجٌ.

مُمَزِّجٌ
مُمَزِّجٌ ذ : see مَزَّاجٌ.

طَبْعُ عُطَارِدَ مُتَمَزِّجٌ
طَبْعُ عُطَارِدَ مُتَمَزِّجٌ ذ [The nature of the planet Mercury is various]. (A.)

##### Türkçe

**مَزَجَ**
1 **مَزَجَ** ذ , (S, K,) muzâri‘ı **مَزُجَ**, (L Msb,) [Golius ve Freytag’ın sözlüklerinde olduğu gibi **مَزَجَ** değil,] mastarı **مَزْجٌ**, (K, vb.,) O, bir şeyi (S, K) su ile (بِ) karıştırdı, kattı, birleştirdi yahut harmanladı; (Msb;) yahut içeceği, yahut şarabı (**شَرَاب**) başka bir şeyle karıştırdı. (S.) ― -b2- **مَزَجَ** (mecazen:) O, öfkelendirdi yahut kızdırdı. (K.) **مَزَجْتُهُ عَلَى صَاحِبِهِ** Onu, arkadaşına karşı öfkelendirdim ve hiddetlendirdim, yahut kızdırdım. (A.)

**مزّج**
2 **مزّج** ذ , mastarı **تَمْزِيجٌ**, O, verdi. (K.) Ör. **مزّج السَّائِلَ** Dilenciye bir şey verdi. (ISh.) -A2- **مزّج**, mastarı **تَمْزِيجٌ**, O (bir başak, K, ve bir üzüm, TA,) yeşilden sarıya renkçe değişti. (T, K.)

**مازجهُ**
3 **مازجهُ** ذ , mastarı **مُمَازَجَةٌ**, O, onunla karıştı, kaynaştı, birbirine karıştı, iç içe geçti, yahut onunla birleşti veya harmanlandı; suyun su ile karışması gibi. (TA.) -A2- **مازجهُ**, (mecazen:) O, şan yahut şeref, yahut şanlı veya şerefli nitelikler ve benzerleri hususunda onunla çekişti yahut onunla tartıştı. (K.)

**تمازخا**
8 **تمازخا** ذ ve ↓ **امتزجا** Onların ikisi, birbirleriyle karıştılar yahut kaynaştılar, yahut her biri ötekiyle karışmış veya kaynaşmış oldu. (TA.)

**امتزج**
8 **امتزج** ذ O, başka bir şeyle (بِ) karışmış oldu yahut karıştı. (TA.) 6’ya bak.

**شَرَابٌ مَزْجٌ**
**شَرَابٌ مَزْجٌ** ذ aşağıdaki ↓ **مَمْزُوجٌ** ile aynı anlamdadır, karıştırılmış şarap yahut içecek. (TA.) ― -b2- **مِزْجٌ**’e bak.

**مِزْجُ شَىْءٍ**
**مِزْجُ شَىْءٍ** ذ , ve ↓ **مِزَاجُهُ**, bir şeyle karıştırılan yahut kaynaştırılan şey; onun karışımı. (TA.) ― -b2- **الشَّرَابِ** ↓ **مِزَاجُ** şarapla yahut bir içecekle karıştırılan şey. (S, K.) **الخَمْرِ كَافُورٌ** ↓ **مِزَاجُ** [Kur’ân, lxxvi., 5’e bak,] şarabın kokusu, tadı değil, [gibi] kâfurdur. (TA.) ― -b3- **البَدَنِ** ↓ **مِزَاجُ** [Bedenin mizacı yahut tabiatı;] bedenin kendisinden oluştuğu tabiî unsurların (**طَبَائِعُ**) toplamı; (S, K;) yani bedenin dört hıltı; yani kara safra [**السَّوْدَآءُ**], sarı safra [**الصَّفْرَآءُ**], (**المِرَّتَانِ**), balgam (**البَلْغَمُ**), ve kan (**الدَّمُ**). (TA) Çoğulu **أَمْزِجَةٌ**. (Msb.) Şöyle dersin: ↓ **هُوَ صَحِيحُ المِزَاجِ**, ve **فَاسِدُهُ**, O, sağlam ve bozuk mizaca yahut tabiata sahiptir: bedenin hıltları kastedilerek. Ve **أَمْزِجَةُ النِّسَآءِ مُخْتَلِفَةٌ** Kadınların mizaçları yahut tabiatları uyumsuzdur yahut çeşit çeşittir. (A.) ― -b4- **مِزْجٌ** (As, K, vb.) ve ↓ **مَزْجٌ**, (Az, S, vb.,) yahut ikincisi hatalıdır, yahut zayıf rivayetli bir kelimedir, (K,) bal: (S, K:) yahut petekte bal; eş anlamlısı **شَهْدٌ**: (T:) her tatlı içeceğin onunla karıştırılması sebebiyle böyle adlandırılmıştır. (AHn.) ― -b5- Ayrıca, şarabın kendisiyle karıştırıldığı su. (TA.) ― -b6- **مِزْجٌ** acı badem; ayrıca ↓ **مَزِيجٌ**: **لَوْزٌ**’a bak (K:) fakat IDrd onun doğruluğundan şüphe eder; ve doğru olanın **مُنْج** olduğu söylenmiştir [ki bu Farsçadır]. (TA.)

**مِزَاجٌ**
**مِزَاجٌ** ذ : **مِزْجٌ**’e bak.

**مَوْزَجٌ**
**مَوْزَجٌ** ذ kadınların giydiği bir çizme. (K,) (A:) Arapçalaştırılmış bir kelimedir, (S, K,) Farsça **مُوزَهْ**’den: (S:) çoğulu **مَوَازِجَةٌ** (yabancı bir kelime olduğu için, S) ve **مَوَازِجُ**. (S, K.)

**مَزِيجٌ**
**مَزِيجٌ** ذ : **مِزْجٌ**’e bak.

**رَجُلٌ مَزَّاجٌ**
**رَجُلٌ مَزَّاجٌ** ذ , ve ↓ **مُمَزِّجٌ**; tek bir huy yahut mizaç üzere devam etmeyen, fakat huyda yahut mizaçta değişen bir adam: yahut şeyleri birbirine katan yahut karıştırıp şaşırtan bir yalancı. (IAar.)

**مَمْزُوجٌ**
**مَمْزُوجٌ** ذ : **مَزْجٌ**’e bak.

**مُمَزِّجٌ**
**مُمَزِّجٌ** ذ : **مَزَّاجٌ**’a bak.

**طَبْعُ عُطَارِدَ مُتَمَزِّجٌ**
**طَبْعُ عُطَارِدَ مُتَمَزِّجٌ** ذ [Merkür gezegeninin tabiatı çeşit çeşittir]. (A.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَزَجَ
مَزَجَ U ( n. ac. مَزْج 1 ,  مِزَاْج 23 )
a.  [ acc. &  Bi ], Mixed, mingled with; incorporated with.

b.  [ acc. &  'Ala ], Irritated, exasperated against.

مَزَّجَ
مَزَّجَ II ,
a.  Turned yellow ( corn ).

b.  Gave to.

مَاْزَجَ
مَاْزَجَ III ,
a.  Became mixed, intermingled with; blended with.

b.  Dealt with; had intercourse with.

c.  Vied with for glory.

تَمَاْزَجَ
تَمَاْزَجَ VI ,
a.  Mixed, became blended together.

b.  Associated; had dealings together.

اِمْتَزَجَ
اِمْتَزَجَ VIII
a.  [ Bi ], Was mixed with.

b.  see VI (a) .

مَزْج
مَزْج 1 ,
a.  Mixed.

b.  see 2 (b) , ( d ).

مِزْج
مِزْج 2 ,
a.  Mixture, admixture.

b.  Honey.

c.  Wine & water.

d.  P. , Bitter almond.

مِزَاْج
مِزَاْج 23 , ( pl. أَمْزِجَة 15t ),
a.  see 2 (a) .

b.  ( pl. أَمْزِجَة 15t ), Humour ( of the body ); constitution; temperament.

c.   Health.

مَزِيْج
مَزِيْج 25 ,
a.  see 1 (a) &  2 ( d ).

مَزَّاْج
مَزَّاْج 28 ,
a.  Changeable; inconsistent.

مَزڤجَ
N. P. مَزڤجَ I ,
a.  see 1 (a) .

مَزَّجَ
N. Ag. مَزَّجَ II ,
a.  see 28 .

تَمَزَّجَ
N. Ag. تَمَزَّجَ V ,
a.  Varying.

اِمْتَزَجَ
N. Ag. اِمْتَزَجَ VIII ,
a.  see 1 (a) .

اِمْتَزَجَ
N. Ac. اِمْتَزَجَ VIII ,
a.  Mixture; amalgam; amalgamation.

اِمْزَاجَة
اِمْزَاجَة
a.  Constitution, temperament.

مَوْزَج
مَوْزَج ( pl. مَوَازِج [ 47 ] ,  مَزَاْجِ٤َة 47t ),  P. ,
a.  Boot; legging.

##### Türkçe

**مَزَجَ**
**مَزَجَ** U ( n. ac. **مَزْج** 1 , **مِزَاْج** 23 )
a. [ acc. & Bi ], Karıştırdı, harmanladı; ile karıştırdı; ile birleştirdi.

b. [ acc. & 'Ala ], -e karşı kızdırdı, öfkelendirdi.

**مَزَّجَ**
**مَزَّجَ** II ,
a. Sararttı (mısırı).

b. Verdi.

**مَاْزَجَ**
**مَاْزَجَ** III ,
a. Karıştı, iç içe geçti; ile harmanlandı.

b. Muamele etti; ile ilişki kurdu.

c. Şan için yarıştı.

**تَمَاْزَجَ**
**تَمَاْزَجَ** VI ,
a. Karıştı, birlikte harmanlandı.

b. Ünsiyet etti; birlikte muamele etti.

**اِمْتَزَجَ**
**اِمْتَزَجَ** VIII
a. [ Bi ], ile karıştırıldı.

b. VI (a)’ya bak.

**مَزْج**
**مَزْج** 1 ,
a. Karıştırma.

b. 2 (b), (d)’ye bak.

**مِزْج**
**مِزْج** 2 ,
a. Karışım, katışım.

b. Bal.

c. Şarap ve su.

d. Farsça, acı badem.

**مِزَاْج**
**مِزَاْج** 23 , ( pl. **أَمْزِجَة** 15t ),
a. 2 (a)’ya bak.

b. ( pl. **أَمْزِجَة** 15t ), Hılt (bedenin); bünye; mizaç.

c. Sağlık.

**مَزِيْج**
**مَزِيْج** 25 ,
a. 1 (a) ve 2 (d)’ye bak.

**مَزَّاْج**
**مَزَّاْج** 28 ,
a. Değişken; tutarsız.

**مَزڤجَ**
N. P. **مَزڤجَ** I ,
a. 1 (a)’ya bak.

**مَزَّجَ**
N. Ag. **مَزَّجَ** II ,
a. 28’e bak.

**تَمَزَّجَ**
N. Ag. **تَمَزَّجَ** V ,
a. Değişen.

**اِمْتَزَجَ**
N. Ag. **اِمْتَزَجَ** VIII ,
a. 1 (a)’ya bak.

**اِمْتَزَجَ**
N. Ac. **اِمْتَزَجَ** VIII ,
a. Karışım; amalgam; amalgamlaşma.

**اِمْزَاجَة**
**اِمْزَاجَة**
a. Bünye, mizaç.

**مَوْزَج**
**مَوْزَج** ( pl. **مَوَازِج** [ 47 ] , **مَزَاْجِ٤َة** 47t ), Farsça,
a. Çizme; tozluk.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

مزج
مزج مَزَجَ - يَمْزُجُ - مِزَاج
مَزَجَ - يَمْزُجُ + كائن + شيئاً + بشيء: يخلطه به ليُحًسِّنَه: يخلط شيئاُ قليلاُ بشيء آخر أكثر منه، ليكسبه صفة إضافية، بحيث يكون الخلط كاملاً ومتجانساً، فيصبح الشيئان كأنهما شيء واحد جديد
مِزَاج: على وزن " فِعال " اسم فعل من " مَزَجَ - يَمْزُجُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء الذي يتم مزجه بشيء آخر ليكسبه خاصية جديدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخلط والمزج ضد الاستخلاص والفصل"، وهي:
صَهَرَ - يَصْهَرُ، مَشَجَ - يَمْشِجُ، خَلَط َ - يَخْلِطُ، مَرَج - يَمْرُجُ، مَزَجَ - يَمْزُجُ، سَاط َ - يَسُوْطُ
مزاج
 	﴿إن الأبرار يشربون من كأس كان مزاجها كافورا(5)﴾ الإنسان ﴿ويسقون فيها كأسا كان مزاجها زنجبيلا(17)﴾ الإنسان ﴿ومزاجه من تسنيم(27)﴾ المطففين
مختار الصحاح
● [مزج] م ز ج: مَزَجَ الشراب خلطه من باب نصر و مِزَاجُ الشراب ما يُمزج به ومِزاج البدن ما رُكب عليه من الطبائع
الراغب
مزج
- مزج الشارب: خلطه، والمزاج: ما يمزج به. قال تعالى: }كان مزاجها كافورا﴿[الإنسان/5]،﴾ومزاجه من تسنيم﴿[المطففين/27]،﴾كان مزاجها زنجبيلا{ [الإنسان/17].
ملخص اللسان:
1.     المَزْجُ: خَلْطُ المِزاجِ بالشيء. ومَزْجُ الشرابِ: خَلْطُه  بغيره. ومَزَجَ الشيءَ يَمْزُجُه مَزْجاً فامْتَزَجَ: خَلَطَه. وشرابٌ مَزْجٌ:  مَمْزُوجٌ.وكلُّ نوعين امْتَزَجا، فكل واحد منهما لصاحبه مِزْجٌ ومِزاجٌ.
2.     ومِزاجُ الشرابِ: ما يُمْزَجُ به
3.     ومِزاجُ  البدَنِ: ما أُسِّسَ عليه من مِرَّةٍ؛ ومِزاجُ الجِسْمِ ما أُسِّس عليه البدن من الدّم والمِرّتَيْنِ والبَلْغَمِ.
4.    والمِزْجُ والمَزْجُ: العَسَلُ ، سمِّي مِزْجاً لأَِنه مِزاجُ كلِّ شرابٍ حُلْوٍ طيب به
5.    ورجل مَزَّاجٌ ومُمَزِّجٌ: لا يثبتُ على خُلُقٍ، إِنما هو ذ أَخْلاق،  وقيل: هو المُخَلِّطُ الكَذّاب
لسان العرب
● -   مزج: المَزْجُ: خَلْطُ المِزاجِ بالشيء. ومَزْجُ الشرابِ: خَلْطُه  بغيره. ومِزاجُ الشرابِ: ما يُمْزَجُ به.  ومَزَجَ الشيءَ يَمْزُجُه مَزْجاً فامْتَزَجَ: خَلَطَه. وشرابٌ مَزْجٌ:  مَمْزُوجٌ.  وكلُّ نوعين امْتَزَجا، فكل واحد منهما لصاحبه مِزْجٌ ومِزاجٌ. ومِزاجُ  البدَنِ: ما أُسِّسَ عليه من مِرَّةٍ؛ وفي التهذيب: ومِزاجُ الجِسْمِ ما  أُسِّس عليه البدن من الدّم والمِرّتَيْنِ والبَلْغَمِ.  والمِزْجُ والمَزْجُ: العَسَلُ؛ وفي التهذيب: الشَّهْدُ؛ قال أَبو ذؤيب:  فجاءَ بِمِزْجٍ لم يَرَ الناس مِثلَهُ؛  هو الضَّحْكُ، إِلاَّ أَنه عَمَلُ النَّحْلِ  قال أَبو حنيفة: سمِّي مِزْجاً لأَِنه مِزاجُ كلِّ شرابٍ حُلْوٍ طيب به،  وسَمَّى أَبو ذؤيب الماءَ الذي تُمْزَجُ به الخمر مِزْجاً. لأَن كل واحد  من الخمرِ والماء يُمازِجُ صاحِبَه؛ فقال:  بِمزْجٍ من العَذْب، عَذْبِ السَّراةِ،  يُزَعْزِعُه الرِّيحُ، بعدَ المَطَرْ  ومَزَّجَ السُّنبُلُ والعنب: اصْفَرَّ بعد الخضرة. وفي التهذيب: لَوَّنَ  من خُضْرة إِلى صفرة.  ورجل مَزَّاجٌ ومُمَزِّجٌ: لا يثبتُ على خُلُقٍ، إِنما هو ذ أَخْلاق،  وقيل: هو المُخَلِّطُ الكَذّاب؛ عن ابن الأَعرابي: وأَنشد لِمَدْرَجِ  الرِّيح:  إِني وَجَدْتُ إِخاءَ كلِّ مُمَزِّجٍ  مَلِقٍ، يَعُودُ إِلى المَخانةِ والقِلَى  والمِزْجُ اللَّوْزُ المُرُّ. قال ابن دريد: لا أَدري ما صحتُه، وقيل:  إِنما هو المَنْج.  والمَوْزَجُ: الخُفُّ؛ فارسيٌّ مُعَرَّبٌ، والجمع مَوازِجةٌ، أَلْحقُوا  الهاء للعجمة؛ قال ابن سيده: وهكذا وجد أَكثر هذا الضرب الأَعجمي  مُكَسَّراً بالهاء، فيما زعم سيبويه، والمَوْزَجُ معرّب وأَصله بالفارسية  مُوزَهْ، والجمع المَوازِجَةُ مثل الجَوْرَبِ والجَوارِبةِ، والهاء للعجمة،  وإِن شئتَ حذفتها؛ وفي الحديث: أَنَّ امرأَةً نَزَعَتْ خُفَّها أَو  مَوْزَجَها فَسَقَتْ به كَلْباً. ابن شميل: يَسأَلُ السَّائِلُ، فيقال:  مَزَّجُوهُ أَي أَعْطُوه شيئاً؛ وأَنشد:  وأَغْتَبِقُ الماءَ القَراحَ وأَنْطَوِي،  إِذا الماءُ أَمْسى لِلْمُزَلَّجِ ذا طَعْمِ  (* قوله «واغتبق الماء إلخ» كذا بالأصل، ولا شاهد فيه كما لا يخفى.)  وقول البريق الهذلي:  أَلمْ تَسْلُ عن لَيْلى، وقد ذهَبَ الدَّهْرُ،  وقد أُوحِشَتْ منها الموازِجُ والحَضْرُ  (* قوله «أوحشت إلخ» في معجم ياقوت:  أقفرت منها الموازج فالحضر.)؟  قال ابن سيده: أَظُنُّ المَوازِجَ مَوْضِعاً، وكذلك الحَضْرُ.
مقاييس اللغة:
(مزج) الميم والزاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على خَلْطِ الشيء بغيره. ومَزَجَ الشّرابَ يَمْزُجُه مَزْجاً. وكأنَّ العَسَلَ يسمَّى المَزْج قالوا: لأنَّه كانَ يُمزَج به كلُّ شراب. قال أبو ذؤيب:
فجاءَ بِمَزْجٍ لم يَرَ النّاسُ مِثلَه   *** هو الضَّحْكُ إلاَّ أنَّه عملُ النّحلِ([2])
وكلُّ نوعٍ من شيئينِ مِزاجٌ لصاحبِه.
القاموس المحيط:
المَزْجُ الخَلْطُ، والتَّحْريشُ، وبالكسرِ اللَّوْزُ المُرُّ، كالمَزِيجِ، والعَسَلُ، وغَلِطَ الجوهريُّ في فَتْحِهِ، أو هي لُغَيَّةٌ. ومِزاجُ الشَّرابِ ما يُمْزَجُ به، ومن البَدَنِ ما رُكِّبَ عليه من الطَّبائِعِ.
والمَوْزَجُ: الخُفُّ، مُعَرَّبٌ، ج: مَوازِجَةٌ ومَوازِجُ. والتَّمْزِيجُ: الْإِعْطاءُ، وفي السُّنْبُل: أن يُلَوَّنَ من خُضْرَةٍ إلى صُفْرَةٍ. والمِزاجُ، ككِتابٍ: ناقةٌ، وع شَرْقِي المُغِيثَة، أو يَمِينَ القَعْقاعِ. ومازَجَهُ: فَاخَرَهُ. والمَوازِجُ: ع.
تاج العروس:
مزج
" المَزْجُ : الخَلْطُ " بالشَّيْءِ مَزَجَ الشَّرَابَ : خَلَطَه بغَيرِه . ومَزَجَ الشَّيْءَ يَمْزُجُه مَزْجاً فامْتَزَجَ : خَلَطَه . من المَجاز : المَزْجُ : " التَّحْرِيش " تقول : مَزَجْتهُ على صاحِبه : إِذا غِظْته وحَرَّشْته عليه ؛ كذا في الأَساس . المِزْج " بالكسر : اللَّوْزُ المُرُّ " قال ابن دُريد : لا أَدري ما صِحَّتهُ وقيل : إِنما هو المُنْج " المَزيج " كأَميرٍ ؛ الأَخير من الأَساس . المِزْجُ بالكسر : " العَسَلُ " وفي التّهذيب : الشَّهْدُ . قال أَبو ذُؤيب الهُذليّ
فجَاءَ بمِزْجٍ لمْ يَرَ النَّاسُ مِثْلَه ... هُوَ الضَّحْكُ إِلاّ أَنَّه عَمَلُ النَّحْلِ قال أَبو حَنيفة : سُمِّيَ مِزْجاً لأَنّه مِزاجُ كُلِّ شَرَابٍ حُلْوٍ طَيِّب به . وسَمَّى أَبو ذُؤيبٍ الماءَ الّذي تُمْزَجُ به الخَمْرُ مِزْجاً لأَنّ كلّ واحدٍ من الخَمْرِ والماءِ يًمازِجُ صَاحِبَه فقال :
بمِزْجٍ مِنَ العَذْبِ عَذْبِ الفُرَاتِ ... يُزَعْزِعُه الرِّيحُ بَعْدَ المَطَرْ
" وغلِطَ الجوهريّ في فَتْحِه " فإِنّ أَبا سعيدٍ السُّكَّريَّ قَيَّدَه في شَرْحهِ بالكسر عن ابن أَبي طَرَفَه وعن الأَصمعيّ وغيرهما وكفَى بهم عُمْدةً " أَو هي لُغَيَّة " ذَكرها صاحبُ ديوان الأَدَب في باب " فَعْل " بفتح الفاءِ وتبعه ابنُ فارس والجَوهريّ . وهكذا وُجدَ بخَطّ الأَزهريّ في التّهذيبِ مضبوطاً . مِزَاجُه عَسَل . " مِزَاجُ الشَّرابِ : ما يُمْزَجُ به " وكلُّ نَوعين امتزجَا فكلُّ واحدٍ منهما لصاحبه مِزْجُ ومِزاجٌ . المِزَاجُ " من البَدَنِ : ما رُكِّبَ عليه من الطَّبائع " الأَرْبَع : الدَّمِ والمِرَّتَيْن والبَلْغَمِ وهو عند الحُكماءِ كيْفِيَّة حاصلَة من كَيْفِيَّاتٍ مُتضادَّةٍ وفي الأساس : يقال : هو صَحيحُ المِزاجِ وفاسِدُه وهو ما أُسِّسَ عليه البدَنُ من الاَخْلاط . وأَمْزِجةُ الناس مختلفةٌ . النِّساءُ يَلْبَسْنَ " المَوْزَجَ " : وهو " الخُفّ مُعرَّبُ " مُوزَه " ج مَوازجَةٌ " مِثالُ الجَوْرَب والجَواربَة أَلحقوا الهاءَ للعُجْمَة . قال ابنُ سيده : وهكذا وُجِدَ أَكْثَرُ هذا الضَّرْب الأَعجميّ مُكَسَّراً بالهاءِ فيما زَعمَ سيبويهِ إِن شِئت حَذَفْتها وقلت " مَوازِجُ " . ومن سَجعات الأَساس : فُلانٌ يَبيع المَوازجَ ويأْخذُ الطَّوازجَ " . " والتَّمْزيجُ : الإِعطاءُ " قال ابن شُمَيلٍ : يَسْأَل السائلُ فيُقال : مَزِّجوه أَي أَعْطوه شيئاً . من المجاز : التَّمْزيجُ " في السُّنْبُل " والعِنَب : " أَن يُلوِّن من خُضْرَةٍ إِلى صُفْرةٍ " . وقد مَزَّجَ : اصْفَرَّ بعدَ الخُضْرة ؛ ومثلُه في التّهذيب . " والمِزَاجُ ككِتَابٍ : ناقةٌ . و : ع شَرْقيَّ المُغِيثَةِ " بين القادسِيّة والقَرْعاءِ " أَو يَمِينَ القَعْقَاعِ " وفي نسخة : أَو بمَتْنِ القَعْقَاعِ . " ومازَجَه " مُمازَجَةَ . وتَمازَجَا وامْتَزَجَا . ومن المجاز : مازَجَه : " فاخَرَه . و " قَوْلُ البُرَيق الهُذليّ :
أَلَمْ تَسْلُ عن لَيْلَى وقدْ ذَهَبَ الدَّهرُ ... وقد أَوحَشَتْ منها المَوازِجُ والحَضْرُ قال ابنُ سيده : أَظنّ " المَوازِج ع " وكذلك الحَضْرُ . قلْت : وهكذا صَرَّحَ به أَبو سعيد السُّكَّريّ في شرحه . وممّا يُستدرَك عليه : شَرابٌ مَزْجٌ : أَي مَمْزوج . ورجل مَزّاجٌ ومُمَزِّجُ : لا يَثبُت على خُلُقٍ إِنّما هو ذُو أَخلاقٍ . وقيل : هو المُخلِّطُ الكَذّابُ ؛ عن ابن الأُعرابيّ وأَنشد لمَدْرَجِ الرِّيحِ :
إِنّي وَجَدْتُ إِخاءَ كُلِّ مُمزِّجٍ ... مَلِقٍ يَعودُ إِلى المَخافةِ والقِلَى ومن المجاز : تَمازَجَ الزَّوْجَانِ تَمَازُجَ الماءِ والصَّهْباءِ . وطَبْعُ عُطارِد مُتمزِّجٌ ؛ كذا في الأَساس . ومِزَاجُ الخَمْرِ كافورُه : يَعني رِيحَها لا طَعْمَها

##### Türkçe

**مزج**
**مزج** **مَزَجَ** - **يَمْزُجُ** - **مِزَاج**
**مَزَجَ** - **يَمْزُجُ** + bir varlık + bir şeyi + bir şeyle: onu onunla karıştırır ki onu iyileştirsin: bir şeyden az bir şeyi, ondan daha çok olan başka bir şeyle karıştırır; ona ilave bir nitelik kazandırsın diye; öyle ki karıştırma tam ve homojen olur; böylece iki şey sanki tek bir yeni şey olur.
**مِزَاج**: “**فِعال**” vezninde, “**مَزَجَ** - **يَمْزُجُ**”dan fiil ismidir: ve o, aynı zamanda mef‘ûl manasında: başka bir şeyle karıştırılması tamamlanan şey; ona yeni bir özellik kazandırsın diye.
Ve lafız, “**الخلط والمزج ضد الاستخلاص والفصل**” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**صَهَرَ** - **يَصْهَرُ**، **مَشَجَ** - **يَمْشِجُ**، **خَلَط** َ - **يَخْلِطُ**، **مَرَج** - **يَمْرُجُ**، **مَزَجَ** - **يَمْزُجُ**، **سَاط** َ - **يَسُوْطُ**

**مزاج**
	﴿Şüphesiz iyiler, karışımı kâfur olan bir kadehten içerler (5)﴾ **الإنسان** ﴿ve orada, karışımı zencefil olan bir kadeh içirilirler (17)﴾ **الإنسان** ﴿ve onun karışımı tesnîmdendir (27)﴾ **المطففين**

**مختار الصحاح**
● [**مزج**] م ز ج: **مَزَجَ** içeceği: onu karıştırdı; **نصر** babındandır. Ve içeceğin **مِزَاجُ**’ı: onunla karıştırılan şeydir. Ve bedenin **مِزَاج**’ı: tabiatlardan üzerine kurulan şeydir.

**الراغب**
**مزج**
- **مزج** içen: onu karıştırdı; ve **المزاج**: onunla karıştırılan şeydir. Yüce Allah dedi ki: ﴿**كان مزاجها كافورا**﴾ [**الإنسان/5**]، ﴿**ومزاجه من تسنيم**﴾ [**المطففين/27**]، ﴿**كان مزاجها زنجبيلا**﴾ [**الإنسان/17**].

**ملخص اللسان:**
1.     **المَزْجُ**: **المِزاج**’ın şeyle karıştırılmasıdır. Ve içeceğin **مَزْجُ**’ı: onun başkasıyla karıştırılmasıdır. Ve **مَزَجَ** şeyi **يَمْزُجُ** onu **مَزْجاً**; sonra **امْتَزَجَ**: onu karıştırdı. Ve **شرابٌ مَزْجٌ**: karıştırılmıştır (**مَمْزُوجٌ**). Ve her iki tür **امْتَزَجا** (birbirine karıştı) ise, onların her birinin ötekine göre **مِزْجٌ** ve **مِزاجٌ**’ı vardır.
2.     Ve içeceğin **مِزاجُ**’ı: onunla karıştırılan şeydir (**ما يُمْزَجُ به**).
3.     Ve bedenin **مِزاجُ**’ı: bir **مِرَّةٍ**’den üzerine tesis edilen şeydir; ve cismin **مِزاجُ**’ı: bedenin kan, iki **مِرَّة** ve balgamdan üzerine tesis edildiği şeydir.
4.    Ve **المِزْجُ** ve **المَزْجُ**: baldır; her tatlı hoş içeceğin **مِزاجُ**’ı olduğu için **مِزْجاً** diye adlandırıldı.
5.    Ve **رجل مَزَّاجٌ** ve **مُمَزِّجٌ**: bir huy üzerinde sebat etmez; ancak o, huylar sahibidir; ve denildi ki: o, karıştıran yalancıdır (**المُخَلِّطُ الكَذّاب**).

**لسان العرب**
● -   **مزج**: **المَزْجُ**: **خَلْطُ المِزاجِ**’ın şeyle karıştırılmasıdır. Ve içeceğin **مَزْجُ**’ı: onun başkasıyla karıştırılmasıdır. Ve içeceğin **مِزاجُ**’ı: onunla karıştırılan şeydir. Ve **مَزَجَ** şeyi **يَمْزُجُه** **مَزْجاً**; sonra **امْتَزَجَ**: onu karıştırdı. Ve **شرابٌ مَزْجٌ**: karıştırılmıştır (**مَمْزُوجٌ**). Ve her iki tür **امْتَزَجا** ise, onların her birinin ötekine göre **مِزْجٌ** ve **مِزاجٌ**’ı vardır. Ve bedenin **مِزاجُ**’ı: bir **مِرَّةٍ**’den üzerine tesis edilen şeydir; ve **التهذيب**’de: cismin **مِزاجُ**’ı, bedenin kan, iki **مِرَّة** ve balgamdan üzerine tesis edildiği şeydir. Ve **المِزْجُ** ve **المَزْجُ**: baldır; ve **التهذيب**’de: petektir (**الشَّهْدُ**); Ebû Züeyb dedi ki:
  فجاءَ بِمِزْجٍ لم يَرَ الناس مِثلَهُ؛
  هو الضَّحْكُ، إِلاَّ أَنه عَمَلُ النَّحْلِ
  Ebû Hanîfe dedi ki: her tatlı hoş içeceğin **مِزاجُ**’ı olduğu için **مِزْجاً** diye adlandırıldı; ve Ebû Züeyb, şarabın onunla karıştırıldığı suya **مِزْجاً** adını verdi; çünkü şarabın ve suyun her biri arkadaşını **يُمازِجُ** eder; şöyle dedi:
  بِمزْجٍ من العَذْب، عَذْبِ السَّراةِ،
  يُزَعْزِعُه الرِّيحُ، بعدَ المَطَرْ
  Ve başak (**السُّنبُل**) ve üzüm **مَزَّجَ**: yeşillikten sonra sarardı. Ve **التهذيب**’de: yeşillikten sarılığa renklendi. Ve **رجل مَزَّاجٌ** ve **مُمَزِّجٌ**: bir huy üzerinde sebat etmez; ancak o, huylar sahibidir; ve denildi ki: o, karıştıran yalancıdır; İbnü’l-A‘râbî’den: ve **مَدْرَجِ الرِّيح** için inşad etti:
  إِني وَجَدْتُ إِخاءَ كلِّ مُمَزِّجٍ
  مَلِقٍ، يَعُودُ إِلى المَخانةِ والقِلَى
  Ve **المِزْجُ**: acı bademdir (**اللَّوْزُ المُرُّ**). İbn Düreyd dedi ki: onun sıhhatini bilmiyorum; ve denildi ki: ancak o **المَنْج**’dır. Ve **المَوْزَجُ**: mesttir (**الخُفُّ**); Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **مَوازِجةٌ**’dir; yabancılık için **الهاء**’yı ilhak ettiler; İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh’in iddia ettiği üzere, bu yabancı türün çoğu **الهاء** ile kırık çoğul yapılmış olarak bulundu; ve **المَوْزَجُ** Arapçalaştırılmıştır; Farsçada aslı **مُوزَهْ**’dir; çoğulu **المَوازِجَةُ**’dir; **الجَوْرَبِ** ve **الجَوارِبةِ** gibi; ve **الهاء** yabancılık içindir; istersen onu düşürürsün. Ve hadiste: bir kadının mestini yahut **مَوْزَج**’ını çıkarıp onunla bir köpeği suladığı (vardır). İbn Şümeyl: isteyen ister; sonra denilir: **مَزَّجُوهُ** yani ona bir şey verin; ve inşad etti:
  وأَغْتَبِقُ الماءَ القَراحَ وأَنْطَوِي،
  إِذا الماءُ أَمْسى لِلْمُزَلَّجِ ذا طَعْمِ
  (* “واغتبق الماء إلخ” sözü: asılda böyle; ve onda şahit yoktur, gizli değildir.)
  Ve el-Hüzeli el-Berîk’in sözü:
  أَلمْ تَسْلُ عن لَيْلى، وقد ذهَبَ الدَّهْرُ،
  وقد أُوحِشَتْ منها الموازِجُ والحَضْرُ
  (* “أوحشت إلخ” sözü: Yâkût’un mu‘ceminde: **أقفرت** منها **الموازج** فالحضر.)؟
  İbn Sîde dedi ki: **المَوازِجُ**’in bir yer olduğunu zannediyorum; **الحَضْرُ** da böyledir.

**مقاييس اللغة:**
(**مزج**) **الميم** ve **الزاء** ve **الجيم**: sahih bir asıldır; bir şeyin başkasıyla karıştırılmasına delalet eder. Ve **مَزَجَ** içeceği **يَمْزُجُه** **مَزْجاً**. Ve sanki bal **المَزْج** diye adlandırılır; dediler ki: çünkü onunla her içecek karıştırılırdı. Ebû Züeyb dedi ki:
فجاءَ بِمَزْجٍ لم يَرَ النّاسُ مِثلَه   *** هو الضَّحْكُ إلاَّ أنَّه عملُ النّحلِ([2])
Ve iki şeyden her tür, arkadaşına **مِزاجٌ**’dır.

**القاموس المحيط:**
**المَزْجُ**: karıştırmadır (**الخَلْطُ**), ve kışkırtmadır (**التَّحْريشُ**). Ve kesre ile: acı bademdir (**اللَّوْزُ المُرُّ**), **المَزِيجِ** gibi; ve baldır; Cevherî onu fetha ile okumakta yanıldı; yahut o bir lehçeciktir (**لُغَيَّةٌ**). Ve içeceğin **مِزاجُ**’ı: onunla karıştırılan şeydir; ve bedenden: tabiatlardan üzerine kurulan şeydir.
Ve **المَوْزَجُ**: mesttir (**الخُفُّ**), Arapçalaştırılmıştır; çoğulu: **مَوازِجَةٌ** ve **مَوازِجُ**. Ve **التَّمْزِيجُ**: vermedir (**الْإِعْطاءُ**). Ve başakta: yeşillikten sarılığa renklendirilmesidir. Ve **المِزاجُ**, **ككِتابٍ**: bir dişi devedir; ve: **ع شَرْقِي المُغِيثَة**; yahut **يَمِينَ القَعْقاعِ**. Ve **مازَجَهُ**: onunla övünme yarışına girdi (**فَاخَرَهُ**). Ve **المَوازِجُ**: ع.

**تاج العروس:**
**مزج**
“**المَزْجُ : الخَلْطُ**” şeyle; **مَزَجَ** içeceği: onu başkasıyla karıştırdı. Ve **مَزَجَ** şeyi **يَمْزُجُه** **مَزْجاً**; sonra **امْتَزَجَ**: onu karıştırdı. Mecazdan: **المَزْجُ**: “**التَّحْرِيش**”; dersin ki: **مَزَجْتهُ على صاحِبه**: onu kızdırdığında ve ona karşı kışkırttığında; **الأَساس**’ta böyle. **المِزْج** “kesre ile: **اللَّوْزُ المُرُّ**”; İbn Düreyd dedi ki: onun sıhhatini bilmiyorum; ve denildi ki: ancak o **المُنْج**’dır. “**المَزيج**” **كأَميرٍ**; sonuncusu **الأَساس**’tandır. **المِزْجُ** kesre ile: “**العَسَلُ**”; ve **التّهذيب**’de: **الشَّهْدُ**. Ebû Züeyb el-Hüzeli dedi ki:
فجَاءَ بمِزْجٍ لمْ يَرَ النَّاسُ مِثْلَه ... هُوَ الضَّحْكُ إِلاّ أَنَّه عَمَلُ النَّحْلِ
Ebû Hanîfe dedi ki: her tatlı hoş içeceğin **مِزاجُ**’ı olduğu için **مِزْجاً** diye adlandırıldı. Ve Ebû Züeyb, şarabın onunla karıştırıldığı suya **مِزْجاً** adını verdi; çünkü şarabın ve suyun her biri arkadaşını **يًمازِجُ** eder; şöyle dedi:
بمِزْجٍ مِنَ العَذْبِ عَذْبِ الفُرَاتِ ... يُزَعْزِعُه الرِّيحُ بَعْدَ المَطَرْ
“Ve Cevherî onu fetha ile okumakta yanıldı”; çünkü Ebû Saîd es-Sükkerî onu şerhinde kesre ile kaydetti; İbn Ebî Tarafe’den ve Asma‘î’den ve başkalarından; ve onlar dayanak olarak yeter. “Yahut o bir lehçeciktir (**لُغَيَّة**)”; **ديوان الأَدَب** sahibi onu “**فَعْل**” babında fethalı olarak zikretti; İbn Fâris ve Cevherî de ona tâbi oldu. Ve böylece Ezherî’nin hattıyla **التّهذيب**’de zabtedilmiş olarak bulundu. **مِزَاجُه** baldır. “İçeceğin **مِزاجُ**’ı: onunla karıştırılan şeydir.” Ve her iki tür **امتزجَا** ise, onların her birinin ötekine göre **مِزْجُ** ve **مِزاجٌ**’ı vardır. **المِزَاجُ** “bedenden: tabiatların üzerine kurulduğu şeydir”; dört (tabiat): kan, iki **مِرَّة** ve balgam; ve o, حكيمler nezdinde, zıt keyfiyetlerden حاصل olan bir keyfiyettir; ve **الأساس**’ta: denilir: o, **صَحيحُ المِزاجِ** ve **فاسِدُه**’dir; ve o, bedenin karışımlardan (**الاَخْلاط**) üzerine tesis edildiği şeydir. İnsanların **أَمْزِجة**’si farklıdır. Kadınlar “**المَوْزَجَ**” giyerler: ve o “**الخُفّ مُعرَّبُ**” **مُوزَه**’dir; “çoğulu **مَوازجَةٌ**”; **الجَوْرَب** ve **الجَواربَة** misali; yabancılık için **الهاء**’yı ilhak ettiler. İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh’in iddia ettiği üzere, bu yabancı türün çoğu **الهاء** ile kırık çoğul yapılmış olarak bulundu; istersen onu düşürür ve “**مَوازِجُ**” dersin. Ve **الأَساس**’ın secilerinden: falan **المَوازج** satar ve **الطَّوازج** alır. “Ve **التَّمْزيجُ**: vermedir (**الإِعطاءُ**).” İbn Şümeyl dedi ki: isteyen ister; sonra denilir: **مَزِّجوه** yani ona bir şey verin. Mecazdan: **التَّمْزيجُ** “başakta (**السُّنْبُل**)” ve üzümde: “yeşillikten sarılığa renklendirmektir.” Ve **مَزَّجَ**: yeşillikten sonra sarardı; ve benzeri **التّهذيب**’dedir. “Ve **المِزَاجُ** **ككِتَابٍ**: bir dişi devedir. Ve: **ع شَرْقيَّ المُغِيثَةِ**” Kâdisiyye ile Kar‘â arasında “yahut **يَمِينَ القَعْقَاعِ**”; bir nüshada: yahut **بمَتْنِ القَعْقَاعِ**. “Ve **مازَجَه**” **مُمازَجَةَ**. Ve **تَمازَجَا** ve **امْتَزَجَا**. Mecazdan: **مازَجَه**: “onunla övünme yarışına girdi (**فاخَرَه**).” Ve el-Hüzeli el-Berîk’in “sözü”:
أَلَمْ تَسْلُ عن لَيْلَى وقدْ ذَهَبَ الدَّهرُ ... وقد أَوحَشَتْ منها المَوازِجُ والحَضْرُ
İbn Sîde dedi ki: “**المَوازِج ع**” zannediyorum; **الحَضْرُ** da böyledir. Dedim ki: Ebû Saîd es-Sükkerî şerhinde bunu böylece açıkça ifade etti. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **شَرابٌ مَزْجٌ**: yani karıştırılmış (**مَمْزوج**). Ve **رجل مَزّاجٌ** ve **مُمَزِّجُ**: bir huy üzerinde sebat etmez; ancak o, huylar sahibidir. Ve denildi ki: o, karıştıran yalancıdır (**المُخلِّطُ الكَذّابُ**); İbnü’l-A‘râbî’den; ve **مَدْرَجِ الرِّيحِ** için inşad etti:
إِنّي وَجَدْتُ إِخاءَ كُلِّ مُمزِّجٍ ... مَلِقٍ يَعودُ إِلى المَخافةِ والقِلَى
Ve mecazdan: iki eş **تَمازَجَ** etti; su ile şarap sarısının (**الصَّهْباء**) karışması gibi. Ve Utârid’in tabiatı **مُتمزِّجٌ**’dir; **الأَساس**’ta böyle. Ve şarabın **مِزَاجُ**’ı, onun kâfuru: yani tadını değil, kokusunu (**رِيحَها**) kastediyor.
